تربیت جنسی کودک

تربیت جنسی کودک؛ ارائهٔ تدریجی اطلاعات مورد نیاز در مورد موضوعات جنسی به کودک.

تربیت جنسی کودک

پاسخ به سوالات جنسی کودک توسط والدین متناسب با درک کودک

پادکست مقاله | 🡇 noicon

تربیت جنسی کودک، از مهم‌ترین و دشوارترین بخش‌های تربیتی کودک است. برای دستیابی به رشد جنسی سالم در کودکان و جلوگیری از انحرافات جنسی در بزرگسالی، لازم است زمینهٔ شکل‌گیری هویت جنسی و نقش جنسی فراهم شده و به اقدامات پیشگیرانه و راهکارهای عملی برای جلوگیری از بیداری زودهنگام جنسی توجه شود و به پرسش‌های جنسی کودکان به‌صورت صحیح، با حفظ حیا و متناسب با سن، جنسیت و سطح درک کودک پاسخ داده شود.

مفهوم‌شناسی

مقصود از تربیت جنسی پرورش فرد در بازه‌های سنی کودکی، نوجوانی و جوانی جهت آشنایی با جنسیت خود، پذیرش آن و تمایل به ایفای نقش‌های فردی و اجتماعی منحصر به جنسیت خود، جلوگیری از انحرافات جنسی و نحوهٔ تعامل با هم‌جنس و جنس مخالف و هنجارها و ناهنجاری‌های جنسی است. آموزش جنسی به موضوع ارتباط جنسی بین دو انسان بالغ می‌پردازد و تربیت جنسی ایجاد زمینهٔ لازم برای رشد تدریجی و هماهنگ غریزهٔ جنسی با هدف حفظ فرد از آسیب‌های جنسی در دوره‌های مختلف رشد است. در تربیت جنسی کودکان، رعایت اصل تدریج و آموزش گام‌به‌گام، با در نظر داشتن رشد جسمی، عقلی و جنسیت کودک، لازمهٔ اثربخشی آن است. بیان زودهنگام مسائل جنسی می‌تواند موجب بروز ناهنجاری در کودک شود. اهداف تربیت جنسی کودک را چنین گزارش کردند:

• زمینه‌سازی مناسب برای رشد سالم جنسی؛
• آگاهی و انتظار صحیح از هویت جنسی خود؛
• ارضای درست و هنجارمند غریزه جنسی؛
• جلوگیری از کجروی‌های جنسی و ایجاد پاک‌دامنی در جامعه؛
• آشنایی با حلال و حرام جنسی هنگام رسیدن به سن بلوغ؛
• مهیا ساختن دختر و پسر برای زندگی سالم خانوادگی.

هویت جنسی

هویت جنسی، شناخت شخصی کودک از سرشت طبیعی و جنسیت خود به‌عنوان دختر یا پسر و همچنین کسب آگاهی از نقش جنسیتی خود و تمایلات متناسب با نوع جنس خود است. در صورتی که میان جنسیت و رفتارها سازگاری وجود نداشته باشد، سبب بروز اختلالاتی همچون دوجنسیتی، همجنس‌گرایی، نارضایتی جنسی و مبدل‌پوشی می‌شود.

اهمیت تربیت جنسی

تربیت جنسی کودکان یکی از ارکان اساسی در روند تربیت آنان به‌شمار می‌رود. در جهان امروز، کودکان به‌طور گسترده در معرض پیام‌ها و اطلاعات جنسی از طریق رسانه‌هایی مانند فیلم‌ها، تبلیغات و فضای مجازی قرار دارند. آموزش صحیح در این زمینه، به آن‌ها کمک می‌کند تا خودآگاهی لازم را به‌دست آورده و بتوانند از خود در برابر آسیب‌ها و تهدیدهای احتمالی محافظت کنند. ارائه اطلاعات لازم و صحیح در زمینهٔ مسائل جنسی باعث کمک به تصمیم‌گیری، ایجاد چارچوب اخلاقی برای ابراز هیجانات جنسی، شجاعت، اراده، اقتدار، عفّت، تواضع، کسب نقش جنسی مطلوب و تحکیم بنیان خانواده می‌شود. همچنین تربیت جنسی زمینهٔ حسّ زیبایی‌دوستی، عشق‌ورزی، محبت، فداکاری، نگرش مثبت فرد از خود، اعتمادبه‌نفس، روابط بین‌فردی مناسب، احترام به خود و سایرین، رضایت از زندگی، بهداشت‌روانی، هویّت سالم، رشد سالم جنسی و کاهش مشکلات و انحرافات جنسی، ترویج فعالیت‌های جنسی ایمن‌تر و آماده‌کردن کودکان برای زندگی سالم را فراهم می‌کند.

تربیت جنسی از مهم‌ترین و حساس‌ترین مسائل تربیتی کودکان است که بر سایر سطوح زندگی کودک اثر می‌گذارد. توجه به این تربیت، زمینه‌های رشد طبیعی کودک را فراهم می‌کند و از بروز رفتارهای نابه‌هنگام و نابه‌هنجار در او جلوگیری می‌کند یا در صورت ابتلاء، برای آن راهکارهایی ارائه می‌دهد.

دیدگاه‌ها در رابطه با تربیت جنسی

• دیدگاه محرومیت و منع؛ این دیدگاه بر سرکوب غریزهٔ جنسی، جلوگیری از آموزش، بحث و آزادی افراد در مورد آن تأکید دارد.
• دیدگاه آزادی مطلق؛ طرفداران این رویکرد معتقدند که کنترل غرایز، مخصوصاً غریزهٔ جنسی منجر به عقده‌های روانی و افسردگی می‌شود و باید انسان‌ها را در مسیر پاسخ به غریزهٔ جنسی به شیوهٔ دلخواه آزاد گذاشت.
• دیدگاه اعتدالی؛ اسلام معتقد به شکوفایی طبیعی غریزهٔ جنسی و ارضای آن از طریق ازدواج است و بر محرک‌های محیطی منجر به انحرافات اخلاقی گوشزد می‌کند.

شیوه‌های تربیت جنسی در کودک

رشد و ثبات هویت جنسی و نقش جنسیتی، موجب سلامت جنسی کودک می‌شود. همچنین، اقدامات پیشگیرانه به‌منظور مراقبت از بیداری جنسی و جلوگیری از لغزش و اختلال جنسی، دو محور اساسی در تربیت جنسی کودک به‌شمار می‌روند. استفاده همزمان از روش‌های مستقیم و غیرمستقیم در تربیت جنسی کودک ضروری است:

محبت به فرزند، تربیت جنسی غیرمستقیم

تربیت جنسی مستقیم و غیر مستقیم

در روش مستقیم؛ به آموزش نوع جنسیت، نقش جنسی، پرورش هویت جنسی و پیشگیری از تحریکات جنسی پرداخته می‌شود و شامل موضوعاتی است که به‌طور مستقیم با نقش، وظایف، تمایلات و رفتارهای جنسی دختر و پسر ارتباط دارد؛ مانند تربیت هویت جنسی، پیشگیری از تحریکات جنسی و پاسخ به سؤالات جنسی کودک.

روش غیرمستقیم؛ این شیوه ناظر بر تأمین نیازهای روانی- عاطفی کودک با راهکارهایی، همچون محبت‌کردن، نوازش، هدیه‌دادن، حفظ شأن و ارزش کودک است؛ همچنین برقراری امنیت فردی و اجتماعی کودک، پرورش فطری کودک، تأدیب و پرورش روحیهٔ پایبندی به ارزش‌ها، مجموعه عوامل مؤثر در رشد جنسی سالم کودکان است و شامل جنبه‌های عاطفی، عملکردی و شناختی اثرگذار بر رفتارهای جنسی، مانند محبت به فرزند، پرورش فضائل اخلاقی، رشد ارزش و باورهای مذهبی است. این موضوعات باعث تسهیل رشد طبیعی دختر و پسر و مصونیت از اختلالات و انحرافات جنسی می‌شوند.

زمان مناسب برای تربیت جنسی کودک

آغاز تربیت جنسی کودکان را پرسش‌های جنسی آنان تعیین می‌کند

اگرچه آغاز تربیت جنسی کودکان را پرسش‌های جنسی آنان که معمولاً در سنین سه تا پنج سالگی مطرح می‌شود، تعیین می‌کند؛ اما تربیت جنسی باید متناسب با رشد کودک در سنین مختلف اتفاق بیفتد:

• ۱ تا ۲ سالگی؛ کودکان باید بدانند بدن‌شان شخصی است و تمام اعضای بدن، از جمله اندام خصوصی را برای بیان موضوعات سلامتی، سوءاستفاده جنسی و کمک به داشتن درک عادی از این قسمت‌ها نام ببرند.
• ۲ تا ۴ سالگی؛ کودک بداند کسی اجازهٔ لمس بدن و اندام خصوصی او را ندارد. کودک باید نام صحیح اعضای بدن، آموزش مفهوم فضای خصوصی، حس مثبت به جنسیت خود و درک صحیح از اینکه نوزادان از کجا می‌آیند.
• ۵ تا ۸ سالگی؛ آموزش هنجارهای اجتماعی در برهنگی، حریم خصوصی و احترام به سایرین در روابط، نحوهٔ استفادهٔ ایمن از تلفن‌همراه، فضای مجازی، واکنش در موقعیت‌های مشکل‌ساز و اصول اولیهٔ بلوغ و آگاهی از تفاوت‌های دو جنس، درک درست از تولیدمثل حیوانات و گیاهان.
• ۹ تا ۱۲ سال؛ آموزش‌های لازم دربارهٔ بلوغ و تغییراتی که در جسم، ذهن و احساسات آنان رخ می‌دهد و آگاهی از موارد سوء استفادهٔ جنسی، آشنایی با تغییرات جنسی دوران بلوغ، درک درست از روند تولیدمثل.

واکنش‌های والدین در تربیت جنسی

والدین، مهم‌ترین نقش را در تربیت جنسی کودک و رفع ابهامات او دارند. والدین در پاسخ‌دادن به کنجکاوی کودک در مورد موضوعات جنسی به شیوه‌های گوناگون رفتار می‌کنند:

1. برخورد خشونت‌آمیز؛ در نتیجهٔ این رفتار، کودک برای حلّ دغدغهٔ ذهنی ایجاد شده، به سراغ منابع دیگری مانند دوستان و فضای مجازی می‌رود.
2. ارائهٔ اطلاعات کم یا اشتباه به‌دلایلی مانند ناآگاهی و سؤالات مکرّر فرزند.
3. ارائه اطلاعات اضافی؛ در این حالت کودک به‌دلیل عدم درک اطلاعات فراتر از سطح درک خود، عوارض زیادی را متحمل می‌شود و منجر به بلوغ زودرس می‌شود.
4. ارائه اطلاعات صحیح و لازم به فرزند؛ در نتیجهٔ ایجاد محیطی مناسب برای تربیت جنسی فرزند به‌خاطر مطالعه و ارتباط با مشاور، فضای مناسب برای اعتمادبه‌نفس کودک ایجاد می‌شود و سؤالات خود را بدون احساس خجالت می‌پرسد.

مراحل پاسخ‌گویی به سؤالات جنسی

1. استقبال از سؤال کودک، جدی‌گرفتن موضوع، عدم اضطراب از جواب‌دادن و طفره‌نرفتن؛
2. تشویق کودک به ارائهٔ نظرات و اطلاعات خود؛
3. ارائهٔ پاسخ مختصر، ساده، صادقانه و قابل فهم و بیان ارزش‌های دینی؛
4. بررسی میزان درک و دریافت کودک از مطلب و تکرار آن برای اصلاحات مورد نیاز.

عوامل

عوامل مؤثر در تربیت نادرست جنسی کودک

• خانواده؛ کمبود محبت در خانواده، عدم اعتمادبه‌نفس، مکشوف‌بودن ارتباط زناشویی والدین، عدم‌آگاهی فرزندان از موضوعات جنسی، حفظ‌نکردن حریم‌ها، تنظیم‌نبودن زمان بیداری و خواب، پوشش نامناسب.
• عوامل محیطی و اجتماعی؛ فضاهای اطلاعاتی، مدرسه، دوستان، رسانه‌های منحرف‌کننده، ناکامی، بیکاری و اوقات‌فراغت و الگوبرداری اشتباه از رفتارهای ضدّارزشی دیگران.
• عوامل جسمانی و روانی؛ بلوغ زودرس، بیماری‌های طولانی، حساسیت‌های پوستی، ضعف تقوا و اراده.

موانع تربیت جنسی در کودک

تربیت جنسی متناسب با باور، نژاد، قوم، مذهب، فرهنگ در میان خانواده‌ها متفاوت است. پنهانی دانستن مسائل جنسی از سوی خانواده و انکار آن، ترس از ارائهٔ اطلاعات اشتباه، ترس از انحراف و تحریک جنسی کودک، سبب تربیت جنسی ناآگاهانه و ایجاد تصوّر غلط از موضوعات جنسی می‌شود.

نقش جنسی

به مجموعه رفتارها و کنش‌های هماهنگ با جنسیت هر کودک و متناسب با طبیعتِ دختربودن یا پسربودن، از جمله سبک لباس، نوع اسباب‌بازی‌ها و بازی‌ها، نقش جنسی گفته می‌شود.

یادگیری نقش جنسی

روانشناسان بر این باورند که کودکان از راه آموزش مستقیم و همچنین شیوه‌های غیرمستقیمِ تقلید و پاداش و تنبیه، نقش‌های جنسیتی را می‌آموزند. طبق نظر اسلام، یادگیری نقش جنسیتی به‌صورت ناخودآگاه و غیرمستقیم، در خلال ارتباط کودک با پدر و مادر رخ می‌دهد و کودک در این ارتباط به ویژگی‌های مرد و زن پی می‌برد و از رفتار، گفتار، پوشش و حالات هر یک به‌صورت عملی تفاوت‌ها را درمی‌یابد.

آموزش‌های والدین در هدایت نقش جنسی

آموزه‌های اسلامی، والدین را به رفتارها و مواجهه‌های متناسب با جنسیت کودک موظف می‌دارد. نقش والدین و تأثیر مادر در اوایل کودکی مهم می‌نماید. پدر الگوی پسران و منبع تأیید دختران است. کودکان معمولاً مطابق شباهت جنسی خود با والدین، از آنان الگو می‌گیرند. از جمله راهکارهای مورد استفادهٔ والدین در هدایت نقش جنسیتی کودکان عبارت است از:

توجه به بازی و اسباب‌بازی کودکان

در آموزه‌های اسلامی به والدین توصیه شده که با کودکان خود هم‌بازی شوند تا در این همراهی، نوع بازی متناسب با هر جنس و عدم بازی دختران با پسران را نظارت کنند. والدین باید توجه داشته باشند که استفاده مدام از اسباب‌بازی‌های جنس دیگر در طولانی‌مدت موجب سردرگمی در هویت و اختلال جنسی کودک می‌شود. همچنین توجه والدین به این نکته ضروری است که بازی‌های کودکانه محتوای جنسی را شامل نشود؛ بازی‌هایی، همچون دکتربازی و مامان‌بازی موجب می‌شود کودکان در مورد اندام جنسی یکدیگر به کنجکاوی بپردازند. این مورد ممکن است در کودکانی که فیلم‌های جنسی دیده‌اند، شاهد روابط زناشویی والدین خود بوده‌اند و اندام جنسی آنها را دیده‌اند یا مورد سوء استفادهٔ جنسی قرار گرفته‌اند، به‌صورت تقلید رفتار مشاهده شود؛ والدین باید در صورت چنین مشاهده‌ای ممنوعیت و زشتی این نوع بازی‌ها و اینکه خدا این نوع بازی‌ها را دوست ندارد را به کودکان اعلام کنند. ضمن اینکه رفتار هیجانی خود را کنترل کرده و از تنبیه افراطی خودداری کنند.

عدم تبعیض میان دختر و پسر

برتر ندانستن جنسیتی خاص در محیط خانواده سبب احساس رضایت فرزندان از جنسیت خود، اعتمادبه‌نفس و رشد مناسب هویت جنسی کودک می‌شود.

ناراضی نبودن والدین از جنسیت خود

برخی از مادران نارضایتی خود از جنسیت خویش را بارها در برابر فرزندان ابراز می‌کنند که این اظهار در برابر دختران سبب سردرگمی آنان و احساس عدم ارزشمندی و تنفر از جنست خود و گرایش به جنسیت مقابل می‌شود.

نوع پوشش والدین در منزل

استفادهٔ والدین از پوشش جنس مقابل یا ایجاد هر نوع تغییر در ظاهر که مختص جنس دیگر است، سبب بروز اختلال در نقش جنسیتی و هویت جنسی کودکان می‌شود.

رویکردها

اسلام

• اجازه‌گرفتن هنگام ورود به اتاق والدین: آموزش کسب اجازه برای ورود کودکان ممیز به اتاق خواب والدین در سه نوبت، قبل از نماز صبح، نیمهٔ روز و بعد از نماز عشا مورد تأکید آیات و روایات است.
• رعایت نحوهٔ پوشش والدین و فرزندان: سبک پوشش والدین در حضور فرزندان اهمیت دارد، پوشش‌های محرک و باز یا در مقابل، افراط در پوشش در حضور کودک هر دو سبب برانگیختن حس کنجکاوی کودک می‌شود. البته مادر در حضور فرزند دختر می‌تواند از پوشش راحت‌تری استفاده کند.
• پرهیز والدین از معاشقه در حضور فرزندان: هر گونه رفتار جنسی و استفاده از الفاظ و عبارات با مضامین جنسی در حضور کودکان توسط والدین به شدت نهی شده است. برقراری روابط جنسی در برابر نوزاد نیز به‌دلیل فعال بودن حافظهٔ تصویری او و برداشت خشونت از آن مورد منع واقع شده است. البته ابراز محبت‌های رفتاری والدین در برابر کودکان با رعایت حدود برای برقراری روابط صحیح عاطفی کودک در آینده لازم است.
• پرهیز از نگریستن به اندام جنسی کودک: والدین از نگریستن به اندام جنسی کودک باید خودداری کنند و کودکان خود را از نگریستن به اندام جنسی یکدیگر پرهیز دهند. در آموزه‌های اسلامی حمام رفتن دختربچه با پدر و پسر بچه با مادر نهی شده است و در صورت حمام پسر با پدر و دختر با مادر، باید اندام جنسی خود و فرزندان پوشانده شود. پسر بچه‌ها همراه با دختربچه‌ها نباید حمام بروند.
• پرهیز از لمس اندام جنسی کودک: باید توجه داشت که هنگام خارش اندام جنسی کودک و شست‌وشوی آن، تا حد ممکن از لمس خودداری کرد تا موجب تحریک یا عادت کودک نشود.
• جدا کردن بستر خواب فرزندان: در روایات از جداسازی بستر خواب کودکان از شش سالگی از یکدیگر تأکید شده است. این جداسازی تنها شامل رختخواب فرزندان پسر از دختر، یا فرزندان از والدین نیست؛ بلکه شامل دختران از هم و پسران از هم نیز می‌شود.
• منع حرکات تهییج‌آمیز نسبت به کودک: پرهیز از نشاندن دختر خردسال روی زانوی فرد غریبه، پرهیز افراد بالغ از بوسیدن کودک جنس مخالف، پرهیز از خوابیدن چند کودک زیر یک لحاف، پرهیز از پوشاندن لباس دخترانه به پسران و بالعکس.
• نظارت بر ابزار و محیط‌های مرتبط با کودک: وظیفهٔ نظارت و مراقبت از ذهن و روان کودک در برابر محتواهای نامناسب موجود در بازی‌های رایانه‌ای، تلفن همراه، اینترنت، فیلم، شبکه‌های ماهواره‌ای، کتابها و لوازم‌التحریرها از دیگر مؤلفه‌های تربیت جنسی در کودکان است.
• پاسخ مناسب به سؤالات جنسی کودک: سؤالاتی که معمولاً کودکان در ابتدا با آن مواجه می‌شوند؛ پرسش دربارهٔ دلیل تفاوت آلت جنسی دختر و پسر، نحوهٔ تولد کودک و محل خروج نوزاد است. برای پاسخ به این سؤالات صلاح نیست به تشریح مسائل پیچیدهٔ زناشویی پرداخته شود. برخورد هیجانی و نفرت‌انگیز، شتاب‌زدگی، خندیدن و عصبانی‌شدن هنگام پرسش کودک سبب برانگیختن کنجکاوی کودک می‌شود؛ اما برخورد معمولی با این پرسش این تصور را به کودک می‌دهد که پرسش او با دیگر پرسش‌ها تفاوتی ندارد. پاسخ به سؤال‌های جنسی کودک متناسب با سطح درک او، با حفظ حیا و با بهره‌گیری از تمثیل و نظام تکوین و زندگی حیوانات باشد؛ برای مثال با بیان تخم‌زایی مرغ، بچه‌زایی گربه و گوسفند و تکثیر گیاهان، کودک به پاسخ می‌رسد. پاسخ به سؤال‌های جنسی در حد نیاز کودک و به‌صورت اجمالی کافی است؛ پاسخ‌ها نباید تحریک‌آمیز باشد و والدین نباید از پاسخ به سؤال‌های کودک طفره روند یا احساس شرم کنند. پاسخ‌گویی به سؤالات کودک نیاز به آگاهی، هنرمندی و زکاوت دارد. از پاسخ‌های غیرواقعی، مانند اینکه خدا تو را از آسمان به ما داده یا از بیمارستان خریده‌ایم باید کاملاً اجتناب کرد.
• تقویت مهارت‌های خودمراقبتی در کودکان: آموزش قسمت‌های خصوصی بدن و قوانین مربوط به آن، آموزش نحوهٔ واکنش کودک در مواقع احساس خطر، تعیین قوانینی، مانند ممنوعیت بوسیدن لب‌ها، نشان دادن یا خارج‌کردن لباس زیر در برابر دیگران، معرفی افراد مجاز برای شست‌وشوی او از مواردی هستند که از سوءاستفادهٔ جنسی کودکان جلوگیری می‌کنند.

آموزشی

تفکیک مدارس پسران و دختران، برنامه‌ریزی آموزشی متفاوت، تفاوت در برخی واحدهای درسی، استفاده از کارکنان آموزشی هم‌جنس در ایران و برخی از کشورها سبب فراهم شدن زمینه‌های رشد سالم جنسی، جسمی و روحی دانش‌آموزان و پیشرفت تحصیلی می‌شود.

تربیت جنسی کودک با تأکید بر حرمت بدن، به‌معنای آموزش اصول احترام به حریم جسمی و جنسی فرد است، به‌طوری‌که کودک از سنین ابتدایی یاد بگیرد بدن او دارای ارزش و حریم خصوصی است که باید از تعرض، دسترسی غیرمجاز و نقض آن محافظت شود. آموزش حرمت بدن به کودک باید از سنین پایین شروع شود. والدین باید هنگام تعویض پوشک یا لباس کودک، از انجام این کار در حضور دیگران خودداری کنند تا پیام حفظ حریم بدن به کودک منتقل شود. همچنین، به کودک باید آموخته شود که در مکان‌های خصوصی مثل حمام، لباس‌های خود را عوض کند و از بدنش محافظت کند. این اصول باید در تمامی مراحل رشد کودک رعایت شود تا او درک کند بدنش دارای حرمت است و نباید در معرض دید یا لمس دیگران قرار گیرد.

اخلاقی

در صورتی که مسائل جنسی بدون هیچ گونه محدودیتی و به صورت علنی مطرح شوند، این امر می‌تواند موجب از بین رفتن حیا در کودکان شود. فقدان حیا و نبود حساسیت در مورد حفظ حریم شخصی، به تدریج باعث تضعیف ارزش‌های اخلاقی و دینی در ذهن کودک می‌شود و در نهایت ممکن است کودک را به انحرافات جنسی هدایت کند.

پیامدها

نادیده‌انگاری تربیت جنسی در کودکان

کارشناسان معتقدند که غریزۀ جنسی از سه سالگی در کودکان به‌صورت نهفته وجود دارد. عدم توجه به تربیت جنسی در کودکان و استفاده نکردن از تدابیر تربیتی می‌تواند خطرات جدی به‌ویژه در دورهٔ نوجوانی آنان در پی داشته باشد. آشناسازی کودک با مسائل جنسی و قراردادن او در معرض عوامل و تحریکات بیرونی پیش از زمان مناسب آن، سبب بیداری نابه‌هنگام جنسی، مشغولیت ذهنی و بروز عادت‌های ناپسند، انحراف‌ها و اختلال‌های جنسی همچون خودارضایی، پریشانی، قراردادن خود در معرض سوء استفادهٔ جنسی، کندشدن دورهٔ رشد طبیعی، جامعه‌پذیری منفی کودک و سرانجام توسعهٔ مفاسد خواهد بود.

منابع

• «آموزش مسائل جنسی برای کودکان زیر ۵ سال، نکات ساده و حیاتی»، وب‌سایت کیدزی، تاریخ بازدید: ۲۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «بوسیدن همسر در حضور فرزند»، وب‌سایت الو سلام مشاوره، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «تربیت جنسی فرزندان»، ویکی‌پرسه، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «تربیت جنسی کودک در سنین ۲ تا ۱۲ سال»، وب‌سایت کیدزی، تاریخ بازدید، ۲۷ فروردین ۱۴۰۲ش
• «تربیت جنسی کودک و نوجوان چگونه باید باشد؟»، وب‌سایت انتخاب نو، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «تربیت جنسی کودک و نوجوان»، وب‌سایت نیک‌اندیشان، تاریخ بازدید، ۲۷ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «تربیت جنسی کودکان را از چه سنی شروع کنیم؟»، وب‌سایت بینش نوین، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «تربیت جنسی کودکان»، وب‌سایت دکتر مهاجرانی، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «تربیت جنسی لازمهٔ تربیت روانی»، وب‌سایت نازنین حبیبی، تاریخ درج مطلب: ۹ مهر ۱۳۹۸ش.
• «چگونه با فرزندان خود در مورد آموزش‌های جنسی صحبت کنیم؟»، وب‌سایت ایران اچ آی وی، تاریخ بازدید: ۲۴ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «داشتن رابطهٔ جنسی در حضور نوزاد»، وب‌سایت مجلهٔ تصویر زندگی، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «در چه سنی مسائل جنسی را به کودکان آموزش دهیم؟»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «راهکارهای تربیت جنسی صحیح»، وب‌سایت مرکز مشاوره و روان‌شناسی آیه، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «شیوه‌های آموزش و تربیت جنسی با نگاهی به سبک زندگی اهل‌بیت علیهم‌السلام»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «فواید و مضرات جداکردن کلاس‌ها و تک‌جنسیتی شدن»، مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: ۹ مهر ۱۳۹۷ش.
• «مراقبت جنسی را جایگزین تربیت جنسی کنیم»، وب‌سایت اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۳۹۸ش.
• «نقش نهاد تربیتی در تنظیم زیستی جامعه»، کارگر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۳۹۹ش.
• اذانی، اختر، «تربیت جنسی کودکان»، وب‌سایت ایمپو، تاریخ درج مطلب: خرداد ۱۴۰۱ش.
• اعلایی، معصومه، «تربیت جنسی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
• تجاره، رومیناسادات، «۱۵ اصل مهم برای تربیت جنسی کودکان زیر ۷ سال»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۳۹۵ش.
• تربیت جنسی کودکان»، وب‌سایت فیلیا تخصصی‌ترین سایت مشاوره روان‌شناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ فروردین ۱۴۰۴ش.
• فقیهی، علی‌نقی، «خانواده و روش‌های تربیت جنسی کودکان بر مبنای آموزه‌های اسلامی»، دوفصلنامهٔ پژوهشنامهٔ تربیت تبلیغی، سال ۵، شمارهٔ ۱۳ و ۱۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
• فقیهی، علی‌نقی، تربیت جنسی، قم، مؤسسهٔ علمی فرهنگی دارالحدیث سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸۷ش.
• قبادیان و دیگران، «تربیت جنسی کودکان ونوجوانان با رویکرد اسلامی بستری برای پیشگیری ازجرائم و انحرافات»، فصلنامه تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، سال دهم، شماره سی‌وهشتم، زمستان ۱۳۹۶ش.
• محمدی بلبان‌آباد، سمیرا، «جزوه آموزشی راهنمای تربیت جنسی کودکان برای دانشجویان مامایی»، ۱۳۹۶ش.
• محمدی، خدیجه، «تربیت جنسی کودکان را جدی بگیرید»، روزنامهٔ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اکتبر ۲۰۱۹.
• محمدی‌پناه، شیرین و دیگران، «مؤلفه‌های تربیت جنسی کودک از منظر فقه تربیتی»، فصلنامهٔ پژوهش‌های اخلاقی، سال یازدهم، شمارهٔ ۴۴، تابستان ۱۴۰۰ش.
• مدن، یوسف، «تربیت جنسی در اسلام»، ترجمهٔ بهروز رفیعی، فصلنامهٔ علمی- پژوهشی مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، شمارهٔ ۸، پاییز ۱۳۸۳ش.
• مرویان حسینی، تربیت جنسی در اسلام، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۳۹۵ش.
• معتمدی، الهه، «تربیت جنسی کودکان؛ در چنین مسائلی باید چه کار انجام داد؟»، وب‌سایت درمانکده، تاریخ بازدید: ۲۲ فروردین ۱۴۰۴ش.
• مقدادی، محمدمهدی و جوادپور، مریم، «پیشگیری از آسیب‌های جنسی کودکان در اسلام»، فصلنامهٔ اخلاق زیستی، شمارهٔ ۲۳، بهار ۱۳۹۶ش.
• نادری، نگین و دیگران، «تجربهٔ زیستهٔ مادران از تربیت جنسی کودکان پیش از دبستان»، فصلنامهٔ فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، شمارهٔ ۵۴، بهار ۱۴۰۰ش.