روز ملی خلیج فارس

روز ملی خلیج فارس؛ دهم اردیبهشت مصادف با سالروز اخراج پرتغالی‌ها از خلیج‌ فارس.

روز ملی خلیج‌فارس معادل با دهم اردیبهشت است که از سال ۱۳۸۴ش در تقویم رسمی ایران ثبت شده است. هدف از اختصاص روز ملی به آن، پاسداشت هویت تاریخی و مقابله با تحریفات برخی کشورها در استفاده از نام جعلی خلیج عربی است. این روز هم‌زمان با سالگرد اخراج پرتغالی‌ها از منطقۀ خلیج فارس در سال ۱۶۲۲م است.

معرفی

در قرن شانزدهم میلادی، پرتغال با اشغال جزیره هرمز و کنترل مسیرهای تجاری، بیش از صد سال بر خلیج‌فارس حاکمیت داشت. در دورۀ شاه‌عباس اول صفوی، با یک طرح راهبردی، این اشغالگری پایان یافت و در سال ۱۶۲۲م نیروهای ایرانی به فرماندهی امامقلی‌خان موفق شدند جزیره هرمز را آزاد کنند. بر پایۀ اسناد تاریخی، خروج نهایی پرتغالی‌ها از سواحل ایران در بازه‌ای ۹ روزه، از ۲۱ تا ۳۰ آوریل ۱۶۲۲م، مصادف با اول تا دهم اردیبهشت، صورت گرفت. این رویداد، مبدأ بازتثبیت حاکمیت کامل ایران بر خلیج فارس شد. به پاس این پیروزی دهم اردیبهشت به‌عنوان نماد پایان اشغال پرتغال و روز ملی خلیج فارس گرامی داشته می‌شود.

پیشنهاد نامگذاری روز ملی خلیج‌ فارس نخستین بار در دی‌ماه ۱۳۸۳ش توسط روزنامه‌نگار و پژوهشگر هرمزگانی، به استاندار وقت هرمزگان ارائه شد. این پیشنهاد در سال ۱۳۸۴ش در شورای فرهنگ عمومی کشور به تصویب رسید و دهم اردیبهشت به‌عنوان روز ملی خلیج‌ فارس در تقویم رسمی ایران ثبت شد.

هدف

این نام‌گذاری که به‌مثابه یک اقدام ملی و پدافند غیرعامل در برابر نفوذ فرهنگی بیگانگان است، با دو هدف صورت گرفته است:

۱. تأکید و پاسداری از هویت تاریخی و ملی خلیج فارس به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از تمدن و جغرافیای ایران؛ نام خلیج فارس ریشه در متون کهن، نقشه‌های تاریخی و آثار معتبر جهانی دارد و قرن‌ها از سوی مورخان، جغرافی‌دانان و نهادهای بین‌المللی چون سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شده‌ است.

۲. مقابلۀ فعال با تحریفات تاریخی و رد ادعاهای برخی کشورها در مورد نام جعلی خلیج عربی؛ انتخاب روز ملی خلیج‌فارس، پاسخی نمادین به جنجال‌های مکرر بر سر نام این منطقه است. این جنجال طی دهه‌ها، بارها از سوی رسانه‌ها و سیاستمداران برخی کشورهای عرب‌زبان مانند امارات متحده عربی، کویت و عربستان سعودی دامن زده شده است. آنان برای مقابله با ایران یا تأکید بر اختلافات موجود بر سر جزایر سه‌گانه خلیج فارس، از نام خلیج عربی استفاده می‌کنند. استدلال آنان بر عرب‌زبان بودن ساحل‌نشینان کنونی و جدایی تاریخی برخی سواحل از حکومت مرکزی ایران استوار است.

ریشه‌های جعل نام، به دهۀ ۱۳۳۰ش و تحریک مستقیم استعمار انگلیس بازمی‌گردد. پس از ملی شدن صنعت نفت ایران و قطع روابط تهران و لندن، نمایندۀ سیاسی انگلیس در بحرین از سال ۱۳۲۹ش اصطلاح ساحل عربی را برای مناطق تحت‌الحمایه جنوب خلیج‌ فارس رواج داد. به‌تدریج و با اهداف سیاسی، این عبارت به خلیج عربی تغییر یافت و سپس به کل این آبراه تعمیم داده شد. اصطلاح خلیج عربی برای نخستین‌بار به‌صورت مکتوب، توسط رودریک اوون، نمایندۀ سیاسی انگلیس در خلیج‌ فارس، در کتابی به همین نام در سال ۱۹۵۸م ارائه شد. تا آن زمان هیچ اختلافی درباره نام خلیج‌فارس وجود نداشت و تمامی منابع معتبر جهانی در اروپا، آمریکا و آسیا، از این نام استفاده می‌کردند.

کارکرد

روز ملی خلیج فارس فرصتی برای بیان نقش ایران در برقراری امنیت دریانوردی، ترویج همزیستی مسالمت‌آمیز در منطقه و ارتقای سطح گفت‌وگو دانسته می‌شود. نکوداشت روز ملی خلیج‌فارس، فرصتی برای نمایش جاذبه‌های گردشگری خلیج‌ فارس و همکاری‌های بین‌المللی برای توسعه و آبادانی این منطقه است.

برنامه‌های روز ملی

هر ساله به مناسبت این روز، برنامه‌های گسترده‌ای در سراسر کشور و به‌ویژه در استان‌های ساحلی جنوب ایران برگزار می‌شود. یکی از مهم‌ترین این برنامه‌ها، جشنواره خلیج‌فارس است که برنامه‌های آن شامل اجرای موسیقی، نمایشگاه‌های هنری شامل آثار نقاشی، صنایع دستی، معرفی آثار ادبی و تاریخی، ارائه غذاهای سنتی و نشست‌های علمی، شب شعر شاعران، اهتزاز پرچم جمهوری اسلامی ایران، رژه قایق‌های صیادی، جشنواره عودنوازان خلیج فارس، جشنواره عکس و پوستر مقاومت، جشنواره تئاتر مونولوگ، جشنواره موسیقی ساحلی و هنرهای محیطی است.

منابع

• «استاد دانشگاه: روز ملی خلیج فارس، نمادی از مقاومت و پایداری ایرانیان است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 10 اردیبهشت 1404ش.
• «جشنواره بین‌المللی فرهنگی و هنری خلیج فارس»، وب‌سایت دبیرانه دائمی جشنواره بین‌المللی فرهنگی هنری خلیج فارس، تاریخ بازدید: 24 اردیبهشت 1405ش.
• «چرا امروز 10 اردیبهشت را روز ملی خلیج‌فارس نامگذاری کردند؟»، وب‌سایت اعتمادآنلاین، تاریخ درج مطلب: 10 اردیبهشت 1404ش.
• «چرا ۱۰ اردیبهشت روز ملی خلیج فارس است؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 10 اردیبهشت 1404ش.
• «خلیج فارس، گهوارۀ تمدن‌های بزرگ بشری/ در پاس‌داشتِ روز ملی خلیج فارس»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 10 اردیبهشت 1399ش.
• «روز ملی خلیج فارس؛ تجلی تاریخ، هویت و همبستگی منطقه‌ای»، وب‌سایت سفارت جمهوری اسلامی ایران لاهه، تاریخ درج مطلب: 10 اردیبهشت 1404ش.
• «روز ملی خلیج فارس؛ تلاقی تاریخ، هویت و حاکمیت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1405ش.
• «هرمزگان میزبان فصل تازه‌ای از روایت خلیج فارس؛ جشنواره شانزدهم با گستره‌ای ملی و بین‌المللی آغاز می‌شود»، وب‌سایت تجارت جنوب آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 اردیبهشت 1405ش.