ولنگاری؛ بیتفاوتی نسبت به فرهنگ و ارزشهای اجتماعی.
ولنگاری به بیقیدی، سهلانگاری و پایبند نبودن به هنجارها، ارزشها یا قوانین اجتماعی گفته میشود. این مفهوم در حوزههای فرهنگی، اخلاقی و دینی برای توصیف رفتارها یا گرایشهایی بهکار میرود که با معیارهای پذیرفتهشدهٔ یک جامعه ناسازگار دانسته میشوند. ولنگاری در ادبیات دینی با مفاهیمی مانند اباحیگری پیوند یافته و دربارهٔ عوامل، مصادیق، پیامدها و شیوههای پیشگیری از آن دیدگاههای گوناگونی مطرح شده است.
مفهومشناسی
ولنگاری در لغت به معنای سهلانگاری و بیقیدی است[۱] و به فردی اطلاق میشود که به آداب، رسوم و قوانین اجتماعی پایبند نیست.[۲] در اصطلاح، ولنگاری عبارت است از شکستن حدود اجتماعی، عرفی یا قانونی هر جامعه.[۳] معادل دینی آن، اباحیگری به معنای پایبند نبودن به ارزشهای دینی و بیتفاوتی نسبت به آموزههای اسلامی است.[۴] در مطالعات فرهنگی، ولنگاری به بیبندوباری و آشفتگی در مجموعهٔ منسجم فرهنگ گفته میشود که موجب دگرگونی ارزشها، سنتها و باورهای اجتماعی میشود.[۵] با توجه به گستردگی مفهوم فرهنگ، ولنگاری در تمام عناصر سبک زندگی قابلیت تحقق دارد. این پدیده در ارتباط با مفاهیمی چون تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، جنگ نرم و تهدید نرم معنا مییابد.[۶] کارشناسان معتقدند ولنگاری با تلقی نادرست از مفهوم آزادی ارتباط تنگاتنگی دارد؛[۷] اما تفاوت اساسی آزادی و بیبندوباری در رعایت حقوق و احترام به دیگران است. در آزادی، افراد آزادانه رفتار میکنند، اما همزمان به امنیت، حقوق و حریم دیگران توجه دارند؛ درحالیکه در بیبندوباری، این مرزها رعایت نمیشوند.[۸]
خاستگاه
برخی پژوهشگران، خاستگاه ولنگاری امروزی را مکتبهای اومانیسم و لیبرالیسم در فرهنگ غربی دانستهاند که هدف آنها حذف خدامحوری و ارزشهای دینی در جامعه و جایگزینی انسانمحوری، آزادی مطلق و دنیاگرایی است.[۹] برخی، ترویج ولنگاری در ایران را سازوکار تقابل فرهنگ غربی با فرهنگ اسلامی_ایرانی دانسته و آن را مصداقی از جنگ نرم و شناختی، میدانند[۱۰] که میتواند به یک شبیخون فرهنگی بینجامد.[۱۱]
انواع ولنگاری
بیبندوباری و ولنگاری در سه دستهٔ اصلی قابل تقسیم است:
بیبندوباری فکری: نبود دقت و حساسیت در انتخاب محتوا و استدلال، اظهارنظر بدون تحقیق کافی و در نتیجه، افزایش خطاهای شناختی؛[۱۲]
بیبندوباری اخلاقی: نادیده گرفتن منافع و مرزهای دیگران در رفتار و گفتار، نبود پایبندی به اصول اخلاقی در تصمیمگیری، توجیه اشتباهات و پاسخ بداخلاقانه به انتقادات؛[۱۳]
بیبندوباری جنسی: شکلگیری روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده، بهرهبرداری جنسی از محیطهای اجتماعی.[۱۴]
عوامل
عوامل متعددی در گسترش ولنگاری نقش دارند:
خانوادهٔ ناسالم: عدم سلامت خانواده، ارزشهای اخلاقی را به انحراف میکشاند.[۱۵]
همنشین نامناسب: بسیاری از رفتارهای انحرافی ازجمله بیبندوباری جنسی، اکتسابی و قابل سرایت به دیگران است.[۱۶]
سکانسی از فیلم سینمایی عصر یخبندان که از نظر منقدان به عادیسازی خیانت جنسی در میپردازد.[۱۷]رسانهها: تلویزیونهای ماهوارهای و فضای مجازی[۱۸] با ترویج لذتجویی، مصرفگرایی و آزادی مطلق، به قبحزدایی از پدیدههایی مانند خیانت، روابط پیشاز ازدواج و سقط جنین میپردازند.[۱۹]
نفوذ فرهنگی غرب: فرهنگ غرب با تکیه بر مکتبهای اومانیسم و لیبرالیسم، به ترویج لذتجویی، شهوترانی و هنجارشکنی در مقابل ارزشهای اسلامی میپردازد.[۲۰]
لقمهٔ حرام: درآمد نامشروع خانواده، زمینهساز گرایش فرزندان به فساد و بیبندوباری میشود.[۲۱]
مطالب نامناسب: خواندن کتابها و تماشای فیلمهای غیراخلاقی، شهوات را برمیانگیزد و به بیقیدی اخلاقی دامن میزند.[۲۲]
افزایش سن ازدواج: وجود ارتباط بین افزایش سن ازدواج و رشد شاخصهای ناهنجاریهای اخلاقی ازجمله روابط نامشروع، بدپوششی و جرایم خشن جنسی؛[۲۳]
امیدواری نابهجا: اگر امیدواری انسان از حد بگذرد و توقع نابهجا به رحمت الهی داشته باشد، بیپروا و بیبندوبار خواهد شد.[۲۴]
رژهٔ همجنسگرایان در مادرید - سال ۲۰۰۷م
مصادیق ولنگاری
کارشناسان امور فرهنگی، برخی از مصادیق ولنگاری در جامعهٔ دینی را موارد زیر دانستهاند: لذتجویی مفرط،[۲۵] مدگرایی، مصرفگرایی و اشرافیگری، بیاعتنایی به واجبات و مناسک دینی، استفادهٔ مردان از طلا و زیورآلات، گوشدادن به موسیقیهای مبتذل، مصرف مشروبات الکلی، اختلاط بیضابطهٔ زنان و مردان و پوشش نامناسب، روابط آزاد جنسی، هنجارشکنی و نادیدهگرفتن حریم عمومی،[۲۶]همباشی و همجنسگرایی و سقط عمدی جنین.[۲۷]
پیامدها
شوپِنهاوِر، فیلسوف آلمانی (۱۷۸۸–۱۸۶۰م)
ولنگاری در سطح فردی، موجب پشیمانی، افسردگی و آشفتگی روانی شده،[۲۸] فرد را دچار ازخودبیگانگی و تضعیف ارزشهای معنوی میکند و روابط جنسی را با احساس حسرت و پوچی همراه میسازد.[۲۹] در سطح اجتماعی نیز پیامدهایی چون فروپاشی خانواده و افزایش طلاق، گسترش آسیبهایی مانند اعتیاد، بیغیرتی و انحطاط اخلاقی، هنجارشکنی در محیطهای گوناگون،[۳۰] از بین رفتن شخصیت زن[۳۱] و در نهایت تضعیف سرمایهٔ اجتماعی و هویت ملی و مذهبی را به دنبال دارد.[۳۲] همچنین بیقیدی اخلاقی نهتنها خود فرد، بلکه اطرافیان او را نیز تحتتأثیر قرار داده و گاه به بدبینی و تغییر نگرش آنان میانجامد. نمونهٔ تاریخی آن، شوپنهاور، فیلسوف نامدار آلمانی (۱۸۶۰–۱۷۸۸) است که رابطهٔ مادرش با مردی غریبه، بدبینی عمیقی را در او نسبت به زنان پدیدآورد و او را تا پایان عمر از ازدواج بازداشت.[۳۳] در مقیاس جهانی، آمارها نشان میدهد که بیبندوباری جنسی در کشورهایی مانند سوئد به حدی رسیده که ۵۷درصد فرزندان، حاصل روابط نامشروع هستند.[۳۴]
پیشگیری و مدیریت
کارشناسان برای مقابله با پدیدهٔ ولنگاری و مدیریت آن، راهکارهای متنوعی را در چهار حوزهٔ فرهنگی و آموزشی، رسانهای، دینی و قانونی پیشنهاد کردهاند. در حوزهٔ فرهنگی و آموزشی، آگاهسازی خانوادهها، آموزش ارزشهای دینی و اجتماعی به کودکان و نوجوانان و معرفی الگوهای اصیل اسلامی و ملی از طریق زبان هنر مورد تأکید قرار گرفته است. در عرصهٔ رسانه نیز تولید و نشر محتوای سازگار با سبک زندگی اسلامی و ایرانی و بهرهگیری از ظرفیت صداوسیما و سینما، از راهکارهای اصلی بهشمار میرود. رویکرد دینی نیز بر تقویت بنیان خانواده، ترویج فرهنگ ازدواج آسان و توجه به مسجد، قرآن و نماز تأکید دارد. در نهایت، اقدامات قانونی همچون برخورد قاطع و فوری با هنجارشکنان و ساماندهی مراکز تولید و نشر محتوا، بهعنوان ضمانت اجرای این راهکارها پیشنهاد شده است.[۳۵]
پایبندی به قوانین دینی، انسان را از بیبندوباری بازمیدارد و حیات دنیوی را معنادار میکند.[۳۶] آموزههای اسلامی بر کنترل و تنظیم رفتارهای جنسی تأکید دارند و با راهکارهای اصولی از بروز بیبندوباری جلوگیری میکنند. همچنین التزام به قواعد اخلاقی، از قویترین عوامل بازدارندهٔ بیبندوباریهای جنسی در جوامع بوده است.[۳۷][۳۸]
اسدی، میلاد و حسینی، سیدمعصوم، «بررسی علل تأثیرپذیری فرهنگ جامعه اسلامی از اباحهگری و راههای مقابله با آن»، مجلهٔ رهیافت فرهنگ دینی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۶، ۱۳۹۸ش.
انصاریان، حسین، تفسیر و شرح صحیفه سجادیه، قم، دارالعرفان، ۱۳۸۳ش.
امامی، عبدالنبی، فرهنگ قرآن: تبیین اصطلاحات قرآن از منظر تفسیر و روایات، قم، مطبوعات دینی، ۱۳۸۹ش.
«بیانات در دیدار مداحان اهلبیت»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۶ش.
«برگزاری نمایشگاه جاهلیت مدرن در گیلان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۳۹۳ش.
پوراحمد خمینی، محسن، «ولنگاری فرهنگی؛ فرهنگ ولنگار»، وبسایت روزنامهٔ صبح نو، تاریخ درج مطلب: شنبه، ۱۲ تیر ۱۳۹۵ش.
«پیامدهای غفلت انسان از شناخت خود/ ریشهیابی بحران اخلاقی و معرفتی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب:۱۴ تیر ۱۳۹۲ش.
پیر حاجاتی، محمد، نادرپور، محمدرضا، «بررسی رابطهٔ بین سن ازدواج با ناهنجاریهای اخلاقی در بین جوانان شهر خرمآباد»، نشریهٔ مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری، شمارهٔ ۴، پاییز ۱۳۹۹ش.
«تفاوت آزادی با بی بندوباری»، وبسایت نواندیشان، تاریخ بازدید: ۴ مرداد ۱۴۰۵ش.
جهانیانی، عباسعلی، «نقش ازدواج در سلامت روان جوانان»، بهداشت روان، ادارهٔ فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان نطنز، شمارهٔ ۲۲، زمستان ۱۳۸۶ش.
حاجکرمی، پریسا، «مفهوم لیبرالیسم و خانوادهزدایی»، وبسایت عطنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۱ش.
دهخدا، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
«رعایت اصول اخلاق اسلامی منجر به تکوین شخصیت فرد است.»، خبرگزاری بینالمللی قرآن کریم، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
«علت بیبندوباری اخلاقی و راههای مقابله با آن را میشناسید؟»، وبسایت همراهتم، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۴۰۲ش.
علیزاده، مهدی، اخلاق اسلامی، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۹ش.
عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
«غرب در مدیریت بیبندوباری، فساد و فحشا ناتوان شده است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آذر ۱۳۹۵ش.
کارگزار، جعفر، «روابط، از منظر دین و اخلاق»، وبلاگ کارگزار، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۳۹۵ش.
«لاابالیگری فرهنگی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، صدرا، ۱۳۷۶ش.
مکارم شیرازی، ناصر، «بیبندوباری»، وبسایت آیین رحمت، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
ملایی، مصطفی، «ولنگاری فرهنگی و پیامدهای مخرب آن در جامعه»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
نصیری، علی، کاستیها و بایستگیها، تهران، سازمان روحانیت، ۱۳۷۴ش.
واصفیان، فرزانه، «شناسایی عوامل مؤثر در انحرافات جنسی زنان از دیدگاه مردان و زنان (مطالعهٔ موردی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان)»، اسلام و پژوهشهای تربیتی، سال اول، شمارهٔ اول، بهار و تابستان ۱۳۸۸ش.
«واکنش وزیر اسبق ارشاد به نفوذ و ولنگاری در حوزه فرهنگ و هنر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۴۰۱ش.
«ولنگاری فرهنگی و پیامدهای مخرب آن در جامعه»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۳۹۵ش.
هادوی، اصغر و دهقانی، روشن، «آثار مال حرام بر تربیت با تأکید بر آیات و روایات»، پژوهشنامهٔ ثقلین، دوره اول، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.
همیلتون، کلایو، «بیبندوباری جنسی خیانت به آزادی است»، ترجمهٔ یعقوب نعمتی وروجنی، وبسایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۸ش.
