بنیامین نتانیاهو

بنیامین نتانیاهو؛ سیاست‌مدار و نخست‌وزیر اسراییل.

زندگی‌نامه

تولد و کودکی

بنیامین نتانیاهو در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۹م در شهر تل آویو متولد شد. پدرش، بن‌صیون نتانیاهو، تاریخ‌دان و پژوهشگر برجستۀ یهودی بود و مادرش تزیلا سگال نام داشت. خانواده وی دارای پیشینه‌ای صهیونیستی و سیاسی بود که این فضا از دوران کودکی بر شکل‌گیری شخصیت و نگرش او تأثیری ماندگار گذاشت. او در اورشلیم بزرگ شد، اما بخشی از کودکی خود را به‌دلیل فعالیت‌های دانشگاهی پدرش در ایالات متحده گذراند. در همان سال‌ها بود که با زبان انگلیسی، فرهنگ سیاسی آمریکا و فضای آکادمیک غرب آشنا شد؛ موضوعی که بعدها نقشی کلیدی در مسیر دیپلماتیک و سیاسی او ایفا کرد. خانواده او بین سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۵۸ و دوباره بین ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۷ در ایالات متحده زندگی کردند.

نوجوانی و جوانی

دوران نوجوانی نتانیاهو میان اسرائیل و آمریکا سپری شد. او در مدرسه‌ای در پنسیلوانیا تحصیل کرد و پس از پایان دبیرستان، در سال ۱۹۶۷ به اسرائیل بازگشت تا وارد ارتش شود. این بازگشت، مسیر زندگی او را دگرگون کرد. او به یگان ویژه «سایرت متکل»، یکی از نخبه‌ترین واحدهای کماندویی ارتش اسرائیل، پیوست و به‌عنوان سرباز و سپس فرمانده تیم فعالیت کرد.ر در سال ۱۹۷۲، در عملیات آزادسازی هواپیمای ربوده‌شده سابنا شرکت کرد و در جریان آن زخمی شد. یوناتان نتانیاهو، برادر بزرگتر او، نیز فرمانده نظامی بود و در عملیات انتبه در سال ۱۹۷۶ کشته شد. این رویداد تأثیری عمیق بر نگاه امنیتی و سیاسی بنیامین نتانیاهو گذاشت.

تحصیلات

پس از پایان خدمت نظامی، نتانیاهو به آمریکا بازگشت. او در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) تحصیل کرد و موفق به دریافت مدرک کارشناسی در رشته معماری و کارشناسی ارشد در رشته مدیریت اجرایی شد. همچنین مدتی در رشتۀ علوم سیاسی در دانشگاه هاروارد به تحصیل پرداخت، اما تحصیلات خود را در مقطع دکترا به پایان نرساند و مدرکی از این دانشگاه کسب نکرد. تحصیل در MIT و زندگی در آمریکا موجب شد که نتانیاهو در مقایسه با بسیاری از سیاستمداران اسرائیلی، ارتباط عمیق‌تری با ساختار قدرت و رسانه در ایالات متحده داشته باشد.

ازدواج و تشکیل خانواده

بنیامین نتانیاهو در دوران تحصیل در بوستون با همسر اول خود، میریام، آشنا شد و با او ازدواج کرد. حاصل این ازدواج، فرزند اولشان به نام «نوا» بود. پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه هاروارد، نتانیاهو در یک دفتر مشاوره مالی مشغول به کار شد و همزمان به فعالیت‌های اطلاعاتی اسرائیل در ایالات متحده نیز پرداخت. نتانیاهو در ۱۹۸۰م با سارا بن آرتزی (متولد ۵ نوامبر ۱۹۵۸م در اسرائیل) ازدواج کرد. سارا روان‌شناس تربیتی است و این زوج صاحب دو پسر به نام‌های یائیر (متولد ۱۹۹۱م) و آونی (متولد ۱۹۹۴م) هستند.

مسئولیت‌ها

• سفارت اسرائیل در واشنگتن (آغاز فعالیت سیاسی)؛
• نمایندگی اسرائیل در سازمان ملل متحد (۱۹۸۴ تا ۱۹۸۸م)؛
• عضویت در کنست (پارلمان اسرائیل) از ۱۹۸۴م؛
• معاونت وزارت خارجه در دولت اسحاق شامیر؛
• رهبری حزب لیکود (از ۱۹۹۳م)؛
• نخست‌وزیر اسرائیل (۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹م)؛
• وزارت خارجه اسرائیل (۲۰۰۲م)؛
• وزارت دارایی اسرائیل (۲۰۰۳م)؛
• رهبری حزب لیکود (بار دیگر پس از کناره‌گیری شارون در ۲۰۰۵م)؛
• نخست‌وزیر اسرائیل (از ۲۰۰۹م به بعد).

فعالیت‌های سیاسی

بنیامین نتانیاهو فعالیت سیاسی خود را از ۱۹۸۸م با ورود به کنست از حزب راست‌گرای لیکود آغاز کرد و در دولت‌های راست‌گرا به معاونت وزارت خارجه رسید. وی از ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۸ به عنوان سفیر اسرائیل در سازمان ملل متحد خدمت کرد. در۱۹۹۳م رهبری لیکود را به دست آورد و در ۱۹۹۶م برای نخستین بار به نخست‌وزیری اسرائیل رسید. او در این دوره، بخشی از خاک شهر الخلیل و برخی مناطق کرانه باختری را به حکومت خودگردان فلسطین واگذار کرد. نتانیاهو پس از شکست در انتخابات ۱۹۹۹م رهبری لیکود را به آریل شارون واگذار کرد و مدتی از سیاست کناره گرفت. در ۲۰۰۲م به‌عنوان وزیر امور خارجه و سپس در ۲۰۰۳م به‌عنوان وزیر دارایی منصوب شد. در ۲۰۰۵م در اعتراض به طرح خروج از غزه و تخلیه شهرک‌ها استعفا داد و بار دیگر رهبری لیکود را در دست گرفت. از ۲۰۰۹م تا ۲۰۲۱ مجدداً نخست‌وزیر بود و در ۲۰۲۲م بار دیگر به قدرت بازگشت. او با تشکیل ائتلاف‌های راست‌گرا و مذهبی، طولانی‌ترین دورۀ نخست‌وزیری تاریخ اسرائیل را ثبت کرده است.

مواضع بنیامین نتانیاهو در قبال فلسطین

نتانیاهو در دوره نخست نخست‌وزیری خود (۱۹۹۶-۱۹۹۹م) با روند صلح اسلو و گفت‌وگوهای اسرائیل و فلسطین با احتیاط و بدبینی برخورد کرد و نگاه کلی او به مسئله فلسطین امنیتی و محدودکننده بود. دولت‌های او معمولاً ائتلافی و وابسته به احزاب راست‌گرا، مذهبی و شهرک‌نشین بودند که سیاست‌های وی در قبال فلسطین، کرانه باختری و غزه را سخت‌تر کرد. او بارها گفته است که امنیت اسرائیل بر هر توافق سیاسی مقدم است. منتقدان معتقدند سیاست‌های نتانیاهو باعث گسترش شهرک‌سازی، تضعیف روند تشکیل کشور فلسطین و تشدید بحران غزه شده است. پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳م نتانیاهو اصرار داشت که حماس باید از میان برداشته شود، در حالی که منتقدان او را به ناتوانی در پیشگیری از حمله، طولانی کردن جنگ و بی‌توجهی به هزینه انسانی متهم کردند.

رویدادهای خاورمیانه در دوران نخست‌وزیری نتانیاهو

بر اساس گزارش منبع در دوره نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو (۲۰۰۹-۲۰۲۱ و ۲۰۲۲-تاکنون) رویدادهای متعددی در خاورمیانه رخ داده است. از جمله در ۷ اکتبر ۲۰۲۳م حماس حملاتی را به‌نام طوفان الاقصی به جنوب اسرائیل انجام داد که طی آن نزدیک به ۱۲۰۰ نفر کشته و حدود ۲۴۰ نفر به گروگان گرفته شدند. اسرائیل در پاسخ، عملیات نظامی گسترده‌ای را در نوار غزه آغاز کرد که با انتقادات بین‌المللی به دلیل تلفات غیرنظامیان و بحران انسانی همراه بود. در جریان این جنگ، درگیری‌های اسرائیل با حزب‌الله در لبنان نیز تشدید شد و سید حسن نصرالله، دبیر کل حزب‌الله در اواخر ۲۰۲۴م تضعیف گردید. همچنین جنبش انصارالله یمن در حمایت از مردم فلسطین، کشتی‌های مرتبط با اسرائیل را در دریای سرخ هدف قرار داد که به مداخله نظامی ایالات متحده و در نهایت آتش‌بس در مه ۲۰۲۵م انجامید. به طور غیرمستقیم، این تحولات به تضعیف موقعیت بشار اسد در سوریه انجامید. در دوره نخست‌وزیری پیشین نتانیاهو، توافق‌نامه‌های موسوم به پیمان‌های ابراهیم برای عادی‌سازی روابط اسرائیل با شماری از کشورهای عربی امضا شد. همچنین در ژوئن ۲۰۲۵م درگیری مستقیمی میان اسرائیل و ایران روی داد که به آسیب به برخی تأسیسات نظامی و هسته‌ای ایران انجامید.

موضع نتانیاهو در قبال جمهوری اسلامی ایران

بنیامین نتانیاهو از دهه ۱۹۹۰ همواره جمهوری اسلامی ایران را مهمترین تهدید موجودیتی برای اسرائیل معرفی کرده است. او در سخنرانی سال ۲۰۱۲ خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، با ارائه تصویری از یک بمب و کشیدن خط قرمز بر روی آن، خواستار تعیین حد نهایی برای برنامه هسته‌ای ایران شد. نتانیاهو که از مخالفان سرسخت توافق هسته‌ای برجام بود، در سال ۲۰۱۵ با سخنرانی در کنگره آمریکا تلاش کرد دولت اوباما را از امضای این توافق منصرف کند. او در دوره نخست‌وزیری خود، بارها خواستار اقدام نظامی علیه تأسیسات هسته‌ای ایران شد و سیاست «فشار حداکثری» را دنبال کرد. در جنگ دوازده‌روزه ژوئن ۲۰۲۵، اسرائیل به همراه ایالات متحده حملات مستقیمی را به تأسیسات هسته‌ای ایران انجام داد. در ادامه، در جنگ رمضان (۹ اسفند ۱۴۰۴ش)، حملات هماهنگ اسرائیل و آمریکا ساختمان محل استقرار رهبری جمهوری اسلامی را هدف قرار داد که به کشته شدن سید علی خامنه‌ای، رهبر وقت ایران، همراه با ده‌ها تن از فرماندهان ارشد نظامی و امنیتی انجامید. نتانیاهو این حملات را «تغییر چهره خاورمیانه» و دستاوردی بزرگ برای امنیت اسرائیل توصیف کرد.

کارنامه

بر اساس گزارش منتشرشده توسط اپوزیسیون رژیم صهیونیستی، در دوران نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو شمار کشته‌ها و مجروحان به حدود ۲۲۰۰ نفر رسیده و نزدیک به ۲۰ هزار نفر نیز زخمی شده‌اند. حدود ۱۴۳ هزار نفر از سکونتگاه‌های خود تخلیه شده و نزدیک به ۳۸ هزار موشک به سمت سرزمین‌های اشغالی شلیک گردیده است. در حوزه اقتصادی، ۸۰ هزار شرکت با کمبود نیروی انسانی مواجه و ۱۰۰ هزار واحد تجاری تعطیل شده، همچنین بدهی‌های رژیم به حدود ۱.۳۲۹ تریلیون و کسری بودجه به ۱۰۰ میلیارد افزایش یافته است. در بخش اجتماعی، حدود ۲۰۰ هزار نفر سرزمین‌های اشغالی را ترک کرده و ۲.۶ میلیون نفر با ناامنی غذایی روبرو هستند. همچنین ۲۸۰ نظامی اقدام به خودکشی کرده و ۷۰ نفر نیز جان خود را از دست داده‌اند. در مقابل، نتانیاهو این آمارها را نپذیرفته و با اشاره به عملکرد دولت خود مدعی شده است که اسرائیل در هفت جبهه دستاوردهای بزرگی کسب کرده و توانسته چهره خاورمیانه را تغییر دهد. وی از جمله دستاوردهای خود را خنثی‌سازی تهدید حزب‌الله در شمال، ایجاد نظم جدید در لبنان، آزادی ۱۹۷ گروگان و تقویت نقش اسرائیل به عنوان یک قدرت بزرگ منطقه‌ای برشمرده است.

پرونده‌های قضایی

داخلی

بنیامین نتانیاهو در اسرائیل با چندین پرونده فساد مالی از جمله رشوه، کلاهبرداری و نقض اعتماد مواجه است که به محاکمه وی انجامیده است. از پنج پرونده تحقیقاتی، سه پرونده با عناوین ۱۰۰۰، ۲۰۰۰ و ۴۰۰۰ به دادگاه کشیده شده است. در پرونده ۱۰۰۰، نتانیاهو و همسرش سارا متهم شده‌اند که کالاهای لوکسی از جمله جعبه‌های سیگار و شامپاین به ارزش حدود ۱۹۸ هزار دلار از دو تاجر در ازای انجام خدمات سیاسی و اداری دریافت کرده‌اند. در پرونده ۲۰۰۰، وی به توافق با نشریه «یدیعوت آحارونوت» برای دریافت پوشش خبری مثبت در مقابل محدود کردن نشریه رقیب متهم شده است. پرونده ۴۰۰۰ مربوط به دوره وزارت ارتباطات نتانیاهو (۲۰۱۴-۲۰۱۷م) است که در آن او متهم شده با سهامدار اصلی شرکت مخابراتی «بزک» توافق کرده تا وب‌سایت خبری وابسته، پوشش خبری مطلوبی برای او و خانواده‌اش فراهم کند.

بین‌المللی

در ۲۰ مه ۲۰۲۴، کریم احمد خان، دادستان دیوان بین‌المللی کیفری، اعلام کرد به اتهام ارتکاب جنایات جنگی در غزه و جنایت علیه بشریت، برای بنیامین نتانیاهو درخواست حکم بازداشت خواهد کرد. دیوان در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۴م حکم بازداشت نتانیاهو، یوآف گالانت و محمد ضیف را صادر کرد. مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تأکید کرد این حکم سیاسی نیست و تمام ۲۷ کشور عضو باید آن را اجرا کنند. در میان متحدان غربی اسرائیل، به جز آلمان و مجارستان، کشورهای اروپایی از جمله هلند، سوئیس، ایتالیا، ایرلند، اسپانیا، بلژیک، اتریش، نروژ، سوئد و نیز کانادا پایبندی خود به این حکم را اعلام کرده و به طور بالقوه نتانیاهو در صورت سفر به این کشورها قابل بازداشت است. بریتانیا نیز به طور تلویحی این موضع را تأیید کرد. در مقابل، دولت مجارستان ضمن رد حکم، نتانیاهو را به بوداپست دعوت کرد. دولت آمریکا که عضو دیوان نیست، این حکم را «شوکه‌کننده» و «غیرقابل قبول» خواند و تأکید کرد در کنار اسرائیل خواهد ماند. دولت چین نیز که عضو دیوان نیست، از تلاش‌های بین‌المللی برای اعمال قوانین بین‌المللی حمایت کرد.

آثار

کتاب‌های تروریسم بین‌المللی: چالش‌ها و پاسخ (۱۹۸۱ میلادی)، تروریسم: غرب چگونه می‌تواند پیروز شود (۱۹۸۷ میلادی)، جنگ با تروریسم: چگونه دموکراسی‌ها می‌توانند بر تروریسم داخلی و بین‌المللی پیروز شوند (۱۹۹۵ میلادی) و صلح پایدار: اسرائیل و جایگاه آن در بین‌الملل (۱۹۹۹ میلادی) از جمله آثار تألیفی بنیامین نتانیاهو هستند.

افتخارات

در ۲۰۱۰م نشریه انگلیسی «نیو استیتسمن» بنیامین نتانیاهو را در رتبه یازدهم فهرست پنجاه چهره تأثیرگذار جهان سیاست قرار داد. همچنین در ۲۰۱۲، نشریه صهیونیستی «جروزالم پست» نام وی را در میان پنجاه یهودی تأثیرگذار جهان معرفی کرد.

منابع

• «انتشار کارنامه سیاه نتانیاهو؛ آمار سنگین تلفات و بحران‌های اقتصادی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1405ش.
• «بنیامین نتانیاهو کیست؟»، پرسمان دانشگاهی، تاریخ درج مطلب: 21 فروردین 1392ش.
• «بنیامین نتانیاهو کیست؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1403ش.
• «بیوگرافی بنیامین نتانیاهو/ از کماندوی سایرت متکل تا طولانی‌ترین نخست‌وزیر اسرائیل»، وب‌سایت دیده‌بان اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 13 خرداد 1405ش.
• «بیوگرافی کامل بنیامین نتانیاهو + تصاویر»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 9 دی 1398ش.
• «تندروترین دولت تاریخ اسرائیل به نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو سوگند خورد»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1401ش.
• «نتانیاهو، پرونده‌های گشوده و یک دور نخست وزیری دیگر!»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 27 مهر 1404ش.
• «حکم جلب دیوان کیفری بین‌المللی؛ چه کشورهایی ممکن است نتانیاهو را بازداشت کنند؟»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 2 آذر 1403ش.
• «شرح حال بنیامین نتانیاهو؛ نخست وزیر جدید اسرائیل»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 11 فروردین 1388ش.
• «نتانیاهو تغییر چهره خاورمیانه را از جمله دستاوردهای دولت خود برشمرد»، وب‌سایت العربیه، تاریخ درج مطلب: 28 مه 2025م.

"Benjamin Netanyahu," Britannica website, accessed June 11, 2026