زن در انقلاب اسلامی
زن در انقلاب اسلامی؛ نقش و اقدامات مؤثر زنان در تحقق انقلاب اسلامی.
زنان بهعنوان نیمی از جمعیت جامعه، نقش بهسزایی در تحقق انقلاب اسلامی داشتهاند. آنها بهصورت مستقیم و غیرمستقیم در فعالیتهای انقلابی مشارکت کرده و در ترغیب همسر و فرزندان خود برای شرکت در اینگونه فعالیتها نقش اساسی داشتهاند. روحیۀ مبارز، ایمان و باورهای مذهبی مهمترین عامل محرک بانوان در تحقق آرمانهای اسلامی و انقلابی بوده است.
تاریخچه زن در انقلاب اسلامی
تاریخ، جنبشهای سیاسی و اعتراضآمیز متعددی را از بانوان ایرانی ثبت کرده است؛[۱] اما مشارکت زنان در انقلاب اسلامی به خرداد ۱۳۴۲ش و آغاز جنبشهای انقلابی توسط امام خمینی، بر میگردد. [۲] حضور زنان در این عرصه بهگونهای بود که امام خمینی از نقش بانوان انقلابی در تربیت سربازان خود در گهواره، تکیه بر تربیت سربازان آینده در دامان این مادران و تربیت نسل انقلابی خبر داد.[۳] بسیاری از بانوان بهطرق مختلفی از جمله تبلیغ آرمانهای اسلامیِ انقلاب، راهپیمایی و تظاهرات، [۴] تشکیل جلسات و روضههای خانگی در جذب سایر بانوان و خانوادههای آنها به مشارکت در تحقق انقلاب اسلامی، نقش داشتند،[۵] حضور زنان در جنبشهای انقلابی، اولین مشارکت سیاسی- اجتماعی فعالانۀ زنان نبوده؛ [۶] امام خمینی انقلاب و پیروزی آن را وامدار زنان میشمارد؛ زیرا مشارکت زنان در انقلاب سبب تقویت روحیه و انگیزۀ انقلابی مردان شد.[۷]
نقش زنان در تحقق انقلاب اسلامی
رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیتالله خامنهای، مشارکت زنان در نهضت اسلامی را رمز پیروزی انقلاب ایران دانسته است.[۸] پس از پیروزی انقلاب اسلامی و نیز در زمان جنگ تحمیلی، در برخی مناطق، تشکیل اجتماع انقلابی توسط بانوان قبل از مردان صورت گرفته و مردان شجاع و مقاوم، توسط زنانِ نقشآفرین در انقلاب، پرورش یافتهاند.[۹] انقلاب اسلامی با پیروی از دین، نگاه ابزاری به زن را برداشت و به تبیین جایگاه زن در عرصههای خانوادگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و احقاق حقوق زنان پرداخت[۱۰] و الگویی متفاوت از شرق و غرب برای زنان ترسیم کرد.[۱۱] امام خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، با بیان اینکه زن، انسانساز است و مرد از دامن زن به معراج میرود، بر شخصیت عفیفانه و مؤثر زنان تأکید کرد[۱۲] و روز ولادت فاطمۀ زهرا را بهعنوان روز زن، معرفی کرد و ایستادگی و تقوا را برای بانوان لازم شمرد.[۱۳] در همین چارچوب، حضور فعالِ بانوان در انقلاب و هشتسال دفاع مقدس[۱۴] حاصل ارزشبخشی به زنان بعد از انقلاب اسلامی و مشروع بودنِ تحصیل، اشتغال و حضور اجتماعی زنان از دستاوردهای انقلاب اسلامی بوده است.[۱۵]
زنان به طرق مختلفی در پیدایش و تحقق انقلاب اسلامی نقش داشتهاند. آنها به دو روش مستقیم و غیرمستقیم به مشارکت در انقلاب اسلامی پرداختهاند:
نقش مستقیم زنان در پیروزی انقلاب اسلامی
بسیاری از زنان، دعوت رهبر انقلاب اسلامی را برای مشارکت مستقیم در انقلاب پذیرفتند. از منظر امام خمینی، این مشارکت، واجب و لازم بوده و حتی موافقت پدر یا شوهر نیز در آن، شرط نبود.[۱۶] زنان ایرانی با هوشمندی و تکیه بر ایمان، عفت و صبر و با تمرکز بر روشنگریها و راهنماییهای امام خمینی در جهت تحقق این آرمانها گام برداشتند و پیشروان تحقق انقلاب اسلامی در صحنههای گوناگون بودهاند. [۱۷] برخی پژوهشگران بهدلیل خاستگاه عاشورایی انقلاب اسلامی، حضور و فعالیت زنان در این مسیر را یادآور نهضت عاشورا و نقش بانوان بهخصوص حضرت زینب در تحقق و تداوم این نهضت دانستهاند.[۱۸] مشارکت فعال در تظاهرات [۱۹] و امدادرسانی به مجروحان تظاهرات خیابانی از دیگر اقدامات بانوان و نقشآفرینی آنها در پیروزی انقلاب اسلامی بوده است.[۲۰] برخی بانوان بهدلیل مشارکت در فعالیتهای انقلابی به زندان رفته و مورد شکنجه قرار گرفتند [۲۱] و تعدادی در زندانها به شهادت رسیدند.[۲۲]
نقش غیر مستقیم زنان در پیروزی انقلاب اسلامی
تقویت بردباری زنان متعهد مسلمان در برابر انبوه خطرات و مشکلات [۲۳]و ترغیب همسران و فرزندان خود به مبارزه علیه دشمنان از مهمترین نقشهای بانوان در پیدایش انقلاب اسلامی بوده است . آنها در نبود مرد خانه به مدیریت امور خانواده پرداخته و علاوه بر انجام مسئولیتهای زنانۀ خود به انجام مسئولیتهای مرد خانه نیز میپرداختند. [۲۴] همچنین تربیت فرزندان انقلابی از دیگر نقشهای بانوان بوده که در تحقق انقلاب اسلامی مؤثر بوده است.[۲۵]
عوامل اجتماعی مشارکت زنان در انقلاب اسلامی
از جمله مهمترین عواملی که سبب افزایش مشارکت زنان در فعالیتهای انقلابی شده عبارتاند از:
- تهاجم به ارزشهای دینی و ملی از جمله حجاب زنان در دوران پیش از انقلاب؛
- گسترش فرهنگ غربی در جامعه و خلط آن با فرهنگ اصیل ایرانی؛
- تکیۀ رژیم پهلوی بر سیاستهای مذهبزدایی در جامعه؛
- تهیشدن جامعه از ارزشهای ملی و اسلامی؛
- محرومیت زنان محجبه و عفیف از فعالیتهای اجتماعی و تحصیل؛
- تنزل جایگاه و کرامت زن با شعار آزادی و مساوات؛
- اشاعۀ فرهنگ برهنگی و بیبندوباری در جامعه.[۲۶]
انگیزۀ درونی حضور زنان در انقلاب اسلامی
کارشناسان معتقدند مهمترین انگیزۀ زنان برای مشارکت در فعالیتهای انقلابی، انگیزۀ الهی و دینی بوده است. [۲۷] آنان با مشارکت در فعالیتهای انقلابی، خواستار استقرار حکومت اسلامی با تکیه بر قرآن و اسلام ناب محمدی بودند.[۲۸] بههمین منظور آنها با انگیزههای دینی کودکان خود را در آغوش گرفته و به خیابانها آمده[۲۹] و در مقابل توپ و تانک و مسلسلهای رژیم طاغوت ایستادگی میکردند.[۳۰] الگوپذیری از حضرت فاطمه زهرا و حضرت زینب، بسیاری از زنان ایرانی را انقلابی کرد.[۳۱] از دیدگاه امام خمینی اسلام و قرآن بود که بانوان را از منازل بیرون کشید تا دوشادوش مردها، بلکه در مواردی جلوتر از مردها به صحنۀ سیاست و انقلاب وارد شوند.[۳۲]
مهمترین دستاوردهای پیروزی انقلاب اسلامی در حوزۀ زنان
از جله مهمترین دستاوردهای انقلاب اسلامی در رابطه با بانوان عبارتاند از:
- هویتبخشی به زن ایرانی و مسلمان؛[۳۳]
- فرهنگسازی در خانوادهها برای سوق دادن دختران خود بهسوی کسب علم؛
- افزایش موفقیتهای علمی زنان با ایجاد فضای امن آموزشی برای دختران؛
- تکریم و ارتقاء ارزش بانوان در خانواده و اجتماع؛[۳۴]
- افزایش ظرفیت دانشجویان دختر در دانشگاهها؛[۳۵]
- تقویت حضور اجتماعی زنان در عرصههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی؛[۳۶]
- گسترش آموزش زنان؛[۳۷]
- بیداری اسلامی زنان مسلمان؛[۳۸]
شاخصهای زن تراز انقلاب اسلامی
پژوهشگران، برای زن تراز انقلاب اسلامی، شاخصهایی از جمله موارد ذیل را بیان کردهاند:
- پیروی از الگوهای رفتاری حضرت فاطمه؛
- بهرهمند از قدرت تربیتی؛
- همسرداری و فرزندپروری؛
- دانشاندوزی؛
- شجاعت و بینش؛
- کنشگری اجتماعی؛[۳۹]
- هدایتگری و انسانسازی؛
- خانهداری و مأموریتگرایی؛[۴۰]
- حرکت حول محورِ رهبری الهی؛[۴۱]
- دارای هویت روشن؛[۴۲]
- ایمان آگاهانه؛[۴۳]
- حافظ دستاوردهای انقلاب اسلامی.[۴۴]
رسالت زن در انقلاب اسلامی
تربیت شخصی، خانوادگی و اجتماعی، از مأموریتها و رسالتهای زنان در جامعه ایرانی معرفی شده است.[۴۵] آیتالله خامنهای یکی از مهمترین رسالتهای زنِ انقلابی را فرزندپروری همراه با عواطف و تربیت صحیح و دقیق میداند.[۴۶] یکی دیگر از رسالتهای زنِ عزتمند و تراز انقلاب، حضور مؤثر در صحنههاى كارساز و حياتى نظام و مطابق با مصالح جامعه اسلامی است.[۴۷]
در نظرگاه آیتالله خامنهای، وظایف ذیل برای زنان تصویر شده است:
- کدبانوگری؛ یعنی زن محیطی امن و آرام برای اهل خانواده ایجاد کند که البته شغلی حساس و آیندهساز است.[۴۸]
- فرزندآوری؛ تکثیر نسل، یکی از مهمترین وظائف زن است؛ زیرا خدا ابزار پرورش فرزند را به او داده است.[۴۹]
- انجام صحیحِ رسالت و وظایف، برای رسیدن به نقطۀ مطلوب فردی و اجتماعی.[۵۰]
معرفی الگو برای زن در انقلاب اسلامی
نظریهپرداران انقلاب اسلامی، حضرت فاطمه زهرا را بهعنوان الگوی تمامعیار برای زنان معرفی کردهاند. بانوان دیگری از جمله خدیجه، حضرت زینب و سمیه نیز الگوهای تاریخی هستند که میتوانند مورد توجه زن تراز انقلاب اسلامی باشند.[۵۱]
پانویس
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . محمدی متکارینی، «بررسی نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . محمدی متکارینی، «بررسی نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ . موسوی خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، 1399ش، ج7، ص6.
- ↑ «حقوق زن»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای.
- ↑ افتخاری، «زن تراز انقلاب اسلامی باید زمینه ساز تمدن جهانی باشد»، وبسایت جامعة الزهرا.
- ↑ «نشست کشوری زن تراز انقلاب اسلامی در جامعهالزهرا(س) برگزار شد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ علیآبادی، «زن تراز انقلاب اسلامی، زن انسانساز و تمدنپرداز است»، خبرگزاری مهر.
- ↑ افتخاری، «زن تراز انقلاب اسلامی باید زمینه ساز تمدن جهانی باشد»، جامعة الزهرا.
- ↑ «بیانات در دیدار جمعی از مداحان سراسر کشور»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای.
- ↑ کاوسی، «زن تراز انقلاب اسلامی زنی است كه هویت دارد»، رادیو گفتوگو.
- ↑ «نشست کشوری زن تراز انقلاب اسلامی در جامعهالزهرا(س) برگزار شد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . محمدی متکارینی، «بررسی نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . محمدی متکارینی، «بررسی نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . محمدی متکارینی، «بررسی نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . محمدی متکارینی، «بررسی نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ . موسوی خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، 1399ش، ج12، ص308.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . موسوی خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، 1399ش، ج12، ص308.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . یزدانی، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . شیخزاده و اصغری، «ارزیابی مشارکت سیاسی زنان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و عوامل مؤثر بر آن»، 1399ش، ص9.
- ↑ . اخترشهر، «جایگاه زنان در انقلاب اسلامی وتاثیر آن بر بیداری اسلامی با رویکرد تمدنسازی»، 1399ش، ص257.
- ↑ میرزاجعفری، «زن در تراز انقلاب اسلامی با الگوی زهرایی»، خبرگزاری مهر.
- ↑ علیآبادی،«زن تراز انقلاب اسلامی، زن انسانساز و تمدنپرداز است»، خبرگزاری مهر.
- ↑ افتخاری، «زن تراز انقلاب اسلامی باید زمینه ساز تمدن جهانی باشد»، وبسایت جامعة الزهرا.
- ↑ کاوسی، «زن تراز انقلاب اسلامی زنی است كه هویت دارد»، رادیو گفتوگو.
- ↑ «شاخصهای زن و خانواده طراز در انقلاب اسلامی تدوین شد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «نشست کشوری زن تراز انقلاب اسلامی در جامعهالزهرا(س) برگزار شد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ علیآبادی، «زن تراز انقلاب اسلامی، زن انسانساز و تمدنپرداز است»، خبرگزاری مهر.
- ↑ سهلانی، «مهمترین رسالت زن از نگاه رهبر معظم انقلاب چیست؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ نصیری، «احكام روابط زن و مرد»، بیتا، ص 15-13.
- ↑ «زن در اسلام»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای.
- ↑ «بیانات در دیدار جمعی از مداحان»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای.
- ↑ «حقوق زن»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای.
- ↑ «بیانات در دیدار جمعی از مداحان»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای.
منابع
- اخترشهر، علی، «جایگاه زنان در انقلاب اسلامی وتأثیر آن بر بیداری اسلامی با رویکرد تمدنسازی»، فصلنامۀ علمی مطالعات بیداری اسلامی، شماره ۱، ۱۳۹۹ش.
- افتخاری، لاله، «زن تراز انقلاب اسلامی باید زمینهساز تمدن جهانی باشد»، وبسایت جامعة الزهرا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۳۹۹ش.
- «بیانات در دیدار جمعی از مداحان سراسر کشور»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
- «بیانات در دیدار جمعی از مداحان»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۳۸۳ش.
- «بیانات در دیدار جمعی از مداحان»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
- «حقوق زن»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای، تاریخ بازدید: ۲۶ مرداد ۱۴۰۱ش.
- «زن در اسلام»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۱ش.
- سهلانی، علیرضا، «مهمترین رسالت زن از نگاه رهبر معظم انقلاب چیست؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۹ش.
- «شاخصهای زن و خانواده طراز در انقلاب اسلامی تدوین شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۳۹۲ش.
- شیخزاده، حسین و اصغری، محمدحسن، «ارزیابی مشارکت سیاسی زنان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و عوامل مؤثر بر آن»، فصلنامه علمی پژوهشنامۀ اسلامی زنان و خانواده، شماره ۱، ۱۳۹۹ش.
- علیآبادی، فاطمه، «زن تراز انقلاب اسلامی، زن انسانساز و تمدنپرداز است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۴۰۰ش.
- کاوسی، پروانه، «زن تراز انقلاب اسلامی زنی است كه هویت دارد»، وبسایت رادیو گفتوگو، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۰ش.
- محمدی متکارینی، سیدعلی، «بررسی نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۳۹۴ش.
- موسوی خمینی، سیدروحالله، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ش.
- میرزاجعفری، فاطمه، «زن در تراز انقلاب اسلامی با الگوی زهرایی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۰ش.
- «نشست کشوری زن تراز انقلاب اسلامی در جامعةالزهرا (س) برگزار شد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۳۹۹ش.
- نصیری، محمد، «احكام روابط زن و مرد، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی»، نمایندگی ولیفقیه، اداره آموزشهای عقيدتی سياسی، بیجا، بیتا.
- «نقش زنان در انقلاب اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای، تاریخ بازدید: ۲۲ مهر ۱۴۰۲ش.
- «نقش مؤثر و پررنگ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۴۰۰ش.
- یزدانی، مریم، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۶ش.