رابطه با جنس مخالف

رابطه با جنس مخالف

ترویج دوستی با جنس مخالف ،در سریال نمایش خانگی مانکن

پادکست مقاله | 🡇 noicon

دوستی با جنس مخالف؛ برقراری ارتباط مبتنی بر علاقه بین دختر و پسر بدون هدف ازدواج.

دوستی با جنس مخالف اشاره به دوستی پسر و دختر بدون قصد ازدواج دارد که به‌صورت مخفی و با ملاک‌هایی پایین‌تر نسبت به انتخاب شریک زندگی انجام می‌گیرد. افت تحصیلی، عدم تمرکز، مشکلات روانی و جسمی حادّ، ایجاد بدبینی و عدم اعتماد به شریک زندگی از پیامدهای دوستی با جنس مخالف است.

مفهوم‌شناسی

دوستی به‌معنای صمیمیت، همدلی، همنشینی و گفت‌وگو با افرادی است که فرد به آن‌ها علاقه دارد. دوستی با جنس مخالف اشاره به ارتباط بین دو جنس مخالف دارد که در آن عشق، محبت، صمیمیت و علاقۀ قلبی وجود دارد و نوعی ارتباط احساسی و عاطفی بین دختر و پسر بدون هدف عقد، نامزدی یا ازدواج است.

ویژگی اصلی دوستی با جنس مخالف

مهم‌ترین ویژگی دوستی با جنس مخالف مخفی‌بودن و دور از چشم دیگران بودن رابطه است که باعث شکل‌گیری عمیق‌ترین و در عین حال پرخطرترین رابطه در دوران تجرّد و بعد از ازدواج می‌شود. با توجه به این‌که هدف دوستی با جنس مخالف رابطۀ عاطفی موقت است، ملاک‌های انتخاب دوست از بین افراد جنس مخالف، بسیار پایین‌تر از ملاک‌های ازدواج است.

دوستی با جنس مخالف از دیدگاه روان‌شناسان غربی

برخی از روان‌شناسان غربی، خطرپذیری دوستی با جنس مخالف را بسیار بالا دانسته و معتقدند افرادی که مایل به ازدواج هستند، باید مراقب این روابط باشند.

شکل‌های دوستی با جنس مخالف

• آشنایی با انگیزۀ ازدواج طرفین و انصراف یکی از آنها بعد از مدتی؛
• آشنایی با انگیزۀ ازدواج یکی از طرفین و انگیزۀ دوستی طرف دیگر؛
• آشنایی با انگیزۀ دوستی طرفین و جدّی‌شدن انگیزه برای ازدواج از سوی یکی از آنان؛
• انگیزۀ پاسخ‌گویی به نیاز جنسی و عاطفی از سوی طرفین.

علل دوستی با جنس مخالف

• تغییر باورها و فرهنگ‌ها با گسترش رسانه‌های ارتباط جمعی؛ برخی از والدین دوستی با جنس مخالف را نشانۀ فرآیند رشد می‌دانند و نگرش مثبتی به این موضوع نشان می‌دهند.
• سخت‌گیری بیش از حد والدین در مورد ازدواج؛ سخت‌گیری بیش از حدّ والدین و تحمیل خواستۀ خود بر فرزندان موجب فشارهای روحی و ایجاد عشق‌های دروغین می‌شود.
• افزایش احترام و امنیت؛ بالارفتن احترام و امنیت بین دوستان و هم‌سالان با دوستی با جنس مخالف و پایین‌دیدن رتبۀ اجتماعی افرادی که این ویژگی را ندارند.
• کم‌کاری والدین؛ کم‌کاری والدین، صحبت‌نکردن با فرزندان، عدم قدرت، اهمیت‌ندادن به آن‌ها و کم‌رنگ‌شدن نقش فرزندان مهم‌ترین عامل در گرایش جوانان به جنس مخالف است.

همچنین کاهش باورهای مذهبی، بالارفتن سنّ ازدواج، محیط مشترک تعامل، فضای مجازی، مشکلات فرهنگی و اقتصادی، ازدست‌رفتن فرصت ازدواج، کمبود عاطفی، افزایش سن، بی‌میلی جوانان به ازدواج و تشکیل خانواده، گرایش میل جنسی، کنجکاوی، پرکردن اوقات فراغت، رفع تنهایی، تقلید، فشار دوستان، نشانۀ آزادی و تمدن دانستن دوستی‌های فاقد تعهد از دلایل روی‌آوردن به دوستی با جنس مخالف است.

ارتباط با جنس مخالف در دورۀ تأهل

به اعتقاد کارشناسان نکتۀ مهم در ارتباط با جنس مخالف در دورۀ بعد از ازدواج، مدیریت درست این موضوع و رعایت خط قرمزها برای پایداری ازدواج است. اختصاص انرژی و زمان به یک فرد غیر از همسر و دریافت حمایت از سوی او منجر به حسّ نزدیکی بیشتر با او و ایجاد حریمی است که همسر جایی در آن ندارد. در این حالت، تلقّی همسر از این رابطه، به اندازۀ خیانت جنسی است. احساس فریب‌خوردگی در همسر در اثر دروغ‌گفتن، باعث بی‌اعتمادی به شریک زندگی و آسیب رابطۀ زناشویی می‌شود.

نتیجۀ دوستی با جنس مخالف

با تبدیل جنس مخالف به دوست صمیمی، افراد مسائلی که با هیچ فرد دیگری در میان نگذاشته‌اند، با او به اشتراک می‌گذارند که موجب شکل‌گیری صمیمیمت بیشتر و ایجاد علاقه و عشق در رابطه می‌‌شود. این امر موجب کشش جنسی و در نهایت خیانت می‌شود. دوستی با جنس مخالف با هدف صرف دوستی و معاشرت عادی مانند دو هم‌جنس، نیز منتهی به سقوط است. چراکه طبق تجربۀ افراد زیادی که با این هدف اقدام به طرح دوستی با جنس مخالف کرده‌اند، برقراری رابطۀ عاطفی با جنس مخالف موجب تحریک سریع غریزۀ جنسی می‌شود.

نقش فضای مجازی در دوستی با جنس مخالف

گفت‌وگو در شبکه‌های مجازی و توجیه نوشتاری و ناشناس‌بودن رابطه موجب شکل‌گیری روابط خارج از چهارچوب‌های رفتاری و اخلاقی می‌شود. علاوه براین، الگوپذیری نوجوانان از شاخ‌های مجازی، عدم مدیریت و جستجوی رابطه بدون آگاهی و بدون تضمین بقای رابطه، موجب آسیب‌های جبران‌ ناپذیری می‌شود.

نقش برنامه‌های ماهواره در دوستی با جنس مخالف

هجوم گستردۀ برخی از برنامه‌های ماهواره‌ای و تولید محتوای هنجارشکنانه باعث تغییر باورها، اندیشه‌ها و بی‌توجهی به ارزش‌ها و انحراف از هنجارهای اجتماعی می‌شود. نمایش رابطۀ دوستی عاشقانه با جنس مخالف در شبکه‌های ماهواره‌ای، عادی‌سازی خیانت، بی‌بندوباری، لذت‌گرایی و دوستی‌های بی‌ضابطه را دنبال می‌کند.

نقش خانواده در دوستی با جنس مخالف

ارائۀ هویت سالم به فرزند با پاسخگویی درست به نیازهای او، موجب هدایت فرزندان به یک زندگی سالم می‌شود. ناتوانی خانواده و جامعه در ایفای این نقش، باعث سردرگمی و تکاپو در یافتن راهی برای کاهش استرس و هیاهوی روحی می‌شود. یکی از این راه‌ها تن‌دادن به دوستی خارج عرف با جنس مخالف با هدف آسایش و آرامش و تسکین هویت گم‌شده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند عدم آگاهی والدین از رابطۀ دوستی بین دختر و پسر قبل از ازدواج موجب صدمات روحی و جنسی جبران‌ناپذیر به طرفین می‌شود؛ زیرا به اعتقاد آنها دوستی با جنس مخالف و ابراز عشق و علاقه‌های قبل ازدواج به دور از حقیقت است و حتی در صورت تشکیل خانواده، تبیین و قدرت لازم برای ادامه وجود ندارد. اگر در خانواده شرایط تربیتی و اعتماد حاکم ‌باشد، فرزندان دوستی خود با جنس مخالف را به خانواده اطلاع می‌دهند. در این صورت والدین چنانچه طرفین را واجد شرایط لازم نبینند، از تشکیل یا ادامۀ ارتباط جلوگیری می‌کنند و بی تردید جلوی نتایج منفی آن گرفته می‌شود.

خطای والدین در گرایش به دوستی‌های غیرمشروع

• ندادن آموزش درست در رابطه با جنس مخالف؛
• محدودیت مطلق فرزندان در رابطه با جنس مخالف؛
• عدم دریافت عشق و محبت کافی در خانواده.

آسیب‌های دوستی با جنس مخالف

کارشناسان آسیب‌های زیادی برای دوستی با جنس مخالف معرفی کرده‌اند که برخی از آنها عبارتند از:

• افت تحصیلی؛
• چشم و گوش بسته عاشق‌شدن و ندیدن عیب‌های طرف مقابل؛
• سرکوب‌شدن استعدادها به‌دلیل از دست دادن فرصت‌ها؛
• ترس از آشکار شدن رابطه؛
• داشتن احساس پشیمانی و گناه به‌دلیل مخفی بودن رابطه؛
• منجر شدن به ازدواج اجباری؛
• ایجاد حس بدبینی در رابطه حتی در صورت ازدواج؛
• ناتوانی در ابراز محبت خالص به همسر؛
• محرومیت از ازدواج پاک؛
• کاهش ازدواج؛

همچنین مواردی مانند وابستگی عاطفی، شکست عاطفی، مسایل جنسی، حاملگی ناخواسته، انحطاط ارزش‌ها، یأس و ناامیدی، افسردگی، اضطراب، اعتیاد، خیانت، بیماری‌های مقاربتی، ترومای ذهنی، بی‌هدفی، خودکشی، عدم توانایی به پایان‌دادن رابطۀ دوستی و بالارفتن سنّ ازدواج از آسیب‌های دوستی با جنس مخالف است.

پیشگیری و درمان

• خودکنترلی؛ بهترین راه‌کار، دوری از فیلم‌ها و روابط محرّک و مراقبت بر اعمال و خودکنترلی است. برنامه‌ریزی در کارهای زندگی و انجام کار و تفریحات سالم نیز موجب پرشدن اوقات شده و فرصتی برای بی‌کار ماندن و برقراری رابطۀ دوستی با جنس مخالف نمی‌گذارد.
• آموزش؛ آموزش در نحوۀ برقراری رابطه با جنس مخالف موجب آماده‌شدن برای موقعیت‌های مختلف و پیشگیری از اشتباهات و مشکلات و توانایی برقراری ارتباط با حدّومرزهای اخلاقی می‌شود. آموزش می‌تواند به‌صورت فیلم و تبلیغات در رسانه و شبکه‌های مجازی باشد.
• رفتار صحیح والدین؛ احترام گذاشتن به تصمیمات فرزند و صحبت‌کردن با فرزند در مورد خطر رابطۀ جنسی در نوجوانی و عواقب آن می‌تواند اقدامی مؤثر در پیشگیری از دوستی با جنس مخالف باشد. منصرف‌کردن اجباری فرزند از دوستی، موجب سستی روابط فرزند و والدین می‌شود.
• کمک‌گرفتن از مشاور؛ به‌دلیل غرور فرزند در دورۀ نوجوانی و عدم حرف‌شنوی و اعتماد به والدین، کمک‌گرفتن از یک مشاور مورد اعتماد که مورد قبول فرزند هم باشد راه‌کار مؤثری در عدم گرایش به دوستی با جنس مخالف است.

دوستی با جنس مخالف از نگاه آموزه‌های قرآنی

خداوند در قرآن زن و مرد نامحرم را از نگاه شهوت‌آلود برحذر می‌دارد تا زمینۀ ارتباط با جنس مخالف کاهش یابد. آیۀ 25 سورۀ نساء به مردان سفارش می‌کند که همسران خود را از میان دخترانی که با جنس مخالف رابطۀ پنهانی دارند، انتخاب نکنند. همچنین آیۀ 5 سورۀ مائده مردان را به پاکدامنی توصیه کرده است و آنان را به پرهیز از برقراری روابط پنهانی با زنان سفارش و از دوستی با جنس مخالف نهی می‌کند.

منبع

• «ازدواج دانشجویی چگونه است؟»، وب‌سایت آسمونی، تاریخ بازدید: 6 خرداد 1402ش.
• «ازدواج دانشجویی خوب است یا بد؟ بررسی مزایا و معایب»، وب‌سایت آویژه، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 2020م.
• «چگونه با جنس مخالف ارتباط برقرار کنیم؟»، وب‌سایت موفقیت موسسۀ ملک‌پور، تاریخ بازدید: 15 خرداد 1402ش.
• حسن‌زاده، مینا، «دوستی با جنس مخالف، اصول، مزایا و معایب آن»، وب‌سایت مرکز مشاورۀ اینجامکث، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1401ش.
• «دوستی با جنس مخالف»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 13 خرداد 1402ش.
• «دوستی با جنس مخالف»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1395ش.
• «دوستی با جنس مخالف برای افرادی که در یک رابطۀ متعهدانه هستند»، وب‌سایت سیمیاروم، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1395ش.
• «دوستی با جنس مخالف و تبعات آن»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 19 تير 1398ش.
• رجبی، ماهرخ و البرزی، صدیقه، «نگاهی جامعه‌شناختی به رابطۀ تماشای ماهواره و دوستی با جنس مخالف»، دوفصلنامۀ مشارکت و توسعۀ اجتماعی، دورۀ 2، شمارۀ 4، بهار و تابستان 1396ش.
• «علل گرایش جوانان به دوستی با جنس مخالف»، وب‌سایت مرکز روان‌شناسی رهیاب، تاریخ بازدید: 15 خرداد 1402ش.
• «مشاورۀ دوستی»، وب‌سایت مشاورانه، تاریخ بازدید: 14 خرداد 1402ش.
• «مشاورۀ روان‌شناسی رابطه‌های دوست پسر و دوست دختر»، وب سایت ذهن‌آرا، تاریخ درج مطلب: 13 اسفند 1400ش.
• «نقش خانواده‌ها در دوستی دختر و پسر»، وب‌سایت میگنا، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1391ش.
• «واسطه‌های دوستی دختر و پسر و نقش خانواده»، وب‌سایت نمناک، تاریخ بازدید: 14 خرداد 1402ش.
• «هشدارهای رابطه با جنس مخالف + بایدها و نبایدها»، وب سایت نمناک، تاریخ بازدید: 14 خرداد 1402ش.

ویکی ر

دوستی با جنس مخالف؛ ارتباط عاطفی زن و مرد خارج از چارچوب زناشویی.

گرایش به جنس مخالف به‌عنوان یک نیاز غریزی، در دورۀ بلوغ و نوجوانی، انسان را آمادۀ ازدواج می‌سازد. این گرایش غریزی اگر در چارچوب عقل و شرع، پاسخ درخور نیابد و فراتر از آن به‌کار گرفته شود، به آسیب‌‌های فردی و اجتماعی بسیاری می‌انجامد.

مفهوم‌شناسی

دوستی با جنس مخالف، نوعی رابطۀ عاطفی و همراه با ابراز احساسات، اما با نگاه جنسیتی غیر مشروع به یکدیگر است. این رابطه‌ معمولا به‌صورت پنهانى و از طريق ديدارهاى مخفيانه است.

تاریخچه

در فرهنگ اسلامی و نیز سنت قدیمی خانوادۀ‌ ایرانی، دوستی‌های خارج از شرع و عرف، میان دختر و پسر پذیرفتنی نیست. در همین چارچوب، تا اواخر دورۀ قاجار، حریم زن و مرد در سبک زندگی مردم رعایت می‌شد و حتی کوبۀ در، برای زنان و مردان متفاوت بود؛ اما از دوران سلطنت پهلوی و با نفوذ فرهنگ غربی و دگرگونی سبک‌ زندگی از طریق سینما و برگزاری انواع اجتماعات مختلط، روابط خارج از چارچوب‌های فرهنگ ایرانی، میان دختر و پسر آسان‌تر شده و انواع دوستی با جنس مخالف افزایش یافت.

عوامل

عوامل فردی و اجتماعی مختلفی بر دوستی‌ با جنس مخالف و گسترش آن اثرگذار است:

1- مکان‌‌های تسهیل‌کننده و تقویت‌کننده؛

یکی از تغییرات مهم در سبک زندگی، ارتباط آسان‌تر دختران و پسران با یکدیگر در مکان‌هایی مانند دانشگاه‌، سینما، فرهنگ‌سرا، پارک و کافی‌شاپ است که احتمال ارتباط و دوستی افراد را افزایش می‌دهد.

2- کاهش قبح روابط غیر عفیفانه؛

از دوره پهلوی، تغییر در سبک زندگی و الگوی لباس و معماری خانه‌ها و همچنین طراحی فضا و اجزاء شهری که ناسازگار با فرهنگ اسلامی ـ ایرانی بود، تبدیل به بستری برای اختلاط زنان و مردان شد.

3- توسعۀ وسایل ارتباط جمعی؛

با ظهور و گسترش وسایل ارتباطی مانند تلفن همراه و اینترنت، روابط انسانی نیز تحت تأثیر قرار گرفت. همچنین در فضای مجازی امکان ایجاد هویت مجازی و در نتیجه فرصت تجربه‌های جدید و هنجارشکنی بدون پذیرش تبعات اجتماعی آن فراهم شد.

4- تغییر در گروه‌های مرجع جوانان؛

در دورۀ معاصر، الگوهای بهره‌مند از هنجارها و ارزش‌های ناسازگار با فرهنگ دینی ایرانیان، به گروه مرجع جوانان ایرانی تبدیل شدند.

5- فشار گروه همسالان؛

تشویق و فشار دوستان تأثیر زیادی بر دوستی با جنس مخالف دارد. نتایج یک مطالعه نشان داده که بعضی برای پذیرش در گروه هم‌سالان و یا به تقلید از دوستان، با جنس مخالف ارتباط برقرار کرده‌اند.

6- کمبود عاطفی؛

ناتوانی در پاسخ‌گویی به نیازهای همسر از عوامل مؤثر بر دوستی با جنس مخالف است. برخی پژوهش‌ها، مهم‌ترین عامل در گرایش به دوستی با جنس مخالف را نیازهای عاطفی و روانی نشان داده‌اند.

7- لذت‌جویی جنسی؛

لذت‌جویی جنسی از دوران بلوغ و نوجوانی، تمایل به جنس مخالف را افزایش می‌دهد.

10- روحیه فردگرایی؛

تأکید بر فردگرایی و آزادی‌های فردی، موجب می‌شود که ازدواج و تعهدات آن را در تضاد با کمال و پیشرفت دانسته شود و دوستی با جنس مخالف جایگزین ازدواج شود.

11- اختلال در هویت؛

اختلال در هویت، به‌ویژه هویت جنسی، موجب اختلال در نقش‌ها و انتظارات متناسب با آن می‌شود.

12- انگاره‌های شناختی نادرست؛

مانند این تصور که ارتباط با جنس مخالف موجب تقویت مهارت‌های ارتباطی و ویژگی‌های شخصیتی مانند اعتماد به نفس می‌شود، یا ایجاد دوستی ساده به زمینه‌سازی برای ازدواج کمک می‌کند.

پیامدهای دوستی با جنس مخالف

برخی پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند که دوستی با جنس مخالف موجب کاهش رضایت از زندگی، کاهش امید، ضعف در عملکرد تحصیلی، جلوگیری از رشد استعدادها، بدبینی، اضطراب و نگرانی، پشیمانی، سستی بنیان خانواده و افزایش طلاق، انحرافات جنسی و اخلاقی، شکل‌گیری عشق‌های آتشین و ناپایدار و طرد اجتماعی می‌شود.

حکم فقهی دوستی با جنس مخالف

در آموزه‌های دینی، دوستی خارج از چارچوب شرع و عقل با جنس مخالف، نکوهش شده است. همۀ مراجع تقلید فتوا داده‌اند که دوستی یا گفت‌وگوى زن و مرد نامحرم، اگر با قصد لذت و کشیده‌شدن ‌به حرام باشد، اشكال دارد و فرقی نمی‌کند مستقيم و یا از طریق چت و تلفن باشد.

راهکارهای پیشگیری

1-دین‌مداری؛

آموزه‌های دینی، افراد را از عواملی که می‌تواند موجب رفتارهای نابه‌هنجار شود پرهیز می‌دهد. نتایج بعضی پژوهش‌ها نیز نشان داده که هرچه افراد به فعالیت‌های مذهبی، اهمیت بیشتری می‌دادند، گرایش به دوستی نامشروع با جنس مخالف در آنها کمتر بوده است.

2-ازدواج به‌هنگام؛

قرآن کریم به ازدواج پسران و دختران مجرد سفارش کرده است. ازدواج در سن مناسب و هنگام نیاز، از بسياری مفاسد اجتماعی مانند دوستی با جنس مخالف جلوگیری می‌کند. بعضی خانواده‌ها با تجمل‌گرایی باعث می‌شوند هزینه‌های ازدواج بالا رفته و در نتیجه جوانان، ارتباط بدون تعهد را بر ازدواج ترجیح ‌دهند. نگاه واقع‌گرایانۀ خانواده‌ها موجب افزایش انگیزۀ جوانان برای ازدواج می‌شود.

3-تقویت روحیۀ تعهد در فرزندان؛

در دوستی‌های با جنس مخالف، تعهدی وجود ندارد و چنین رابطه‌هایی موجب سوءاستفاده کسانی است که روحیۀ مسئولیت‌پذیری ندارند. والدینی که مسئولیت‌پذیری را در فرزندان خود نهادینه کنند، احتمال دوستی با جنس مخالف به‌جای ازدواج را در آنها کاهش می‌دهند.

4-مراقبت‌های خانوادگی؛

در قرآن کریم بر توجه به اعضای خانواده و مراقبت از آنها در برابر کج‌روی‌هایی که آتش جهنم را در پی دارد، تأکید شده است. در روایات نیز به تکلیف سرپرست خانواده در مراقبت از اعضای خانواده هشدار داده شده است.

5-مدیریت فرزندان در استفاده از فضای مجازی؛

امروزه بسیاری خانواده‌ها وسایل ارتباطی مانند تبلت و موبایل را به آسانی در اختیار کودکان قرار می‌دهند و آنها را میان انواع آسیب‌های فضای مجازی، رها می‌کنند. نوجوانان در این فضا نیازمند مراقبت و مدیریت والدین برای رسیدن به تشخیص درست هستند.

6-تقویت روابط والدین با فرزندان؛

ارتباط عاطفی قوی بين والدين و فرزندان موجب دریافت پاسخ مناسب برای نیازهای روحی فرزندان شده و آنها را از دوستی‌های خیابانی و خارج از عرف، بی‌نیاز می‌کند.

7-پایبندی به خانواده؛

آموزه‌های دینی تأکید بسیاری بر رابطۀ حسنه زوجین، همراه با صمیمیت و محبت و رعایت احترام و حفظ شخصیت همسر، کرده است. چنین رابطه‌ای موجب ایجاد حس رضایت‌مندی و آرامش در خانه می‌شود.

8-اجتناب از موقعیت‌های خطرزا؛

اجتناب از موقعیت‌هایی که باعث تماس با جنس مخالف و برقراری رابطۀ عاطفی می‌شود مانند جشن‌ها و مهمانی‌های مختلط و یا چَت در فضای مجازی با جنس مخالف و همچنین پرهیز از مشاهدۀ فیلم‌ها و صحنه‌های هرزه و رعایت مرزهای ارتباط با نامحرم.

9-آموزش؛ شامل آگاهی‌بخشی دربارۀ:

زیان‌ها و خطرات ارتباط با جنس مخالف؛ ملاک‌های همسرگزینی برای کسانی که با انگیزۀ ازدواج وارد رابطه می‌شوند؛ تفاوت‌های رفتارهای سالم و معمولی با رابطه‌های عاطفی و صمیمانه؛ کنترل غریزۀ جنسی؛ اهمیت تاخیر در کامرواسازی برای موفقیت در آینده و ارزش صبر و جایگاه صابران در آموزه‌های دینی؛ تقویت هوش هیجانی؛ مهارت قاطعیت در ابراز وجود و اعتماد به نفس در برابر فشار همسالان و دوستان و پاسخ منفی در برابر پیشنهاد رابطۀ دوستی با جنس مخالف.

تکنیک‌های رهایی از دوستی با جنس مخالف

افرادی که به دوستی با جنس مخالف گرفتار شده‌اند، علاوه‌بر اینکه لازم است به والدین اطلاع داده و از آنها مشورت بگیرند و یا از افراد آگاه و دلسوز درخواست کمک کنند، می‌توانند از روش‌هایی برای رهایی از این‌گونه علاقه‌ها، استفاده کنند:

1- انزجار درمانی؛

قراردادن چیزی که دردآور و بیزارکننده است در کنار موضوع مورد علاقه، باعث می‌شود از موضوع مورد علاقه نیز کم‌کم بیزاری حاصل شود. برای مثال با بستن کشِ نازکی به مچِ دست، هرگاه از آن علاقۀ خاص یاد کرد و میل آن را پیدا کرد، کش را کشیده و رها می‌کند تا درد ایجاد شود و یا اینکه هر ‌زمان به یاد موضوع مورد علاقه افتاد، چیزی را که منزجرکننده است در کنار آن در ذهن خود تصویر کند.

2- تهیۀ لیستی از نقاط ضعف؛

فهرستی از عواقب دوستی با جنس مخالف نوشته شود و به‌صورت مداوم به آن فکر کند تا علاقه‌اش به او کمتر شود.

3-تقویت ارتباط عاطفی با اعضای خانواده؛

ارتباط عاطفی قوی با خانواده و دوستان خوب باعث رهاشدن عواطف انسان از راه معقول و طبیعی خود است.

4-دوری از عوامل یادآور؛

دوری از چیزهایی که باعث یادآوری جنس مخالف است سبب می‌شود کم‌کم یاد او نیز از دل برود.

5-تقویت رابطۀ عاطفی با خدا؛

تقویت رابطۀ عاطفی با خدا وجود انسان را توسعه داده و از خودپرستی بیرون می‌آورد و به خارج از خود متوجه مى‏كند. در قرآن کریم، اطاعت از پروردگار به‌عنوان نشانۀ حقیقی محبت به خداوند بیان شده است.

6-تفکر در پاداش عفت‌ورزی؛

در روایتی از رسول خدا آمده است هر كس که عاشق شود، اما پاكدامنى ورزد و با اين حال بميرد، او شهيد است.

منابع

• قرآن کریم.
• آذر، خدیجه و نامور، یوسف، «تجارب روابط دوستی دختر و پسر دانشجو با رویکردی پدیدارشناسانه»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، دورۀ 15، شمارۀ ۲، ۱۳۹۶ش.
• ارتضائی، بهناز، «بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج به‌عنوان یک چالش فرهنگی»، فصلنامۀ علمی تخصصی روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی، دورۀ 2، شمارۀ 1، 1397ش.
• «پاداش عاشق پاكدامن»، وب‌سایت کتابخانه احادیث شیعه، تاریخ بازدید: 29 آبان 1402ش.
• جوکار، محبوبه، «خانواده و پیشگیری از روابط ناسالم دختر و پسر»، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، دورۀ1، شماررۀ1، 1392ش.
• حسینی، سیدمجتبی، رساله دانشجویی (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام)، قم، دفتر نشر معارف، چ30، 1391ش.
• خواجه‌نوری، بیژن و دل‌آور، مریم‌السادات، «عوامل مؤثر بر دوستی دختر و پسر در بین جوانان شهر شیراز با تأکید بر فرآیند جهانی شدن»، جامعه‌شناسی کاربردی، دورۀ۲۳، شمارۀ۲، ۱۳۹۱ش.
• «دوستی دختر و پسر»، وب‌سایت ذهن نو، تاریخ بازدید: 15 شهریور1402ش.
• دهقان‌تنها، ریحانه و دیگران، «کارکرد خانواده و جهت‌گیری مذهبی؛ ارائه الگوهای نگرش به ارتباط پیش از ازدواج و پیامدهای آن در دانشجویان دارای ارتباط و بدون ارتباط با جنس مخالف»، روانشناسی و دین، دورۀ 6، شمارۀ 3، 1392ش.
• رئوف، شهربانو، «آسیب‌شناسی و پیامدهای منفی روابط دختران و پسران نوجوان در جامعه»، فصلنامه رهیافت‌های نوین در مطالعات اسلامی، دورۀ۴، شمارۀ۱۱، ۱۴۰۱ش.
• رستمی چورتی، سجاد، «ارتباط دختر و پسر، نقش خانواده، جامعه و فضای مجازی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 19 دی 1397ش.
• رضایی اصفهانی، محمدعلی، روابط دختر و پسر، قم، نسيم حيات، چ1، 1391ش.
• روشنایی، علی، رسانۀ ملی و ارتباطات اجتماعی دختران و پسران، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما، 1393ش.
• زارعی توپخانه، محمد و دیگران، «مقایسۀ رضایت از زندگی، امید و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان مرتبط و غیر مرتبط با جنس مخالف»، نشریۀ روان‌شناسی و دین، دوررۀ 12، شمارۀ ۳، ۱۳۹۸ش.
• زارعی توپخانه، محمد، کنترل غرائز جنسی، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، چ1، 1390ش.
• شعبانی، علی، «تأثیر کالبد، فضا و معماری بر پوشش، عفاف و حیا»، وب‌سایت تحلیلی خبری 598، تاریخ درج مطلب: 29 مهر 1402ش.
• عباسی اسفجیر، علی اصغر و خورشیدی، موسوی السادات، «بررسی تأثیر ساختار شبکۀ روابط دوستی نوجوانان بر ساختار روابط والدین- فرزندان (مطالعه موردی دانش آموزان مقطع متوسطه شهرستان گلوگاه مازندران»، علوم رفتاری، دورۀ5، شمارۀ17، 1392ش.
• فیروزی‌خجسته‌فر، ریحانه و دیگران، «تجربۀ زیستۀ بیماران مبتلا به اعتیاد جنسی: مطالعه‌ای کیفی»، فصلنامه پژوهش‌های کاربردی روان‌شناختی، دوره: 12، شماره: 3، 1400ش.
• مطهری، مرتضی، جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام، تهران، صدرا، چ75، 1390ش.
• گلزاری، محمود، «آموزش و مشاوره با نوجوانان در زمینۀ ارتباط با جنس مخالف»، کنگره بین‌المللی روان‌درمانی در شرق و گفت‌وگوی تمدن‌ها، شمارۀ2، 1384ش.
• موسوی کانی، سیدرضا، «آسیب شناسی روابط دختر وپسر»، وب‌سایت یاران سبز، تاریخ بازدید: 16 آبان 1402ش.

ویکی ز +++

دوستی دختر و پسر؛ ارتباط دختر و پسر به منظور تعاملات عاطفی و جنسی.

دوستی دختر و پسر ریشه در تمایلات طبیعی و متقابل آنها داشته و در فرهنگ‌های مختلف به‌گونه‌های متفاوتی ارزش‌گذاری می‌شود. در نگرش مدرن؛ دوستی دختر و پسر امر شخصی و هنجار تلقی شده اما در دیدگاه دینی بر مدیریت روابط در قالب ازدواج تأکید می‌شود. دختران و پسران غالبا با انگیزه‌های متفاوتی اقدام به دوستی با همدیگر کرده و بر مبنای اهدافی که هرکدام تعقیب می‌کنند در نهایت بازنده این بازی بیشتر دختران هستند. دوستی دختر و پسر دارای پیامدهای فردی، خانوادگی و اجتماعی بوده و کارشناسان بر کنترل آن تأکید دارند.

مفهوم‌شناسی

مراد از ختر و پسر، افراد نوجوان و جوان مجرد از دو جنس مخالف است. دوستی دختر و پسر مفهوم ناظر به سطحی از روابط میان آنها است که در آن بر خلاف انواع روابط دیگری از قبیل تحصیل و کار که برای امور غیر جنسی صورت می‌گیرد، نفس رابطه در آن موضوعیت داشته و در واقع الگوی ارتباط برای ارتباط است که در قالب آن طیف وسیعی از عواطف و در پاره‌ای موارد، رفتارهای جنسی نیز در اشکال و مراتب گوناگون آن مبادله می‌شود. روابط دختر و پسر از مفاهیم اخلاق کاربردی و از مسائل مربوط به اخلاق جنسی است. رابطه دختر و پسر در نگرش اسلام؛ به دو نوع حلال و حرام تقسیم می‌شود، دوستی آنها به‌دلیل عدم انطباق با موازن شرعی، ناهنجاری و حرام به‌شمار می‌آید.

دوستی دختر و پسر در جهان

به‌گزارش محققین؛ هرچند در جوامع مدرن، متناسب با الزامات مدرنیته، دوستی دختر و پسر امری رایج دانسته می‌شود؛ اما در همین جوامع نیز گروه‌های مذهبی سعی در کنترل آن دارند؛ در امریکا، مسیحی‌ها و یهودی‌ها نسبت به افرادی که اعتقادی به ارزش‌های دینی ندارند، بیشتر مراقب رابطه فرزندان خود بوده و مسیحیان کاتولیک در این ارتباط مقیدتر هستند. در عین حال وقتی دختر و پسر غربی با هم دوست می‌شوند، عهد نانوشته‌ای می‌بندند که به یکدیگر وفادار بوده و چشم‌شان به دنبال دیگران نباشد چراکه چنین کاری خیانت تلقی می‌شود.

در کشورهای اسلامی به رغم محدویت‌های مذهبی، متناسب با حضور ارزش‌های فرهنگ مدرن، میزان دوستی دختر و پسر متفاوت است؛ به‌عنوان نمونه در کشورهای مالزی و ترکیه، چنین رابطه‌ی در مناطق سنتی آنها کمتر و در محیط‌های با حریم بازتر، بیشتر است.

دوستی دختر و پسر در ایران

در این زمینه تحقیقاتی محدود و بیشتر معطوف به مرکز صورت گرفته است. در برخی از این تحقیقات ادعا می‌شود که حدود ۵۵٪ از جوانان مورد مطالعه، با جنس مخالف خود رابطه داشته، بیش از ۶۱٪ آنها به پایان بخشیدن به روابط خود تمایلی نداشته، دوستی ۲۴٪ آنها به آمیزش جنسی منجر شده و ۱۶٪ از افراد این گروه به حاملگی بعد از آمیزش اشاره کرده‌اند. چنین آماری هرچند قابل تعمیم به کل جامعه نیست اما به طور کلی حاکی از نزدیک شدن الگوی روابط دختر و پسر در برخی از مناطق شهری به الگوی دوستی‌های میان دو جنس در کشورهای غربی است. در پژوهشی که در آن از ۱۲۰۰ پدر و مادر تهرانی نمونه‌گیری شده است، چنین به دست می‌آید که ۸۸٪ از والدین معتقدند روابط دختر و پسر نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته است. پدران و مادران جوان بیشتر به شیوع این پدیده اعتقاد داشتند.

روابط دختر و پسر، در شهرهای بزرگ به‌دلیل کنترل کم‌تر، بیشتر و در شهرهای کوچک به‌دلیل نظارت اجتماعی بیشتر، کمتر بوده است.

دیدگاه‌های نظری

رویکردهای هنجاری

در ارتباط به روابط دختران و پسران سه دیدگاه کلی؛ افراطی، تفریطی و اعتدالی مطرح است؛ در رویکرد لیبرالیستی؛ بر آزادی مطلق تأکید شده و تمام مشکلات بشر ناشی از محدودیت‌ها و محرومیت‌های جنسی دانسته می‌شود؛ در رویکرد ریاضت جنسی که بیشتر در آموزه‌های کلیسا مطرح است؛ هرگونه ارتباط جنسی تقبیح شده و حتی ازدواج پدیده‌ی پست معرفی می‌شود. در رویکرد اعتدالی که عمدتا در آموزه‌های اسلامی مطرح است؛ بر ارتباط حداقلی تأکید می‌شود که در آن، نفس رابطه موضوعیت نداشته و نگاه دو جنس به همدیگر، عاری از شهوت جنسی است و ارتباط جنسی منحصرا در قالب ازدواج و زناشویی مجاز دانسته می‌شود.

در ارتباط به پدیده دوستی دختر و پسر در جهان اسلام نیز دو نگاه متعارض وجود دارد؛ اندیشمندان متجدد؛ آن را پدیده طبیعی و از الزامات تجدد تلقی کرده و از نشانه‌های بلوغ فکری و رشد شخصیت افراد می‌دانند؛ اما متفکرین مسلمان آن را هنجارشکنی و در تقابل با ارزش‌های دینی اخلاقی و دارای پیامدهای سنگینی برای عفت عمومی و استحکام نهاد خانواده دانسته و خواهان مدیریت رابطه دختران و پسران هستند.

رویکرد تفسیری

به‌دلیل تفاوت در ساختار روانی؛ انگیزه‌های دختران و پسران از دوستی با همدیگر نیز تفاوت نسبی دارد؛ از منظر شهید مطهری؛ مرد مظهر تقاضا و زن مظهر محبوبیت است. احساسات مرد نیازآمیز و احساسات زن نازخیز است. احساسات مرد طالبانه و احساسات زن مطلوبانه است، پسر شکارچی و بنده شهوت و دختر اسیر محبت است. مرد در صدد کامروایی جنسی و زن در آرزوی زناشویی است.

همان‌گونه که در امر ازدواج پسر به خواستگاری می‌رود در امر دوستی نیز در ابتدا پسر اقدام به رابطه دوستانه با دختر می‌کند. بر مبنای پژوهش‌های‌انجام شده؛ انگیزه دختران عمدتا ازدواج، تأمین نیازهای عاطفی، جنسی، مالی و سرگرمی بوده و انگیزه پسران غالبا تأمین نیازهای جنسی، عاطفی و به تاخیر انداختن ازدواج است.

چنین تمایلاتی متفاوت، موجب می‌شود که دختران و پسران اهداف متفاوتی را از دوستی با جنس مخالف تعقیب کنند و در ختم این رابطه، این دختران هستند که عمدتا خود را بازنده یافته و پسران غالبا به هدفی که داشته‌اند نایل می‌شوند؛ زیرا بر مبنای پژوهش‌های تجربی؛ حدود ۴۴٪ دختران، هدف اصلی خود از دوستی را ازدواج بیان کرده‌اند؛ در حالی‌که تنها ۲۵٪ پسران چنین ادعای داشته‌اند.

از آنجایی که دختران بعد از ایجاد ارتباط دوستی از افشای آن می‌ترسند، پسران با استفاده از این ترس، ادامه دوستی را معمولا بر آنها تحمیل می‌کنند.

رویکرد تبیینی

از منظر برخی محققین؛ افزایش دوستی دختر و پسر در کشورهای اسلامی متأثر از فرهنگ تجدد در سطوح و ابعاد مختلف حیات اجتماعی است که عمده‌ترین آن‌ها عبارتند از: تسهیل روابط دختر و پسر در فضاهای عمومی، توسعه وسایل ارتباط جمعی، تغییر در گروه‌های مرجع جوانان، بالا رفتن سن ازدواج، حاکمیت روحیه فردگرایی و تغییر نگاه دختران و پسران به مقوله ازدواج، بحران هویت و ناکامی خانواده‌ها و دیگر نهادهای مربوطه در پرورش سالم جوانان.

مجموعه این عوامل که ناشی از تغییر در نظام فرهنگی است، مناسبات دختران و پسران در جوامع اسلامی را متحول ساخته است؛ در جوامع دینی، سفارش به صبر جنسی و پایین بودن سن ازدواج موجب می‌شود که دوستی دختر و پسر موضوعیت جدی نیابد؛ اما اباحه‌گری در فرهنگ جدید، خویشتن‌داری جنسی را تضعیف کرده، با تسهیل روابط جنسی و متراکم ساختن حوزه عمومی با جذابیت‌های جنسی، دختران و پسران را وادار به ایجاد رابطه دوستی می‌کند.

برخی محققین اختلال در جامعه‌پذیری جنسیتی را عنصر مبنایی در شیوع دوستی دختر و پسر دانسته و بر این امر تأکید دارند که اگر پسران و دختران متناسب با ارزش‌های اسلامی، جامعه‌پذیر شوند در مناسبات اجتماعی با همدیگر حریم‌ها را حفظ می‌کنند.

دوستی دختر و پسر در فرهنگ غربی

فرهنگ غربی، بربنیاد «فردگرایی» استوار بوده و بر همین مبنا؛ حیات فردی و جمعی جوامع غربی ساخت یافته است. پیام صریح فردگرایی این است که هیچ قدرت بیرونی نباید بر خواسته‌های فردی فرمان براند و یگانه معیار حقیقت همانا فرد است. از چنین خاستگاهی است که اباحه‌گری و آزادی جنسی در غرب رواج یافته و نه‌تنها دوستی دختر و پسر تبدیل به هنجار اجتماعی می‌شود که آساسا داشتن رابطه جنسی برای نوجوانان ضروری تلقی شده و صرفا به آنها آموزش داده می‌شود که چگونه می‌توانند رابطه جنسی امن داشته باشند تا باعث حاملگی، سقط جنین و بیماری‌های مقاربتی نشود. برخی اندیشمندان غربی معتقدند؛ آموزش دادن رابطه امن، تنها بخشی از پیامدهای آزادی جنسی را کنترل‌پذیر می‌سازد؛ اما مشکل اساسی غرب بی‌عفتی و سرکوب کردن مدافعان عفت است و اگر دختران غربی بتوانند تا زمان ازدواج، پاکدامنی خود را حفظ کنند، مشکلاتی ناشی از روابط آزاد جنسی در این جوامع نیز به‌شکل بهتری حل خواهند شد.

دوستی دختر و پسر در فرهنگ اسلامی

اسلام برای زنان و مردان حریم قایل است و بر اساس اصل محرمیت روابط آنها را تعریف کرده و بر حفظ حریم تأکید دارد. حریم نگه داشتن میان زن و مرد نامحرم از احکام الزامی اسلام بوده و حفظ حریم را برای تمام نامحرمان به‌ویژه جوانان ضروری می‌داند؛ زیرا تمایلات جنسی در آنها شدیدتر است و اگر حریم‌ها رعایت نشود ممکن است منجر به ارتکاب حرام شود؛ چون دختر و پسر نامحرم به‌بهانه‌های مختلف با هم آشنا می‌شوند اگر مراقب نباشند به‌تدریج تحت تأثیر تمایلات جنسی، وابستگی عاطفی به‌همدیگر پیدا کرده، عفت و طهارت‌شان به مخاطره می‌افتد.

در اسلام اموری از قبیل نگاه شهوانی، لمس کردن و خلوت کردن با نامحرم، شکستن حریم و حرام دانسته می‌شود. از آنجایی که دوستی دختر و پسر مستلزم مجموع یا برخی از این محرمات بوده و تمهید کننده مفسده اخلاقی است نیز حرام به‌شمار می‌آید. بنابراین؛ اسلام با ارتباط کاری دختر و پسر با حفظ حریم مخالف نیست؛ منتها برای حفظ پاکی و سلامت دختر و پسر بر حفظ حریم تأکید کرده و اجازه نمی‌دهد که حریم قدسی دختر، خدشه‌دار یا پسر از دایره عفت خارج شود.

کژکارکردهای دوستی دختر و پسر

دوستی دختر و پسر پیامدهای سنگینی برای خود آن‌ها و جامعه اسلامی دارد که مهم‌ترین آنها عبارتند از: ترویج هنجارشکنی دینی؛ گسست در روابط خانوادگی؛ افزایش آسیب‌های روحی روانی؛ بحران اخلاق در نسل آینده؛ کسب عادت ثانویه به ارتباط با جنس مخالف؛ نهادینه شدن روابط دختر و پسر و رواج الگوهای همزیستی غیر خانوادگی. از منظر برخی محققین؛ آزادی روابط دختر و پسر به همان میزان که گرایش به اصل ازدواج را تضعیف می‌کند، نقش تعیین کننده در تسریع فروپاشی خانواده و اخلاق جنسی در جامعه نیز دارد.

از آنجایی که دوستی دختر و پسر در جوامع اسلامی ناهنجاری تلقی می‌شود، این ارتباط از عرصه عمومی به خلوت و تماس‌های پنهانی کشیده شده و نوجوانان را دچار آسیب‌های روانی و اجتماعی می‌کند. مهم‌ترین نگرانی دختران از داشتن رابطه با جنس مخالف، ایجاد مشکل برای ازدواج، آبروریزی، آگاه شدن پدر و مادر، درگیری خانوادگی، احساس گناه، اضطراب و افت تحصیلی است. نگرانی‌های دختران سبب می‌شود که پسران در روابط دوستی خود با دختران از موضع قدرت وارد شده خواسته‌های خود را بر آنان تحمیل کنند. برخی پژوهش‌ها، اعتیاد و بزهکاری، مهاجرت و فرار از منزل را نیز از دیگر پیامدهای آن می‌دانند.

کنترل دوستی دختر و پسر

برخی محققین برای کنترل روابط دختر و پسر متناسب با فرهنگ اسلامی راهکارهایی ارائه داده‌اند که برخی از آنها عبارتند از: توسعه پژوهش‌های لازم به‌منظور درک دقیق از وضعیت موجود و میزان شیوع آن در جامعه؛ سیاست‌گذاری در جهت کاهش سن ازدواج؛ تسهیل ازدواج و تنوع الگوهای آن؛ تقویت هویت و احیای مرجعیت‌های گذشته؛ احیاء باورهای بنیادین دینی؛ بازترسیم شاخص‌های رشد فرهنگی اجتماعی و اصلاح نظام آموزشی.

برخی دیگر؛ برای انسجام فکر و تقویت فرهنگ عفاف در جامعه بر استفاده درست از جلسات مذهبی اشاره کرده و آن را بهترین بستر برای این امر می‌دانند. بر مبنای برخی پژوهش‌ها، برای کنترل دوستی دختر و پسر باید نهادهای متولی جامعه‌پذیری جنسیتی به وظایف خود به‌درستی عمل کنند.

منابع

• قرآن کریم
• ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
• ابن‌بابویه، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
• ایمانی، محسن، «روابط دختر و پسر در ایران؛ نقش خانواده در کاهش روابط دختر و پسر»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
• «بررسی روابط بین دختر و پسر در کشور کانادا»، وب‌سایت باشگاه مهندسان ایران، تاریخ بازدید مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰۴ش.
• جوانمرد، کرم‌الله و دیگران، «واکاوی پیامدهای روابط دوستانه دانشجویان دختر و پسر به روش تحلیل کیفی و داده بنیاد (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه آیت‌اله بروجردی ره)»، پژوهش‌های روانشناسی اجتماعی، شماره ۴۷، پاییز۱۴۰۱ش.
• «حریم روابط با نامحرم از نگاه اسلام»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۵ش.
• خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ش.
• «روابط دختر و پسر از دیدگاه‌های مختلف»، وب‌سایت خبری جهان امروز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۳ش.
• زیبایی‌نژاد، محمدرضا و سبحانی، محمدتقی، درآمدی برنظام شخصیت زن در اسلام، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۸۸ش.
• طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق‏، قم، رضی‏، ۱۳۷۰ش.
• گل‌پرور، فهیمه، توصیف انتقادی اخلاق جنسی در جوامع غربی و نقد آن از دیدگاه اندیشمندان غربی، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، ۱۴۰۳ش.
• مطهری، مرتضی، ‏مجموعه آثار شهید مطهری‏(نظام حقوق زن در اسلام)، ج۱۹، تهران- قم‏، صدرا، ۱۳۷۷ش‏.
• «نگاه ویژه؛ بازخوانی روابط دختر و پسر»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۴۸۹ش.
• هاشملو، جعفر، «روانشناسی دینی روابط دختر و پسر»، وب‌سایت روانشناسی هاشملو، تاریخ بازدید مطلب: ۵ شهریور ۱۴۰۴ش.

++++++++