اعتیاد به فضای مجازی

اعتیاد اینترنتی؛ وابستگی به فضای مجازی در اثر زیاده‌روی در استفاده از آن.

پادکست مقاله | 🡇 noicon

اعتیاد اینترنتی به حضور افراط‌گونه در بستر فضای مجازی اطلاق می‌شود و موجب کاهش کیفیت سلامت جسمی و روانی، افت تحصیلی، تغییر سبک زندگی و وابستگی به فضای مجازی می‌شود. این پدیده با عواملی چون درون‌گرایی، ضعف مهارت‌های ارتباطی، مشکلات خانوادگی و نبود سرگرمی‌های جایگزین مرتبط است و پیامدهایی چون انزوای اجتماعی، افسردگی، اضطراب، افت تحصیلی و شغلی، اختلالات خواب، آسیب‌های جسمی و تغییر سبک زندگی به همراه دارد. کشورها با راهکارهایی چون محدودیت زمانی، کمپ‌های ترک و الزام شبکه‌های اجتماعی به کنترل اعتیاد، به مقابله با این پدیده پرداخته‌اند. در سطح فردی و خانوادگی نیز می‌توان با آموزش، مدیریت زمان، تقویت روابط واقعی و پر کردن اوقات فراغت با فعالیت‌های سالم، از آسیب‌های این پدیده کاست.

مفهوم‌شناسی

اعتیاد اینترنتی، وابستگی بیمارگونه به اینترنت و فضای مجازی است که از استفادهٔ وسواسی و بی‌هدف سرچشمه می‌گیرد. این اعتیاد در انجام کارهای روزانهٔ افراد مشکلات متعددی ایجاد کرده و سلامت جسمی و روانی آنان را به خطر می‌اندازد. این وابستگی، گروه‌های سنی مختلف به‌خصوص نسل جوان را گرفتار می‌کند. آنها زمان زیادی را صرف وب‌گردی و پرسه‌زنی در فضای مجازی می‌کنند و از فعالیت‌های بدنی و استراحت فکری بازمی‌مانند.

پرسه‌زنی در شبکه‌های اجتماعی اگرچه سرگرمی بی‌خطری به نظر می‌رسد، اما همانند انواع اعتیادهای رفتاری، وابستگی شدیدی را در پی دارد. راحتی دسترسی به فضای مجازی سبب شده افراد زیادی به پیگیری رویدادهای رسانه‌های اجتماعی معتاد شوند. در سال‌های اخیر، همه‌گیری کرونا نیز به‌دلیل محدودیت‌های حضور در جمع‌های خانوادگی و برای پر کردن اوقات فراغت، وابستگی به فضای مجازی را افزایش داد. اعتیاد به فضای مجازی از نظر اخلاقی، رذیلتی اخلاقی و خروج از اعتدال و از مصادیق اسراف است.

تاریخچه

اعتیاد اینترنتی نخستین بار در سال ۱۹۹۶م از سوی روان‌پزشکی در نیویورک به نام گلدنبرگ مطرح شد. انجمن پزشکی آمریکا در سال ۲۰۰۶م، اعتیاد اینترنتی را به‌عنوان اختلالی روانی معرفی کرد.

انواع اعتیاد اینترنتی

• بازی‌های اینترنتی: ۷۰درصد اعتیاد اینترنتی در جهان ناشی از بازی و سرگرمی‌های برخط است.
• گفت‌وگوی اینترنتی: کاربران معتاد به گپ اینترنتی، بیش‌ از حد درگیر روابط اینترنتی هستند و به‌طور دائم به فضای مجازی سر می‌زنند.
• اعتیاد به گردآوری اطلاعات: فرد شیفتۀ غنای محتوای اینترنت می‌شود و به جست‌وجوی بیش از حد، وبلاگ‌گردی، خرید اینترنتی افراطی و آشغال‌جمع‌کنی اینترنتی می‌پردازد.
• اعتیاد به محتوای پورنوگرافی: فرد به‌طور مداوم به گشت‌وگذار در اینترنت برای تحریک جنسی و یافتن محتوای مستهجن می‌پردازد.

دلایل اعتیاد به اینترنت

دسته‌ای از افراد درون‌گرا که دارای مشکلات شخصیتی و مهارت ارتباطی پایین هستند، بیشتر جذب اینترنت می‌شوند. ارتباط ضعیف با خانواده و ناهنجاری‌های اجتماعی نیز در گرایش به اعتیاد اینترنتی سهیم هستند. از دیگر دلایل می‌توان به امکان گمنام ماندن کاربران، فاصله گرفتن از وضعیت واقعی وجودی خود، تجربهٔ بودن در یک جمع صمیمی، نداشتن محدودیت مکانی و زمانی و امکان بیان خواسته‌ها بدون ترس از طردشدگی اشاره کرد.

پژوهش‌ها حاکی از آن است که حدود ۳۰درصد کاربران از اینترنت به‌عنوان نوعی مادهٔ‌ مخدر برای تغییر حالات منفی روانی استفاده می‌کنند. نوجوانان گوشه‌گیر نیز برای فرار از افسردگی به اینترنت پناه می‌برند و آسیب‌پذیری نوجوانان در فضای مجازی قابل توجه است. کارشناسان تأکید دارند حد مناسب استفاده از اینترنت از هر فردی به دیگری متغیر است و براساس میزان نیاز به فضای مجازی تعیین می‌شود.

ویژگی‌های افراد مبتلا به اعتیاد اینترنتی

افراد معتاد به اینترنت ویژگی‌هایی مانند وابستگی به اینترنت، ناکامی در توقف استفاده، احساس بی‌قراری در صورت استفاده نکردن، استفادۀ بیش از مقدار موردنظر، ناتوانی در تنظیم مدت برخط بودن، غفلت از امور و تعهدات، کاهش روابط اجتماعی و ورود به فضای مجازی برای رفع اضطراب، گناه، افسردگی و فرار از مشکلات دارند.

کارشناسان بهداشت روان معتقدند یکی از علائم اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی، اثرات منفی آن بر کار یا تحصیل است. چنین افرادی در محل کار یا تحصیل به‌جای پرداختن به مسئولیت خود، به وب‌گردی و مشارکت در شبکه‌های اجتماعی مجازی می‌پردازند. از دیگر علائم اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی استفاده از آن برای فراموشی مشکلات است. این افراد زمانی که از رسانه‌های اجتماعی استفاده نمی‌کنند، دچار نوعی بی‌قراری، تحریک‌پذیری و عصبانیت مزمن می‌شوند.

اعتیاد به بازی‌های اینترنتی

اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای با مؤلفهٔ اولویت دادن به بازی نسبت به سایر فعالیت‌ها، به بخشی از سبک زندگی برخی افراد تبدیل شده است. سهولت دسترسی و تنوع این بازی‌ها در جذب کاربران مؤثر است. سازمان جهانی بهداشت، اختلال اعتیاد به بازی‌های مجازی را نوعی بیماری می‌داند. این بازی‌ها با دقت بالا در جلوه دادن واقعی چهره‌ها، گرایش بالایی به ارائهٔ صحنه‌های مرگ‌بار و خشن دارند و دسترسی نداشتن به آن‌ها موجب تشویش ذهنی و سردرگمی می‌شود. تلاش برای ترک اعتیاد به بازی‌های اینترنتی تفاوتی با ترک مشروبات الکلی ندارد و با ناتوانی، مقاومت و بهانه‌های یکسان از سوی معتادان روبه‌رو است.

اعتیاد به اینستاگرام

اینستاگرام از اعتیادآورترین شبکه‌های اجتماعی است و لذت و تسکین آن مشابه لذتی است که از تماشای محتوای مستهجن حاصل می‌شود. براساس تحقیقات، پسند کردن و دنبال کردن شبکه‌های اجتماعی موجب ترشح دوپامین و احساس نشاط می‌شود که در نتیجهٔ آن، کاربران در پی جذب پسند بیشتر برای کسب احساس شادتر هستند. ترس ازدست‌دادن دنبال‌کننده موجب استفادهٔ هرچه بیشتر از اینستاگرام و به‌دنبال آن دوری از خانواده، انزوا، اضطراب و افسردگی می‌شود.

محققان معتقدند اعتیاد به اینستاگرام موجب کاهش اعتمادبه‌نفس و کاهش احساس خوشبختی می‌شود؛ رصد بیش‌ از حد صفحات افراد موفق و مشهور موجب مقایسهٔ اجتماعی و به‌دنبال آن ایجاد حسرت و نارضایتی از زندگی می‌شود. از آنجا که در این صفحات تنها موفقیت‌ها نمایش داده می‌شود و تلاش‌ها پنهان است، کاربران همواره آنان را موفق‌تر می‌بینند و تکرار این حس موجب از بین رفتن اعتمادبه‌نفس آنان می‌شود.

اعتیاد اینترنتی مادران

مادرانی که زمان زیادی از روز را در فضای مجازی سپری می‌کنند، علاوه‌بر محروم کردن فرزند خود از ارتباط سالم و عاطفی، موجب بروز مشکل رفتاری در آنها می‌شوند. این کودکان به‌دلیل الگوپذیری از مادر، فضای اینترنت را به‌عنوان اصلی‌ترین بخش زندگی می‌پذیرند و شخصیتی گوشه‌گیر و تکامل‌نایافته می‌یابند.

آمار اعتیاد اینترنتی

در ایران

کارشناسان معتقدند دلیل اصلی اعتیاد اینترنتی در ایران، محدود بودن سرگرمی جوانان به اینترنت و هزینۀ کمتر آن نسبت به تعاملات حضوری است. براساس آمار، ایران در رتبۀ ششم اعتیاد موبایلی قرار دارد و ایرانی‌ها چهاربرابر میانگین جهانی از پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند.

طبق نتایج پژوهشی در سال ۱۳۹۷ش، میزان اعتیاد اینترنتی شدید در پسران ۳درصد و در دختران ۲درصد بوده است. شیوع اعتیاد اینترنتی در نوجوانان حدود ۳درصد و در جوانان حدود ۵.۲درصد گزارش شده و این پدیده در افراد مجرد چند برابر متاهل‌ها است.

در کشورهای دیگر

در کشورهایی مانند آمریکا، تعداد معتادان اینترنتی از معتادان به موادمخدر بیشتر است و کاربران بیش از هجده ساعت از زمان خود را در اینترنت سپری می‌کنند. براساس پژوهشی در ۲۰۰۵م، از هر هشت کاربر اینترنتی در آمریکا، یک نفر معتاد به اینترنت است و از هر یازده نفر، یکی اعتیاد خود به اینترنت را کتمان می‌کند. در کرۀ جنوبی ۳۰درصد و در چین ۱۴درصد افراد زیر هجده سال به اینترنت اعتیاد دارند.

شیوه‌های مواجهه کشورها

چین، برای جلوگیری از اعتیاد اینترنتی، مدت زمان مجاز استفاده از اینترنت را برای افراد زیر هجده سال به سه ساعت در هفته محدود کرده است.

در کرۀ جنوبی، معتادان اینترنتی برای کنترل استفادۀ بیش از حد از اینترنت به کمپ‌ها مراجعه می‌کنند. در این کمپ‌ها، دوره‌های آموزشی، بازی، ورزش، جلسات مشاوره و فعالیت‌های جمعی برای دور شدن نوجوانان از اینترنت طراحی شده است.

در دولت آمریکا، شبکه‌های اجتماعی ملزم به انجام اقداماتی برای کنترل اعتیاد اینترنتی هستند. آمریکا در ۲۰۱۳م، مرکزی را برای درمان اعتیاد به اینترنت تأسیس کرد.

آسیب‌های اعتیاد اینترنتی

اختلال کنترل تکانش: اعتیاد به فضای مجازی موجب ازدست‌رفتن کنترل فرد در استفاده از اینترنت و بروز اختلال در زمینه‌های گوناگون زندگی و دشواری در انجام دادن امور فردی و حرفه‌ای می‌شود.

نارضایتی از تصویر بدنی: افراد به‌دلیل تمایل به داشتن تصویر بدنی برتر و ایده‌آل، به‌ جست‌وجوی افراطی در اینترنت می‌پردازند و این کار زمینۀ درهم‌ریختگی تصویر بدنی، وسواس ظاهری و انجام دادن عمل‌های جراحی برای رسیدن به ظاهری ایده‌آل را فراهم می‌کند.

آسیب‌های روانی: آسیب‌های روانی با اعتیاد به فضای مجازی رابطه‌ای دوسویه دارند؛ محققان معتقدند افراد مبتلا به آسیب‌های روانی، زمانی که از فضای مجازی برای بهبودی استفاده می‌کنند به آن اعتیاد پیدا می‌کنند و استفاده افراطی از اینترنت موجب تشدید آسیب‌های روانی می‌شود. ترجیح دادن ارتباط برخط به‌جای ارتباط رودررو، موجب دور ماندن از خانواده و دوستان و انزوای اجتماعی می‌شود. انزوا باعث آسیب‌های روحی زیادی مانند وسواس، توهم، ناامیدی و کاهش مهارت‌های اجتماعی می‌شود. افراد معتاد حس تنهایی و حرمت کمتر، مشکل هویت‌یابی و مشکل مدیریت زمان و مدیریت هیجانات مانند استرس دارند. کارشناسان معتقدند برخلاف اعتیاد به موادمخدر که جسم انسان آسیب بیشتری می‌بیند، در اعتیاد اینترنتی روح و روان افراد آسیب می‌بیند. اعتیاد اینترنتی موجب افزایش مشکلات خواب و خودکارآمدی نسبت به کاربران عادی می‌شود. اضطراب در زمان‌های بدون اینترنت، تخریب احساسات، تعارض با اعضای خانواده در معتادان اینترنتی مشهود است. میزان ترس اجتماعی، خودکشی، رفتارهای ضداجتماعی و خشونت در معتادان اینترنتی بیشتر از کاربران عادی است.

آسیب‌های جسمی: استفادۀ طولانی‌مدت از فضای مجازی موجب کمبود زمان برای پرداختن به مسائل بهداشتی و ورزش منظم می‌شود. زندگی بی‌تحرک معتادان اینترنتی در تنبلی جسمی، ناآگاهی از نحوۀ صحیح نشستن و اختلال در تغذیه و توجه نکردن به وعده‌های غذایی در ابتلا بیماری‌های جسمی مؤثر است. آسیب جسمانی مانند تورم و سوزش چشم، سردرد، بی‌خوابی یا کم‌خوابی و کمردرد در این افراد شایع است.

کاهش ارتباط با خانواده و خویشان: دسترسی به اینترنت، موجب ازبین‌رفتن مرز محل کار و خانواده می‌شود. والدین با صرف زمان بیشتر در اینترنت، به‌تدریج از خانواده دورتر می‌شوند و در تربیت فرزندان کوتاهی می‌کنند. دوری از خانواده به‌واسطۀ حضور بیشتر در اینترنت، منجر به کاهش عاطفۀ زوجین، طلاق عاطفی و فروپاشی خانواده می‌شود.

آسیب‌های اخلاقی: نیازهای عاطفی و جنسی تنها در بستر خانواده رفع می‌شوند. کاهش ارتباط با خانواده، باعث رفع نشدن نیازهای افراد از مسیر صحیح می‌شود. کاربرانی که به‌واسطۀ حضور زیاد در فضای مجازی ارتباط خانوادگی کمی دارند؛ برای رفع نیاز عاطفی به‌دنبال ارتباط با غیرهم‌جنس هستند و برای ارضای نیاز جنسی به هرزه‌نگاری روی می‌آورند و این امر عامل مهمی در کاهش تمایل جوانان به ازدواج است.

تغییر سبک زندگی: بیدار ماندن کاربران برای استفاده از خدمات اینترنتی مانند اینترنت رایگان شبانه و مکالمۀ ارزان‌قیمت، زمینۀ شب‌بیداری آنها و مصرف مواد کافیئن‌دار را مهیا می‌کند. شب‌بیداری موجب کمبود خواب، ازدست‌رفتن نشاط، خستگی مفرط و تمرکز پایین می‌شود.

پیامدهای شغلی و تحصیلی: اعتیاد به اینترنت در محل کار موجب اظهار ناتوانی، کاهش کارایی، نارضایتی از انجام دادن وظیفه، کاهش وجدان اخلاقی، احساس مسئولیت و تعهد و ازدست‌دادن شغل می‌شود. اعتیاد اینترنتی در دانش‌آموزان منجر به افت تحصیلی و تمایل نداشتن برای حضور در کلاس‌ها و جمع هم‌سالان و خانواده می‌شود.

سایر آسیب‌ها: اعتیاد اینترنتی موجب پرداخت هزینه‌های بالا، حذف زمان برای انجام دادن سایر فعالیت‌ها، ازدست‌رفتن اراده، کاهش باورهای مذهبی، کاهش التزام به خواندن نماز و دین‌داری و اتلاف فرصت‌های زندگی می‌شود. همچنین از دیگر آسیب‌های اعتیاد به فضای مجازی می‌توان به موقتی بودن احساسات مثبت همچون سایر اعتیادها، تأثیر نامطلوب استفادهٔ مداوم و افراطی از این فضای غیرحقیقی بر مغز، رابطهٔ معنادار میان اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی موبایلی و عدم پایبندی به فرهنگ و همبستگی ملی، و افزایش ناهنجاری‌های اجتماعی اشاره کرد؛ زیرا دشمنان جامعه از این فضا برای راه‌اندازی جنبش‌ها، تظاهرات، بحران‌ها و اغتشاشات بهره می‌گیرند و بزرگ‌نمایی اعتراضات، سیاه‌نمایی، القای فساد گسترده و انتشار شایعه از روش‌های سوءاستفادهٔ آنان است.

شیوه‌های مقابله با اعتیاد اینترنتی

کارشناسان معتقدند داشتن هدف برای زندگی، مانعی برای انجام دادن رفتارهای پرخطر مانند اعتیاد اینترنتی است و باعث استفادۀ بهتر از فرصت زندگی می‌شود. معنویت‌گرایی موجب ایجاد آرامش درونی، افزایش اعتمادبه‌نفس و افزایش روحیۀ سرزندگی و استفادۀ حساب‌شده از اینترنت می‌شود.

در سطح فردی و خانوادگی، اقداماتی مانند آموزش استفادۀ صحیح اینترنت در زمان کودکی، اِعمال محدودیت زمانی با نرم‌افزارهای کنترل والدین، فیلتر کردن وب‌سایت‌های غیراخلاقی، مساعدکردن محیط خانه برای تبادل‌ اندیشه، هویت‌بخشی به فرزندان در خانواده و پرکردن اوقات فراغت با تفریح و ورزش در جلوگیری از استفادۀ افراطی از اینترنت مؤثر است. برپایی دوره‌ها و کارگاه‌هایی برای آگاه‌سازی کاربران و آموزش مهارت‌های حل مسئله، تصمیم‌گیری و ارتباط مؤثر و برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی برای پیشگیری از آسیب‌های اعتیاد اینترنتی مؤثر است.

راهکار‌های تعدیل استفاده از شبکه‌های اجتماعی

ازجمله راهکار‌های مهم در کاهش وابستگی افراد به شبکه‌های اجتماعی عبارت‌اند از:

1. حذف‌کردن برخی برنامه‌های رسانه‌های اجتماعی غیر‌ضروری از تلفن هوشمند خود؛
2. خاموش‌کردن گوشی موبایل هنگام کار، حضور در مراکز آموزشی و اوقات فراغت؛
3. اختصاص‌دادن زمان معین و محدود روزانه به شبکه‌های اجتماعی؛
4. خارج‌کردن موبایل، تبلت و رایانه از اتاق خواب؛
5. افزایش معاشرت با خانواده و دوستان؛
6. افزایش دورهمی‌های خانوادگی و دید‌و‌بازدید از اقوام؛
7. پر‌کردن اوقات فراغت با ورزش، هنر و کلاس‌های مهارت‌افزایی؛
8. استراحت‌های مکرر و تعیین مرزهای مشخص برای خود و فرزندان.

برخی محققان معتقدند تلفیق درمان شناختی-رفتاری و آموزش مبتنی بر فراشناخت، نقش مؤثری در کاهش وابستگی افراد به شبکه‌های اجتماعی داشته و راه‌گشای مشاورین, اولیا و سیاست‌گذاران آموزشی در کاهش وابستگی افراد به شبکه‌های اجتماعی مجازی است.

منابع

• آل‌بویه، علیرضا و شاملی، علی‌اکبر، «اعتیاد اینترنتی از منظر اخلاقی و آسیب‌های اخلاقی آن»، فصلنامۀ فلسفه و الهیات، شمارۀ 3، پاییز 1395ش.
• «آمار معتادان اینترنت اعلام شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1393ش.
• احمدی، ملیحه و دیگران، «برازش روابط علی-ساختاری خودکارآمدی و خودتنظیمی با اعتیاد به اینترنت با میانجی‌گری کیفیت زندگی در نوجوانان شهر تهران»، فصلنامۀ روش‌ها و مدل‌های روان‌شناسی، شمارۀ 52، 1402ش.
• «استفادۀ 4 برابری ایرانیان از شبکه‌های اجتماعی در مقایسه با متوسط جهانی/ افزایش «اعتیاد اینترنتی» در کشور»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 28 شهریور 1396ش.
• اسمعیلی‌‌راد، مهسا و احمدی، فرید، «ارتباط بین اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی آنلاین و اختلالات روان‌شناختی»، اخلاق در علوم و فناوری، شماره 2، 1398ش.
• «اعتیاد به اینترنت: علائم، علل و پیامدها»، وب‌سایت دکتر محمدخانی، تاریخ درج مطلب: 2 جولای 2020.
• «اعتیاد به اینستاگرام؛ بلای جان خوشبختی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 24 خرداد 1402ش.
• «اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی چیست و چگونه درمان می‌شود»، وب‌سایت زندگی برتر، تاریخ بازدید: 8 تیر 1402ش.
• «انجمن پزشکی آمریکا اعلام کرد: بازی‌های ویدئویی موجب اعتیاد نوجوانان نمی‌شوند»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1386ش.
• بابامیری و همکاران، «اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های آنلاین: بررسی درد در ناحیه مچ دست در دانشجویان»، ارگونومی، شماره 3، 1397ش.
• بزرگ‌خو، زهره و دیگران، «مقایسۀ خودکارآمدی، کیفیت زندگی و کیفیت خواب دانشجویان پزشکی با اعتیاد و بدون اعتیاد اینترنتی»، پژوهشکدۀ علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی، شمارۀ 2، اردیبهشت 1400ش.
• جعفری هرندی، رضا و بهرامی، سوسن، «تاثیر اعتیاد اینترنتی، سلامت روانی و معنوی دانشجویان دانشگاه قم»، فصلنامۀ علوم و فنون مدیریت اطلاعات، شمارۀ 14، بهار 1398ش.
• خراسانی، مریم و فرهادی،‌ هادی، «فراتحلیل درمان‌های اعتیاد به اینترنت، اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای و اعتیاد به کار»، روان‌شناسی اجتماعی، شمارۀ 68، تابستان 1402ش.
• خسروجردی، محمود و میرزایی، سید آیت‌الله، «بررسی اعتیاد اینترنتی در نوجوان: مطالعۀ متغیرهای جنس، مقطع تحصیلی و‌اندازۀ سازمان آموزشی»، فصلنامۀ راهبرد، شمارۀ 53، زمستان 1388ش.
• «خطرهای فضای مجازی برای کودکان/ هشدار دربارۀ اعتیاد اینترنتی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1402ش.
• دادرس، زهرا و همکاران، «اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی موبایلی و اثرات فرهنگی و رفتاری ناشی از آن (مورد مطالعه: دانش آموزان دختر دوره متوسطه)»، مطالعات رسانه‌های نوین، شماره 19، 1398ش.
• دانش‌یار، حشمت الله، «اعتیاد به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل، تاریخ درج مطلب: 25 ژوئن 2020م.
• «رتبۀ ایران در وابستگی به موبایل»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 23 بهمن 1400ش.
• رضوانیان، لیلا و رحیم‌زاده، سوسن، «نقش اعتیاد به اینترنت در سلامت روانی و تصویر بدنی»، روان‌شناسی بالینی و شخصیت، شمارۀ 1، بهار و تابستان 1403ش.
• «زندگی در کمپ‌های ترک اعتیاد به اینترنت در کرۀ جنوبی چگونه است؟»، وب‌سایت برتینا، تاریخ بازدید: 8 شهریور 1403ش.
• سلطانی، مهری و دیگران، «رابطۀ هویت و هیجان‌خواهی با اعتیاد اینترنتی»، مجلۀ علوم رفتاری، شمارۀ 3، پاییز 1389ش.
• صادق‌زاده، رقیه و همکاران، «اثربخشی بسته تلفیقی درمان شناختی-رفتاری و آموزش مبتنی بر فراشناخت در کاهش وابستگی به شبکه های اجتماعی مجازی»، مجله علوم روانشناختی، شماره 78، 1398ش.
• «صیانت از کودکان در فضای مجازی به سبک آمریکایی و اروپایی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 16 خرداد 1401ش.
• عبدالرحمانی، رضا و همکاران، «بررسی رابطه کاربری پیام‌های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، امنیت ملی، شماره 40، 1400ش.
• عسگری، پرویز و مرعشیان، فاطمه، «رابطۀ بین ویژگی‌های شخصیتی و اضطراب کامپیوتر با اعتیاد به اینترنت در دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز»، یافته‌های نو در روان‌شناسی، 1387ش.
• قائمیه، نیره، «رابطه اضطراب کرونا با انزوای اجتماعی و وابستگی به فضای مجازی نوجوانان»، کنفرانس بین‌المللی روانشناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی، 1401ش.
• «قوانین 13 کشور برای اینترنت، آمریکا و چین پرچم‌دار حکمرانی مجازی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 فروردین 1401ش.
• کشاورز، ندا و دیگران، «نقش‌ عامل‌های شخصیتی و منشی شخصیت در پیش‌بینی اعتیاد اینترنتی دانشجویان»، ایده‌های نوین روان‌شناسی، شمارۀ 14، پاییز 1400ش.
• گراوند، هوشنگ و نظری، محمدرضا، «مرور نظام‌مند و فراتحلیل مطالعات دربارۀ اعتیاد به اینترنت با رویکرد شناسایی پیشایندها و پیامدهای اعتقادی به آن»، اسلام و علوم اجتماعی، شمارۀ 29، بهار و تابستان 1402ش.
• گلی‌زاده، زهرا و دیگران، «رابطۀ اعتیاد مادران به اینترنت و مشکلات رفتاری با نقش میانجی‌گری سبک دلبستگی دانش‌آموزان دختر پایۀ سوم ابتدایی»، علوم اجتماعی و روان‌شناسی ایران، اسفند 1399ش.
• موسوی، سید ولی‌اله، «شیوع اعتیاد به اینترنت و وضعیت استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در نوجوانان و جوانان ایرانی در سال 1397ش»، طب نظامی، شمارۀ 3، خرداد 1399ش.
• نیک‌اندیش، حدیث، «راه‌های ترک اعتیاد به اینستاگرام»، وب‌سایت کلینیک روان‌پویشی آگاه، تاریخ درج مطلب: 2 تیر 1403ش.
• واحدی‌فرد، سعید، «پدیده‌ای خطرناک به نام اعتیاد اینترنتی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 14 مهر 1394ش.