زهره صفاتی
زهره صفاتی؛ بانوی فقیه و فعال در عرصهٔ زنان.
زهره زهره صفاتی، مشهور به بانو مجتهده صفاتی، از پایهگذاران حوزهٔ علمیهٔ خواهران قم و فعال در امور زنان است. او تحصیلات دینی را خودخوان آغاز کرد و در محضر استادان برجسته علوم حوزوی را فرا گرفت. سبک زندگی و تربیت فرزندانش بر اساس آموزههای قرآنی و سیرهٔ اهلبیت شکل گرفت. بانو صفاتی حضور زنان در جامعه را با رعایت موقعیت روحی و جسمی ضروری میداند و آثار متعددی در حوزهٔ فقه زنان، احکام بانوان، سن تکلیف و مسائل مرتبط با یائسگی و کنترل جمعیت منتشر کرده است.
زندگینامه
زهره صفاتی، مشهور به بانو مجتهده صفاتی، فرزند امیر[۱] در سال ۱۳۲۸ش در آبادان به دنیا آمد. پدرش معمار و مادرش معلم بود. او در مکتبخانه به آموزش قرآن پرداخت و همزمان احکام اولیهٔ دین را در پنج سالگی فرا گرفت. صفاتی معروف به بانو مجتهده صفاتی،[۲] از پایهگذاران حوزهٔ علمیهٔ خواهران در شهر قم است. فعالیتهای او در عرصهٔ مسائل زنان سبب شده که جزءِ افراد شناخته شده در جوامع نخبگانی تشیع و مسیحیت شود.[۳]
زهره صفاتی بهدلیل شرایط نامناسب فضای آموزشی ایران در دورهٔ حکومت پهلوی، از حضور در دبیرستان خودداری کرد و بهصورت خودخوان به یادگیری پرداخت. وی با خواندن زندگینامهٔ بانو امین به معارف دینی علاقهمند شد و در کنار دروس دبیرستان، به مطالعهٔ دروس حوزوی و مجلات اسلامی[۴] نیز اهتمام ویژه پیدا کرد.[۵] او ادبیات عرب را در مرکز اسلامی آبادان بهمدت چهار سال فرا گرفت[۶] و در سال ۱۳۴۹ش به همراه جمعی از دوستانش برای آموزش سطوح عالی علوم دینی به قم رفت.[۷] او در قم رسائل و مکاسب را خوانده و تا مرحله اجتهاد پیش رفت. وی و دیگر خواهران زیر نظر مراجع وقت، شروع به تحصیل مراتب عالی علوم اسلامی نموده از محضر اساتیدی چون آیة الله شهیدی، آیة الله حقی، آیة الله مشکینی و آیة الله محمد حسن احمدی فقیه بهره بردند.[۸] در شهر قم، محل سکونت آنها با نصب پردهای به کلاس درس تبدیل شد.[۹]
خانم زهره صفاتی در سال ۱۳۵۵ش با محمدحسن احمدی فقیه یزدی (۱۳۳۰–۱۳۸۹ش) ازدواج کرد. حاصل این ازدواج شش فرزند (دو دختر و چهار پسر) است.
دوره تحصیل و تدریس ایشان علاوه بر مشکلات اشاره شده، با مسائلی چون مبارزات انقلاب اسلامی و مواجهه با رژیم طاغوت، حضور جریانهای التقاطی و حمله به مبانی اسلام و بالاخره، پیروزی انقلاب اسلامی ایران همراه است. ایشان نیز علاوه بر جریان تحصیل، به فعالیتهای مبارزاتی و تبلیغات اسلامی علیه نظام شاهنشاهی و حضور در صحنههای علمی و اجتماعی و مردمی میپردازند.[۱۰] این دوره اگر چه با سختیهایی چون شهادت برادر، ممنوع المنبر شدن، زندانی شدن به اتفاق همسر و فرزند خردسال و… همراه است، ولی موجب استواری و غنای فکری و علمی خصوصاً در ارتباط عملی و فکری با بزرگانی چون شهید آیةالله مطهری، شهید آیةالله بهشتی و شهید آیةالله قدوسی میباشد.[۱۱]
بانوصفاتی از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه (خواهران) قم محسوب میشود.[۱۲]
اجازات روایت و اجتهاد
مجتهده صفاتی از اشخاص زیر اجازه روایت و اجتهاد دارد:
- میرزا علی علیاری غروی (اجازه روایت)
- محمد فاضل لنکرانی (اجازه روایت)
- لطفالله صافی گلپایگانی (اجازه اجتهاد)
- محمدحسن احمدی فقیه (اجازه اجتهاد)
- سیداسماعیل موسوی زنجانی (اجازه اجتهاد)[۱۳]
ویژگیها
تواضع و صداقت از ویژگیهای برجستهٔ بانو صفاتی دانسته شده است.[۱۴] همچنین از خصوصیات اخلاقی وی میتوان به قدرت مدیریت و جمع ویژگیهای خانهداری، علمآموزی، تقوا و تربیت نیک فرزندان اشاره کرد.[۱۵] از نکات مهم زندگی بانو صفاتی، اولویت دادن به خانواده است؛ او در سالهای طفولیت فرزندان، فعالیتهای علمی و تدریس خود را به محیط خانه منتقل کرد. نظم و برنامهریزی در همهٔ امور برای او اهمیت ویژهای دارد و بر اساس آن امور رایج زندگی را پیش میبرد و برای کسب موفقیت و انجام کارهای خود از درگاه الهی استمداد کرده و به محضر اهل بیت توسل دارد.[۱۶]
نقش مادری
بانو صفاتی در تربیت فرزندان خود از علوم و معارف قرآنی و سیرهٔ اهلبیت بهره برده و پرورش آنان را در همهٔ ابعاد از جمله اعتقادی، اجتماعی، عاطفی و اخلاقی مورد توجه قرار داده است. در تربیت دینی و مذهبی فرزندان، بدون سختگیری و تعصب نابهجا، همواره مشوق بوده و الگوی زندگی فرزندان دختر خود را سیرهٔ حضرت زهرا معرفی کرده است. در تعامل تربیتی با آنان، اساس را مهرورزی قرار داده و از مقایسه فرزندان و تنبیه بدنی پرهیز کرده است. او در عین توجه به تغذیهٔ جسمی و سلامت فرزندان خود، با معرفی الگوهای مثبت به تغذیهٔ فکری آنان نیز اهمیت داده است. حس مسئولیتپذیری را در فرزندان تقویت کرده و به ازدواج آنان در زمان مناسب بها داده است. او نه فقط در تولد و کودکی و سن رشد فرزندان، بلکه در بزرگسالی نیز به امور معنوی و مادی و علمی آنان دقت داشته و در مواقع بروز مشکلات راهنما، غمخوار و تکیهگاه آنان است.[۱۷]
دیدگاه
بانو صفاتی معتقد است در دنیای امروز، حضور زنان در جامعه با تندروی یا کاستی همراه شده است. او ورود بیحساب زنان به همهٔ فعالیتها را نشانهٔ نادیده گرفتن موقعیت روحی و جسمی زنان و ظلم به آنان دانسته است؛[۱۸] اما تحصیل معارف اسلامی را برای زنان و خانوادهٔ آنان و رشد جامعه، مفید میداند؛ زیرا سبب کاهش مشکلات اخلاقی، رفتاری و خانوادگی در سطح جامعه میشود.[۱۹]
استادان
بانو مجتهده صفاتی در محضر استادان ذیل به کسب علم پرداخته است:
- محمدعلی حقی سرابی (۱۳۰۵–۱۳۷۶ش)؛
- علی مشکینی (۱۳۰۰–۱۳۸۶ش)؛
- محمد فاضل لنکرانی (۱۳۱۰–۱۳۸۶ش)؛
- محمدحسن احمدی فقیه یزدی؛
- جعفر سبحانی (۱۳۰۸ش-اکنون)؛[۲۰][۲۱]
فعالیتها و مسئولیتها
زهره صفاتی، در آذر ۱۳۹۳ش. به عنوان مشاور امور فقهی شهین مولاوردی، معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده منصوب شد.[[۲۲] او سفرهایی تبلیغی از سوی سفارتهای ایران در سوئد، هند، سوریه و لبنان و خانه فرهنگ ایران در دبی، به این کشورها و امارات داشته است. همچنین، پس از حکم مشاورت فقهی معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده، سفری به واتیکان و در آنجا ملاقات و گفتگوهایی با پاپ داشت.[۲۳] بانو صفاتی از ۱۰سال گذشته کلاسهای درس خارج خود را در سه حوزه فقه، تفسیر قرآن کریم و تفسیر الحکام در قم آغاز کرده و از این طریق به جامعه علمی و مذهبی زنان خدمت نموده است. ا ین کلاسهای درس در منزل شخصی وی در روزهای متوالی با حضور شاگردان زیادی برگزار میشود.[۲۴] از دیگر فعالیتهای او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تدریس علوم دینی همزمان با تحصیل در قم؛[۲۵]
- از پایهگذاران حوزهٔ علمیهٔ بانوان قم؛
- سخنرانی و روشنگری علیه حکومت پهلوی در شهرهای مختلف کشور و در پی آن حکم ممنوعیت سخنرانی، دستگیری و زندانی شدن در سال ۱۳۵۵ش؛[۲۶]
- مدیریت فرهنگی و اجرایی در حوزهٔ علمیهٔ قم؛[۲۷]
- از اساتید عالی فقه و اصول و درس خارج فقه؛
- آموختن علم پزشکی و فیزیولوژی بدنِ زن جهت بررسی علمی و تخصصی احکام و مسائل بانوان؛
- تغییر یا تعدیل فتوای برخی مراجع در حوزهٔ مسائل زنان با تألیف کتاب «طهارة النساء فی احکام الدماء»؛[۲۸]
- سفرهای تبلیغی از طرف سفارت ایران به سوئد، هند، سوریه، لبنان و دبی؛
- سفر به واتیکان و ملاقات با پاپ؛[۲۹]
- عضو شورای فرهنگی و اجتماعی زنان در سال ۱۳۸۶ش؛[۳۰]
- مشاور فقهی معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده در سال ۱۳۹۲ش.[۳۱]
آثار
بیشتر آثار بانو مجتهده صفاتی در حوزهٔ احکام فقهی بانوان است و با رویکرد علمی - پژوهشی به مسائل زنان پرداخته است. آثار وی در قالب کتاب و مقاله عبارت است از:
کتابها
- زیارت در پرتو ولایت «شرحی بر زیارت عاشورا»؛
- پژوهش فقهی پیرامون سن تکلیف؛
- نوآوری فقهی در احکام بانوان «یائسگی»؛
- نوآوریهای فقهی در احکام بانوان؛
- پیشگیری از بارداری (کنترل جمعیت) و مسائل فقهی مرتبط با آن؛
- شرحی بر دماء ثلاثه عروةالوثقی با عنوان طهارة النساء فی أحکام الدماء؛
- زیارت عتبات عالیات.[۳۲]
مقالهها
- شرحی بر کتاب تقلید شیخ انصاری؛
- منابع مشترک اجتهادی در میان مذاهب اسلامی؛
- نقش زمان و مکان از دیدگاه فقهی امام خمینی؛
- نفقه دادن همسر؛
- جلوههای اجتهاد؛
- شهادت در حدود.[۳۳]
- حمله به نظرات فقها موجب هتک حقوق زنان خواهد شد؛
- سن بلوغ شرعی دختران؛[۳۴]
کتابشناسی
کتاب «از تبار خورشید» به زندگی زهره صفاتی و نقش زنان در عرصههای اجتماعی و سیاسی پرداخته است.[۳۵]
پانویس
- ↑ ویکی شیعه صفحه((زهره صفاتی))، بازدید 8 خرداد 1401ش
- ↑ «زهره صفاتی»، ویکیشیعه.
- ↑ محمدی، «بانوی مجتهده زهره صفاتی در گفت و گو با زائر: جامعه ما از زندگی فاطمی (ع) فاصله گرفته است»، 1395ش، ص69.
- ↑ محمدی، «بانوی مجتهده زهره صفاتی در گفت و گو با زائر: جامعه ما از زندگی فاطمی (ع) فاصله گرفته است»، 1395ش، ص69.
- ↑ «زندگینامهٔ بانو زهره مجتهده صفاتی»، در علوم قرآنی شبکهٔ قرآن، 1394ش.
- ↑ بدیعی، «گفتگو با فقیه پژوهنده بانو زهره صفاتی»، 1382ش، ص7.
- ↑ «زندگینامهٔ بانو زهره مجتهده صفاتی»، در علوم قرآنی شبکهٔ قرآن، 1394ش.
- ↑ ویکی فقه صفحه ((زهره صفاتی))، بازدید 8خرداد1401ش
- ↑ محمدی، «بانوی مجتهده زهره صفاتی در گفت و گو با زائر: جامعه ما از زندگی فاطمی (ع) فاصله گرفته است»، 1395ش، ص69.
- ↑ ((زهره صفاتی))، سایت راسخون، بازدید 8 خرداد 1401ش
- ↑ ((زهره صفاتی))، سایت راسخون، بازدید 8 خرداد 1401ش
- ↑ «بانو مجتهده زهره صفاتی»، سایت معاونت پژوهش حوزه علمیه خواهران، ۳ مهر ۱۳۹۲ش
- ↑ ((زهره صفاتی))، سایت راسخون، بازدید 8 خرداد 1401ش
- ↑ بدیعی، «گفتگو با فقیه پژوهنده بانو زهره صفاتی»، 1382ش، ص30.
- ↑ «زندگینامهٔ بانو زهره مجتهده صفاتی»، در علوم قرآنی شبکهٔ قرآن، 1394ش.
- ↑ بدیعی، «گفتگو با فقیه پژوهنده بانو زهره صفاتی»، 1382ش، ص22.
- ↑ «عروج از دامان مادر؛ نگاهی به جایگاه مادرانهٔ بانوی مجتهده زهره صفاتی»، 1395ش، ص73.
- ↑ محمدی، «بانوی مجتهده زهره صفاتی در گفت و گو با زائر: جامعه ما از زندگی فاطمی (ع) فاصله گرفته است»، 1395ش، ص71.
- ↑ «گفتگو با بانو مجتهده زهره صفاتی»، وبسایت خامنهای.
- ↑ «زهره صفاتی»، ویکیشیعه.
- ↑ ویکی فقه صفحه ((زهره صفاتی))، بازدید 8خرداد1401ش
- ↑ https://www.irna.ir/news/80924141/زهره-صفاتي-مشاور-امور-فقهي-معاون-رييس-جمهوري-شد ((زهره صفاتی' مشاور امور فقهی معاون رئیسجمهوری شد))، خبرگذاری جمهوری اسلامی ، 6 آذر 1392]
- ↑ ((زهره صفاتی: نیازمند مدرسه تخصصی فقه بانوان با نگاه اجتهادی هستیم))، خبرگذاری شفقنا، 20ا اسفند 1399ش
- ↑ ((درس خارج زنان فقیه در قم در حال برگزاری میباشد))،سایت تبیان، 13 اسفند 1385ش
- ↑ بدیعی، «گفتگو با فقیه پژوهنده بانو زهره صفاتی»، 1382ش، ص8.
- ↑ اردویی، «بانوی مجتهد»، روزنامهٔ همشهری، 1401ش، ص23.
- ↑ بدیعی، «گفتگو با فقیه پژوهنده بانو زهره صفاتی»، 1382ش، ص9.
- ↑ اردویی، «بانوی مجتهد»، روزنامهٔ همشهری، 1401ش، ص23.
- ↑ محمدی، «بانوی مجتهده زهره صفاتی در گفت و گو با زائر: جامعه ما از زندگی فاطمی (ع) فاصله گرفته است»، 1395ش، ص70.
- ↑ «انتصاب خانم زهره صفاتی به عنوان عضو شورای فرهنگی و اجتماعی زنان»، وبسایت خطکش.
- ↑ «مشاور امور فقهی معاونت امور زنان منصوب شد»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ ویکی نور صفحه ((زهره صفاتی))، بازدید8 خرداد1401ش
- ↑ پروینزاد، «نگاهی به آثار بانو مجتهده زهره صفاتی»، 1382ش، ص31.
- ↑ پروینزاد، شهلا، «نگاهی به آثار بانو مجتهده زهره صفاتی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله: کیهان فرهنگی، اردیبهشت 1382، شماره 199، صفحه 31
- ↑ «بانو صفاتی از تبار خورشید»، وبسایت بوک روم.
منابع
- اردویی، مریم، «بانوی مجتهد»، روزنامهٔ همشهری، تاریخ انتشار: ۱۶ شهریور ۱۴۰۱ش.
- «انتصاب خانم زهره صفاتی به عنوان عضو شورای فرهنگی و اجتماعی زنان»، وبسایت خطکش، تاریخ انتشار: ۴ اردیبهشت ۱۳۸۶ش.
- «بانو صفاتی از تبار خورشید»، وبسایت بوک روم، تاریخ انتشار: ۱۵ مرداد ۱۳۸۸ش.
- بدیعی، محمد، «گفتگو با فقیه پژوهنده بانو زهره صفاتی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، کیهان فرهنگی، شمارهٔ ۱۹۹، اردیبهشت ۱۳۸۲.
- پروینزاد، شهلا، «نگاهی به آثار بانو مجتهده زهره صفاتی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، کیهان فرهنگی، شمارهٔ ۱۹۹، اردیبهشت ۱۳۸۲.
- «زندگینامهٔ بانو زهره مجتهده صفاتی»، در گروه علوم قرآنی شبکهٔ قرآن سیما، دی ۱۳۹۴ش.
- «زهره صفاتی»، ویکیشیعه، تاریخ بازدید: ۱۷ آبان ۱۴۰۱ش.
- «گفتگو با بانو مجتهده زهره صفاتی»، وبسایت خامنهای، تاریخ انتشار: ۲۲ فروردین ۱۳۹۰ش.
- «عروج از دامان مادر؛ نگاهی به جایگاه مادرانهٔ بانوی مجتهده زهره صفاتی»، ماهنامهٔ زائر، پیاپی ۲۴۹، دی و بهمن ۱۳۹۵ش.
- محمدی، نازلی، «بانوی مجتهده زهره صفاتی در گفت و گو با زائر: جامعهٔ ما از زندگی فاطمی (ع) فاصله گرفته است»، ماهنامهٔ زائر، پیاپی ۲۴۹، دی و بهمن ۱۳۹۵ش.
- «مشاور امور فقهی معاونت امور زنان منصوب شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۶ آذر ۱۳۹۲ش.
- ویکی نور صفحه «زهره صفاتی»، بازدید۸ خرداد۱۴۰۱ش
- «زهره صفاتی»، سایت راسخون، بازدید ۸ خرداد ۱۴۰۱ش
- «درس خارج زنان فقیه در قم در حال برگزاری میباشد»، سایت تبیان، ۱۳ اسفند ۱۳۸۵ش
- «زهره صفاتی: نیازمند مدرسه تخصصی فقه بانوان با نگاه اجتهادی هستیم»، خبرگذاری شفقنا، ۲۰ا اسفند ۱۳۹۹ش
- «زهره صفاتی' مشاور امور فقهی معاون رئیسجمهوری شد»، خبرگذاری جمهوری اسلامی، ۶ آذر ۱۳۹۲
- ویکی شیعه صفحه «زهره صفاتی»، بازدید ۸ خرداد ۱۴۰۱ش
- ویکی فقه صفحه «زهره صفاتی»، بازدید ۸ خرداد۱۴۰۱ش
- «بانو مجتهده زهره صفاتی»، سایت معاونت پژوهش حوزه علمیه خواهران، ۳ مهر ۱۳۹۲ش