زهره صفاتی

زهره صفاتی
فقیه و مجتهده معاصر

زهره صفاتی
نام و شناسه
نام	زهره
نام خانوادگی	صفاتی
دیگر نام‌ها	بانو مجتهده صفاتی
شناخته‌شده برای	پایه‌گذاری حوزه علمیه خواهران تالیف در فقه زنان
زندگی و مرگ
زادهٔ	۱۳۲۸ش
مشخصات فردی و اجتماعی
محل زندگی	قم
ملیت	ایرانی
دین	اسلام
مذهب	شیعه
تحصیلات
تحصیلات	حوزوی
محل تحصیل	آبادان قم
درجه علمی	اجتهاد
فعالیت و خدمت
منصب / پیشه	فقیه مجتهده مدرس
دوره	معاصر
خانواده
همسر	محمدحسن احمدی فقیه یزدی
پدر	امیر
آثار و دستاوردها
آثار	زیارت در پرتو ولایت نوآوری فقهی در احکام بانوان یائسگی پژوهش فقهی پیرامون سن تکلیف پیشگیری از بارداری طهارة النساء فی أحکام الدماء

زهره صفاتی؛ بانوی فقیه و فعال در عرصهٔ زنان.

زهره صفاتی، مشهور به بانو مجتهده صفاتی، از پایه‌گذاران حوزه علمیه خواهران در قم و فعال در امور زنان است. او تحصیلات دینی را خودخوان آغاز کرد و در محضر استادان برجسته علوم حوزوی را فرا گرفت. سبک زندگی و تربیت فرزندانش براساس آموزه‌های قرآنی و سیرهٔ اهل‌بیت شکل گرفت. بانو صفاتی آثار متعددی در حوزهٔ فقه زنان، احکام بانوان، سن تکلیف و مسائل مرتبط با یائسگی و کنترل جمعیت منتشر کرده است.

خانواده و تحصیلات

زهره صفاتی، مشهور به بانو مجتهده صفاتی، فرزند امیر، در خانواده‌ای مذهبی و مبارز در سال ۱۳۲۸ش در آبادان متولد شد. پدرش مردی متدین و مادرش زنی پارسا و حافظ قرآن بود. او در کودکی در مکتب‌خانه به آموختن قرآن پرداخت و در پنج‌سالگی احکام اولیهٔ دین را فراگرفت. وی به‌دلیل شرایط نامناسب فضای آموزشی ایران در دورهٔ پهلوی، از حضور در دبیرستان خودداری کرد و به شیوهٔ خودخوان به تحصیل پرداخت. او با مطالعهٔ زندگی‌نامهٔ بانو امین به معارف دینی علاقه‌مند شد و در کنار دروس دبیرستانی، به مطالعهٔ دروس حوزوی و مجلات اسلامی اهتمام ویژه یافت. ادبیات عرب را نیز به مدت چهار سال در مرکز اسلامی آبادان فرا گرفت.

صفاتی در سال ۱۳۴۹ش، همراه با جمعی از دوستانش برای آموزش سطوح عالی علوم دینی به قم مهاجرت کرد. در قم، رسائل و مکاسب را خواند و تا مرحلهٔ اجتهاد پیش رفت. او و دیگر خواهران زیر نظر مراجع وقت، تحصیل مراتب عالی علوم اسلامی را آغاز کردند و از محضر استادانی چون محمدعلی حقی سرابی، علی مشکینی، محمد فاضل لنکرانی، جعفر سبحانی و محمدحسن احمدی فقیه بهره بردند. زهره صفاتی در سال ۱۳۵۵ش با محمدحسن احمدی فقیه یزدی (۱۳۳۰–۱۳۸۹ش) ازدواج کرد. حاصل این ازدواج شش فرزند؛ دو دختر و چهار پسر است.

ویژگی‌ها

تواضع و صداقت از ویژگی‌های برجستهٔ بانو صفاتی دانسته شده است. از دیگر خصوصیات اخلاقی او می‌توان به قدرت مدیریت و جمع میان خانه‌داری، علم‌آموزی، تقوا و تربیت نیک فرزندان اشاره کرد. اولویت دادن به خانواده از نکات مهم زندگی او است؛ چنان‌که در سال‌های کودکی فرزندان، فعالیت‌های علمی و تدریس خود را به محیط خانه منتقل کرد. نظم و برنامه‌ریزی در همهٔ امور برای او اهمیت ویژه‌ای دارد و براساس آن زندگی را پیش می‌برد و برای کسب موفقیت و انجام کارهای خود، از درگاه الهی استمداد می‌جوید و به محضر اهل‌بیت توسل دارد.

نقش مادری

صفاتی در تربیت فرزندان خود از علوم و معارف قرآنی و سیرهٔ اهل‌بیت بهره برده و پرورش آنان را در همهٔ ابعاد اعتقادی، اجتماعی، عاطفی و اخلاقی مورد توجه قرار داده است. او در تربیت دینی فرزندان، بدون سخت‌گیری و تعصب نابه‌جا، همواره مشوق بوده و الگوی زندگی فرزندان دختر خود را سیرهٔ حضرت زهرا معرفی کرده است. در تعامل تربیتی با آنان، اساس را مهرورزی قرار داده و از مقایسهٔ فرزندان و تنبیه بدنی پرهیز کرده است. او در عین توجه به تغذیهٔ جسمی و سلامت فرزندان، با معرفی الگوهای مثبت به تغذیهٔ فکری آنان نیز اهمیت داده است. حس مسئولیت‌پذیری را در فرزندان تقویت کرده و به ازدواج آنان در زمان مناسب بها داده است. او نه‌تنها در تولد، کودکی و سن رشد فرزندان، بلکه در بزرگسالی نیز به امور معنوی، مادی و علمی آنان دقت داشته و در مواقع بروز مشکلات، راهنما، غم‌خوار و تکیه‌گاه آنان است.

دیدگاه‌ها

بانو صفاتی معتقد است در دنیای امروز، حضور زنان در جامعه با تندروی یا کاستی همراه شده است. او ورود بی‌حساب زنان به همهٔ فعالیت‌ها را نشانهٔ نادیده گرفتن موقعیت روحی و جسمی زنان و ظلم به آنان می‌داند؛ اما تحصیل معارف اسلامی را برای زنان، خانوادهٔ آنان و رشد جامعه مفید می‌شمارد؛ زیرا به باور او، این امر سبب کاهش مشکلات اخلاقی، رفتاری و خانوادگی در سطح جامعه می‌شود.

فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی

دورهٔ تحصیل و تدریس صفاتی با مسائلی چون مبارزات انقلاب اسلامی و رویارویی با حکومت پهلوی، حضور جریان‌های التقاطی فکری و سرانجام پیروزی انقلاب اسلامی ایران همراه بود. او نیز در کنار تحصیل، به فعالیت‌های مبارزاتی و تبلیغات اسلامی علیه نظام شاهنشاهی و حضور در عرصه‌های علمی، اجتماعی و مردمی می‌پرداخت. این دوره، هرچند با دشواری‌هایی چون شهادت برادر، ممنوع‌المنبر شدن و زندانی شدن همراه با همسر و فرزند خردسالش توأم بود، اما به استواری و غنای فکری و علمی او، به‌ویژه در ارتباط علمی و فکری با بزرگانی چون مرتضی مطهری، سید محمد حسینی بهشتی و علی قدوسی انجامید. وی گذراندن دوران دشوار تحصیل و مبارزه را مرهون فضل و لطف الهی، توجهات معصومان و پشتیبانی علما و استادان بزرگوار به‌ویژه همراهی و یاری همسرش می‌داند. از آن‌جا که تأسیس حوزهٔ علمیهٔ ویژهٔ بانوان به همت، پیگیری و کوشش‌های او در قم آغاز شده است، او را از بنیان‌گذاران حوزهٔ علمیهٔ خواهران در قم دانسته‌اند و از استادان سطوح عالی این حوزه نیز به‌شمار می‌رود.

زهره صفاتی در آذر ۱۳۹۲ش به‌عنوان مشاور امور فقهی شهین مولاوردی، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده منصوب شد. او سفرهای تبلیغی متعددی به کشورهای سوئد، هند، سوریه و لبنان و نیز از طریق خانه فرهنگ ایران به امارات داشته است. پس‌از انتصاب به مشاورت فقهی، سفری نیز به واتیکان داشت و در آنجا با پاپ دیدار و گفتگو کرد. صفاتی در سال‌های اخیر کلاس‌های درس خارج خود را در سه حوزهٔ فقه، تفسیر قرآن کریم و تفسیر احکام در قم برگزار کرده است. این کلاس‌ها در منزل شخصی وی و در روزهای متوالی با حضور شاگردان بسیاری برگزار می‌شود. از دیگر فعالیت‌های او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مدیریت فرهنگی و اجرایی در حوزهٔ علمیهٔ قم؛
• آموختن علم پزشکی و فیزیولوژی بدنِ زن جهت بررسی علمی و تخصصی احکام و مسائل بانوان؛
• تغییر یا تعدیل فتوای برخی مراجع در حوزهٔ مسائل زنان با تألیف کتاب طهارة النساء فی احکام الدماء؛
• عضو شورای فرهنگی و اجتماعی زنان در سال ۱۳۸۶ش.

اجازات روایت و اجتهاد

مجتهده زهره صفاتی از اشخاص زیر اجازه روایت و اجتهاد دارد:

• میرزا علی علیاری غروی (اجازه روایت)؛
• محمد فاضل لنکرانی (اجازه روایت)؛
• لطف‌الله صافی گلپایگانی (اجازه اجتهاد)؛
• محمدحسن احمدی فقیه (اجازه اجتهاد)؛
• سیداسماعیل موسوی زنجانی (اجازه اجتهاد).

آثار

بیشتر آثار بانو مجتهده صفاتی در حوزهٔ احکام فقهی بانوان است و با رویکرد علمی-پژوهشی به مسائل زنان پرداخته است. آثار وی در قالب کتاب و مقاله عبارت است از:

	کتاب‌ها	مقالات
۱	زیارت در پرتو ولایت «شرحی بر زیارت عاشورا»؛	شرحی بر کتاب تقلید شیخ انصاری؛
۲	نوآوری فقهی در احکام بانوان «یائسگی»؛	منابع مشترک اجتهادی در میان مذاهب اسلامی؛
۳	پژوهش فقهی پیرامون سن تکلیف؛	نقش زمان و مکان از دیدگاه فقهی امام خمینی؛
۴	نوآوری‌های فقهی در احکام بانوان؛	نفقه دادن همسر؛
۵	پیشگیری از بارداری (کنترل جمعیت) و مسائل فقهی مرتبط با آن؛	جلوه‌های اجتهاد؛
۶	شرحی بر دماء ثلاثه عروةالوثقی با عنوان طهارة النساء فی أحکام الدماء؛	شهادت در حدود؛
۷	زیارت عتبات عالیات؛	سن بلوغ شرعی دختران؛
۸		حمله به نظرات فقها موجب هتک حقوق زنان خواهد شد؛

کتاب «از تبار خورشید»، به زندگی زهره صفاتی و نقش زنان در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی پرداخته است.

منابع

• «انتصاب خانم زهره صفاتی به عنوان عضو شورای فرهنگی و اجتماعی زنان»، وب‌سایت داوودآبادی، تاریخ انتصاب: ۴ اردیبهشت ۱۳۸۶ش.
• «بانو صفاتی از تبار خورشید»، وب‌سایت بوک روم، تاریخ انتشار: ۱۵ مرداد ۱۳۸۸ش.
• «بانو مجتهده زهره صفاتی»، وب‌سایت معاونت پژوهش حوزه علمیه خواهران، تاریخ درج مطلب: ۳ مهر ۱۳۹۲ش.
• «بانوی مجتهد»، وب‌سایت روزنامه همشهری، تاریخ درج مطلب: ۱۶ شهریور ۱۴۰۱ش.
• بلندرفتار، تهمینه، «بانو مجتهده زهره صفاتی»، وبلاگ پردیس حوریان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۳۹۰ش.
• پروین‌زاد، شهلا، «نگاهی به آثار بانو مجتهده زهره صفاتی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، کیهان فرهنگی، شمارهٔ ۱۹۹، اردیبهشت ۱۳۸۲ش.
• «درس خارج زنان فقیه در قم در حال برگزاری می‌باشد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۳۸۵ش.
• «زهره صفاتی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۳۹۰ش.
• «زهره صفاتی مشاور امور فقهی معاون رئیس‌جمهوری شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۳۹۲ش.
• «گفت‌وگو با فقیه پژوهنده بانو زهره صفاتی»، کیهان فرهنگی، شماره ۱۹۹، ۱۳۸۲ش.
• «گفت‌وگو با بانو مجتهده زهره صفاتی: توصیه‌های رهبر انقلاب دربارهٔ تحصیل بانوان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۳۹۰ش.
• «متأسفانه جامعه ما از زندگی فاطمی فاصله گرفته است»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۳۹۵ش.
• «نیازمند مدرسه تخصصی فقه بانوان با نگاه اجتهادی هستیم، با چریکی درس خواندن نمی‌توان به عمق مباحث پی‌برد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۳۹۹ش.