ایران‌پدیا

جنگ رمضان

نسخهٔ تاریخ ۱۹ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۴۹ توسط علی شاهرودی (بحث | مشارکت‌ها)

جنگ رمضان، به مجموعه عملیات‌های نظامی و حملات آمریکا و اسرائیل بر علیه خاک جمهوری اسلامی ایران اشاره دارد که در اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد.

پیش‌زمینه

اعتراضات در ایران

ایران در دی ماه ۱۴۰۴ش شاهد اعتراضاتی وسیع در شهرهای مختلف بود. این اعتراضات از روز یکشنبه هفتم دی ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد.[۱] تجمع‌های اعتراضی از بازار تهران و در اعتراض به نوسانات قیمت ارز آغاز شد.[۲] در روزهای بعد دامنهٔ اعتراضات به مناطق دیگر ازجمله مشهد، اصفهان، ایلام، لرستان، فارس و کرمانشاه کشیده شد.[۳][۴] اعتراضات در روزهای بعد با خشونت بیشتری همراه بود و به کشته‌شدن تعدادی از مردم و نیروهای انتظامی در استان ایلام انجامید. هرچند منابع رسمی عامل این کشتار را عوامل تروریستی و اغتشاشگران دانستند؛[۵] اما در روزهای بعد، رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی، این کشتار را به گردن نیروهای نظامی و امنیتی انداختند. در ادامه جریان ناآرامی‌ها، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، با انتشار فراخوان‌هایی از سوی رضا پهلوی و دیگر مخالفان جمهوری اسلامی اعتراضات به درگیری‌های خشونت‌آمیز مبدل شد که منجر به تلفات جانی و مالی زیادی گردید.[۶]

وقایع دی ۱۴۰۴ش با پیامدهایی در حوزهٔ روابط دولت و جامعه، کاهش اعتماد متقابل و انسجام اجتماعی[۷] کاهش مشارکت مدنی و ایجاد نگرانی امنیتی از تکرار این واقعه همراه شد.[۸] انتشار آمارهای غیررسمی و غیرواقعی از کشتگان این حوادث از سوی گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی، با اتهام‌هایی به نیروهای امنیتی و نظامی همراه بود.[۹] این موضوع دستاویزی برای درخواست‌ها از نیروهای خارجی برای کمک به معترضان بود. ادعایی که بعدها از سوی سیاستمداران کشورهایی همچون ایالات متحده آمریکا همراه بود.[۱۰]

در چنین شرایطی، برخی پژوهشگران، حکومت ایران را در وضعیتی شکننده ترسیم کرده‌اند که برای حفظ قدرت به خشونت متوسل شده است.[۱۱] در این میان رویترز گزارش داد که ترامپ قصد دارد به بهانه آنچه که «سرکوب خونین اعتراضات در ایران» می‌خواند، اقداماتی در راستای تغییر حکومت از طریق ضربه‌زدن به نهادهای حکومتی را پیش بگیرد. مطلبی که مورد انتقاد بسیاری از جمله کشورهای عربی منطقه قرار گرفت. بسیاری بر این باور بودند که اقدام نظامی ترامپ علیه جمهوری اسلامی ایران، نه تنها اعتراضات را تقویت نمی‌کند، بلکه آن را از بین خواهد کرد.[۱۲] رضا پهلوی، نیز به عنوان یکی از طرفداران سقوط حکومت جمهوری اسلامی در ایران، از دونالد ترامپ خواسته تا حملات هدفمند علیه نیروهای شبه‌نظامی حکومت ایران انجام دهد تا توان سرکوب اعتراضات تضعیف شده و سقوط حکومت میسر گردد.[۱۳] مقامات ایرانی نیز بارها اسرائیل و آمریکا را به عنوان برهم‌زنندگان نظم کشور ایران دانسته و این دو دولت را به ایجاد خشونت درجامعه ایران متهم کردند. در ۲۶ دی، ترامپ خطاب به مردم ایران خواست «به اعتراضات ادامه دهید… کمک در راه است». سفیر ایران در سازمان ملل، به این ادعا واکنش نشان داد و آن را دخالت در امور داخلی کشورها و ایجاد خشونت بر علیه دولت‌ها دانست. کمی بعد روسیه نیز این دخالت را محکوم کرد.[۱۴]

مذاکرات ایران و آمریکا

در ۱۷ بهمن، ایران و ایالات متحده مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای را در مسقط، پایتخت عمان، آغاز کرد. دور دوم گفت‌وگوهای هسته‌ای در ژنو برگزار شود.[۱۵][۱۶] در روزهای بعد ترامپ ایران را حامی تروریست و در تلاش برای ساخت سلاح هسته‌ای خواند و از توسعه برنامه موشکی ایران برای هدف قرارد دادن کشورهای اروپایی و آمریکا سخن گفت.[۱۷] با این همه ایران همواره بر موضع خود اصرار داشت. رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان نیز در پیامی اعلام کرد که تسلیم زیاده‌خواهی آمریکا نخواهد شد.[۱۸] یک روز پیش از آغاز جنگ، دومین دور مذاکرات به پایان رسید و در میانه آن ادوات نظامی بیشتری از آمریکا به ایران منتقل شد. در این میان، سفرهای ناگهانی و تحرکات نظامی آمریکا توسط تحلیل‌گران به حمله قریب‌الوقوع در منطقه اشاره داشت.[۱۹] یک روز قبل از آغاز حملات، ترامپ رسما اعلام کرد که می‌خواهد با ایران به توافق برسد اما ایران آنچه او می‌خواهد را در مذاکرات تکرار نمی‌کند.[۲۰] مقام‌های آمریکایی و اروپایی نیز تأیید کردند که واشینگتن سه مطالبهٔ اصلی را به ایران ارائه کرده است: پایان دائمی همهٔ فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم، اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه بر برنامهٔ موشک‌های بالستیک ایران، و توقف کامل حمایت از گروه‌های نیابتی منطقه‌ای مانند حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها. پاسخ اولیه ایران مخالفت با این ادعاها بود. مهدی محمدی، مشاور ارشد محمدباقر قالیباف، در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که شرایط واشینگتن برای ایران قابل قبول نیست و اساساً تسلیم شدن ایران است. این به معنای خلع سلاح ایران است تا هر زمانی که بخواهند به ایران حمله کنند.[۲۱]

انتقال تجهیزات نظامی

از سمت آمریکا

در ۳ بهمن ۱۴۰۴، ترامپ اعلام کرد که یک «ناوگان» نظامی آمریکا، شامل ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن (سی‌وی‌ان-۷۲) و چند ناوشکن را عازم خاورمیانه است.[۲۲] در همان روز یک پهپاد آمریکایی در تنگه هرمز مفقود شد. خبرگزاری‌ها در خصوص اینکه چه اتفاقی برای این پهپاد افتاد، سخنی نگفتند. برخی رسانه‌ها گمانه‌زنی کردند که این پهپاد با عملیات الکترونیکی ایران ساقط شده است.[۲۳] در روزهای بعد و در میانه مذاکرات، ترامپ دومین ناو هواپیمابر خود، «یواس‌اس جرالد آر. فورد»، را برای افزایش فشار بر ایران به خاورمیانه اعزام کرد و اعلام کرد تغییر رژیم در ایران «بهترین اتفاقی است که می‌تواند رخ دهد».[۲۴] یک روز به آغاز تجاوز آمریکا به خاک ایران، پایگاه العدید قطر، از نیروها و ادوات نظامی آمریکایی تخلیه شد.[۲۵]

از سمت ایران

در مقابل، نیروهای نظامی ایرانی نیز بارها اقدام به انتقال تجهیزات نظامی از کشورهای هم‌پیمان همچون روسیه و چین کرد. گزارش‌های خبری از چندین پرواز سنگین نظامی به فرودگاه‌های مختلف ایران داشتند.الگو:ثابت/رده[نیازمند منبع] در برخی رسانه‌ها از انتقال تجهیزات جنگ الکترونیک از چین خبر دادند که در منطقه جنوبی ایران مستقر شد و توان ایجاد پارازیت بر روی رادارهای هواپیماهای رادارگریز و پهپادها را داشت.[۲۶]

نام و اصطلاحات

حملات اسفند ۱۴۰۴ آمریکا و اسرائیل به ایران، که در ایران با عنوان جنگ رمضان شناخته می‌شود، از روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد. این حملات از سوی ایالات متحده آمریکا و دولت اسرائیل با تجاوز به خاک ایران و موشک‌باران شهرها و مناطق نظامی ایران آغاز شد. نام عملیاتی این اقدام از سوی ارتش آمریکا، خشم حماسی نامیده شد.[۲۷] در اسرائیل، نام عملیات شیر یهودا نامگذاری شد. رسانه‌هایی همچون سی‌ان‌ان تحلیل کردند که این نامگذرای برای مقابله با روایت فتح خیبر در دیدگاه شیعیان است.[۲۸] ایران نیز حملات تلافی‌جویانه خود را با عنوان عملیات «وعده صادق ۴» آغاز کرد.[۲۹][۳۰]

آغاز حمله

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران روز شنبه ۹ اسفند در حالی آغاز شد که برخی از منابع رسانه‌ای متعلق به حکومت ایران از آمادگی برای برگزاری دور بعدی مذاکرات اتمی با آمریکا خبر داده بودند.[۳۱] این حمله از سوی منابع وابسته به اسرائیل، «حمله‌ای پیش‌دستانه» توصیف شد.[۳۲] با این وجود برخی مقامات دفاعی اسرائیل از برنامه‌ریزی این حملات در هفته‌های گذشته خبر دادند.[۳۳]

روز اول جنگ - ۹ اسفند

حملات اولیه به ایران

در صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴، اسرائیل و آمریکا حمله‌ای مشترک را به ایران کردند. از جمله اهداف این حملات، محل سکونت رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای بود. کاخ ریاست‌جمهوری و شورای عالی امنیت ملی نیز در محدوده‌ای قرار داشت که هدف حمله موشکی قرار گرفت.[۳۴] بعدها رسانه‌ها تأیید کردند که هفت موشک به این منطقه اصابت کرده است.[۳۵] کمی بعد خیابان دانشگاه، محدوده خیابان جمهوری اسلامی و منطقه شمالی سیدخندان هدف حملات موشکی قرار گرفت.[۳۶] پس از آن نیز انفجارهای بیشتری در شهرهای دیگر ایران، از جمله قم، کرمانشاه، اصفهان و کرج صورت گرفت.[۳۷][۳۸] در همین روز یک مدرسه دخترانه در میناب، هدف حمله موشکی از سوی آمریکا قرار گرفت و تعداد زیادی از دانش‌آموزان آن مدرسه کشته شدند.[۳۹][۴۰]

مقام‌های آمریکایی تأیید کردند که این حملات با ایالات متحده هماهنگ شده بود.[۴۱] به گفته یک مقام آمریکایی، ده‌ها حمله توسط هواپیماهای تهاجمی مستقر در پایگاه‌هایی در سراسر خاورمیانه و از یک یا چند ناو هواپیمابر انجام می‌شود.[۴۲] خبرگزاری رویترز نیز گزارش داد که این حملات از طریق هوا و دریا انجام خواهد شد.[۴۳] دونالد ترامپ، دو ساعت پس از آغاز حملات یک بیانیه هشت دقیقه‌ای منتشر کرد و گفت که هدف حملات ایالات متحده به ایران در واقع تغییر رژیم بوده و از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خواست که «سلاح‌های خود را زمین بگذارید.»[۴۴] مدتی پس از آن، بنیامین نتانیاهو نیز بیانیه ویدیویی منتشر کرد و گفت که حملات برای از بین بردن تهدید وجودی جمهوری اسلامی انجام می‌شود.[۴۵] وزارت امور خارجه ایران نیز تایید کرد که بانک اهداف حملات اسرائیل و آمریکا، مناطق نظامی، دفاعی و زیرساخت‌های غیرنظامی بوده است.[۴۶]

پاسخ ایران به حملات

نوشتار اصلی: واکنش ایران به حملات اسفند ۱۴۰۴

خبرگزاری‌های ایرانی و صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران سریعا از انتقام سخت و پاسخی قوی سخن گفتند. مقامات ایران نیز با هدف پرهزینه کردن جنگ برای آمریکا، اسرائیل و شرکای اقتصادی و نظامی آنها، اقدام به برنامه‌ریزی حملات خود شد.[۴۷] در ساعت 12 ظهر، اولین موشک‌ها از سوی ایران به سوی اهدافی در اسرائیل شلیک شد.[۴۸] ایران در پاسخ به تجاوز به خاکش، چندین پایگاه نظامی آمریکا در منطقهٔ خلیج فارس را هدف قرار داد.[۴۹] پایتخت بحرین یکی از اهداف حملات موشکی ایران بود. به گواه منابع خبری بحرین، در اولین موج حملات، مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا هدف قرار گرفت.[۵۰] ایران همچنین حملاتی را به سوی پایگاه‌های آمریکا در کشورهای قطر[۵۱] و امارات متحده عربی انجام داد.[۵۲] سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که چهار پایگاه آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار داده است: پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه هوایی السالم در کویت، پایگاه هوایی الظفره در امارات متحدهٔ عربی، و پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین.[۵۳] همچنین انفجارهایی نیز در امان، پایتخت اردن[۵۴] و ریاض، پایتخت عربستان سعودی صورت گرفت.[۵۵] در این میان، برخی از نقاط در سرزمین‌های اشغالی نیز مورد حملات ایران قرار گرفت. بر اساس گزارش‌ها، در شمال اسرائیل یک ساختمان ۹ طبقه بر اثر اصابت موشک‌ها آسیب دید.[۵۶] گزارش‌های خبری حاکی از به صدا درآمدن آژیرهای خطر در اسرائیل است.[۵۷] وزارت بهداشت اسرائیل نیز در واکنش، دستور انتقال فعالیت بیمارستان‌ها به بخش‌های زیرزمینی را صادر کرده است.[۵۸] نیروهای سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران نیز اعلام کردند که ناو پشتیبانی رزمی MST آمریکا را با موشک هدف حمله قرار داده‌اند.[۵۹]

روز دوم جنگ - ۱۰ اسفند

حملات

در دومین روز حملات اعلام شد که سنتکام و ارتش دفاعی اسرائیل موظف شدند دستگاه‌های امنیتی، نظامی و انتظامی را از بین ببرند.[۶۰] نیروی هوایی اسرائیل در این روز حملات گسترده‌ای را در تهران و کرج اجرا کرد.[۶۱] هدف قرارگرفتن فرودگاه مشهد و ساختمان دادگاه انقلاب در تهران،[۶۲] انفجارهایی در نزدیکی ورزشگاه آزادی، میدان آزادی و برج میلاد[۶۳] و پادگان امام علی در جنوب شهر خرم‌آباد گزارش شد.[۶۴] در این حملات، مراکز امداد اورژانس شهرهای چابهار، همدان و سراب و همچنین بیمارستان‌های ابوذر اهواز[۶۵] و گاندی و خاتم در تهران مورد حمله قرار گرفتند و آسیب جدی به این مراکز درمانی وارد شده است.[۶۶]

پاسخ ایران به حملات

صبح ۱۰ اسفند ایران با شلیک موشک‌ها و پهپادها اسرائیل و همچنین امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین، اردن، عربستان سعودی،[۶۷] قبرس را هدف قرار داده است.[۶۸] در این میان موشک‌های ایرانی در مقر ناوگان پنجم ایالات متحده در بحرین[۶۹] و بندر جبل‌علی در امارات متحده عربی اصابت کرد. برخی موشک‌ها نیز بر فراز این کشورها رهگیری شدند.[۷۰]

در اسرائیل، ساختمانی در بیت‌شمش هدف اصابت موشک ایرانی قرار گرفت.[۷۱] اصابت یک پهپاد ایرانی به هتل کرون پلازا در شهر منامه، بحرین باعث آتش‌سوزی وسیعی در این ساختمان شد.[۷۲] منابع تلفات حملات ایران در کویت را یک کشته و ۳۲ زخمی گزارش کردند.[۷۳]

روز سوم جنگ - ۱۱ اسفند

حملات

این حملات بر اهدافی در تهران و سنندج متمرکز بود و همچنین مراکز نظامی و راهبردی از جمله مراکز فرماندهی و پایگاه‌های موشکی را هدف قرار داد.[۷۴] ایران اعلام کرد که تأسیسات هسته‌ای نطنز در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفته است.[۷۵] در پی حملات انجام شده، چندین هواپیمای نظامی ایرانی در پایگاه‌های هوایی ایران مورد حمله قرار گرفت.[۷۶] بعدها منابع آمریکایی ویدئوهایی از هدف قرار گرفتن ناو هواپیمابر شهید باقری در این روز را منتشر کردند.[۷۷]

در این روز همچنین اسرائیل حملاتی را علیه نقاطی در بیروت، دره بقاع و جنوب لبنان انجام داد. همچنین دستور تخلیه 52 شهرک در لبنان، از سوی ارتش اسرائیل صادر شد.[۷۸] ارتش اسرائیل بعداً اعلام کرد که در این حملات، حسین مکلد، رئیس ستاد اطلاعات حزب‌الله، کشته شده است.[۷۹] در همین روز، سه جنگنده اف15 آمریکایی در کشور کویت، توسط پدافند هوایی کشور کویت به اشتباه منهدم شدند.[۸۰]

پاسخ ایران

پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در آکروتیریِ قبرس هدف حمله‌ای مشکوک با پهپاد ایرانی قرار گرفت.[۸۱] گزارش‌ها حاکی است که پنج پهپاد رهگیری شدند، اما یکی از آن‌ها موفق شد به باند فرودگاه اصابت کند.[۸۲]

گزارش‌ها حاکی از انفجارهایی در شهرهای مهم منطقه خلیج فارس رخ داده است. وقوع انفجار در دبی، ابوظبی و دوحه گزارش شد. در این حملات، یک پالایشگاه نفت بر اثر اصابت ترکش آسیب دید. در عربستان سعودی نیز پهپادها پالایشگاه رأس‌تنوره را هدف قرار دادند.[۸۳] پهپادهای ایرانی تأسیسات گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) قطر را هدف قرار دادند که موجب توقف تولید شد. علاوه بر این، موشک‌ها و پهپادهایی به سوی چندین نقطه در قطر، از جمله پایگاه هوایی العدید و تأسیسات صنعتی، شلیک شدند.[۸۴][۸۵] همچنین گزارش شده است که حمله‌ای پهپادی علیه دفتر سیا در عربستان و در نزدیکی ساختمان سفارت آمریکا در ریاض صورت گرفته است.[۸۶]

روز چهارم جنگ - ۱۲ اسفند

حملات

در ۱۲ اسفند حملات بیشتری بر علیه لبنان و مواضع حزب‌الله انجام گرفت. برای نقاط بیشتری دستور تخلیه از سوی نیروهای نظامی اسرائیل صادر شد.[۸۷] در این روز فرمانده نیروی دریایی آمریکا در پیامی ویدئویی اعلام کرد که 16 کشتی و 1 زیردریایی ایرانی را منهدم کرده است.[۸۸]

پاسخ ایران به حملات

ایران در پاسخ به حملات صورت گرفته به ایران، تعدادی موشک و پهپاد را به نقاط مختلفی شلیک کرد. برخی از این موشک‌ها توسط سامانه‌های راداری منطقه شناسایی و منهدم شدند. در این حملات، پهپاد ایرانی به پایگاه المنهاد متعلق به استرالیا واقع در نزدیکی شهر دبی اصابت کرد که تلفات جانی نداشت. همچنین سفارت آمریکا در ریاض عربستان هدف اصابت دو پهپاد قرار گرفت. البته رسانه‌ها درخصوص انتساب این پهپاد به نیروهای ایرانی، تردید داشتند. در همین روز، پهپادهایی از سوی شبه‌نظامیان عراق به سمت اربیل پرتاب شد که منجر به شنیده شدن صدای انفجار در نزدیکی فرودگاه این شهر گردید. همچنین چند پهپاد نیز از سوی لبنان به سمت اراضی اشغالی شلیک شدند.[۸۹]

روز پنجم جنگ - ۱۳ اسفند

حملات

در روز 13 اسفند، نیروی دریایی آمریکا به ناو دنا که برای انجام رزمایش به آب‌های اقیانوس سفر کرده بود، حمله کرده و آن را غرق نمودند. در پی این حمله، بیش از 80 نفر از حاضران در عرشه کشته شدند. بر اساس آمارها، این ناو حداقل 180 نفر را در خود جای داده بود که هدف حمله قرار گرفت. در این حمله 32 نفر از افراد، توسط نیروهای نجات دریایی سریلانکا، نجات یافتند.[۹۰]

پاسخ ایران به حملات

در این روز، یک نفتکش بریتانیایی در بندری در کویت هدف حمله قرار گرفت. این حمله باعث آبگرفتی کشتی و نشت نفت به دریا شد.[۹۱]

روز ششم جنگ - ۱۴ اسفند

حملات

در این روز صداهایی از جت‌های جنگنده بر فراز تهران گزارش شد. ارتش اسرائیل در این روز حملات متعددی به بیروت و نواحی جنوبی لبنان داشت. در این میان حدود نیم میلیون لبنانی در خطر اصابت موشک قرار گرفتند. وزیر دارایی اسرائیل در پیامی اعلام کرد که میخواهد ضاحیه لبنان را به ویرانه‌های خان‌یونس مبدل کند. در مقابل نیروهای حزب‌الله نیز دستور تخلیه شهرک‌های صهیونی در مرز با لبنان را صادر کرد.[۹۲]

پاسخ ایران به حملات

در روز 14 اسفند، حملاتی از سوی ایران به سمت سرزمین‌های اشغالی و عربستان شلیک شد.[۹۳]

روز هفتم جنگ - ۱۵ اسفند

حملات

در بامداد روز ۱۵ اسفند، شرق تهران مورد هجوم حداقل ۱۸ حمله موشکی قرار گرفت. همچنین ۲ مرکز نظامی در خارج از شهر قم مورد هدف حملات هوایی قرار گرفت. در مناطق دیگری نیز چون اصفهان و کرمانشاه، انفجارهایی صورت گرفت.[۹۴] در ساعات پایانی شب نیز فرودگاه مهرآباد، شلوغترین فرودگاه ایران هدف هجوم موشک‌های اسرائیلی قرار گرفت. در همین روز، برخی رسانه‌ها، گمانه‌زنی‌هایی را مطرح کردند که آمریکا در پی حملات زمینی به خاک ایران است.[۹۵]

با وجود آنکه در روز ۱۴ اسفند، ترامپ اعلام کرده بود که باید در تعیین رهبر بعدی ایران نقش داشته باشد، در روز ۱۵ اسفند در مصاحبه‌ای اعلام کرد که باید مقام رهبری به‌طور کامل از ایران برچیده شود. او در ادامه تصریح کرد که سعی می‌کند در حملاتش، کسانی که گزینه مد نظر او برای اداره ایران هستند را حفظ نماید.[۹۶]

پاسخ ایران به حملات

در این روز یک هتل در منامه بحرین هدف حمله پهپادی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت. در این حمله، ساختمان هتل دچار آتش‌سوزی شد.[۹۷]

روز هشتم جنگ - ۱۶ اسفند

حملات

در صبح شنبه، ۱۶ اسفند، اسرائیل حملاتی را علیه خاک لبنان و ایران انجام داد. در پی این حملات، شهر بیروت بمباران شد. ترامپ نیز در مصاحبه‌ای اعلام کرد که هیچگونه صلحی با ایران انجام نخواهد شد و تنها تسلیم بی قید و شرط حکومت ایران را خواهان است.[۹۸] براساس گزارشهای نیروهای نظامی ایران، ایران در این روز موفق به ساقط کردن ۱۳ مدل پهپاد مهاجم اسرائیلی و آمریکایی شده است که مجموع آنها را این روز به ۸۲ پهپاد می‌رساند.[۹۹] در این حملات فرودگاه مهرآباد تهران هدف حمله قرار گرفت.[۱۰۰] در این روز ترامپ در پیامی اعلامی کرد که ممکن است بخواهد از نیروهای زمینی ارتش آمریکا نیز در این حمله استفاده ببرد.[۱۰۱]

پاسخ ایران به حملات

در پاسخ به حملات صبح شنبه اسرائیل، ایران نیز تعداد زیادی موشک به سمت سرزمین‌های اشغالی شلیک کرد. همچنین منابع خبری از انفجارهایی در منامه و دبی خبر دادند. در همین روز، جسد ۶ سرباز آمریکایی که در جنگ کشته شده‌بودند به آمریکا منتقل و توسط ترامپ، تحویل گرفته شدند.[۱۰۲]

سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران، موج‌های ۲۳، ۲۴ و ۲۵ حملات خود تحت عنوان عملیات وعده صادق ۴ را در این روز آغاز کرد. در این حملات موشک‌هایی به سمت اراضی اشغالی، مقر نیروهای آمریکایی در پایگاه‌های شیخ‌عیسی، علی السالم، جفیر و الازرق شلیک شدند. در این حملات از موشک‌های عماد و فتاح استفاده شده است.[۱۰۳] در دیگر حملاتی که با هدف بندر شیبه از سوی ایران شکل گرفته بود، توسط پدافند عربستان دفع شد.[۱۰۴]

در ادامه ناآرامی‌های تنگه هرمز، در این روز یک فروند نفتکش به نام prima به خاطر آنچه بی‌توجهی به دستورات اعلام شده است، هدف حمله نظامی سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت.[۱۰۵]

روز نهم جنگ - 17 اسفند

حملات

در این روز، یک انبار نفت در شهر تهران، هدف حمله قرار گرفت و در پی آن یک آتش‌سوزی مهیب شکل گرفت. دود ناشی از این آتش‌سوزی تا ساعت‌ها بر نواحی مختلفی از تهران سایه افکنده بود.[۱۰۶]

پاسخ ایران به حملات

در روز نهم جنگ، نیروهای مسلح ایران همچنان به برخی از مواضع آمریکایی در منطقه حمله موشکی و پهپادی داشتند. انبار سوخت فرودگاه کویت، ساختمان موسسه عمومی تامین اجتماعی کویت، بندر مینا سلمان و سازمان ملی مدیریت بحران در بحرین از اهداف ایران در این موج از حملات بود. در پی اصابت یک موشک به ساختمانی 22 طبقه‌ای در کویت، این ساختمان دچار آسیب شد. همچنین دو انبار سوخت در فرودگاه بین‌المللی کویت هدف اصابت پهپاد قرار گرفت که آتش‌سوزی وسیعی را شکل داد.[۱۰۷]

روز دهم جنگ - 18 اسفند

حملات

در روز دوشنبه، 18 اسفند و روز دهم جنگ، اسرائیل از آغاز موج جدیدی از حملات به زیرساخت‌های ایران خبر داد. همزمان حملاتی نیز به لبنان و مواضع حزب‌الله شکل گرفت.[۱۰۸]

پاسخ ایران به حملات

در این روز، یکی از زیرساخت‌های انرژی بحرین در ناحیه ستره در نزدیکی پایتخت کشور بحرین مورد هدف حملات قرار گرفت. همچنین در امارت متحده عربی نیز صدای انفجارهایی شنیده شد. حملات پهپادی و موشکی ایران به قطر و کویت نیز با پدافند این دو کشور دفع شد.[۱۰۹]

تلفات و خسارات

در ایران

مقامات ایرانی از اینکه در طول حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران متحمل تلفات انسانی شدند سخن گفتند ولی آن را در مقایسه با جنگ 12 روزه با اسرائیل، اندک دانستند.[۱۱۰] در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، تعدادی از مسئولان بلندمرتبه ایرانی به صورت هدفمند، ترور شدند. در این میان، رسانه‌ها ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای به همراه دختر، داماد، عروس و نوه‌اش را تأیید کردند.[۱۱۱] از دیگر افرادی ترور موفق آنها از سوی جمهوری اسلامی ایران تأیید شد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

تلفات جنگ رمضان (در ایران)
تاریخ وقوع رویداد مکان تلفات انسانی منبع خبر منبع
کشته زخمی
۹ اسفند حمله به محدوده بیت رهبری تهران ۵ [۱۱۱]
حمله به مدرسه دخترانه میناب میناب 168 سی‌ان‌ان [۱۱۹]
حمله به دکل مخابراتی آبیک قزوین 1 بی‌بی‌سی [۱۲۰]
۱۰ اسفند
۱۱ اسفند حمله به میدان نیلوفر تهران ۲۰ - هلال احمر ایران
۱۲ اسفند
۱۳ اسفند حمله به ناو دنا اقیانوس هند 87 32 مدیر بیمارستان کارپیتیا در سریلانکا [۱۲۱]
۱۴ اسفند
۱۵ اسفند
16 اسفند
17 اسفند
18 اسفند
جمع نهایی ۵۵۵ ۷۴۷ هلال احمر ایران [۱۲۲]

علاوه بر تلفات انسانی، بسیاری از ساختمان‌های نظامی، انتظامی، دولتی و حتی مناطق مسکونی هدف حملات قرار گرفتند. از میان ساختمان‌های دولتی و نظامی می‌توان به قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، تأسیسات صدا و سیما، ساختمان وزارت اطلاعات و ساختمان پلیس امنیت اخلاقی اشاره کرد.[۱۲۳] در پی حمله موشکی آمریکا به کاخ دادگستری تهران در نزدیکی کاخ گلستان، این کاخ که به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، متحمل آسیب‌هایی شد.[۱۲۴]

همچنین تلفاتی نیز در کشورهای دیگر همچون لبنان به ثبت رسیده است. وزیر بهداشت لبنان در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که در حملات اسرائیل در دو روز ابتدایی جنگ، دست‌کم 50 تبعه لبنانی کشته و 335 نفر زخمی شدند.[۱۲۵]

در کشورهای مهاجم

در جریان حملات تلافی‌جویان و دفاعی جمهوری اسلامی ایران، تلفات و خساراتی به نیروهای مهاجم آمریکایی و اسرائیلی، پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا و پایگاه‌ها و مناطق اقتصادی، زیرساختی و نظامی اسرائیل وارد شد. در روزهای ابتدایی جنگ، رسانه‌های رسمی آمریکایی، حجم تلفات و خسارات خود را حداقلی توصیف کردند.[۱۲۶]

تلفات عملیات وعده صادق ۴
تاریخ وقوع رویداد مکان تلفات انسانی منبع خبر منبع
کشته زخمی
۹ اسفند حمله پهپادی ایران به امارات متحده عربی امارات متحد عربی ۳ 58 وزارت دفاع امارات متحده عربی [۱۲۷]
۱۰ اسفند حمله پهپادی به مرکز فرماندهی تاکتیکی آمریکا بندر شعیبه کویت ۶ ۵ تلگراف [۱۲۸]
اصابت پهپاد به سفارت اسرائیل ابوظبی 0 2 دفتر رسانه‌ای ابوظبی [۱۲۹]
اصابت موشک به بیت شمس بیت شمس 0 18 پلیس اسرائیل [۱۳۰]
اصابت موشک به اورشلیم اورشلیم 6 20 پلیس اسرائیل [۱۳۱]
۱۱ اسفند حمله پهپادی به کویت کویت 1 4 خبرگزاری دولتی کویت [۱۳۲]
۱۲ اسفند
۱۳ اسفند
۱۴ اسفند
۱۵ اسفند
16 اسفند
17 اسفند
18 اسفند حمله پهپادی به زیرساخت‌های انرژی بحرین ستره 0 32 مرکز ارتباطات ملی بحرین [۱۳۳]

واکنش

ایران

  • رضا پهلوی با فراخوانی خطاب به مردم ایران، از فروپاشی زودهنگام جمهوری اسلامی سخن گفت. او همچنین اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران را «مداخله‌ای بشردوستانه» توصیف کرد و از ترامپ خواست از وارد آمدن آسیب به غیرنظامیان جلوگیری کند.[۱۳۴] دختر او نور پهلوی نیز در توئیتی از ترامپ بابت حملاتش به ایران تشکر کرد.[۱۳۵]
  • در پی حمله به مدرسه میناب و کشته شدن ده‌ها دانش‌آموز دختر، موجی از ابراز همدردی‌ها در ایران شکل گرفت. بسیاری از مسئولان جمهوری اسلامی این اقدام را محکوم کردند و پیام‌های تسلیت صادر شد.[۱۳۶]
  • علی لاریجانی در خصوص حملات جمهوری اسلامی ایران به خاک کشورهای همسایه توضیح داد که قصد آنان حمله به کشورهای منطقه نیست و تنها پایگاه‌های آمریکایی که از آنجا به خاک ایران تعرض شده است را هدف قرار خواهد داد.[۱۳۷]
  • بر اساس ویدئوهای منتشر شده در فضای مجازی، در برخی از نقاط ایران، شهروندان ایرانی پس از مشاهده حمله هوایی به آنچه «خانه رهبر» نامیدند، ابراز شادی می‌کردند.[۱۳۸] این اقدام توسط برخی از ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز تکرار یا مورد حمایت قرار گرفت.[۱۳۹][۱۴۰]
  • برخی مراجع تقلید شیعه از جمله حسین نوری همدانی و ناصر مکارم شیرازی، حکم انتقام خون سید علی خامنه‌ای را صادر کردند. مکارم شیرازی در پیامی اعلام نمود: «بر هر مسلمانی واجب است که شر این جنایتکاران را ریشه‌کن نماید».[۱۴۱]
  • مسعود پزشکیان در پیامی ویدیوئی، اعلام کرد که اگر کشورهای منطقه، در حمله آمریکا و اسرائیل به خاک ایران اقدامی ننمایند و از پایگاه‌های آمریکا در آن کشور حمله‌ای شکل نگیرد، پاسخ متقابل ایران به آن کشور انجام نخواهد شد.[۱۴۲]

آمریکا

  • در روز دوم جنگ، ارتش آمریکا اعلام کرد که موضوع حمله به یک مدرسه در ایران و کشته شدن دانش‌آموزان را بررسی خواهد کرد.[۱۴۳]
  • در روز چهارم جنگ، تعدادی از مردم آمریکا در تجمعی مسالمت‌آمیز خواستار پایان و محکومیت حملات شدند.[۱۴۴]
  • در روز هفتم جنگ، برخی از دولت‌مردان آمریکا در خصوص هزینه بالای جنگ برای آمریکا و همچنین اتمام مهمات ارتش آمریکا ابراز نگرانی کردند. بعداً وزیر دفاع آمریکا در مصاحبه‌ای اعلام کرد که به اندازه کافی برای ادامه جنگ مهمات در اختیار ارتش آمریکا قرار دارد.[۱۴۵]
  • در روز هشتم جنگ، ترامپ درخصوص حمله به مدرسه میناب، واکنش نشان داد و مسئولیت آن را به گردن ایران انداخت؛ این در حالی بود که بسیاری از رسانه‌ها و کارشناسان، این حمله را به نیروهای آمریکا نسبت داده‌اند.[۱۴۶]

اسرائیل

  • در پی رسانه‌ای شدن حملات آمریکا و اسرائیل به مدرسه‌ای در میناب در روز اول جنگ، ارتش اسرائیل اعلام کرد که موضوع را بررسی خواهد کرد.[۱۴۷]

بین‌المللی

  • در روز دوم جنگ، پاپ لئو چهاردهم، با ابراز نگرانی از جنگ پیش گرفته شده در منطقه، درخواست کرد که سریعا چرخه خشونت پایان یابد.[۱۴۸]
  • اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، در پستی در رسانه‌های اجتماعی خواستار تغییر رژیم در ایران شد: «یک گذار معتبر در ایران به‌شدت مورد نیاز است.»[۱۴۹]
  • عمان
    • وزیر امور خارجه عمان در ساعات اولیه جنگ، در پیامی از وضعیت پیش‌آمده ابراز تعجب کرد و با اشاره به فعال بودن مذاکرات بین آمریکا و ایران، درخواست پایان سریع جنگ شد.[۱۵۰]
  • چین
    • وزیر امور خارجه چین در مصاحبه‌ای اعلام کرد که حملات اسرائیل و آمریکا به خاک ایران غیرقابل قبول است. او همچنین ترور یک رهبر سیاسی در کشوری مستقل را محکوم کرد. وی از سوی دولت چین تقاضای فوری پایان جنگ را اعلام نمود.[۱۵۱] او در جلسه دیگری نیز بر لزوم پایان جنگ تاکید داشت و این جنگ را به نفع هیچ کس نمی‌دانست.[۱۵۲]
  • ترکیه
    • رئیس‌جمهور ترکیه، در سخنرانی اعلام کرد که از حمله به ایران متاسف است. او این حمله از سوی آمریکا را با تحریک نتانیاهو معرفی کرد و از پیامدهای آن ابراز نگرانی کرد.[۱۵۳]
  • فرانسه
    • رئیس‌جمهور فرانسه در گفتگویی اعلام کرد که از این حملات اطلاعی نداشته و در آن مشارکتی نیز نخواهد کرد.[۱۵۴]
  • عربستان
    • محمد بن سلمان در خصوص ایجاد جنگ در منطقه ابراز نگرانی کرد و از طرف ایرانی خواست تا در زمینه هدف قرار دادن مواضعی در کشور عربستان، خرد به خرج بدهد تا از بالاگرفتن جنگ جلوگیری شود.[۱۵۵]
  • کره شمالی
    • وزیر امور خارجه کره شمالی در پیامی، حمله اسرائیل و آمریکا به ایران را محکوم و آن را «تجاوز غیرقانونی» و «نقض حاکمیت ملی» خواند.[۱۵۶]
  • بریتانیا
    • در ساعات ابتدایی حمله آمریکا به ایران، گروهی از معترضان به این حمله در خیابان‌های لندن دست به اعتراضات زدند.[۱۵۷]
    • بر اساس گزارش‌های منتشر شده، بریتانیا در زمینه همکاری نظامی با آمریکا برای حمله به ایران، تردید و تعلل داشته و این موضوع برای ترامپ سخت بوده است.[۱۵۸]
  • کانادا
    • کارک کارونی، نخست‌وزیر کانادا در نشستی خبری، اعلام کرد که از پایان دادن به برنامه تسلیحاتی هسته‌ای ایران حمایت می‌کند اما در عین حال به کاهش تنش در منطقه، تاکید دارد. او تاکید کرد که مشارکت با آمریکا را به طور کامل رد نمی‌کند و آن را محتمل می‌داند.[۱۵۹]

رسانه‌ها

  • خبرگزاری‌های داخلی در ساعات ابتدایی جنگ، از شکست عملیات ترور هدفمند اسرائیل خبر دادند. این رسانه‌ها از سلامت علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، مسعود پزشکیان، رئیس جمهور و غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه خبر دادند.[۱۶۰]
  • سی‌ان‌ان گزارش داده است که زمان‌بندی این حملات از نظر نمادین در یهودیت معنادار است، زیرا پیش از فرارسیدن جشن یهودی پوریم در ۲ مارس انجام شده است.[۱۶۱]
  • بر اساس نظرسنجی صورت گرفته توسط نهاد SSRS در آمریکا، از هر 10 آمریکایی، 6 نفر با این جنگ مخالف بودند.[۱۶۲]

پیامدها

 
نقشه ترابری انرژی در جهان؛ تنگه هرمز مسیر عبور 20 درصد از نفت مورد نیاز جهان است.

پیامدهای اقتصادی و تجاری

از جمله پیامدهای عمومی جنگ، ایجاد نامنی درمنطقه خصوصا خلیج فارس و تنگه هرمز بود. در روزهای ابتدایی جنگ، این تنگه، هرچند به طور رسمی بسته نبود، اما اکثر شرکت‌های ترابری، از این مسیر عبور و مروری نداشتند. همچنین عبور و مرور مسافرانی که با خطوط هوایی قصد سفر داشتند دچار اختلال شدید شد. بیشتر کشورهای منطقه، حریم هوایی خود را برای کاهش خطرات ناشی از جنگ، بستند.[۱۶۳] از پیامدهای تجاری این جنگ، تعطیلی و سقوط بازرهای آسیایی بود. بازارهای کره جنوبی، ژاپن و تایوان از بازرهای جهانی بودند که بیشترین آسیب را از جنگ دریافت کردند. بسیاری از بازرهای جهانی به جهت متکی بودن به انرژی، به جهت مسدود شدن مسیر عادی انتقال انرژی، دچار مشکلات بزرگ اقتصادی شدند.[۱۶۴]

بر اساس گزارش رسانه‌ها، حدود یک پنجم تمام نفت مورد نیاز جهان از خلیج فارس تامین و از تنگه هرمز عبور می‌کند. تنها چهار روز پس از آغاز جنگ و در ادامه اختلال در مسیر انتقال انرژی از خلیج فارس به سایر نقاط جهان، بسیاری از کشورها دچار بحران سوخت شدند. در کشور تایلند، سوخت کمیاب شد و ساکنان این کشور برای دریافت سوخت به پمپ‌های بنزین هجوم بردند. اقدامی که با واکنش دولت تایلند مواجه شد. در این کشور برای مدیریت مصرف سوخت، دولت به صورت دورکاری درآمد و از مردم خواسته شد تا از سفرهای غیرضروری پرهیز کنند. به طور معمول، از تنگه هرمز، بیشاز 60 کشتی باری عبور می‌کند این در حالیست که تا روز چهارم جنگ، میانگین کشتی‌های عبوری از این منطقه، به 4 عدد نمی‌رسد. همین موضوع باعث افزایش قیمت بیمه و انرژی در سراسر نقاط جهان شد.[۱۶۵] قیمت نفت نیز به صورت صعودی، در حال افزایش قیمت بوده و در روز دهم، از 120 دلار برای هر بشکه نیز گذشته است.[۱۶۶]

در اسرائیل

  • اسرائیل با آغاز حملات، وضعیت اضطراری سراسری در سرزمین‌های تحت حکمرانی خود اعلام کرد و حریم هوایی خود را بست و از شهروندانش خواست تا به فرودگاه مراجعه نکنند.[۱۶۷] در سرزمین‌های اشغالی، مدارس، محل‌های کار و تجمعات عمومی تعطیل شدند.[۱۶۸]

در ایران

  • اندکی پس از آغاز جنگ، شورای عالی امنیت ملی، سریعا جلسه برگزار کرد و در بیانیه‌ای اعلام نمود که مدارس و دانشگاه‌ها تا اطلاع ثانوی تعطیل و بانک‌ها همچنان فعال هستند. در این اطلاعیه گفته شده بود که ادارات باید با 50 درصد ظرفیت کار خود را پیش بگیرند. در این اطلاعیه خواسته شده بود که در صورت امکان، مردم از مراکز شهرهای ایران دور شده و سفر نمایند.[۱۶۹]
  • همانند جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، از ساعات ابتدایی جنگ وزارت ارتباطات محدودیت‌هایی موقت بر اینترنت اعمال کرد.[۱۷۰] همچنین خدمات ارتباطی در سراسر تهران با اختلال مواجه شد.[۱۷۱]
  • سازمان هوایی کشور، برای آسمان تمام ایران نوتام صادر کرد و آسمان کشور به طور کامل بسته شد.[۱۷۲]
  • عباس عراقچی پس از 10 ساعت از آغاز حملات، در مصاحبه‌ای که با شبکه NBC انجام داد، از زنده بودن مسئولان کشور و کشته شدن 2 فرمانده نظامی خبر داد.[۱۷۳] او بعدتر خطاب به دبیرکل و رئیس شورای امنیت سازمان ملل متحد نامه‌ای نوشت و از دفاع مشروع ایران سخن گفت.[۱۷۴]
  • در پی کشته‌شدن سید علی خامنه‌ای، دولت ۷ روز تعطیل و ۴۰ روز عزای عمومی اعلام کرد.[۱۷۵] در ساختار سیاسی ایران، شورای موقت رهبری شامل علیرضا اعرافی، نماینده مجلس خبرگان، مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور و غلامحسین محسنی اژه‌ای رئیس قوه قضائیه شکل گرفت تا وظایف رهبری اجرا گردد.[۱۷۶] بعد از ده روز، در 18 اسفند، سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید ایران از سوی مجلس خبرگان رهبری به مقام رهبری جمهوری اسلامی ایران منصوب شد.[۱۷۷]
  • بازی‌های لیگ برتر و دیگر لیگ‌های فوتبال ایران به طور کامل لغو شد.[۱۷۸] در این میان برخی از بازیکنان و مربیان خارجی فوتبال در ایران، کشور را ترک کردند.[۱۷۹]

در دیگر کشورها

  • عراق
    • با آغاز حملات سازمان هواپیمایی کشوری عراق تمامی پروازها و ترددهای هوایی بر فراز عراق را متوقف کرد.[۱۸۰]
    • در روز هفتم جنگ، برخورد یک پهپاد ناشناس به میدان نفتی‌ای در کردستان عراق، باعث تعطیلی این شرکت آمریکایی شد. مسئولیت این حمله به‌طور رسمی مشخص نشد اما شبه‌نظامیان عراقی مسئول این انفجار شناخته شدند.[۱۸۱]
  • امارات متحده عربی
    • شهر دبی، یکی از مناطق مهم تجاری خاورمیانه در روز اول جنگ، سریعا تخلیه و به گفته برخی منابع به شهر ارواح بدل شد. مدارس در این کشور، به صورت غیرحضوری درآمد.[۱۸۲]
    • در روز سوم جنگ، رسانه‌های دولتی امارات اعلام کردند که مسافران سرگردان در این کشور، مورد حمایت مالی دولت قرار خواهند گرفت و ویزای آنها تمدید می‌شود.[۱۸۳]
  • ایالات متحده آمریکا
    • وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا به تمام نیروهای خود در عربستان، عمان و قبرس اجازه داد تا کشورهایی که به آنجا مأمور بودند را ترک کنند.[۱۸۴]
    • تا روز پنجم جنگ، در آمریکا، 7 درصد بنزین افزایش قیمت یافت. رئیس جمهور آمریکا این افزایش قیمت را موقت دانست و به هزینه‌های جنگ برای کسب موفقیت در ایران اشاره کرد.[۱۸۵]
    • با وجود آنکه ترامپ در روز ششم جنگ، در واکنش به نگرانی برای اتمام ذخایر سلاح آمریکا در این جنگ، از ذخایر نامحدود سلاح سخن گفت، دریاسالار بازنشسته ارتش آمریکا در مصاحبه‌ای با سی‌ان‌ان مدعی شد که ذخایر سلاح آمریکا بسیار سریع در حال کاهش است.[۱۸۶]
    • برای مدیریت قیمت انرژی در آمریکا، پیشنهاد استفاده از ذخایر استراتژیک این کشور از سوی مجلس سنا آمریکا مطرح شد.[۱۸۷]
  • نروژ
    • روز نهم جنگ، در نزدیکی سفارت آمریکا در پایتخت نروژ، انفجاری شکل گرفت که تلفات و خسارات قابل توجهی نداشت.[۱۸۸]

پانویس

  1. ↑ «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
  2. ↑ «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا.
  3. ↑ «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها» خبرگزاری فارس.
  4. ↑ «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
  5. ↑ «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
  6. ↑ «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، یورونیوز.
  7. ↑ «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
  8. ↑ «ناگفته‌هایی از پشت‌پرده حوادث دی‌ماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟»، وب‌سایت فرارو.
  9. ↑ «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، یورونیوز.
  10. ↑ «سه گزینه نظامی روی میز ترامپ»، خبرگزاری یورونیوز
  11. ↑ «How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?»، new statesman.
  12. ↑ «ترامپ می‌خواهد شرایط را برای "تغییر رژیم" در ایران فراهم کند»، دویچه وله.
  13. ↑ "Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes", politico news.
  14. ↑ "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'". Reuters.
  15. ↑ "U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva", Axios.
  16. ↑ «لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  17. ↑ "Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union", Financial Times..
  18. ↑ "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.'", BBC
  19. ↑ «لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  20. ↑ «ترامپ: می‌خواهم با ایران به توافق برسم»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  21. ↑ "Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands". The New York Times.
  22. ↑ "Trump says US ‘armada’ heading to Middle East", The Guardian
  23. ↑ «ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  24. ↑ "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.'", BBC
  25. ↑ «آمریکا از پایگاه العدید قطر فرار کردند»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  26. ↑ «ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  27. ↑ «سنتکام جزئیات عملیات «خشم حماسی» علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد»، ایندیپندنت فارسی.
  28. ↑ «رسانه اسرائیلی: عملیات احتمالی علیه تهران «شیر یهودا» نام‌گذاری شده است»، سی‌ان‌ان فارسی.
  29. ↑ «موج نوزدهم عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، خبرگزاری العالم.
  30. ↑ «اطلاعیه شماره ۲ سپاه: عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  31. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  32. ↑ «Israel launches attack against Iran». Telegraph.
  33. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran"، Al Jazeera
  34. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  35. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  36. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran"، Al Jazeera
  37. ↑ خطای لوآ در پودمان:Citation/CS1/en/Identifiers در خط 47: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).
  38. ↑ "Khamenei ordered killings with approval of top state bodies, sources say". www.iranintl.com (به English). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-25.
  39. ↑ "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.
  40. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran"، Al Jazeera
  41. ↑ Liptak, Nadeen Ebrahim, Oren Liebermann, Tal Shalev, Eugenia Yosef, Jeremy Diamond, Kevin (28 February 2026). [[۱](https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl) "Attack coordinated with the United States, Israeli source tells CNN"] Check |url= value (help). CNN (به English). Retrieved 28 February 2026.
  42. ↑ خطای لوآ در پودمان:Citation/CS1/en/Identifiers در خط 47: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).
  43. ↑ "Iran crisis live: Explosions in Tehran as Israel announces strike". 28 February 2026.
  44. ↑ "Six key lines from Trump's statement on Iran strikes", BBC News.
  45. ↑ خطای لوآ در پودمان:Citation/CS1/en/Identifiers در خط 47: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).
  46. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran"، Al Jazeera
  47. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran"، Al Jazeera
  48. ↑ «حمله موشکی ایران به اسرائیل آغاز شد»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  49. ↑ "Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says". www.iranintl.com (به English). 2026-02-28. Retrieved 2026-02-28.
  50. ↑ Gambrell, Jon; Toropin, Konstantin; Press, JOSH BOAK-Associated (2026-02-28). "Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom". WRAL.com (به English). Retrieved 2026-02-28.
  51. ↑ «Live Updates Iran Launches Wave of Missile Strikes on Israel, Across Gulf in Response to U.S. -Israel Strikes on Iran». www.haaretz.com.
  52. ↑ "Explosions reported in Kuwait and UAE". news.am (به English). 2026-02-28. Retrieved 2026-02-28.
  53. ↑ «۴ پایگاه اصلی آمریکا زیر ضربات سنگین موشک‌های سپاه قرار گرفت»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  54. ↑ خطای لوآ: expandTemplate: invalid title "<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-6521b393">خطای لوآ در package.lua در خط 80: module &#039;پودمان:Citation/lang/data/ISO 639-1&#039; not found.</span></strong>".
  55. ↑ "AFP: Loud explosions heard in Saudi capital Riyadh". Middle East Eye (به English). Retrieved 2026-02-28.
  56. ↑ Siddiqui, Tamila Varshalomidze,Edna Mohamed,Federica Marsi,Usaid. "US AND ISRAEL ATTACK IRAN; TEHRAN FIRES BACK, EXPLOSIONS ACROSS REGION". Al Jazeera (به English). Retrieved 2026-02-28.
  57. ↑ Marsi, Edna Mohamed,Federica. "ISRAEL ATTACKS IRAN". Al Jazeera (به English). Retrieved 28 February 2026. line feed character in |access-date= at position 3 (help); Check date values in: |access-date= (help)
  58. ↑ Ebrahim, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen (28 February 2026). "Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level". CNN (به English). Retrieved 28 February 2026. line feed character in |access-date= at position 3 (help); Check date values in: |access-date= (help)
  59. ↑ «سپاه به ناو رزمی مشهور آمریکا حمله کرد!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  60. ↑ خطای لوآ: expandTemplate: invalid title "<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-6521b393">خطای لوآ در package.lua در خط 80: module &#039;پودمان:Citation/lang/data/ISO 639-1&#039; not found.</span></strong>".
  61. ↑ "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran"، CNN News.
  62. ↑ "Live - Heavy bombing rocks Tehran a day after Khamenei killed as conflict widens". www.iranintl.com (به English). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-01.
  63. ↑ «انفجارهای متعدد در تهران یک روز بعد از کشته شدن خامنه‌ای». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۱.
  64. ↑ شاهد عینی
  65. ↑ «حمله به بیمارستان‌ها؛ عبور آشکار از قوانین بین‌المللی / کادر درمان در میدان». www.isna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  66. ↑ "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran"، CNN News.
  67. ↑ "Daily World Briefing, March 1". english.news.cn (به English). Retrieved 2026-03-01.
  68. ↑ "Iran launched missiles at Cyprus, threatening UK troops | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (به English). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-01.
  69. ↑ «Iran launches missile strike on U.S. Fifth Fleet Headquarters in Bahrain». www.reutersconnect.com.
  70. ↑ «Israel hits Tehran again after killing Khamenei, leadership council takes over». www.reuters.com.
  71. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  72. ↑ Desk, India TV News; News, India TV (2026-03-01). "Iranian drone hits Crowne Plaza hotel in Bahrain's Manama". India TV News (به English). Retrieved 2026-03-01.
  73. ↑ "One killed, 32 injured in Iranian attacks on Kuwait, health ministry says". www.iranintl.com (به English). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-01.
  74. ↑ «Iran conflict widens to Lebanon, Kuwait mistakenly downs US jets». www.reuters.com.
  75. ↑ «Iran says Natanz nuclear site hit in US-Israeli strikes». www.reuters.com.
  76. ↑ «On Camera, US Destroys Iran's Parked Fighter Jets, Drones». www.ndtv.com.
  77. ↑ "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News.
  78. ↑ "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran"، CNN News.
  79. ↑ «Israeli military says it killed head of Hezbollah's intelligence headquarters». www.reuters.com.
  80. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  81. ↑ خطای لوآ: expandTemplate: invalid title "<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-6521b393">خطای لوآ در package.lua در خط 80: module &#039;پودمان:Citation/lang/data/ISO 639-1&#039; not found.</span></strong>".
  82. ↑ «Urgent: Explosions heard at Britain's air force base in Cyprus: British media». english.news.cn. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  83. ↑ "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran"، CNN News.
  84. ↑ «Client Challenge». www.ft.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  85. ↑ «Qatar LNG, Saudi refinery, Israeli oil, gas fields down due to Mideast strikes». www.reuters.com.
  86. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  87. ↑ "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  88. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  89. ↑ "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  90. ↑ "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News.
  91. ↑ "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News.
  92. ↑ "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News.
  93. ↑ "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News.
  94. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  95. ↑ "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.
  96. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  97. ↑ "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News.
  98. ↑ "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.
  99. ↑ «هشتمین روز جنگ؛ اجرای موج ۲۵عملیات وعده صادق ۴ با شلیک فتاح و عماد»، خبرگزاری مهر.
  100. ↑ "Day 7 of Middle East conflict — Trump says no deal with Iran until ‘unconditional surrender’", CNN News.
  101. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  102. ↑ "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.
  103. ↑ «هشتمین روز جنگ؛ اجرای موج ۲۵عملیات وعده صادق ۴ با شلیک فتاح و عماد»، خبرگزاری مهر.
  104. ↑ "Day 7 of Middle East conflict — Trump says no deal with Iran until ‘unconditional surrender’", CNN News.
  105. ↑ «Over 50 killed in strike on girls' elementary school in Iran». Al Jazeera. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  106. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  107. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  108. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  109. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  110. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  111. ↑ ۱۱۱٫۰ ۱۱۱٫۱ "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.
  112. ↑ ۱۱۲٫۰ ۱۱۲٫۱ https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنه‌ای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید-بروزرسانی-می-شود
  113. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  114. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  115. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  116. ↑ «» غلامرضا رضاییان «رئیس سازمان اطلاعات فراجا به شهادت رسید». ابنا۲۴. ۱ مارس ۲۰۲۶.
  117. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  118. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  119. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  120. ↑ «دانش آموز ۱۱ ساله چطور در آبیک قزوین کشته شد؟»، بی‌بی‌سی فارسی.
  121. ↑ "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News.
  122. ↑ https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/israel-strikes-two-schools-in-iran-killing-more-than-50-people
  123. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  124. ↑ "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  125. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  126. ↑ «سنتکام جزئیات عملیات «خشم حماسی» علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد»، ایندیپندنت فارسی.
  127. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  128. ↑ "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.
  129. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  130. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  131. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  132. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  133. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  134. ↑ "Prince Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets". Iran International. 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026. line feed character in |title= at position 7 (help)
  135. ↑ «نور پهلوی از جنایت ترامپ علیه ایران حمایت کرد!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  136. ↑ «حمله وحشیانه آمریکا و اسرائیل به دبستان دخترانه در میناب؛ سران کشور واکنش نشان دادند»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  137. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  138. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  139. ↑ "Iranians in Switzerland rally against the Islamic Republic". www.iranintl.com (به English). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01.
  140. ↑ "Rally in Sweden calls for 'regime change in Iran". www.iranintl.com (به English). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01.
  141. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  142. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  143. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  144. ↑ "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  145. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  146. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  147. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  148. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  149. ↑ «وزرای خارجه اتحادیه اروپا از حمایت از تغییر رژیم در ایران خودداری کردند». euronews. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  150. ↑ «واکنش وزیر خارجه عمان به حمله موشکی به ایران: متحیر هستم!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  151. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  152. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  153. ↑ «اردوغان پشت ایران درآمد؛ از این جنایت عمیقاً متاسف و نگران هستیم»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  154. ↑ «رئیس‌جمهور فرانسه: نه از حملات به ایران مطلع بودیم و نه نقشی داشتیم»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  155. ↑ "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.
  156. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  157. ↑ «اعتراض گسترده در لندن علیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  158. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  159. ↑ "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News.
  160. ↑ «عملیات صبح امروز اسرائیل شکست خورد؛ هیچ مسئولی ترور نشده!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  161. ↑ Ebrahim, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen (28 February 2026). "Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism". CNN (به English). Retrieved 28 February 2026. line feed character in |access-date= at position 3 (help); Check date values in: |access-date= (help)
  162. ↑ "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News.
  163. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  164. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  165. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  166. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  167. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran"، Al Jazeera
  168. ↑ خطای لوآ در پودمان:Citation/CS1/en/Identifiers در خط 47: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).
  169. ↑ «اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران در پی تجاوز آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  170. ↑ «با آغاز حملات هوایی به ایران، اینترنت بین‌الملل در کشور قطع شد»، وبسایت زومیت.
  171. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran"، Al Jazeera
  172. ↑ «اطلاعیه سازمان هواپیمایی: آسمان کشور بسته است»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  173. ↑ «عراقچی: ۲ فرمانده نظامی امروز به شهادت رسیدند»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  174. ↑ «عراقچی به رئیس شورای امنیت سازمان ملل نامه نوشت»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  175. ↑ Guilfoil, Kyla (28 February 2026). "Ayatollah Ali Khamenei is dead, Iranian media confirms". NBC News. Retrieved 1 March 2026.
  176. ↑ Reals, Tucker (2026-03-01). "Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader". CBS News (به English). Retrieved 2026-03-01.
  177. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  178. ↑ «همه بازی‌های لیگ برتر لغو شد؛ پرسپولیسی‌ها با اتوبوس راهی تهران شدند»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  179. ↑ «خروج دو ستاره خارجی استقلال از ایران؛ شاید برنگردند!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین.
  180. ↑ Al-Samarraie, Jawad (28 February 2026). "URGENT: Iraqi aiarspace closed following joint U.S. -Israeli strikes on Iran". Iraqi News (به English). Retrieved 28 February 2026.
  181. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  182. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment"، CNN News.
  183. ↑ "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran"، CNN News.
  184. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  185. ↑ "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News.
  186. ↑ "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News.
  187. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  188. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.

منابع

  • «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۴۰۴ش.
  • «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها» خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۴ دی ۱۴۰۴ش.
  • «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۴۰۴ش.
  • «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، خبرگزاری یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶م.
  • «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، خبرگزاری یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ ژانویه ۲۰۲۶م.
  • «ناگفته‌هایی از پشت‌پرده حوادث دی‌ماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «ترامپ می‌خواهد شرایط را برای "تغییر رژیم" در ایران فراهم کند»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «سنتکام جزئیات عملیات «خشم حماسی» علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد»، ایندیپندنت فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  • «رسانه اسرائیلی: عملیات احتمالی علیه تهران «شیر یهودا» نام‌گذاری شده است»، سی‌ان‌ان فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  • «دانش آموز ۱۱ ساله چطور در آبیک قزوین کشته شد؟»، بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 18 اسفند ۱۴۰۴.
  • «موج نوزدهم عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، خبرگزاری العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴.
  • «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴.
  • «هشتمین روز جنگ؛ اجرای موج ۲۵عملیات وعده صادق ۴ با شلیک فتاح و عماد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۴.
  • «لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 اسفند ۱۴۰۴.
  • «آمریکا از پایگاه العدید قطر فرار کردند»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 اسفند ۱۴۰۴.
  • «ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 اسفند ۱۴۰۴.
  • «حمله موشکی ایران به اسرائیل آغاز شد»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «با آغاز حملات هوایی به ایران، اینترنت بین‌الملل در کشور قطع شد»، وبسایت زومیت، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «۴ پایگاه اصلی آمریکا زیر ضربات سنگین موشک‌های سپاه قرار گرفت»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران در پی تجاوز آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «اطلاعیه شماره ۲ سپاه: عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «عملیات صبح امروز اسرائیل شکست خورد؛ هیچ مسئولی ترور نشده!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «واکنش وزیر خارجه عمان به حمله موشکی به ایران: متحیر هستم!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «همه بازی‌های لیگ برتر لغو شد؛ پرسپولیسی‌ها با اتوبوس راهی تهران شدند»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «سپاه به ناو رزمی مشهور آمریکا حمله کرد!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «عراقچی: ۲ فرمانده نظامی امروز به شهادت رسیدند»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «اطلاعیه سازمان هواپیمایی: آسمان کشور بسته است»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «نور پهلوی از جنایت ترامپ علیه ایران حمایت کرد!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «عراقچی به رئیس شورای امنیت سازمان ملل نامه نوشت»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «حمله وحشیانه آمریکا و اسرائیل به دبستان دخترانه در میناب؛ سران کشور واکنش نشان دادند»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «اعتراض گسترده در لندن علیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «اردوغان پشت ایران درآمد؛ از این جنایت عمیقاً متاسف و نگران هستیم»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «خروج دو ستاره خارجی استقلال از ایران؛ شاید برنگردند!»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «رئیس‌جمهور فرانسه: نه از حملات به ایران مطلع بودیم و نه نقشی داشتیم»، خبرگزاری اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند ۱۴۰۴.
  • «How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?»، new statesman, Date posted: 14 January 2026.
  • "Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes", politico news, Date posted: 16 January 2026.
  • "Six key lines from Trump's statement on Iran strikes", BBC News, Date posted: 16 January 2026.
  • "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'", Reuters, Date posted: 14 January 2026.
  • "Trump says US ‘armada’ heading to Middle East", The Guardian, Date posted: 24 January 2026.
  • "Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands", The New York Times, Date posted: 28 January 2026.
  • "U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva", Axios, Date posted: 13 February 2026
  • "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.'", BBC, Date posted: 14 February 2026
  • "Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union", Financial Times, Date posted: 24 February 2026.
  • "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph, Date posted: 7 march 2026.
  • "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News, Date posted: 3 march 2026.
  • "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News, Date posted: 4 march 2026.
  • "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News, Date posted: 5 march 2026.
  • "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News, Date posted: 6 march 2026.
  • "Day 7 of Middle East conflict — Trump says no deal with Iran until ‘unconditional surrender’", CNN News, Date posted: 7 march 2026.
  • "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes’", CNN News, Date posted: 8 march 2026.
  • "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges’", CNN News, Date posted: 9 march 2026.
  • "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran", CNN News, Date posted: 6 march 2026.
  • "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News, Date posted: 1 march 2026.
  • "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran"، Al Jazeera, Date posted: 28 February 2026
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=جنگ_رمضان&oldid=24540»