امامزاده صالح: تفاوت میان نسخهها
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زیارتگاه | {{جعبه اطلاعات زیارتگاه | ||
| نام = امامزاده صالح | | نام = امامزاده صالح | ||
| تصویر = | | تصویر = | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر = | ||
| متن جایگزین تصویر = | | متن جایگزین تصویر = | ||
| فایل پادکست = | | فایل پادکست = | ||
| حجم فایل پادکست = | | حجم فایل پادکست = | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست = | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| نامهای دیگر = | | نامهای دیگر = | ||
| نام بومی = | | نام بومی = | ||
| نام انگلیسی = | | نام انگلیسی = | ||
| نام رسمی = | | نام رسمی = | ||
| نوع = زیارتگاه | | نوع = زیارتگاه | ||
| دین = اسلام | | دین = اسلام | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
| کشور = ایران | | کشور = ایران | ||
| استان = [[استان تهران|تهران]] | | استان = [[استان تهران|تهران]] | ||
| شهرستان = | | شهرستان = | ||
| بخش = | | بخش = | ||
| شهر = [[تهران]] | | شهر = [[تهران]] | ||
| منطقه = [[تجریش]] | | منطقه = [[تجریش]] | ||
| مختصات = | | مختصات = | ||
| تاریخ ساخت = سده پنجم هجری قمری | | تاریخ ساخت = سده پنجم هجری قمری | ||
| بنیانگذار = | | بنیانگذار = | ||
| سازنده = | | سازنده = | ||
| معمار = | | معمار = | ||
| بانی = | | بانی = | ||
| بازسازیها = قرن هفتم یا هشتم هجری، دورههای صفویه، افشاریه، قاجار، پهلوی، سال ۱۳۷۴ش | | بازسازیها = قرن هفتم یا هشتم هجری، دورههای صفویه، افشاریه، قاجار، پهلوی، سال ۱۳۷۴ش | ||
| مالکیت = | | مالکیت = | ||
| نهاد مسئول = | | نهاد مسئول = | ||
| مدیریت = | | مدیریت = | ||
| معماری = | | معماری = | ||
| سبک معماری = سدههای هفتم و هشتم هجری و قاجار | | سبک معماری = سدههای هفتم و هشتم هجری و قاجار | ||
| اهمیت = از معروفترین کانونهای فرهنگی، زیارتی و گردشگری شمال تهران | | اهمیت = از معروفترین کانونهای فرهنگی، زیارتی و گردشگری شمال تهران | ||
| وضعیت = فعال | | وضعیت = فعال | ||
| شماره ثبت ملی = | | شماره ثبت ملی = | ||
| تاریخ ثبت ملی = ۱۳۵۱ش | | تاریخ ثبت ملی = ۱۳۵۱ش | ||
| وبگاه رسمی = | | وبگاه رسمی = | ||
}} | }} | ||
''' | '''{{درشت|امامزاده صالح}}'''؛ یکی از معروفترین کانونهای فرهنگی، زیارتی و گردشگری شمال تهران. | ||
'''[[امامزاده صالح]]'''، آرامگاهی منسوب به فرزند [[امام موسی کاظم]] در [[تجریش]] [[تهران]] است. بنای اولیه این زیارتگاه متعلق به سده پنجم قمری است و بازسازی آن در دوران [[ایلخانیان]]، [[صفویه]] و [[قاجاریان|قاجار]] صورت گرفت. این بنا دارای گنبد کاشیکاری فیروزهای، گلدستهها، [[رواق]]های منبتکاری شده و سردابی آراسته با سنگ مرمر است. آستان مقدس امامزاده صالح علاوه بر اهمیت زیارتی و برگزاری مراسم عزاداری [[عاشورا]]، مدفن دانشمندان و نخبگان معاصر نیز | '''[[امامزاده صالح]]'''، آرامگاهی منسوب به فرزند [[امام موسی کاظم]] در [[تجریش]] [[تهران]] است. بنای اولیه این زیارتگاه متعلق به سده پنجم قمری است و بازسازی آن در دوران [[ایلخانیان]]، [[صفویه]] و [[قاجاریان|قاجار]] صورت گرفت. این بنا دارای گنبد کاشیکاری فیروزهای، گلدستهها، [[رواق]]های منبتکاری شده و سردابی آراسته با سنگ مرمر است. آستان مقدس امامزاده صالح علاوه بر اهمیت زیارتی و برگزاری مراسم عزاداری [[عاشورا]]، مدفن دانشمندان و نخبگان معاصر نیز بهشمار میرود. | ||
== جایگاه مذهبی == | == جایگاه مذهبی == | ||
امامزاده صالح، آرامگاه فرزند یا نواده [[امام موسی کاظم]] است و در میان زیارتگاههای [[تهران]] جایگاه ویژهای دارد. تعداد زائران این امامزاده از [[ایران]] و جهان در حدود ۳۰ هزار نفر در روز برآورد شده | امامزاده صالح، آرامگاه فرزند یا نواده [[امام موسی کاظم]] است و در میان زیارتگاههای [[تهران]] جایگاه ویژهای دارد. تعداد زائران این امامزاده از [[ایران]] و جهان در حدود ۳۰ هزار نفر در روز برآورد شده است. در [[عید فطر]]، [[عید قربان]]، [[عید غدیر]] و لحظه تحویل سال، زائران در این زیارتگاه جمع میشوند و در [[شب قدر|شبهای قدر]] و روزهای سوگواری خصوصاً ماه [[محرم]] و روز [[عاشورا]]، مراسم [[سینهزنی]] و [[تعزیه]] در بازار تجریش و در حرم امامزاده صالح برگزار میشود. از نذرهای خاص این امامزاده پخش بستههای نمک، [[آش]]، [[نان]] و [[پنیر]] و سبزی است. همچنین در روزهای چهارشنبه که متعلق به [[موسی بن جعفر]] دانسته میشود، زائران زیادی در حرم امامزاده جمع میشوند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1168153/کراÙ
ات-Øضرت-صاÙØ-بÙ-Ù
ÙسÛع-برادر-Øضرت-Ù/ «کرامات حضرت صالح بن موسی برادر حضرت معصومه»، وبسایت شفقنا.]</ref> در دهههای اخیر افراد مشهوری مانند دکتر [[مجید شهریاری]]، [[دکتر فخریزاده]] (دانشمندان هستهای)، طاهره صفارزاده (شاعر، پژوهشگر و مترجم قرآنی) و ۹ تن از نخبگان شهید سانحه [[هواپیمای اوکراین|هواپیمای اوکراینی]] در محوطه امامزاده صالح دفن شدند.<ref>[https://tehrannameh.com/list/الف/امامزاده-صالح-تجریض «امامزاده صالح (تجریش)»، وبسایت تهراننامه][https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو]</ref> مسئولان و متولیان امامزاده صالح، پنجم ذیالقعده را روز بزرگداشت این امامزاده تعیین کردهاند و هرساله مراسمی در این روز برگزار میکنند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.][https://www.raheeno.com/article/3278/امامزاده-صالح-تهران.aspx «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو][https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/398245-%D9%B1%D9%B1%D9%B6%D9%B8%D9%B1%D9%B5%D9%B3-%D9%85%D8%B1%D9%8رو%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D4%B1%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B0%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D9%85%D9%85%DA%A9-%D8%A3%D8%B3%D8%AA زندگی برادر امام رضا در «صالح شمیران»/ چرا نذر امامزاده صالح «نمک» است؟»،خبرگزاری کار ایران: ایلنا.]</ref> | ||
==زندگینامه== | == زندگینامه == | ||
برخی امامزاده صالح را از نوادگان [[امام موسی کاظم]] دانسته و عدهای ایشان را فرزند بلافصل امام موسی | برخی امامزاده صالح را از نوادگان [[امام موسی کاظم]] دانسته و عدهای ایشان را فرزند بلافصل امام موسی کاظم، برادر [[امام رضا]] و از جمله سادات عالیرتبه و امامزادگان صحیحالنسب دانستهاند<ref>[https://asemooni.com/imamzadeh-saleh-16870 «آستان مقدس امامزاده صالح ـ میدان تجریش»، پایگاه جامع امامزادگان][https://www.raheeno.com/article/3278/امامزاده-صالح-تهران.aspx «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو][https://www.tabnak.ir/fa/tags/49880/1/امامزاده-صالح «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> که این مطلب را زیارتنامه ایشان و کتیبه قدیمی که روی درب ورودی رواق نصب شده تأیید میکند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/49880/1/امامزاده-صالح «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
صالح بن موسی که در پی انتخاب [[امام رضا]] بهعنوان ولیعهد مأمون، | صالح بن موسی که در پی انتخاب [[امام رضا]] بهعنوان ولیعهد مأمون، روانهٔ [[ایران]] شده بود تا به نزد برادر برود، در میانهٔ راه کشته شد. برخی گزارشها، منطقهٔ قتل او را ساوجبلاغ و محل دفن او را تجریش، معرفی کردهاند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> اما برخی اسناد، او را دارای دو زیارتگاه دانستهاند زیرا محل شهادت او را اردبیل و محل دفن سر او را روستایی در منطقهٔ ری (میدان تجریش امروزی) اعلام کردهاند.<ref>[http://www.citypedia.ir/امامزاده-صالح-تجریش-در-شهر-تهران/ «امامزاده صالح تجریش در شهر تهران» وبسایت سیتیپدیا] «[https://www.tabnak.ir/fa/tags/49880/1/امامزاده-صالح در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> در گزارش سومی، محل قتل و مکان دفن، همین منطقهٔ تجریش، دانسته شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> | ||
==تاریخچه بارگاه امامزاده صالح== | == تاریخچه بارگاه امامزاده صالح == | ||
بنای اولیه بارگاه امامزاده صالح در سده پنجم هجری قمری ساخته شد که در سال ۶۱۷ق در جریان حملات مغول به [[شهر ری]] ویران شد.<ref>[https://asemooni.com/imamzadeh-saleh-16870 «آستان مقدس امامزاده صالح ـ میدان تجریش»، پایگاه جامع امامزادگان.]</ref> | بنای اولیه بارگاه امامزاده صالح در سده پنجم هجری قمری ساخته شد که در سال ۶۱۷ق در جریان حملات مغول به [[شهر ری]] ویران شد.<ref>[https://asemooni.com/imamzadeh-saleh-16870 «آستان مقدس امامزاده صالح ـ میدان تجریش»، پایگاه جامع امامزادگان.]</ref> بازسازی آن در قرن هفتم<ref>عظیمیپور، «امامزاده صالح»، ص۱۰۶.</ref> یا هشتم هجری<ref>ساسانپور، «تهران»، ص۷۰۹حسینی، «صالح، امامزاده»، ص۱۰۹.</ref> | ||
در | در دورهٔ [[ایلخانیان|ایلخانان]] انجام گرفته است. در دوره [[صفویه]] و [[افشاریه]] نیز بخشهایی به اصل بقعه امامزاده صالح اضافه شد.<ref>[https://shemiran.ostan-th.ir/?MID=27&id=38 «امامزاده صالح»، وبسایت فرمانداری شمیران]عظیمیپور، «امامزاده صالح»، ص۱۰۶.</ref> نقاشیهای ظریف و [[مقرنسکاری]]های استادانه داخل حرم مربوط به سال ۱۲۱۰ق است و در همان سال، شاهزادگان [[قاجار]]، املاک بسیاری از جمله حمام و مسجد شمال بقعه و زمینهای کشاورزی جعفرآباد دربند را وقف امامزاده صالح کردند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو][https://www.tabnak.ir/fa/tags/49880/1/امامزاده-صالح «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> در دوره ناصرالدین شاه، ضریح جدیدی وقف این بارگاه شد. ساخت اولیه گنبد کاشی امامزاده صالح در سال ۱۳۲۳ش صورت گرفت و در سال ۱۳۳۸ مرمت شد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو][https://www.tabnak.ir/fa/tags/49880/1/امامزاده-صالح «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> برپایی سالن اجتماعات و ایوان شمالی و تجدید کاشیکاری گنبد در دوران [[پهلوی]] انجام گرفت.<ref>حسینی، «صالح، امامزاده»، ص۱۰۹.</ref> در سال ۱۳۶۶ش و به دلیل سیل، بنای امامزاده صالح آسیب جدی دید؛ بنابراین در سال ۱۳۷۴ش طرح توسعه و بازسازی بارگاه امامزاده صالح شروع شد. تخریب مقابر صحن قدیمی، خریداری املاک شرق، غرب و جنوب امامزاده، احداث ورودی اصلی امامزاده در ضلع غربی، اتصال پارکینگ و پایانه مسافربری به حرم، همتراز کردن صحنهای مختلف، احداث ایوان جنوبی و غربی، توسعه شبستان جنوبی در دو طبقه، ساخت کتابخانه، بهداری، آشپزخانه و سرویس بهداشتی جدید از جمله این اقدامات بود. در دهه ۸۰ بهدلیل تغییرات گسترده در بنای امامزاده، بخش عمده بنای تاریخی آن از بین رفت.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> بنای امامزاده از سال ۱۳۵۱ش در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/49880/1/امامزاده-صالح «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.][https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو]</ref> | ||
==معماری امامزاده صالح== | == معماری امامزاده صالح == | ||
بنای بقعه امامزاده صالح، ساختمان چهارگوش بزرگ و محکم با دیوارهای قطور است و فضای درونی آن حدود | بنای بقعه امامزاده صالح، ساختمان چهارگوش بزرگ و محکم با دیوارهای قطور است و فضای درونی آن حدود ۶٫۵ متر مربع است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> کاشیکاریهای گنبدها و گلدستههای بنا، به سبک معماری سدههای هفتم و هشتم هجری بوده و رنگ فیروزهای زیادی در آن بهکار رفته است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو]</ref> تناسب طاقهای داخل حرم و شکل ساختمان، نشانگر معماری ممتاز عهد قاجار است؛ البته در دهههای اخیر تغییراتی در معماری این بنا صورت گرفته و از بنای قدیمی و تزیینات داخلی حرم چیز زیادی باقی نمانده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> [[آینهکاری|آیینهکاری]] داخل امامزاده طی دو دهه گذشته انجام شده است. فضای داخلی امامزاده صالح چهار رواق دارد و دربهایی که رواقها را به حرم وصل میکنند [[منبتکاری]] شدهاند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> در داخل حرم نقاشیهای زیبایی از دوره قاجار قرار گرفته است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> ضریح امروزی امامزاده صالح، با نقره و کتیبههای آبطلا تزیین شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> مقبره اصلی امامزاده صالح مانند بسیاری از بقاع متبرکه، در سردابِ بنا قرار دارد. ۳۰ سال پیش، مسیر دسترسی به سردابِ حرم که مسدود شده بود شناسایی و بازسازی شد. برای رسیدن به سرداب باید از پلکان کنار صحن وارد راهروی آیینهکاری شد. این راهرو بعد از پنج پله مرمرین به سرداب میرسد. سرداب حرم امامزاده صالح ۱۶ متر مربع مساحت داشته و دیوارهای آن با سنگ مرمر یشمی پوشیده شدهاند. بالای دیوارها کاشیکاریهای زیبایی به چشم میخورد. مقبره در وسط سرداب قراردارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> مساحت زیارتگاه حدود ۳٬۰۰۰ متر مربع است. در قسمت شمالی صحن، [[مسجد|مسجدی]] به مساحت ۱۰۰ متر مربع وجود دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو][https://www.raheeno.com/article/3278/امامزاده-صالح-تهران.aspx «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو.]</ref> طبق طرح توسعه جدید که از سال ۱۳۷۴ش آغاز شده، فضای این زیارتگاه طی سه مرحله به ۱۶۰۰۰ متر افزایش خواهد یافت.<ref>[https://www.raheeno.com/article/3278/امامزاده-صالح-تهران.aspx «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو.]</ref> | ||
==پژوهشها و تصویرنگاری== | == پژوهشها و تصویرنگاری == | ||
===کتاب=== | === کتاب === | ||
تا امروز در مورد امامزاده صالح، چندین کتاب نوشته شته شده است که عبارتاند از؛ | تا امروز در مورد امامزاده صالح، چندین کتاب نوشته شته شده است که عبارتاند از؛ | ||
جغرافیای تاریخی شمیران؛ نوشته منوچهر ستوده. | جغرافیای تاریخی شمیران؛ نوشته منوچهر ستوده. | ||
| خط ۶۷: | خط ۶۷: | ||
آشنایی باسلاله پاکان: امامزاده صالح و امامزاده قاسم؛ نوشته سید احمد موسوی. | آشنایی باسلاله پاکان: امامزاده صالح و امامزاده قاسم؛ نوشته سید احمد موسوی. | ||
جغرافیای تاریخی تهران؛ نوشته جعفر شهری. | جغرافیای تاریخی تهران؛ نوشته جعفر شهری. | ||
شرح حال و زیارتنامه صالح بن موسی | شرح حال و زیارتنامه صالح بن موسی الکاظم. | ||
== | === مستند === | ||
این | فیلم مستند «صالح شمیران»، روایتگر زندگینامهٔ امامزاده صالح و تاریخچه زیارتگاه او است. این فیلم به کارگردانی و تهیهکنندگی بابک مینایی و گویندگی پرویز بهرام در سال ۱۳۹۵ش تولید شد.<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%8... زندگی برادر امام رضا در «صالح شمیران»/ چرا نذر امامزاده صالح «نمک» است؟»، وبسایت ایلنا.]</ref> | ||
== | == امکانات رفاهی امامزاده صالح == | ||
این مجموعه زیارتی امکانات مناسبی همچون [[کتابخانه]]، دارالقرآن، کتابفروشی و پارکینگ دارد؛ همچنین ویلچرهایی در ورودیهای حرم موجود است که افراد میتوانند از آنها استفاده کنند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> زائرانی که با خودروی شخصی به امامزاده مراجعه میکنند برای دسترسی به پارکینگ طبقاتی واقع در جنوب امامزاده صالح، باید در جنوب میدان تجریش وارد خروجی خیابان شهید دربندی شوند. پارکینگ در خروجی اول این خیابان قرار دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> | |||
==پانویس== | == مسیرهای دسترسی به امامزاده صالح == | ||
مرقد امامزاده صالح در کنار میدان تجریش<ref>قاسمی، «تجریش»، ص۵۸۰.</ref> در ضلع جنوب شرقی<ref>حسینی، «صالح، امامزاده»، ص۱۰۹</ref> | |||
در مجاورت [[بازار]] تجریش قرار گرفته و زائران برای رسیدن به امامزاده باید از میان بازار عبور کنند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> این امامزاده دارای سه ورودی در ضلعهای جنوبی، شرقی و غربی است؛ ورودیهای جنوبی و شرقی امامزاده به بازار تجریش ختم میشوند ولی ورودی غربی آن به پایانه درونشهری تجریش میرسد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> | |||
برای رسیدن به امامزاده میتوان از تاکسی، [[مترو]]، اتوبوس بیآرتی و خودرو شخصی استفاده کرد. برای سفر با مترو باید در آخرین ایستگاه خط یک مترو پیاده شده و از خروجی جنوبی ایستگاه خارج شد. در صورت استفاده از خطوط بیآرتی باید سوار بیآرتی راهآهن-تجریش شده و در پایانه تجریش پیاده شد.<ref>[https://www.raheeno.com/article/3278/امامزاده-صالح-تهران.aspx «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو][https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> برای سفر با خودرو شخصی، میتوان از خیابان ولیعصر به میدان تجریش رفت یا از طریق مسیر خیابان شریعتی، میدان قدس و خیابان شهرداری به میدان تجریش رسید.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8785-امامزاده-صالح-تهران/ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.]</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
* | * «آستان مقدس امامزاده صالح ـ میدان تجریش»، پایگاه جامع امامزادگان، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ش. | ||
* | * «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۰ش. | ||
* | * «امامزاده صالح»، وبسایت فرمانداری شمیران، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ش. | ||
* | * «امامزاده صالح (تجریش)»، وبسایت تهراننامه، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ش. | ||
* | * حسینی، حمیدرضا، «صالح، امامزاده»، در دانشنامه تهران بزرگ، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، آخرین به روزرسانی: ۱۵ آذر ۱۳۹۸ش. | ||
* | * «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ش. | ||
* | * «زندگی برادر امام رضا در «صالح شمیران» / چرا نذر امامزاده صالح «نمک» است؟»، سایت ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۴۰۱ش. | ||
* | * ساسانپور، فرزانه، «تهران» در دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش. | ||
* | * عظیمیپور، نسیم، «امامزاده صالح»، در دانشنامه فرهنگ مردم ایران، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، آخرین بهروزرسانی: ۲۴ آذر ۱۳۹۸ش. | ||
* | * قاسمی، علی، «تجریش» در دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش. | ||
* | * «کرامات حضرت صالح بن موسی برادر حضرت معصومه»، وبسایت شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۴۰۰ش. | ||
* | * وکیلی، زیبا، «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور۱۴۰۱ش. | ||
<!-- | <!-- | ||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | == تغییر مسیرهای پیشنهادی == | ||
آستان امام زاده صالح{{سخ}}\nآستان امامزاده صالح{{سخ}}\nآستان امامزاده صالح{{سخ}}\nآستان صالح بن | آستان امام زاده صالح{{سخ}}\nآستان امامزاده صالح{{سخ}}\nآستان امامزاده صالح{{سخ}}\nآستان صالح بن موسی{{سخ}}\nآستان صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nآستان صالح بن موسی{{سخ}}\nآستان صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nآستانامام زاده صالح{{سخ}}\nآستانامامزاده صالح{{سخ}}\nآستانامامزاده صالح{{سخ}}\nآستانصالح بن موسی{{سخ}}\nآستانصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nامام زاده صالح{{سخ}}\nامامزاده صالح{{سخ}}\nامامزادهصالح{{سخ}}\nامامزادهصالح{{سخ}}\nامامزاده صالح{{سخ}}\nامامزادهصالح{{سخ}}\nامامزادهصالح{{سخ}}\nبقعه امام زاده صالح{{سخ}}\nبقعه امامزاده صالح{{سخ}}\nبقعه امامزاده صالح{{سخ}}\nبقعه صالح بن موسی{{سخ}}\nبقعه صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nبقعه صالح بن موسی{{سخ}}\nبقعه صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nبقعهامام زاده صالح{{سخ}}\nبقعهامامزاده صالح{{سخ}}\nبقعهامامزاده صالح{{سخ}}\nبقعهصالح بن موسی{{سخ}}\nبقعهصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nحرم امام زاده صالح{{سخ}}\nحرم امامزاده صالح{{سخ}}\nحرم امامزاده صالح{{سخ}}\nحرم صالح بن موسی{{سخ}}\nحرم صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nحرم صالح بن موسی{{سخ}}\nحرم صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nحرمامام زاده صالح{{سخ}}\nحرمامامزاده صالح{{سخ}}\nحرمامامزاده صالح{{سخ}}\nحرمصالح بن موسی{{سخ}}\nحرمصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nحضرت امام زاده صالح{{سخ}}\nحضرت امامزاده صالح{{سخ}}\nحضرت امامزاده صالح{{سخ}}\nحضرت صالح بن موسی{{سخ}}\nحضرت صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nحضرت صالح بن موسی{{سخ}}\nحضرت صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nحضرتامام زاده صالح{{سخ}}\nحضرتامامزاده صالح{{سخ}}\nحضرتامامزاده صالح{{سخ}}\nحضرتصالح بن موسی{{سخ}}\nحضرتصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nسید امام زاده صالح{{سخ}}\nسید امامزاده صالح{{سخ}}\nسید امامزاده صالح{{سخ}}\nسید صالح بن موسی{{سخ}}\nسید صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nسید امام زاده صالح{{سخ}}\nسید امامزاده صالح{{سخ}}\nسید امامزاده صالح{{سخ}}\nسید صالح بن موسی{{سخ}}\nسید صالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nسیدامام زاده صالح{{سخ}}\nسیدامامزاده صالح{{سخ}}\nسیدامامزاده صالح{{سخ}}\nسیدصالح بن موسی{{سخ}}\nسیدصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nصالح بن موسی{{سخ}}\nصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nصالح بن موسی{{سخ}}\nصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nصالح بن موسی الکاظم{{سخ}}\nصالحبنموسی{{سخ}}\nصالحبنموسیالکاظم{{سخ}}\nصالحبنموسی{{سخ}}\nصالحبنموسیالکاظم{{سخ}}\nصالحبنموسی{{سخ}}\nصالحبنموسیالکاظم{{سخ}}\nصالحبنموسی{{سخ}}\nصالحبنموسیالکاظم{{سخ}} | ||
--> | --> | ||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | [[رده:اصلاح رباتیک]] | ||
[[رده:هندسه بحث رباتیک]] | [[رده:هندسه بحث رباتیک]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۸ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۱۱
| نام و مشخصات | |
|---|---|
| نوع | زیارتگاه |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| شخصیت مدفون | صالح بن موسی |
| شخصیت مرتبط | امام موسی کاظم |
| دوره تاریخی | سده پنجم هجری قمری |
| موقعیت | |
| کشور | ایران |
| استان | تهران |
| شهر | تهران |
| منطقه | تجریش |
| ساخت و تاریخچه | |
| تاریخ ساخت | سده پنجم هجری قمری |
| بازسازیها | قرن هفتم یا هشتم هجری، دورههای صفویه، افشاریه، قاجار، پهلوی، سال ۱۳۷۴ش |
| معماری | |
| سبک معماری | سدههای هفتم و هشتم هجری و قاجار |
| اهمیت | |
| اهمیت | از معروفترین کانونهای فرهنگی، زیارتی و گردشگری شمال تهران |
| ثبت و وضعیت | |
| وضعیت | فعال |
| تاریخ ثبت ملی | ۱۳۵۱ش |
امامزاده صالح؛ یکی از معروفترین کانونهای فرهنگی، زیارتی و گردشگری شمال تهران.
امامزاده صالح، آرامگاهی منسوب به فرزند امام موسی کاظم در تجریش تهران است. بنای اولیه این زیارتگاه متعلق به سده پنجم قمری است و بازسازی آن در دوران ایلخانیان، صفویه و قاجار صورت گرفت. این بنا دارای گنبد کاشیکاری فیروزهای، گلدستهها، رواقهای منبتکاری شده و سردابی آراسته با سنگ مرمر است. آستان مقدس امامزاده صالح علاوه بر اهمیت زیارتی و برگزاری مراسم عزاداری عاشورا، مدفن دانشمندان و نخبگان معاصر نیز بهشمار میرود.
جایگاه مذهبی
امامزاده صالح، آرامگاه فرزند یا نواده امام موسی کاظم است و در میان زیارتگاههای تهران جایگاه ویژهای دارد. تعداد زائران این امامزاده از ایران و جهان در حدود ۳۰ هزار نفر در روز برآورد شده است. در عید فطر، عید قربان، عید غدیر و لحظه تحویل سال، زائران در این زیارتگاه جمع میشوند و در شبهای قدر و روزهای سوگواری خصوصاً ماه محرم و روز عاشورا، مراسم سینهزنی و تعزیه در بازار تجریش و در حرم امامزاده صالح برگزار میشود. از نذرهای خاص این امامزاده پخش بستههای نمک، آش، نان و پنیر و سبزی است. همچنین در روزهای چهارشنبه که متعلق به موسی بن جعفر دانسته میشود، زائران زیادی در حرم امامزاده جمع میشوند.[۱] در دهههای اخیر افراد مشهوری مانند دکتر مجید شهریاری، دکتر فخریزاده (دانشمندان هستهای)، طاهره صفارزاده (شاعر، پژوهشگر و مترجم قرآنی) و ۹ تن از نخبگان شهید سانحه هواپیمای اوکراینی در محوطه امامزاده صالح دفن شدند.[۲] مسئولان و متولیان امامزاده صالح، پنجم ذیالقعده را روز بزرگداشت این امامزاده تعیین کردهاند و هرساله مراسمی در این روز برگزار میکنند.[۳]
زندگینامه
برخی امامزاده صالح را از نوادگان امام موسی کاظم دانسته و عدهای ایشان را فرزند بلافصل امام موسی کاظم، برادر امام رضا و از جمله سادات عالیرتبه و امامزادگان صحیحالنسب دانستهاند[۴] که این مطلب را زیارتنامه ایشان و کتیبه قدیمی که روی درب ورودی رواق نصب شده تأیید میکند.[۵] صالح بن موسی که در پی انتخاب امام رضا بهعنوان ولیعهد مأمون، روانهٔ ایران شده بود تا به نزد برادر برود، در میانهٔ راه کشته شد. برخی گزارشها، منطقهٔ قتل او را ساوجبلاغ و محل دفن او را تجریش، معرفی کردهاند.[۶] اما برخی اسناد، او را دارای دو زیارتگاه دانستهاند زیرا محل شهادت او را اردبیل و محل دفن سر او را روستایی در منطقهٔ ری (میدان تجریش امروزی) اعلام کردهاند.[۷] در گزارش سومی، محل قتل و مکان دفن، همین منطقهٔ تجریش، دانسته شده است.[۸]
تاریخچه بارگاه امامزاده صالح
بنای اولیه بارگاه امامزاده صالح در سده پنجم هجری قمری ساخته شد که در سال ۶۱۷ق در جریان حملات مغول به شهر ری ویران شد.[۹] بازسازی آن در قرن هفتم[۱۰] یا هشتم هجری[۱۱] در دورهٔ ایلخانان انجام گرفته است. در دوره صفویه و افشاریه نیز بخشهایی به اصل بقعه امامزاده صالح اضافه شد.[۱۲] نقاشیهای ظریف و مقرنسکاریهای استادانه داخل حرم مربوط به سال ۱۲۱۰ق است و در همان سال، شاهزادگان قاجار، املاک بسیاری از جمله حمام و مسجد شمال بقعه و زمینهای کشاورزی جعفرآباد دربند را وقف امامزاده صالح کردند.[۱۳] در دوره ناصرالدین شاه، ضریح جدیدی وقف این بارگاه شد. ساخت اولیه گنبد کاشی امامزاده صالح در سال ۱۳۲۳ش صورت گرفت و در سال ۱۳۳۸ مرمت شد.[۱۴] برپایی سالن اجتماعات و ایوان شمالی و تجدید کاشیکاری گنبد در دوران پهلوی انجام گرفت.[۱۵] در سال ۱۳۶۶ش و به دلیل سیل، بنای امامزاده صالح آسیب جدی دید؛ بنابراین در سال ۱۳۷۴ش طرح توسعه و بازسازی بارگاه امامزاده صالح شروع شد. تخریب مقابر صحن قدیمی، خریداری املاک شرق، غرب و جنوب امامزاده، احداث ورودی اصلی امامزاده در ضلع غربی، اتصال پارکینگ و پایانه مسافربری به حرم، همتراز کردن صحنهای مختلف، احداث ایوان جنوبی و غربی، توسعه شبستان جنوبی در دو طبقه، ساخت کتابخانه، بهداری، آشپزخانه و سرویس بهداشتی جدید از جمله این اقدامات بود. در دهه ۸۰ بهدلیل تغییرات گسترده در بنای امامزاده، بخش عمده بنای تاریخی آن از بین رفت.[۱۶] بنای امامزاده از سال ۱۳۵۱ش در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است.[۱۷]
معماری امامزاده صالح
بنای بقعه امامزاده صالح، ساختمان چهارگوش بزرگ و محکم با دیوارهای قطور است و فضای درونی آن حدود ۶٫۵ متر مربع است.[۱۸] کاشیکاریهای گنبدها و گلدستههای بنا، به سبک معماری سدههای هفتم و هشتم هجری بوده و رنگ فیروزهای زیادی در آن بهکار رفته است.[۱۹] تناسب طاقهای داخل حرم و شکل ساختمان، نشانگر معماری ممتاز عهد قاجار است؛ البته در دهههای اخیر تغییراتی در معماری این بنا صورت گرفته و از بنای قدیمی و تزیینات داخلی حرم چیز زیادی باقی نمانده است.[۲۰] آیینهکاری داخل امامزاده طی دو دهه گذشته انجام شده است. فضای داخلی امامزاده صالح چهار رواق دارد و دربهایی که رواقها را به حرم وصل میکنند منبتکاری شدهاند.[۲۱] در داخل حرم نقاشیهای زیبایی از دوره قاجار قرار گرفته است.[۲۲] ضریح امروزی امامزاده صالح، با نقره و کتیبههای آبطلا تزیین شده است.[۲۳] مقبره اصلی امامزاده صالح مانند بسیاری از بقاع متبرکه، در سردابِ بنا قرار دارد. ۳۰ سال پیش، مسیر دسترسی به سردابِ حرم که مسدود شده بود شناسایی و بازسازی شد. برای رسیدن به سرداب باید از پلکان کنار صحن وارد راهروی آیینهکاری شد. این راهرو بعد از پنج پله مرمرین به سرداب میرسد. سرداب حرم امامزاده صالح ۱۶ متر مربع مساحت داشته و دیوارهای آن با سنگ مرمر یشمی پوشیده شدهاند. بالای دیوارها کاشیکاریهای زیبایی به چشم میخورد. مقبره در وسط سرداب قراردارد.[۲۴] مساحت زیارتگاه حدود ۳٬۰۰۰ متر مربع است. در قسمت شمالی صحن، مسجدی به مساحت ۱۰۰ متر مربع وجود دارد.[۲۵] طبق طرح توسعه جدید که از سال ۱۳۷۴ش آغاز شده، فضای این زیارتگاه طی سه مرحله به ۱۶۰۰۰ متر افزایش خواهد یافت.[۲۶]
پژوهشها و تصویرنگاری
کتاب
تا امروز در مورد امامزاده صالح، چندین کتاب نوشته شته شده است که عبارتاند از؛ جغرافیای تاریخی شمیران؛ نوشته منوچهر ستوده. بقاع متبرکه استان تهران؛ نوشته محمد جعفر سروقدی. آشنایی باسلاله پاکان: امامزاده صالح و امامزاده قاسم؛ نوشته سید احمد موسوی. جغرافیای تاریخی تهران؛ نوشته جعفر شهری. شرح حال و زیارتنامه صالح بن موسی الکاظم.
مستند
فیلم مستند «صالح شمیران»، روایتگر زندگینامهٔ امامزاده صالح و تاریخچه زیارتگاه او است. این فیلم به کارگردانی و تهیهکنندگی بابک مینایی و گویندگی پرویز بهرام در سال ۱۳۹۵ش تولید شد.[۲۷]
امکانات رفاهی امامزاده صالح
این مجموعه زیارتی امکانات مناسبی همچون کتابخانه، دارالقرآن، کتابفروشی و پارکینگ دارد؛ همچنین ویلچرهایی در ورودیهای حرم موجود است که افراد میتوانند از آنها استفاده کنند.[۲۸] زائرانی که با خودروی شخصی به امامزاده مراجعه میکنند برای دسترسی به پارکینگ طبقاتی واقع در جنوب امامزاده صالح، باید در جنوب میدان تجریش وارد خروجی خیابان شهید دربندی شوند. پارکینگ در خروجی اول این خیابان قرار دارد.[۲۹]
مسیرهای دسترسی به امامزاده صالح
مرقد امامزاده صالح در کنار میدان تجریش[۳۰] در ضلع جنوب شرقی[۳۱] در مجاورت بازار تجریش قرار گرفته و زائران برای رسیدن به امامزاده باید از میان بازار عبور کنند.[۳۲] این امامزاده دارای سه ورودی در ضلعهای جنوبی، شرقی و غربی است؛ ورودیهای جنوبی و شرقی امامزاده به بازار تجریش ختم میشوند ولی ورودی غربی آن به پایانه درونشهری تجریش میرسد.[۳۳] برای رسیدن به امامزاده میتوان از تاکسی، مترو، اتوبوس بیآرتی و خودرو شخصی استفاده کرد. برای سفر با مترو باید در آخرین ایستگاه خط یک مترو پیاده شده و از خروجی جنوبی ایستگاه خارج شد. در صورت استفاده از خطوط بیآرتی باید سوار بیآرتی راهآهن-تجریش شده و در پایانه تجریش پیاده شد.[۳۴] برای سفر با خودرو شخصی، میتوان از خیابان ولیعصر به میدان تجریش رفت یا از طریق مسیر خیابان شریعتی، میدان قدس و خیابان شهرداری به میدان تجریش رسید.[۳۵]
پانویس
- ↑ «کرامات حضرت صالح بن موسی برادر حضرت معصومه»، وبسایت شفقنا.
- ↑ «امامزاده صالح (تجریش)»، وبسایت تهراننامه«امامزاده صالح»، وبسایت کجارو
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.«امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینوزندگی برادر امام رضا در «صالح شمیران»/ چرا نذر امامزاده صالح «نمک» است؟»،خبرگزاری کار ایران: ایلنا.
- ↑ «آستان مقدس امامزاده صالح ـ میدان تجریش»، پایگاه جامع امامزادگان«امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو«در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح تجریش در شهر تهران» وبسایت سیتیپدیا «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «آستان مقدس امامزاده صالح ـ میدان تجریش»، پایگاه جامع امامزادگان.
- ↑ عظیمیپور، «امامزاده صالح»، ص۱۰۶.
- ↑ ساسانپور، «تهران»، ص۷۰۹حسینی، «صالح، امامزاده»، ص۱۰۹.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت فرمانداری شمیرانعظیمیپور، «امامزاده صالح»، ص۱۰۶.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو«در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو«در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ حسینی، «صالح، امامزاده»، ص۱۰۹.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.«امامزاده صالح»، وبسایت کجارو
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو«امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو.
- ↑ «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو.
- ↑ زندگی برادر امام رضا در «صالح شمیران»/ چرا نذر امامزاده صالح «نمک» است؟»، وبسایت ایلنا.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ قاسمی، «تجریش»، ص۵۸۰.
- ↑ حسینی، «صالح، امامزاده»، ص۱۰۹
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو«امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
- ↑ «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو.
منابع
- «آستان مقدس امامزاده صالح ـ میدان تجریش»، پایگاه جامع امامزادگان، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
- «امامزاده صالح تهران»، وبسایت رهینو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۰ش.
- «امامزاده صالح»، وبسایت فرمانداری شمیران، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
- «امامزاده صالح (تجریش)»، وبسایت تهراننامه، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
- حسینی، حمیدرضا، «صالح، امامزاده»، در دانشنامه تهران بزرگ، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، آخرین به روزرسانی: ۱۵ آذر ۱۳۹۸ش.
- «در مورد امامزاده صالح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
- «زندگی برادر امام رضا در «صالح شمیران» / چرا نذر امامزاده صالح «نمک» است؟»، سایت ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۴۰۱ش.
- ساسانپور، فرزانه، «تهران» در دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
- عظیمیپور، نسیم، «امامزاده صالح»، در دانشنامه فرهنگ مردم ایران، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، آخرین بهروزرسانی: ۲۴ آذر ۱۳۹۸ش.
- قاسمی، علی، «تجریش» در دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
- «کرامات حضرت صالح بن موسی برادر حضرت معصومه»، وبسایت شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۴۰۰ش.
- وکیلی، زیبا، «امامزاده صالح»، وبسایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور۱۴۰۱ش.