آردگیز گردانی

آردگیز گردانی؛ سنت دریافت هدیه و شیرینی به مناسب ولادت امام مهدی، در جنوب ایران.

مراسم آردگیزگردانی در بندرعباس

مراسم آردگیزگردانی در بندرعباس

آردگیز گردانی، سنت مناطق جنوبی ایران به‌ویژه استان هرمزگان در نیمهٔ ماه شعبان است. در جشن آردگیز گردانی، کودکان و نوجوانان با آردگیز (الک آرد) به خانه‌های همسایه سرمی‌زنند و از آنها به مناسبت ولادت امام مهدی، امام دوازدهم شیعیان، شیرینی و انواع خوراکی‌ها را به‌عنوان هدیه دریافت می‌کنند. این آیین سنتی که سالیان متمادی در خطهٔ جنوب ایران رایج بوده، در فهرست آثار معنوی ایران، ثبت ملی شده است.

معرفی

واژهٔ آردگیز در گویش مینابی و بندری به معنای اَلَک است. در گذشته، مردم این مناطق، برای پخت نان از آردگیز برای الک‌کردن آرد استفاده می‌کردند. آیین آردگیز گردانی، با نام‌های آربیز گردانی، هارگیس گردانی، آرگیز گردانی، هارگیز گردونی، هارگیس گردون و حک لیلی یا حق لیلی نیز شناخته می‌شود. این آیین، در شب نیمهٔ شعبان و به مناسبت ولادت امام مهدی، برگزار می‌شود. در جشن آردگیز گردانی، کودکان و نوجوانان، با در دست داشتن آردگیز به درب خانه‌های همسایگان و هم‌محله‌ای‌های خود رفته و با تبریک ولادت امام زمان، از آنها انواع شیرینی و هدیه دریافت می‌کنند.

آداب‌ورسوم

آیین آردگیزگردانی

آیین آردگیزگردانی، ۱۳۹۵ش

مردم هرمزگان و به‌ویژه شهرستان میناب و روستاهای اطراف آن، با فرا رسیدن ماه شعبان و در آستانهٔ ولادت امام مهدی، برای تهیه و دوخت انواع لباس‌های رنگی و نیز تهیهٔ انواع شیرینی برای برپایی جشن میلاد آخرین امام شیعیان، آماده می‌شوند. در ۱۴ شعبان، شور و نشاط چشمگیری، کوچه‌ها و محله‌های میناب را فرامی‌گیرد و اهالی برای تدارک جشن آماده می‌شوند. در غروب روز چهاردهم، پس از اقامهٔ نماز، کودکان و نوجوانان و حتی بسیاری از زنان و مردان، به‌صورت خانوادگی، گروهی یا انفرادی، با در دست داشتن آردگیز (الک) که در گذشته از برگ درخت خرما تهیه می‌شد، به خانه‌های همسایگان خود مراجعه کرده و آوای «حق لیلی که وقتیشن، کیک هاده که وقتیشن» یا «نیمهٔ شعبان امشب، آردگیز کَردُنن امشب» را با صدای بلند سر می‌دهند. صاحبخانه نیز با شنیدن این آوای آشنا، هر چیزی که برای آن شب تدارک دیده، بیرون آورده و از مردم پذیرایی می‌کند. امروزه، برخی به‌جای استفاده از آردگیز، از پلاستیک استفاده کرده و مردم نیز هدایای خود را در آن می‌ریزند. شرکت‌کنندگان در این آیین، بیشتر به‌صورت گروهی و در حالی‌که شعرهایی در ستایش خداوند و امام زمان می‌خوانند، به درب منازل همسایگان می‌روند. بسیاری از مردم، این شب را فرصتی مناسب برای آشتی، دیدوبازدید، صله‌رحم و دستگیری از ایتام می‌دانند.

برگزاری این آیین گاهی تا نیمه‌های شب، ادامه می‌یابد و مردم در حسینیه‌ها و مساجد به برپایی جشن و مولودی‌خوانی مشغول می‌شوند. در گذشته، بانوان در این جشن، به طبخ انواع شیرینی و تنقلات خوشمزه می‌پرداختند، اما امروزه، بیشتر از خوراکی‌های بازاری و آماده استفاده می‌شود. این آیین، در گذشته از دو شب پیش از میلاد امام مهدی آغاز شده و شور و حرارتی وصف‌ناشدنی داشت. امروزه، این جشن بسیار کمرنگ شده و تنها در برخی نقاط محدود برگزار می‌شود.

باورهای مرتبط

مردم در این مناطق، از دیرباز، بر این باور بوده‌اند که سکه‌هایی که در این شب بر روی زمین افتاده باشند، متبرک بوده و تنها برخی از افراد که لیاقت داشته باشند، می‌توانند آنها را پیدا کنند. آنها معتقد بودند که این سکه‌ها، زندگی را رونق خواهد داد. همچنین، مردم میناب معتقدند که در این شب، به نیت سلامتی امام زمان، باید به حداقل هفت خانه مراجعه کرده، به اهالی آن منازل، میلاد امام را تبریک گفته و پذیرایی شوند. مردم بر این باورند که هدایای دریافتی در این شب، تمامی متبرک بوده و به‌همین دلیل از آنها برای شفای بیماران و رفع حاجت نیازمندان استفاده می‌کنند. بسیاری از مردم نیز بر این باورند که هدف از در دست گرفتن الک یا آردگیز در این شب، این است که همچون آردی که صاف و یکنواخت از الک بیرون می‌ریزد، کینه‌ها و کدورت‌های گذشته نیز از دل‌های آنها پاک می‌شود. در بندر لنگه، خانواده‌هایی که سالیان دراز در حسرت فرزند بوده‌اند، در صورت حاجت‌روایی، هفت سال به مردم در شب ۱۵ شعبان، شیرینی آردگیز گردانی می‌دهند.

ثبت ملی

سنت آردگیز گردانی در سال ۱۳۹۱ش به شماره ۱۰۲۷ در فهرست آثار معنوی کشور، ثبت ملی شده است و جزو میراث ناملموس استان هرمزگان است.

منابع

• «آردگیز گردانی آئین شب نیمهٔ شعبان در جنوب ایران»، خبرگزاری بسیج، تاریخ بارگذاری: ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
• «آردگیز گردانی (حق لیلی) سنت کهن در هرمزگان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: ۲۴ اسفند ۱۴۰۰ش.
• «شعبان ماه نذر همدلی است؛ از سنت آردگیز گردانی تا هر محله یک قربانی»، خبرگزاری قدس، تاریخ بارگذاری: ۹ فروردین ۱۴۰۰ش.
• غلامی، صدیقه، «آردگیز گردانی، نمادی از یکرنگی و صداقت»، وب‌سایت میراث آریا، تاریخ بارگذاری: ۵ فروردین ۱۳۹۹ش.