سید محمدسرور واعظ بهسودی

سید محمدسرور واعظ بهسودی؛ مجتهد و عالم برجستۀ شیعی در افغانستان.

سید محمد سرور واعظ، از شاگردان سید ابوالقاسم خویی و از عالمان معروف شیعه در افغانستان است. او، باتربیت شاگردان و انجام خدمات فراوان اجتماعی، فرهنگی، علمی و مذهبی، از محبوبیت و جایگاه اجتماعی خاصی نزد مردم برخوردار است.

کودکی، نوجوانی و جوانی

سید محمد سرور، معروف به واعظ بهسودی، فرزند سید حسن رضا، در سال 1295ش در یک خانوادۀ مذهبی در روستای کجاب از اولسوالی (شهرستان) بِهسود در ولایت وَردَک به‌دنیا آمد. وی دوران کودکی را به چوپانی گذرراند و تحصیلات ابتدایی را از مکتب‌خانه آغاز کرد. دروس مقدماتی علوم حوزوی را در کجاب، نزد عموی خود سید مصطفی فراگرفت. سید محمد سرور پس از فراگیری دروس ابتدایی، در سال ۱۳۱۰ش عازم کابل شد. وی، ادبیات عرب، منطق، شرح لمعه، رسائل، مکاسب و کفایه را نزد سید علی‌احمد حجت و شیخ محسن فراگرفت. سپس، برای تکمیل دروس خود عازم قم و نجف شد. او، فقه و اصول را در حوزۀ علمیة قم، از محضر سید محمد حسین بروجردی و در نجف از محضر استادان و مراجع معروف آنجا همچون سید محمود حسینی شاهرودی، محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی بهره برد. وی، در حدیث، فلسفه، کلام و علوم قرآنی نیز تخصص یافت.

سیرۀ اخلاقی

واعظ، را در گفتار و کردار، خوشرو و خوش‌مشرب دانسته‌اند. او، همیشه ظاهری آراسته و چهرۀ متبسم و خندان داشت. از درد و رنج مستمندان رنج می‌برد. او، در سرما و گرما تلاش می‌کرد که از مشکلات آنها کم کند. وی، بیشتر وجوهات شرعیِ را به مصرف نیازمندان و فقرا می‌ر‌ساند. خود برای آنها لباس، آرد و نان، برنج و روغن، چراغ و نفت (تیل) تهیه می‌کرد و به خانه‌های آنها می‌برد. به ازدواج جوانان خیلی اهمیت می‌داد. از تعرض به مذهب و علمای اهل‌سنت پرهیز می‌کرد.

جایگاه علمی- اجتماعی

سید محمد سرور، نزد عوام و خواص از محبوبیت برخوردار بود و همه از او به‌نیکی یاد می‌کردند. وی، در میان شیعیان افغانستان در کابل و بهسود به واعظ مشهور است. او، در حوزه‌های علمیۀ شیعه، میان علما و طلاب علوم دینی شناخته‌شده است. مراجع برجستۀ قم و نجف همچون مرعشی نجفی، محسن حکیم، خویی، سید محمد باقر صدر احترام خاصی برای او قائل بودند. خویی در تقریظ خود بر کتاب مصباح الاصول او، سید واعظ را دانشمند و عالم اهل عمل نامیده است. وی، از هم‌رتبه‌های علمى سيد محمدباقر صدر، سید علی سيستانى، شيخ على غروی و ديگر شخصیت‌های علمى حوزۀ علميّۀ نجف بوده است. مصباح الاصول، نهج الاصول، تحفة الفقیه، شرح مکاسب، قضا در مذهب شیعه، خاطرات زندان، سیف الاسلام آثاری است که از واعظ به‌جا مانده است. برخی شاگردان واعظ عبارتند از: سید محمدحسین معصومی، سید محمد سعید واعظی، شیخ عباس رحیمی، حسین عادلی. واعظ به وحدت میان مسلمانان و پرهیز از اختلاف و تفرقه قومی و مذهبی معتقد و بر احیای هویت اسلامی در جامعه و تربیت نسل جوان تأکید می‌کرد.

فعالیت‌ها

تأسیس مدرسۀ علمیة محمدیه، مسجد و کتابخانۀ محمدیه در کابل، راه‌اندازی مجلۀ ماهانۀ «برهان» در کابل، ساخت مدرسۀ علمیه در کجاب بهسود ازجمله فعالیت‌های فرهنگی واعظ است که پس از بازگشت از نجف به افغانستان انجام داد. او، اولین نماز جمعه شیعیان را در کابل برگزار کرد و خود چندین سال امامت آن را به‌عهده داشت. واعظ با ورود به کابل به تدریس علوم دینی و ‌تربیت طلاب مشغول شد. او، استادان زیادی را برای تدریس علوم دینی دعوت و خود نیز سال‌های زیای، تدریس سطوح عالی حوزه و درس خارج را به‌عهده داشت. سید سرور، مهارت و توانایی زیادی در سخنرانی داشت. وی، روزهای جمعه، صبح و عصر، مجلس وعظ و روضه برپا می‎‌کرد. در جلسات سخنرانى او، جمعيت فراوانى از جاهای دور و نزدیک شركت می‌كردند. او، معارف صحیح اسلام و اهل‌بیت را بیان و با مخالفان مذهبی و اعتقادی مناظره می‌کرد. در گفتار و نوشتار خود، از سلام و مذهب تشیع دفاع می‌کرد. او، کتاب سیف الاسلام را در پاسخ و رد شبهات، افترا و تهمت‌های کتاب سیف الابرار اهل‌سنت، علیه مذهب تشیع نوشته و به‌صورت منطقی به آن پاسخ داده است. همچنین در مجلۀ «برهان» اسلام و مذهب تشیع را معرفی و ترویج می‌کرد. وی در مناسبت‌های مختلف طلاب علوم دینی را برای تبلیغ به مناطق متعدد از افغانستان اعزام می‌کرد. واعظ در مسائل خانوادگی و اجتماعی مرجع اختلافات و نزاع‌ها میان مردم بود؛ مشکلات آنها را حل‌وفصل، به معیشت و زندگی خانواده‌های فقیر رسیدگی می‌کرد.

درگذشت

با روی کار آمدن حکومت کمونیستی، نور محمد ترکی در سال 1357ش در افغانستان، عالمان زیادی شیعه و سنی ازجمله سید محمد سرور واعظ را چندین مرتبه دستگیر و زندانی کرد و سرانجام در زندان به‌ شهادت رسید.

منابع

• خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد ساله اخیر، قم، پیام اسلام، ۱۴۲۰ق.
• «زندگی نامة سید محمد سرور واعظ بهسودی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دایکندی، تاریخ بازدید: 17 آذر 1401ش.
• «سید سرور بهسودی حسینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 17 آذر 1401ش.
• «سید محمد سرور بهسودی»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: 17 آذر 1401ش.
• شفائی، حسین، زندانیان روحانیت تشیع افغانستان، قم، مؤلف، 1368ش.
• ناصری، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان، قم، مؤسسة امام خمینی، 1379ش، چ1.
• «واعظ الحسینی، سید محمد سرور» ویکی نور، تاریخ بازدید: 17 آذر 1401ش.