شادی صدر؛ وکیل، روزنامهنگار و از فعالان حقوق زن.
شادی صدر، زاده ۱۳۵۳ش در تهران، روزنامهنگار و فعال حقوقی است که پس از گذراندن دوره کارشناسی ارشد حقوق بینالملل از دانشگاه تهران، فعالیت رسانهای خود را با همکاری در ماهنامههایی مانند سروش نوجوان و روزنامه زن آغاز کرد. او از مؤسسان سازمان غیردولتی عدالت برای ایران و پایگاههای اطلاعرسانی با محوریت مسائل زنان است. شادی صدر در سالهای ۱۳۸۵ش و ۱۳۸۸ش به اتهام اقدام علیه امنیت ملی و اخلال در نظم عمومی بازداشت شد و پس از آزادی، با وجود ممنوعیت خروج از کشور، به اروپا رفت. در خارج از کشور، او به انتقاد از قوانین حجاب و مجازات سنگسار در ایران پرداخت و جوایزی از نهادهای غربی از جمله «جایزه زنان شجاع» وزارت خارجه آمریکا (۲۰۱۰م) و جایزه حقوق بشر بنیاد لخ والسا (۲۰۰۹م) دریافت کرد. انتشار تصویری از او در اینستاگرام (۱۳۹۵ش) با نوشیدنی الکلی روی کتیبهای مزین به نام امام حسین واکنشهای گستردهای برانگیخت و از سوی نهادهای داخلی محکوم شد.
زندگینامه
شادی صدر متولد ۱۳۵۳ش در تهران است. وی در یک خانوادهٔ چهارنفره بزرگ شد و تحصیلات عالی خود را در رشتهٔ حقوق دنبال کرد و مدرک کارشناسی ارشد حقوق بینالملل را از دانشگاه تهران گرفت.[۱] صدر فعالیت رسانهای خود را از نوجوانی و با همکاری در ماهنامههایی مانند سروش نوجوان و همشهری آغاز کرد و در ادامه بهعنوان دبیر سرویس حقوقی روزنامه «زن» به مدیرمسئولی فائزه هاشمی منصوب شد.[۲] این روزنامه در بازهٔ زمانی ۱۳۷۷–۱۳۷۸ش با رویکردی معطوف به مسائل زنان منتشر میشد.[۳]
صدر از مؤسسان و مدیران سازمان غیردولتی عدالت برای ایران و همچنین پایگاههای اطلاعرسانی با محوریت مسائل زنان است. سازمانهای تحت مدیریت وی بهطور عمده بر انتشار گزارشهایی با محتوای انتقادی درباره نهادهای جمهوری اسلامی ایران در حوزههایی همچون حقوق زنان و اقلیتها متمرکز بودهاند. منتقدان، این سازمانها را به داشتن اغراض سیاسی و رویکرد غیربیطرفانه متهم کرده و مفاد گزارشهای منتشرشده را عاری از واقعیت و در راستای اهداف سیاسی علیه نظام مستقر ارزیابی میکنند.[۴]
شادی صدر بهدلیل مشارکت در تجمع غیرقانونی، تبانی علیه امنیت ملی، اخلال در نظم عمومی و سرپیچی از فرمان پلیس، در ۱۳ اسفند ۱۳۸۵ش در مقابل دادگاه انقلاب تهران، بازداشت شد و بار دیگر در صبح جمعه ۲۶ تیر ۱۳۸۸ش بهدلیل اقدام علیه امنیت کشور از طریق اجتماع و تبانی به قصد برهم زدن امنیت عمومی، اخلال در نظم عمومی و تمرّد در برابر مأمورین، بازداشت شد. یازده روز بعد، بازداشت او پایان یافت، اما او با وجود ممنوعیت خروج از کشور، از ایران خارج شد و به اروپا رفت.[۵]
فعالیتهای سیاسی و حقوقی
- شادی صدر در دورهٔ فعالیت خود در خارج از ایران، مواضع و اقدامات متعددی را در چارچوب حقوق بشر و حقوق زنان دنبال کرده است که برخی از آنها با واکنشهای انتقادی همراه بوده است.
- وی طی مقالهای با عنوان «دموکراسی با تمام تبعات آن، در نقد مخالفان حق تعیین سرنوشت» به موضوع حق تعیین سرنوشت پرداخته است.
- صدر همچنین در نوشتهای به بحث دربارهٔ چندشوهری پرداخت که با واکنش رسانهای مواجه شد و سپس از روزنامه کیهان بهدلیل انتشار این واکنشها شکایت کرد.[۶]
- پس از حوادث سال ۱۳۸۸ش وی ایران را ترک و سپس جایزهای از وزارت خارجه آمریکا دریافت کرد.[۷] وی در مصاحبهای با تلویزیون بیبیسی فارسی، ضمن اشاره به نقش زنان در تحولات اجتماعی، بر ضرورت حضور آنان در سطوح رهبری سیاسی تأکید کرد.[۸]
- صدر در مقالهای در روزنامهٔ هافینگتون پست، خواستار حذف نام سازمان مجاهدین خلق از فهرست گروههای تروریستی ایالات متحده شد و اعضای آن را افرادی خواند که برای تغییر در ایران فعالیت میکنند.
- شادی صدر به همراه شیرین عبادی، در چارچوب فعالیتهای حقوق بشری خود به انتقاد از برخوردهای قضایی ایران با قاچاقچیان مواد مخدر پرداخته و در این رابطه موفقیت در ممانعت از برخی کمکهای اتحادیه اروپا به ایران را از دستاوردهای خود برشمرده است.[۹]
دیدگاههای شادی صدر
حجاب
شادی صدر، برخورد با بدحجابی در جمهوری اسلامی ایران را سیاسی و متأثر از رقابتهای جناحی ارزیابی میکند. به باور وی، با وجود اختلاف نظر فقها دربارهٔ لزوم مجازات دنیوی مرتکبان گناه، قانونگذار در ایران نظریهٔ «مفسدهآور بودن» را مبنای برخورد با بدحجابی قرار داده، بیآنکه معیار مشخصی برای تشخیص فساد ارائه دهد. همچنین بدحجابی بهعنوان جرم عمومی بدون نیاز به شاکی خصوصی پیگیری میشود، در حالی که جرم مزاحمت برای زنان، جرمی خصوصی تلقی و اثبات آن بر عهدهٔ شاکی گذاشته شده است. از نگاه وی، این اولویتگذاریها نشاندهندهٔ غلبهٔ رویکردهای سیاسی بر ملاحظات حقوقی و اجتماعی در سیاستگذاری جنایی کشور است.[۱۰]
سنگسار
شادی صدر، مجازات سنگسار را برآیند همپوشانی تبعیض نظاممند، مردسالاری و بنیادگرایی ارزیابی میکند. به باور وی، اگرچه در قوانین ایران این مجازات برای زن و مرد دارای همسر، یکسان در نظر گرفته شده، اما در عمل به شکلی نامتناسب علیه زنان اجرا میشود. او علت این امر را در نابرابریهای ساختاری میداند؛ از جمله حق تعدد زوجات و ازدواج موقت برای مردان که امکان گریز از اتهام را فراهم میآورد. همچنین اغلب زنان محکوم به سنگسار از طبقات فرودست و فاقد استقلال اقتصادی بودهاند. از نگاه وی، بنیادگرایی بهعنوان پروژهای سیاسی با بهرهگیری از مذهب، در صدد کنترل حداکثری بر سکسوالیته زنان است و سنگسار یکی از شدیدترین مصادیق این کنترل بهشمار میرود.[۱۱]
انتقادها به شادی صدر
- از منظر برخی محققان و نویسندگان حوزهٔ مسائل دینی و اجتماعی، استناد شادی صدر به اختلافات فقهی و فروکاستن مسئلهٔ حجاب به امری سیاسی، بدون توجه به اجماع نظر فقها بر وجوب پوشش زنان در برابر نامحرم (جز در محدوده صورت و دست) صورت گرفته است. مصادیق رایج بدحجابی، مورد پذیرش هیچیک از دیدگاههای فقهی نیست و قانون مصوب کشور نیز ملاک عمل مجریان است. افزون بر این، تمرکز صرف بر مقوله مجازات در تحلیل صدر، واقعیت پیچیده پدیده بدحجابی را نادیده میانگارد؛ پدیدهای که حل آن نیازمند رویکردی چندوجهی شامل فرهنگسازی، ارتقای سرمایهٔ اجتماعی، پاسخگویی به مطالبات اقتصادی و ایجاد فضای اعتماد میان مردم و حاکمیت است.[۱۲]
- از منظر منتقدان و نویسندگان، دیدگاه شادی صدر دربارهٔ مجازات سنگسار با کاستیهایی در مبانی استدلال و برداشت از منابع فقهی و حقوقی مواجه است. به باور آنان، صدر با تمرکز بر چند پروندهٔ محدود و نادیده گرفتن مبانی فقهی این مجازات، تصویری ناقص و غیرواقعی از کاربست آن در نظام قضایی ایران ارائه داده است.[۱۳]
- منتقدان تأکید میکنند که ازدواج مجدد مردان در قانون ایران منوط به اجازهٔ همسر اول یا دادگاه بوده و الزام به رعایت عدالت میان همسران از شرایط قطعی آن است؛ همچنین رابطه جنسی خارج از ازدواج برای مردان نیز جرم محسوب شده و مجازات دارد. در نظام حقوقی اسلام، کنترل بر سکسوالیته در اختیار خود زنان بوده و آنان میتوانند با رعایت ضوابط شرعی، ازدواجهای متعدد (به صورت منفک) داشته باشند.[۱۴]
شوخی با مقدسات
شادی صدر در خرداد ۱۳۹۵ش تصویری از خود در شبکهٔ اجتماعی اینستاگرام منتشر کرد که در آن بر روی کاناپهای منقش به پرچمها و کتیبههای عزاداری واقعهٔ کربلا با نام امام حسین لمیده و لیوانی حاوی نوشیدنی الکلی در دست داشت.[۱۵] وی در صفحهٔ فیسبوک خود در توضیح این اقدام، آن را در چارچوب مفهوم تقدسزدایی و بهمثابهٔ شوخی با امر مقدس و تابوزدایی بهعنوان مؤلفههای مدرنیته تفسیر کرد و میان کنش خود با وقایع مربوط به روز عاشورا نوعی پیوند مفهومی برقرار ساخت.[۱۶]
انتشار این تصویر با محکومیت گسترده کاربران فضای مجازی، حقوقدانان و نهادهای گوناگون روبهرو شد.[۱۷] جمعی از استادان حقوق با صدور بیانیهای با استناد به ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی و اسناد بینالمللی حقوق بشر، خواستار استرداد و محاکمه وی شدند. شماری از تحلیلگران این اقدام را در چارچوب پروژهٔ عرفیسازی و تقدسزدایی هدفمند در ایران تحلیل کردند.[۱۸] برخی دیگر از منتقدان با تأکید بر پرهیز از واکنشهای هیجانی، راهبرد نادیدهانگاری رسانهای را برای خنثیسازی اهداف وی پیشنهاد دادند. همزمان، کمپینهایی برای گزارش این اقدام به نهادهای بینالمللی و سازمانهای همکار وی شکل گرفت و کاربران شبکههای اجتماعی با انتشار گستردهٔ دیدگاههای خود، مراتب انتقاد از این رفتار را ابراز داشتند.[۱۹]
جوایز
شادی صدر در سالهای فعالیت خود در ایران، دو جایزه دریافت کرد:
- جایزه اول ششمین جشنوارهٔ مطبوعات کشور در بخش «ستونهای ویژه» (۱۳۷۸ش).
- جایزه اولِ دهمین جشنواره مطبوعات در بخش مقالات اجتماعی (۱۳۸۲ش).
او پس از مهاجرت به اروپا، جوایزی را از نهادهای مستقر در کشورهای غربی دریافت کرده است، ازجمله:
- جایزه آیدا بی ولز برای شجاعت در روزنامهنگاری ۲۰۰۴م (۱۳۸۴ش).
- جایزه حقوق بشر سال ۲۰۰۹م بنیاد لخ والسا، بهخاطر فعالیتهای پیگیر در راستای پیشبرد آزادی بیان، موازین حقوق بشر و دموکراسی در ایران (۱۳۸۸ش).
- جایزه لاله حقوق بشر لاهه هلند (۲۰۰۹م) بهخاطر فعالیتهای حقوقی، انتشار مقالات انتقادی و همچنین کمپین مبارزه با سنگسار (۱۳۸۸ش).
- جایزه زنان شجاع وزارت امور خارجه آمریکا (۲۰۱۰م) بهخاطر شجاعت و رهبری در دفاع از حقوق بشر و حقوق زنان (۱۳۸۸ش).
- جایزه پروانه طلایی فستیوال «فیلمهایی که اهمیت دارند» بههمراه ۵ هزار دلار جایزه نقدی سازمان عفو بینالملل بهخاطر حضور در فیلم زنان در کفن (۱۳۸۸ش).
- جایزه ویژه آلمان به خاطر خدمات در زمینه حقوق بشر و زنان (۱۴۰۲ش).
این جوایز بهدلیل فعالیتهایی به شادی صدر اعطا شد که با جهتگیریهای سیاسی و حقوقی آن نهادها همسو است. به گزارش رسانهها، نهادهای اعطاکنندهٔ این جوایز، رویکردی انتقادی به جمهوری اسلامی ایران دارند و برخی از آنها در دورههای گوناگون به حمایت از جریانهای مخالف نظام مستقر در ایران مبادرت ورزیدهاند.[۲۰]
پانویس
- ↑ «مسیر سیاه شادی صدر از روشنفکری تا ارتداد»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «شادی صدر حامی فمینیستِ تجزیه طلبان»، وبسایت ایران خبر.
- ↑ «شادی صدر کیست؟ حامی فمینیستِ تجزیه طلبان و همجنس بازان !»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اهانت کننده به ساحت مقدس امام حسین(ع) چگونه به اینجا رسید؟»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «مسیر سیاه شادی صدر از روشنفکری تا ارتداد»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «مسیر سیاه شادی صدر از روشنفکری تا ارتداد»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «شادی صدر برنده جایزه ویژه زنان دولت آمریکا»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.
- ↑ «مسیر سیاه شادی صدر از روشنفکری تا ارتداد»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «مسیر سیاه شادی صدر از روشنفکری تا ارتداد»، خبرگزاری میزان.
- ↑ صدر، شادی، «حجاب و سیاست»، پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ صدر و علیزاده، «تحلیل فمینیستی مجازات سنگسار»، ۱۳۸۶ش، ص61-65.
- ↑ صدر، «حجاب و سیاست»، پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ صدر و علیزاده، «تحلیل فمینیستی مجازات سنگسار»، ۱۳۸۶ش، ص65-67.
- ↑ صدر و علیزاده، «تحلیل فمینیستی مجازات سنگسار»، ۱۳۸۶ش، ص65-67.
- ↑ «اقدام «شادی صدر» از زاویهای دیگر»، وبسایت انصاف نیوز.
- ↑ «توهین به مقدسات دینی به نام هنر +تصاویر»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «واکنش خشمگین کاربران شبکههای اجتماعی به توهین شادی صدر به امام حسین»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «درخواست جمعی از حقوقدانان برای استرداد، محاکمه و مجازات شادی صدر»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ «اقدام «شادی صدر» از زاویهای دیگر»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «مسیر سیاه شادی صدر از روشنفکری تا ارتداد»، خبرگزاری میزان.
منابع
- «اقدام شادی صدر از زاویهای دیگر»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۳۹۵ش.
- «اقدام شادی صدر از زاویهای دیگر»، وبسایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۳۹۵ش.
- «اهانت کننده به ساحت مقدس امام حسین (ع) چگونه به اینجا رسید؟»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
- «توهین به مقدسات دینی به نام هنر +تصاویر»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
- «درخواست جمعی از حقوقدانان برای استرداد، محاکمه و مجازات شادی صدر»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد۱۳۹۵ش.
- «مسیر سیاه شادی صدر از روشنفکری تا ارتداد»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
- «شادی صدر از خبرنگاری برای فائزه هاشمی و بهنود تا عقدهگشایی برای دیدهشدن!»، وبسایت رجانیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
- «شادی صدر برنده جایزه ویژه زنان دولت آمریکا»، وبسایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۳۸۸ش.
- «شادی صدر حامی فمینیستِ تجزیه طلبان»، وبسایت ایران خبر، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
- «شادی صدر کیست؟ حامی فمینیستِ تجزیه طلبان و همجنس بازان!»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
- صدر، شادی، «حجاب و سیاست»، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
- صدر، شادی و علیزاده، محسن، «تحلیل فمینیستی مجازات سنگسار»، مجلهٔ بازتاب اندیشه، شمارهٔ ۸۴، ۱۳۸۶ش.
- «واکنش خشمگین کاربران شبکههای اجتماعی به توهین شادی صدر به امام حسین»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۵ش.