روز دختر؛ روز گرامیداشت و تکریم دختران.
روز دختر مناسبتی برای تکریم مقام دختران و توجه به حقوق و چالشهای آنان است. روز جهانی دختر (۱۱ اکتبر) به ابتکار سازمان ملل متحد با هدف مقابله با تبعیضهای جنسیتی و ارتقای فرصتهای آموزشی، بهداشتی و اجتماعی برای دختران سراسر جهان برگزار میشود. در تقویم رسمی ایران نیز یکم ذیالقعده، همزمان با سالروز ولادت فاطمه معصومه، بهعنوان روز ملی دختران شناخته میشود؛ این روز با هدف ارج نهادن به نقش و جایگاه دختران در خانواده و جامعه تعیین شده و با جشنهای فرهنگی و خانوادگی گرامی داشته میشود.
روز جهانی دختر
روز جهانی دختر، هر سال در ۱۱ اکتبر، به ابتکار سازمان ملل متحد گرامی داشته میشود.[۱] هدف اصلی از نامگذاری این روز، تلاش جهانی برای کاهش تبعیضهای جنسیتی علیه زنان و دختران، و ارتقای جایگاه آنان در ابعاد گوناگون اجتماعی، آموزشی، بهداشتی و حقوقی است.[۲] از مهمترین اهداف این روز میتوان به ایجاد فرصتهای برابر اجتماعی، بهبود وضعیت تغذیه و سلامت، تسهیل دسترسی به آموزش، حمایت از ازدواج آگاهانه و اختیاری، و پرهیز از هرگونه خشونت علیه دختران اشاره کرد.[۳]
بسیاری از کشورهای جهان، این روز را با برنامههای متنوع و نمادین گرامی میدارند.[۴] برای نمونه، در هندوستان کنسرتهای موسیقی، در استرالیا گردهماییهای دخترانه، در آفریقای جنوبی مسابقات فوتبال، و در انگلستان اجرای تئاترهای ویژه برگزار میشود. همچنین کمپینهایی با محوریت زبان بدن و سلامت ذهنی برای دختران در این روز تدارک دیده میشود. یکی از نمادینترین رویدادها در این روز، رنگآمیزی بناهای شاخص جهان به رنگ صورتی است؛ ازجمله آبشار نیاگارا در مرز آمریکا و کانادا و برج مخابراتی برلین، به افتخار دختران و بهعنوان نمادی از توجه به آنان، به این رنگ درمیآیند.[۵] برخی از این مراسم و گردهماییها با حمایت مالی سازمان ملل متحد برگزار میشوند.[۶]
روز ملی دختر
پیشینه
در ایران باستان، هرچند روز مشخصی بهنام دختر وجود نداشت، اما جشنهایی برگزار میشد که در آنها نقش زنان و دختران مورد توجه قرار میگرفت. ازجمله این مناسبتها، پنجم اسفند بود که با عنوان جشن سپندارمذ یا سپنته آرمئیتی شناخته میشد. سپندارمذ نماد محبت اهورامزدا، فرشته موکل زمین و جلوهای از باروری و زایش بهشمار میرفت. در این روز، زنان هدیه دریافت میکردند و مورد تکریم قرار میگرفتند. ابوریحان بیرونی نیز از این روز بهعنوان عید زنان و جشن مزدگیران یاد کرده است. این مناسبت در فرهنگ ایرانی، نمادی از باروری و جریان زندگی از طریق زنان و دختران محسوب میشد.[۷]
نامگذاری روز دختر در ایران معاصر
در تقویم رسمی ایران، اول ذیالقعده، که به سالروز ولادت فاطمه معصومه شهرت یافته، بهعنوان روز ملی دختران نامگذاری شده است.[۸] این مناسبت در سال ۱۳۸۵ش به پیشنهاد فرهنگسرای دختران و با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی وارد تقویم رسمی شد. پیش از این نامگذاری، روز ولادت فاطمه زهرا بهعنوان روز زن گرامی داشته میشد، اما هدف از تعیین روزی مجزا، تمرکز بر هویت و جایگاه دختران در جامعه بود.[۹]
در جوامع اسلامی بهویژه در فرهنگ ایرانیان، فاطمه معصومه بهدلیل برخورداری از جایگاه علمی، عفاف، تقوا، حیا[۱۰] و نقش تأثیرگذار سیاسی و فرهنگی در جریان هجرت از مدینه به قم، بهعنوان الگوی برتر برای دختران مسلمان معرفی میشود.[۱۱] این نامگذاری علاوه بر ابعاد مذهبی، بر ترویج مفاهیمی چون دانشاندوزی، عفاف، مسئولیتپذیری و ارتقای معرفت دینی دختران تأکید دارد.[۱۲][۱۳] بهدلیل پیروی این مناسبت از تقویم قمری، تاریخ آن در تقویم شمسی هرسال تغییر میکند.[۱۴]
اهمیت روز دختر در جامعه اسلامی
در نظام معنایی اسلام، تفاوتهای جنسیتی در چارچوبی کارکردی و متناسب با ساختار خلقت تبیین میشود.[۱۵] زن و مرد، در عین برخورداری از ظرفیتهای انسانی مشترک برای نیل به کمال، دارای نقشها و مسئولیتهای متمایزی هستند که مکمل یکدیگر تلقی میشوند.[۱۶] در این راستا، نهادهای جامعهپذیر ازجمله خانواده، نظام آموزشی و نهادهای فرهنگی، وظیفه دارند دختران و پسران را برای ایفای نقشهایی همچون همسری، مادری و پدری آماده سازند تا از طریق تحقق این نقشها، زمینه سعادت فردی و اجتماعی فراهم شود.[۱۷] بر پایه این نگرش، روز دختر صرفاً یک مناسبت نمادین نیست، بلکه فرصتی برای بازشناسی و تقویت کرامت دختران در جامعه اسلامی محسوب میشود. این روز میتواند زمینهای برای ابراز محبت، تقویت هویت فردی و اجتماعی دختران[۱۸] و نیز توجه به مسائل و چالشهای پیشروی آنان فراهم آورد.[۱۹] این مناسبت، یادآور جایگاه مهم دختر در جامعه اسلامی است؛ جایگاهی که در آن، دختر با بهرهگیری از علم، پایبندی به ارزشهای اخلاقی از جمله عفت، و حضور مسئولانه در عرصههای خانوادگی و اجتماعی، در فرایند تعالی جامعه نقشآفرینی میکند.[۲۰]
جایگاه روز دختر در فرهنگ امروز ایران
پساز رسمی شدن این روز، روز دختر بهسرعت در میان ایرانیان جایگاه ویژهای پیدا کرد. خانوادهها در این روز با هدیه دادن و ابراز محبت، از دختران خود قدردانی میکنند. در سطح اجتماعی نیز برنامههای متنوعی با هدف تقویت جایگاه دختران برگزار میشود.[۲۱] این برنامهها شامل اجرای برنامههای فرهنگی در رسانهها، مدارس و فرهنگسراها، آذینبندی فضاهای شهری، شناسایی و تجلیل از دختران نخبه، برگزاری نمایشگاههای تولیدات دختران، برگزاری اردوها و جشنها بهویژه برای مناطق کمبرخوردار، حمایت از دختران بیسرپرست و بدسرپرست[۲۲] و برگزاری مراسم مذهبی، بهویژه در شهر قم میشود. در سطح خانوادهها نیز این روز با جشنهای کوچک و صمیمی همراه است که به تقویت پیوندهای عاطفی کمک میکند.[۲۳]
آداب و مراسم روز دختر
مراسم روز دختر در ایران با برنامههای شاد و متنوعی همراه است، ازجمله:
- اجرای برنامههای سرگرمکننده در بوستانهای بانوان؛
- راهاندازی کاروانهای سرود و مولودیخوانی؛
- تجلیل از دختران توانمند در شهرهای مختلف؛
- برگزاری جشنوارهها و مسابقات فرهنگی، ورزشی و هنری؛
- اهدای گل و هدایا به دختران؛
- نورپردازی بناهای شاخص مانند برج آزادی و برج میلاد در تهران؛
- از آیینهای ویژه این روز، گلآرایی حرم حضرت فاطمه معصومه[۲۴] و برگزاری جشن بزرگ «دختران آفتاب» در صحن این حرم است که هر ساله با حضور گسترده برگزار میشود.[۲۵]
اجرای چنین برنامههایی موجب میشود تا دختران با جایگاه رفیع خود آشنا شده و از آسیبهای اجتماعی مصون بمانند. کارشناسان بر اجرای کارهای شناختی در برنامههای روز دختر تأکید داشته و ارتقای منزلت دختران را نیاز به عزم ملی میدانند.[۲۶]
پانویس
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی؛ «روزجهانی دختر»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی.
- ↑ «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «روز جهانی دختر 2020+تاریخچه و هدف روز دختر بچهها»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «روز زن در آیین زرتشت و تاریخ روز مادر در ایران باستان»، وبسایت نمناک.
- ↑ «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «روز دختر»، وبسایت تابناک؛ «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «روز ملی دختران؛ ضرورتها و فرصتها»، وبسایت کاروان صادقیه.
- ↑ «چرا زادروز حضرت معصومه روز دختران نامگذراری شده است»، خبرگزاری ایبنا.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب.
- ↑ زادقناد، «چرا زادروز حضرت معصومه روز دختران نامیده شده است؟ منابع و تحلیلها درباره علت ازدواج نکردن حضرت معصومه چه میگویند؟»، خبرگزاری ایبنا.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب.
- ↑ ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص350.
- ↑ «جنسیت در تربیت اسلامی»، وبسایت مجمع جهانی شیعهشناسی.
- ↑ هاشمی علیآبادی و خسروی، «بررسی چرایی تفاوت شیوههای تربیتی دختران و پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، 1401ش، ص363.
- ↑ «روز دختر در سال 1404»، وبسایت فردای تازه.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب.
- ↑ «روز دختر»، وبسایت تابناک.
- ↑ خزعلی، «تشریح اقدامات معاونت زنان برای روز دختر»، قدس آنلاین.
- ↑ «روز دختر در سال 1404»، وبسایت فردای تازه.
- ↑ «ویژه برنامههای روز دختر»، وبسایت خبر فارسی.
- ↑ «گردهمایی دختران آفتاب»، وبسایت تابناک.
- ↑ طباطبایی، «موضوعات معرفتی در بزرگداشت روز دختر مورد توجه باشد»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.
منابع
- قرآن کریم.
- ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، موئسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
- ابنبابویه، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
- پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحهٔ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، دنیای دانش، ۱۳۸۲ش.
- «جنسیت در تربیت اسلامی»، وبسایت مجمع جهانی شیعهشناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
- «چرا زادروز حضرت معصومه روز دختران نامگذاری شده است؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۳۹۷ش.
- حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آلالبیت، ۱۴۰۹ق.
- خزعلی، انسیه، «تشریح اقدامات معاونت زنان برای روز دختر»، قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- «روز جهانی دختر۲۰۲۰»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۹ش.
- «روز جهانی دختر»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۱ش.
- «روز دختر»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: ۱۴ خرداد ۱۴۰۱ش.
- «روز دختر ۱۴۰۳+تاریخ ولادت حضرت معصومه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱ مهر ۱۴۰۳ش.
- «روز دختر در سال ۱۴۰۴»، وبسایت فردای تازه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر۱۴۰۳ش.
- «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی، تاریخ بازدید ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «روز زن در آیین زرتشت و تاریخ روز مادر در ایران باستان، در سایت نمناک، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۱ش.
- «روز ملی دختران؛ ضرورتها و فرصتها»، وبسایت کاروان صادقیه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- زادقناد، سعیده، «چرا زادروز حضرت معصومه «روز دختران» نامیده شده است؟ منابع و تحلیلها دربارهٔ علت ازدواج نکردن حضرت معصومه چه میگویند؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر۱۳۹۷ش.
- «زیارت حضرت فاطمه معصومه، دانلود متن، ترجمه و صوت»، وبسایت مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهلالبیت، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۹۴ش.
- صدوق، محمد، أمالی الصدوق، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۰ق.
- طباطبایی، مریمالسادات، «موضوعات معرفتی در بزرگداشت روز دختر مورد توجه باشد»، خبرگزاری بینالمللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، قم، شریف رضی، ۱۴۱۲ق.
- «گردهمایی دختران آفتاب»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بازدید: ۱۷ خرداد ۱۴۰۱ش.
- نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آلالبیت، ۱۴۰۸ق.
- «ویژه برنامههای روز دختر»، وبسایت خبر فارسی، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۳۹۹ش.
- هاشمی علیآبادی، سیداحمد و خسروی، جواد، «بررسی چرایی تفاوت شیوههای تربیتی دختران پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، فصلنامه پژوهشهای اعتقادی- کلامی، سال ۱۲، شماره ۴۸، زمستان ۱۴۰۱ش.