آلنوش طریان؛ مادر دانش ستاره‌شناسی مدرن در ایران.
 آلنوش طریان مادر نجوم ایران | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| نام و شناسه | |
|---|---|
| نام | آلنوش |
| نام خانوادگی | طریان |
| دیگر نام‌ها | آلنوش تریان |
| لقب | مادر دانش ستاره‌شناسی مدرن در ایران بانوی اخترفیزیک ایران |
| شناخته‌شده برای | پایه‌گذاری نخستین رصدخانه فیزیک خورشیدی در ایران نخستین استاد زن دانشگاه تهران |
| زندگی و مرگ | |
| زادهٔ | ۱۸ آبان ۱۲۹۹ش تهران، ایران |
| درگذشت | ۱۴ اسفند ۱۳۸۹ش تهران، ایران |
| آرامگاه | گورستان ارامنه تهران |
| مشخصات فردی و اجتماعی | |
| محل زندگی | تهران |
| ملیت | ایران |
| مذهب | ارمنی |
| تحصیلات | |
| تحصیلات | دکترا در رشته فیزیک اتمسفر کارشناسی فیزیک |
| محل تحصیل | دانشگاه تهران دانشگاه سوربن فرانسه |
| درجه علمی | استاد |
| منصب / پیشه | فیزیکدان استاد دانشگاه |
| خانواده | |
| پدر | آرتو طریان |
| آثار و دستاوردها | |
| جوایز | دریافت لوح تقدیر از رئیس‌جمهور وقت نشان مسروپ ماشتوتس |
| افتخارات | اولین فیزیکدان زن در ایران با مقام استادی اولین استاد زن دانشگاه تهران |
آلنوش طریان (۱۲۹۹–۱۳۸۹ش) فیزیکدان و استاد دانشگاه ایرانی ارمنی‌تبار و از نخستین زنان فعال در آموزش دانشگاهی فیزیک در ایران بود. او پس از تحصیل در دانشگاه تهران و دانشگاه سوربن فرانسه، به ایران بازگشت و در دانشگاه تهران به تدریس و پژوهش پرداخت. طریان در گسترش آموزش فیزیک خورشیدی و اخترفیزیک در ایران و راه‌اندازی نخستین رصدخانه فیزیک خورشیدی و تلسکوپ خورشیدی در ایران نقش داشت. او پس از حدود سی سال تدریس در دانشگاه تهران در سال ۱۳۵۸ش بازنشسته شد.
زندگی‌نامه
آلِنوش طِریان یا آلِنوش تِریان (به انگلیسی: Alenoosh Terian) ۱۸ آبان ۱۲۹۹ش (۱۹۲۰م) در خانواده‌ای ارمنی در تهران متولد شد. پدر و مادرش هر دو از هنرمندان تئاتر ارمنیان تهران بودند.[۱] پدرش آرتو طریان، دانش‌آموختهٔ بازیگری و نمایش از مسکو و پایه‌گذار دومین مرکز آموزشی هنرهای دراماتیک و تئاتر در ایران بود و مادرش تحصیل‌کردهٔ رشتهٔ ادبیات و هنر سخنوری در کشور سوئیس و نخستین زن ایرانی ارمنی بود که شعرهای فارسی را دکلمه می‌کرد. آلنوش پدر و مادر خود را افرادی روشن‌فکر و مدرن می‌دانست که هرگز مانع تحصیل او نشدند و همواره مشوق و پشتیبان او بودند.[۲]
او در دوران جوانی خود به مردی علاقه‌مند شد؛ اما مرگ آن مرد موجب شد تا آخر عمر مجرد بماند؛ او هرگز ازدواج نکرد و فرزندی نداشت.[۳] آلنوش سال‌های پایانی عمر خود را در خانهٔ سالمندان توحید گذراند و سرانجام در روز شنبه ۱۴ اسفند ۱۳۸۹ش در سن ۹۰ سالگی در همان سرا درگذشت. مراسم ترحیم آلنوش طریان، در کلیسای مریم مقدس تهران برگزار و در گورستان ارامنهٔ تهران به خاک سپرده شد.[۴] مستند سوی خورشید، روایت زندگی آلنوش طریان است که به سفارش شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی تهیه شده است.[۵]
تحصیلات و تدریس
آلنوش در شش‌سالگی وارد مدرسه ارمنیان تهران شد و سپس برای تکمیل تحصیلات دورهٔ متوسطه، به مدت دو سال در مدرسهٔ انوشیروان دادگر به تحصیل پرداخت. او در سال ۱۳۲۶ش، مدرک لیسانس خود را در رشتهٔ فیزیک از دانشکدهٔ علوم دانشگاه تهران گرفت و پس‌از اتمام تحصیلات دانشگاهی، مدتی به‌عنوان مسئول آزمایشگاه‌های فیزیک مشغول به کار بود.[۶] طریان پس‌از تلاش بی‌نتیجه برای متقاعد کردن استادش دکتر حسابی (۱۲۸۱–۱۳۷۱ش) برای گرفتن بورسیه و تحصیل در خارج از کشور[۷] در تابستان ۱۳۲۸ش، با توصیه و تشویق پدر و با هزینهٔ شخصی برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ فیزیک اتمسفر در دانشگاه پاریس، عازم فرانسه شد و با شناختی که از پروفسور دارموا، از اساتید مطرح فرانسه و دانشگاه سوربن داشت، اجازهٔ شرکت در کلاس‌های او را کسب کرد.[۸]
طریان در طول دوران تحصیل در پاریس مدتی با ایرن کوری، دختر ماری کوری، در یک آزمایشگاه کار می‌کرد و این مسئله را یکی از بزرگ‌ترین افتخارات خود می‌دانست. او پس‌از اخذ دکترا از دانشگاه سوربن فرانسه، در سال ۱۹۵۶م (۱۳۳۵ش) برای خدمت به کشور، پیشنهاد کرسی استادی دانشگاه سوربن را رها کرد و به ایران بازگشت و با سمت دانشیار رشتهٔ ترمودینامیک مشغول به کار شد.[۹]
در سال ۱۳۳۸ش دولت فدرال آلمان غربی بورس مطالعهٔ رصدخانهٔ فیزیک خورشیدی را در اختیار دانشگاه تهران قرار داد که وی برای این بورس انتخاب شد و از فروردین سال ۱۳۴۰ش، به مدت چهار ماه به آلمان رفت و پس‌از انجام مطالعات به ایران بازگشت. او سه سال بعد در نهم خرداد ۱۳۴۳ش، به مقام استادی ارتقا پیدا کرد. طریان سرانجام در سال ۱۳۵۸ش و بعد از سی سال تدریس، خود را بازنشسته کرد.[۱۰] او همواره رابطهٔ صمیمی و نزدیکی با دانشجویان خود داشت و معتقد بود معلم باید مهربان باشد و مهربانی را به دانشجویان خود یاد دهد چراکه دانشجویان، آیندهٔ کشور هستند.[۱۱] علاقهٔ وافر او به علم و دانش همچنین سبب شد تا وصیت‌نامه‌ای تنظیم کند و منزل مسکونی خود را پس از مرگ، به ارامنهٔ جلفا و دانشجویانی که محل اسکان مناسبی ندارند، ببخشد.[۱۲]
افتخارات و جوایز
آلنوش طریان به بانوی اخترفیزیک ایران و مادر علم ستاره‌شناسی مدرن شهرت داشت[۱۳] و برخی از افتخارات و جوایز او عبارت است از:
| افتخارات | جوایز |
|---|---|
| پایه‌گذاری نخستین رصدخانهٔ فیزیک خورشیدی و نخستین تلسکوپ خورشیدی | دریافت لوح تقدیر از رئیس‌جمهور وقت در تاریخ ۲۶ تیر ۱۳۸۵ش |
| اولین استاد زن دانشگاه تهران و ارائهٔ درس‌های فیزیک خورشیدی و اخترفیزیک برای نخستین بار در ایران | دریافت نشان «مسروپ ماشتوتس» از طرف رهبر مذهبی ارمنیان جهان، حوزهٔ سیلیسیه |
| اولین فیزیکدان زن در ایران، با کسب مقام استادی[۱۴] | تقدیر ار وی توسط سازمان‌ها و نهادها ازجمله: انجمن نجوم آسمان وارنا، انجمن نجوم ثاقب گیلان، انجمن فرهنگی بیستون و مرکز علوم ستاره‌شناسی ایران[۱۵] |
پانویس
- ↑ «مادر نجوم ایران، آلنوش طریان»، وب‌سایت خبربان.
- ↑ درمیان، «دکتر آلنوش طریان، مادر ستاره‌شناسی ایران»، فصلنامۀ فرهنگی پیمان.
- ↑ «آلنوش طریان؛ ستاره‌ای درخشان در آسمان نجوم ایران، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «آلنوش طریان»، وب‌سایت راسخون.
- ↑ «آلنوش طریان؛ ستاره‌ای درخشان در آسمان نجوم ایران، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «زادروز آلنوش طریان، بانوی نجوم ایران»، پایگاه خبری آفتاب.
- ↑ «زندگینامۀ آلنوش طریان (1299-1389)»، همشهری‌آنلاین.
- ↑ درمیان، «دکتر آلنوش طریان، مادر ستاره‌شناسی ایران»، فصلنامه فرهنگی پیمان.
- ↑ «زندگینامۀ آلنوش طریان (1299-1389)»، همشهری‌آنلاین.
- ↑ «مادر نجوم ایران، آلنوش طریان»، وب‌سایت خبربان.
- ↑ «آلنوش طریان»، ویکی گفتاورد، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.
- ↑ «اولین بانوی فیزیکدان ایرانی درگذشت، غروب مادر ستاره‌شناسی ایران»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «اولین بانوی فیزیکدان ایران درگذشت، غروب مادر ستاره‌شناسی ایران»، خبرگزاری مهر.
- ↑ درمیان، «دکتر آلنوش طریان، مادر ستاره‌شناسی ایران»، فصلنامه فرهنگی پیمان.
- ↑ «آلنوش طریان»، دانشگاه تهران، تاریخ بازدید: 27 تیر 1401ش.
منابع
- «آلنوش طریان»، دانشگاه تهران، تاریخ بازدید: ۲۷ تیر ۱۴۰۱ش.
- «آلنوش طریان»، سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۳۹۷ش.
- «آلنوش طریان»، ویکی گفتاورد، تاریخ بازدید:۲۲ تیر ۱۴۰۱ش.
- «آلنوش طریان؛ ستاره‌ای درخشان در آسمان نجوم ایران، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۴۰۰ش.
- «آلنوش طریان؛ مادر نجوم ایران»، سازمان فضایی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آبان ۱۴۰۰ش.
- «امروز ۱۸ آبان؛ زادروز «آلنوش طریان»، بانوی نجوم ایران، پایگاه خبری تحلیلی روتیتر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۳۹۷ش.
- «زادروز آلنوش طریان، بانوی نجوم ایران»، پایگاه خبری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۳۹۷ش.
- «اولین بانوی فیزیکدان ایرانی درگذشت/ غروب مادر ستاره‌شناسی ایران»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۳۸۹ش.
- «زندگینامهٔ آلنوش طریان (۱۲۹۹–۱۳۸۹)»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: چهارشنبه ۱۹ آبان ۱۳۸۹ش.
- «مادر نجوم ایران، آلنوش طریان»، خبربان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۳۹۷ش.
- درمیان، آستینه جان، «دکتر آلنوش طریان، مادر ستاره‌شناسی ایران»، فصلنامه فرهنگی پیمان، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۱ش.