ایران پدیا

اربعین حسینی

نسخهٔ تاریخ ۱۲ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۴:۳۳ توسط سیدعلیرضا سیدموسوی (بحث | مشارکت‌ها) (←زیارت اربعین)

اربعین حسینی؛ چهلمین روز پس از شهادت امام حسین و از مهم‌ترین مناسبت‌های شیعیان.

اربعین حسینی
پرونده:اربعین.jpg
پیاده روی اربعین حسینی


اربعین حسینی چهلمین روز پس از شهادت امام حسین است که در بیستم ماه صفر قرار دارد و از مناسبت‌های مهم در فرهنگ شیعه به‌شمار می‌رود. این روز با زیارت امام حسین، برگزاری آیین‌های سوگواری و پیاده‌روی اربعین گرامی داشته می‌شود. اربعین حسینی در بسیاری از کشورهای اسلامی، به‌ویژه ایران و عراق، با مراسم و سنت‌های مذهبی و مردمی همراه است و پیاده‌روی اربعین از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سالانه مذهبی جهان به‌شمار می‌رود.

مفهوم‌شناسی

اربعین در لغت به‌معنای چهلم است و در اصطلاح صوفیه، به چهل روز خلوت‌نشینی برای ریاضت و عبادت گفته می‌شود.[۱] عدد چهل در متون اسلامی جایگاه نمادین دارد و در موضوعاتی مانند بلوغ فکری انسان در چهل‌سالگی،[۲] میقات چهل‌روزه حضرت موسی،[۳] مبعث پیامبر اکرم در چهل‌سالگی[۴] و شهادت چهل مؤمن بر جنازه مسلمان، مورد اشاره قرار گرفته است.[۵] در فرهنگ شیعیان، اربعین به چهلمین روز درگذشت افراد، به‌ویژه چهلمین روز شهادت امام حسین، اطلاق می‌شود که با بیستم ماه صفر مصادف است و با عنوان اربعین حسینی شناخته می‌شود.[۶][۷] این روز در منابع شیعی با بازگشت اهل‌بیت از شام به کربلا[۸] و نیز اولین زیارت جابر بن عبدالله انصاری، از صحابه پیامبر، و حضور او در کنار قبر حسین پیوند خورده است.[۹] برخی گزارش‌ها نیز از حضور کاروان اهل‌بیت بر مزار شهدای کربلا در همین روز حکایت دارند.[۱۰]

زیارت اربعین

امام حسن عسکری در روایتی، زیارت اربعین را یکی از نشانه‌های مؤمن معرفی کرده است.[۱۱][۱۲] این حدیث از سوی برخی عالمان دلیل بزرگداشت اربعین دانسته شده است.[۱۳] امام صادق نیز به فضایل ویژهٔ این زیارت اشاره کرده‌اند.[۱۴] همچنین زیارت‌نامه‌ای برای روز اربعین از امام صادق نقل شده است.[۱۵] شیخ عباس قمی این زیارت‌نامه را در مفاتیح الجنان با عنوان زیارت اربعین نقل کرده است.[۱۶]

پیاده‌روی اربعین

پیاده‌روی اربعین حسینی، مسیر نجف به کربلا، ۱۴۰۴
پیاده‌روی اربعین حسینی، مسیر نجف به کربلا، ۱۴۰۴ش
نوشتار اصلی: پیاده‌روی اربعین

اربعین حسینی با آیین‌های سوگواری و زیارت، از جمله پیاده‌روی به‌سوی کربلا، گرامی داشته می‌شود[۱۷] و امروزه یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سالانه مذهبی جهان به‌شمار می‌رود.[۱۸] در برخی از منابع کهن اسلامی به پیاده‌روی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین به‌سوی کربلا، اشاره شده است که با وجود مخالفت زمامداران بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز برگزار می‌شد.[۱۹] شیعیان برای مشارکت در این مراسم از سراسر جهان، در ماه صفر به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند و معمولا سفر خود را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند که در روز اربعین، به کربلا برسند.[۲۰]

اربعین حسینی در ایران

ایرانیان، با سیاه‌پوش کردن مساجد و تکیه‌ها، نصب پرچم‌های عزا بر سر در خانه‌ها و حسینیه‌ها، برگزاری عزاداری، خواندن زیارت اربعین و پخش نذری، اربعین حسینی را گرامی می‌دارند.[۲۱]

در سال‌های اخیر، بسیاری از ایرانیان که نتوانسته‌اند در پیاده‌روی اربعین شرکت کنند، در شهرهای خود به پیاده‌روی می‌پردازند و معمولاً مقصد خود را یکی از مکان‌های مذهبی مانند بقعهٔ امامزادگان قرار می‌دهند. این مراسم به پیاده‌روی جاماندگان اربعین شهرت دارد.

اربعین حسینی در ادبیات فارسی

شاعران مختلفی، اشعار بسیار زیبایی را در وصف اربعین حسینی سروده‌اند که از آن جمله می‌توان به ترکیب‌بند معروف محتشم کاشانی اشاره کرد:[۳۱]

اربعین شهدای کربلاستزین الم کون و مکان اندر عزاست
شد شهید راه دین سلطان حسینزاده زهرا امام راستین


شاعرانی دیگر نیز ابیاتی را در وصف وقایع این روز، سروده‌اند، مانند:[۳۲]

ای پدر جان، دخترت از شام ویران آمدهقلب سوزان آمده
زین سفر بابا سکینه با اسیران آمدهخیز مهمان آمده


پانویس

  1. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.
  2. ↑ سورهٔ احقاف، آیۀ ۱۵.
  3. ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۳۲۹.
  4. ↑ یوسفی غروی، تاریخ تحقیقی اسلام (موسوعه التاریخ الاسلامی)، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۱۵.
  5. ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۳ش، ج۱۰۴، ص۶۲.
  6. ↑ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.
  7. ↑ طوسی، مصباح المجتهد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷.
  8. ↑ مفید، مسار الشیعه، ۱۴۱۴ق، ص۲۶.
  9. ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷؛ مجلسی، بحارالانوار، ج65، ۱۴۰۳ق، ص130.
  10. ↑ طوسی، تهذیب‌الاحکام، ج6، ۱۳۷۶ش، ص125؛ ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۴۹ش، ص589.
  11. ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۵۲.
  12. ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.
  13. ↑ جعفریان، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  14. ↑ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.
  15. ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.
  16. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، 1379ش، باب زیارات، ص۶۴۲.
  17. ↑ طوسی، تهذیب‌الاحکام، ج6، ۱۳۷۶ش، ص125؛ ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۴۹ش، ص589.
  18. ↑ فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.
  19. ↑ قاضی طباطبایی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء(ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.
  20. ↑ شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛
    فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.
  21. ↑ معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج1، ۱۳۷۹ش، ص146.
  22. ↑ معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص92-94.
  23. ↑ معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص184.
  24. ↑ شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص434-435.
  25. ↑ عرفان، تعزیه در استان بوشهر، ۱۳۷۹ش، ص۲۰.
  26. ↑ مؤید محسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۳.
  27. ↑ شهاب کومله‌ای، فرهنگ عامۀ کومله، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۵-۱۸۶.
  28. ↑ کتاب گیلان، ج3، ۱۳۷۴ش، ص451.
  29. ↑ فاتح، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۲.
  30. ↑ آمانگلدی، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۷-۱۹۸.
  31. ↑ فرهنگ مردم لرستان، ۱۳۷۷ش، ص136.
  32. ↑ رضایی، زمزمۀ کربلا، ۱۳۵۳ش، ص76.

منابع

  • قرآن کریم.
  • آمانگلدی، ضمیر، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، تهران، مجموعه مقالات نخستین همایش محرم و فرهنگ مردم ایران، ۱۳۷۹ش.
  • ابن‌طاووس، علی، اقبال الاعمال، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۴۹ش.
  • جعفریان، رسول، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش.
  • رضایی، عبدالحسین، زمزمۀ کربلا، مشهد، ندای اسلام، ۱۳۵۳ش.
  • شبر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، بیروت، دار المرتضی، ۱۳۸۸ق.
  • شهاب کومله‌ای، حسین، فرهنگ عامۀ کومله، رشت، گیلکان، ۱۳۸۶ش.
  • شهری، جعفـر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.
  • طوسی، محمد، تهذیب ‌الاحکام، به‌تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، صدوق، ۱۳۷۶ش.
  • طوسی، محمد، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق.
  • عرفان، حیدر، تعزیه در استان بوشهر، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۷۹ش.
  • فاتح، صدیقه، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، تهران، همایش بین‌المللی محرم و فرهنگ مردم، ۱۳۸۳ش.
  • قاضی طباطبایی، محمدعلی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۳ش.
  • قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، الهادی، ۱۳۷۹ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش.
  • معتمدی، حسین، عزاداری سنتی شیعیان، قم، عصر ظهور، ۱۳۷۹ش.
  • مفید، محمد بن محمد، مسار الشیعه، قم، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
  • موسوی گرمارودی، محمدصادق و دیگران، فرهنگ عاشورا، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۴ش.
  • مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۱ش.
  • نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسهٔ آلالبیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
  • یوسفی غروی، محمدهادی، تاریخ تحقیقی اسلام (موسوعه التاریخ الاسلامی)، قم، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۸ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=اربعین_حسینی&oldid=71294»