بلوغ زودرس؛ تجربه زودهنگام و غیرطبیعی بلوغ جنسی در کودکان.
 | |
پادکست مقاله | 🡇
|
بلوغ زودرس (pubertas praecox)، نوعی اختلال و بیماری در فرایند رشد طبیعی کودکان است که باعث میشود دختران و پسران بهنحوِ غیرطبیعی و زودتر از موعد به بلوغ جنسی برسند و گرایش به جنس مخالف در آنها پدیدار شود. بلوغ زودهنگام نوعی بیماری به حساب میآید و تبعات منفی فراوانی دارد.
مفهومشناسی
بلوغ، فرایند تکامل جسمی و عبور از کودکی به بزرگسالی است. آغاز این فرایند همزمان با افزایش جهش در ترشح هورمونهای جنسی است.[۱] بلوغ زودرس به ایجاد ویژگیهای ثانویهٔ جنسی و بروز علائم بلوغ قبلاز ۸ سالگی در دختران و قبلاز ۹ سالگی در پسران اطلاق میشود.[۲] در فرایند بلوغ زودرس، مغز فرایند بلوغ را با تولید هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین آغاز میکند که این هورمون بعداز رسیدن به غدهٔ هیپوفیز، باعث تولید بیشتر هورمون در تخمدان و بیضه میشود.[۳]
علائم و تشخیص
از علائم بلوغ زودرس میتوان به رشد سریع قد، رشد اندامهای تناسلی و موهای ناحیه تناسلی و زیر بغل در پسران[۴] و رشد سینهها، قاعدگی، آکنه و رویش موهای ناحیه تناسلی در دختران اشاره کرد.[۵] تشخیص این اختلال بر اساس معاینه بالینی، آزمایشهای هورمونی، رادیوگرافی سن استخوان، بررسی سابقه خانوادگی، تصویربرداری مغزی و آزمایش عملکرد تیروئید انجام میشود.[۶]
انواع بلوغ زودرس
بلوغ زودرس به دو نوع اصلی مرکزی و محیطی تقسیم میشود:
- بلوغ زودرس مرکزی، ریشهٔ مغزی دارد. از مهمترین علل آن تومورهای مغزی، آسیبهای تروماتیک مغز و پرتودرمانی ناحیهٔ سر است. این نوع بلوغ موجب افزایش ترشح هورمونهای تخمدان، بیضهها و غدد آدرنال میشود.[۷]
- بلوغ زودرس محیطی، ریشهٔ مغزی ندارد و ناشی از اختلال در غدد محیطی بدن مانند غدد فوقکلیوی، غدهٔ هیپوفیز، تخمدانها یا بیضهها است.[۸] این اختلالات موجب ترشح زودهنگام و بیش از حد استروژن و تستوسترون شده و در نتیجه، نشانههای بلوغ را بدون فعالشدن محور مرکزی مغزی به وجود میآورند.[۹]
عوامل بلوغ زودرس
سن آغاز بلوغ تحت تأثیر عواملی مانند ژنتیک، وراثت، جنسیت،[۱۰] محیط جغرافیایی، ترکیب چربی بدن و رژیم غذایی قرار دارد.[۱۱] همچنین برخی اختلالات پزشکی، از جمله عفونتها، ناهنجاریهای هورمونی، تومورها، آسیبهای مغزی و صدمات جسمی، از عوامل شناختهشده بلوغ زودرس بهشمار میروند.[۱۲] برخی پژوهشها نیز عواملی مانند مشکلات خانوادگی، کاهش نظارت والدین، دسترسی کنترلنشده کودکان به اینترنت و رسانهها، معاشرت با افراد بزرگتر و برخی محرکهای اجتماعی و فرهنگی را در بروز یا تشدید بلوغ زودرس مؤثر دانستهاند.[۱۳] بر پایه مطالعات، شیوع بلوغ زودرس در دختران حدود پنج برابر پسران است[۱۴] و استرس و اضطراب از عوامل مؤثر در بروز آن، بهویژه در دختران، گزارش شده است.[۱۵]
عوارض بلوغ زودرس
بلوغ زودرس با پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی همراه است. از جمله پیامدهای جسمی آن میتوان به کوتاهی قد،[۱۶] اختلال در خواب،[۱۷] ضعف عمومی و افزایش خطر برخی بیماریها در بزرگسالی اشاره کرد.[۱۸] همچنین، برخی پژوهشها این اختلال را با افزایش مشکلات روانی و رفتاری، از جمله اضطراب، اختلالات هیجانی و برخی رفتارهای پرخطر، بروز مشکلات تحصیلی، اجتماعی و افزایش احتمال ابتلا به خودارضایی و نیز بزهکاری مرتبط دانستهاند.[۱۹]
پیشگیری و درمان
پیشگیری، مهمترین راهکار مقابله با بلوغ زودرس دانسته شده است.[۲۰] پژوهشها بر نقش روابط عاطفی سالم در خانواده،[۲۱] رعایت حریم خصوصی، انتخاب محیط آموزشی و دوستان مناسب، مدیریت استفاده کودکان از رسانهها و فضای مجازی، رعایت اصول تربیت جنسی[۲۲] و نیز تغذیه مناسب، کنترل چاقی و کاهش مصرف برخی مواد غذایی فرآوریشده در کاهش خطر بلوغ زودرس تأکید کردهاند.[۲۳]
درمان بلوغ زودرس به علت زمینهای آن بستگی دارد. در مواردی که بلوغ زودرس مرکزی تشخیص داده شود، از داروهایی مانند لوپرولید برای بهتعویق انداختن روند بلوغ استفاده میشود و در برخی موارد ناشی از ناهنجاریهای مغزی، ممکن است مداخله جراحی مغز ضرورت داشته باشد.[۲۴]
آمارها
طبق نظر محققان، سن بلوغ انسان در بازههای زمانی مختلف در نوسان بوده است. سن بلوغ در برهههایی از تاریخ، روند افزایشی و در مقاطعی سیر کاهشی داشته است.[۲۵] روند کاهشی سن بلوغ از سال ۱۹۲۰م آغاز شده است[۲۶] و از دههٔ ۱۹۷۰م به بعد، به ازای هر دهه، سن بلوغ حداقل سه ماه کاهش داشته است. دختران در جهان در مقایسه با ۴۰ سال قبل، حداقل یک سال زودتر بالغ میشوند.[۲۷] تخمین زده شده که در سطح جهانی، حداقل ۱ در ۵۰۰۰ تا ۱ در ۱۰۰۰۰ نفر از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس میشوند. در این میان میزان ابتلا در دختران، بسیار بیشتر از پسران است. در دو دههٔ اخیر، تعداد قابل توجهی بلوغ زودرس ثبت شده است. بنابر گزارش ادارهٔ سلامت جوانان ایران، سن بلوغ دختران ایرانی از ۱۳٫۸ به ۱۲٫۶۵ رسیده است و در سالهای اخیر ابتلا به بلوغ زودرس میان کودکان ایرانی افزایش یافته است.[۲۸]
پانویس
- ↑ خرمآبادی، «نکاتی که باید درباره بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو.
- ↑ مویری و ربانی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینهای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، وبسایت مجلۀ دانشکدۀ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران.
- ↑ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.
- ↑ «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.
- ↑ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت مجلۀ اینترنتی دکتردکتر.
- ↑ بابکانراد، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلۀ اینترنتی مرکز مام.
- ↑ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت دکتر دکتر.
- ↑ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.
- ↑ «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.
- ↑ رامجردزاده و حکیمزاده، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب.
- ↑ آزادی و دیگران، «تجربۀ زیستۀ دختران از بلوغ زودرس: مطالعۀ کیفی»، 1399ش، ص67.
- ↑ عطایی، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.
- ↑ «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.
- ↑ بابکانراد، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلۀ اینترنتی مرکز مام.
- ↑ نجفی علمی، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، 1389ش، ص46.
- ↑ «بلوغ زودرس عامل افزایش این سرطان در زنان جوان»، همشهری آنلاین.
- ↑ قایمی، «بلوغ زودرس»، 1364ش، ص893.
- ↑ علوی لنگرودی، «بررسی پدیدۀ بلوغ زودرس»، 1381ش، ص192.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.
- ↑ «چه کنیم فرزندمان دچار بلوغ جنسی زودرس نشود؟»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «بلوغ زودرس چیست؟+دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت مجله اینترنتی دکتر دکتر.
- ↑ «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها.
- ↑ صداقتزادگان و امیدوار، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعۀ موردی: دختران دورۀ راهنمایی شهر شیراز)»، 1394ش، ص530.
منابع
- آزادی، اسما و دیگران، «تجربهٔ زیستهٔ دختران از بلوغ زودرس: مطالعهٔ کیفی»، فصلنامهٔ اندیشه و رفتار، دورهٔ پانزدهم، شمارهٔ ۵۷، پاییز ۱۳۹۹ش.
- بابکانراد، المیرا، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلهٔ اینترنتی مرکز مام، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
- «بلوغ زودرس چیست؟ +دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت دکتر دکتر، آخرین بهروزرسانی: ۱۴ تیر ۱۴۰۵ش.
- «بلوغ زودرس عامل افزایش این سرطان در زنان جوان»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۴۰۳ش.
- «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «چه کنیم فرزندمان دچار بلوغ جنسی زودرس نشود؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۲ش.
- خرمآبادی، فاطمه، «نکاتی که باید دربارهٔ بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو، آخرین بهروزرسانی: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- رامجردزاده، زینب و حکیمزاده، افسون، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
- «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۱ش.
- صداقتزادگان، شهناز و امیدوار، پوران، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعهٔ موردی: دختران دورهٔ راهنمایی شهر شیراز)»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش.
- عطایی، فاطمه، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۰ش.
- «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ش.
- علوی لنگرودی، سید کاظم، «بررسی پدیدهٔ بلوغ زودرس»، کاوشنامهٔ زبان و ادبیات فارسی، شمارهٔ ۵ و ۶، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
- قایمی، علی، «بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۷۳، آبان ۱۳۶۴ش.
- کرمی، علیاکبر، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کریمی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
- مویری، حشمت و ربانی، علی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینهای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، مجلهٔ دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران، سال ۶۰، شمارهٔ ۲، تابستان ۱۳۸۱ش.
- نجفی علمی، محمود، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۶۶ و ۳۶۷، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۹ش.