مادری در اسلام؛
منزلت مادری در اسلام
جایگاه مادر در آموزههای اسلام از اهمیت بالایی برخوردار است و شمار زیادی از آیات قرآن و روایات به احترام و اکرام مادر پرداختهاند. دین اسلام نقش مادری را نمودی عالی از کمال زن معرفی کرده و پاداش معنوی زیادی را برای آن در نظر گرفته است.[۱] مادری در آموزههای اسلام، از منزلت فوقالعاده برخوردار است؛ نیکی کردن به مادر در ردیف پرستش خداوند بوده،[۲] رضایت و خشم مادر موجب رضایت و خشم خداوند میشود.[۳] از منظر پیامبر اسلام زن در مدت بارداری، مجاهد، عابد روزهدار و شبزندهدار محسوب شده و پس از وضع حمل پاداش عظیمی دریافت میکند و هنگامی که به فرزندش شیر میدهد در برابر هر مکیدنی، از ثواب آزاد کردن بردهای از فرزندان اسماعیل برخوردار میشود و در پایان دوران شیردهی، خداوند گناهان او را میبخشد.[۴]
بر این اساس، بهشت در زیر پای مادران دانسته میشود.[۵] خدمتگزاری فرزند به مادر نسبت به پدر، لازمتر است. حقّ مادر بر گردن فرزند بیشتر و وظیفه فرزند نسبت به مادر سنگینتر است. علت این ترجیح، زحمات بیشتری مادر بوده و عدل الهی ایجاب میکند که در مقابل زحمات بیشتر، حق بیشتری داشته و در مقابل تحمل ناراحتی بیشتر از ارزش بالاتری برخوردار شوند.[۶] از منظر رسول خدا حق مادری به قدری سنگین است که اگر انسان تمام عمر، مادرش را خدمت کند معادل یک روزی که در رحم او بوده نمیشود.[۷]
دین اسلام با نگرشی کمالگرا به جایگاه و حقوق مادران و نقش مادری در دوران بارداری و پرورش فرزند پرداخته و بسیاری از نگرشهای منفی در این زمینه را نفی کرده است.[۸] اسلام ایفای نقش مادر را با عناوینی مانند از خود گذشتگی، صبر، تقوا، عفت و اخلاق نیکو تعبیر کرده است. دین اسلام با تأیید اشتغال زنان همراه با حفظ کرامت و جایگاه ارزشمند آنها، خواستار توجه به اولویت نقش همسری و مادریِ زنان و پررنگ بودن نقش آنها[۹] در محیط خانواده است و این بر خلاف انگارههایی است که ایفای نقش مادری را مانع پیشرفت زنان در تحصیل و کسبوکار میدانند.[۱۰]
احسان به مادر
در اسلام به پاداشهای احسان به مادر اشاره شده که نقش جدی در تقویت تمایل زنان به مادری و آسانساختن مراقبت فرزندان از مادر دارد. نیکیکردن به والدین از محبوبترین اعمال نزد خداوند بوده و نتیجه آن زیاد شدن عمر، رسیدن به بهشت و جلوگیری از بلا بوده و ثواب آن برابر با جهاد در راه خدا است. همه این امور مربوط به مقام مادری بوده و دربارهٔ مادر کافر نیز صادق است. نیکی به مادر، هنجاری است که رابطه متقابل فرزندی و مادری را تقویت کرده و موجب میشود که فرزندان در مقام مادری یا پدری از مراقبتهای فرزندان خود برخوردار شده و پاداش زحمات خود را در کهنسالی دریافت کنند.[۱۱] از منظر امام سجاد فلسفه اصلی نیکیکردن به مادر زحمات مادرانه است؛ وجود انسان در رحم مادر شکلگرفته، مادر از شیره جانش او را تغذیه و با تمام وجودش از او مراقبت کرده است[۱۲] و خود آنچنان مراقب رضایت مادرش بود که میترسید لقمهای را بردارد که مادرش به آن تمایل داشته است.[۱۳]
عاق مادر
در اسلام، برای اذیتکردن و ناسپاسی از والدین که از آن به عاق والدین تعبیر میشود، مجازاتهای سنگینی تعیین شده است.[۱۴] عاق والدین مانع استجابت دعا شده[۱۵] و موجب فقر و ذلت میشود.[۱۶] کسی که مادرش از او ناخشنود است، در ردیف شرابخوار، رباخوار، مال یتیمخوار قرارداشته و هرگز به بهشت راه نمییابد. کسی که مادرش را کتک بزند دور از رحمت الهی بوده و خداوند چنین فردی را در همین دنیا مجازات میکند. از منظر جامعهشناسی نیز اگر شخصی برخورد تحقیرآمیزی با والدین خویش داشته باشد، فرزندانش با الگوگیری از آنها در فرایند جامعهپذیری، تحقیر والدین را ناهنجاری تلقی نکرده و با والدین خود همین رفتار را تکرار خواهند کرد.[۱۷]
مادران نمونه در تاریخ اسلام
در سخن پیشوایان دین اسلام، جایگاه مادر چنان رفیع است که بهشت زیر پای مادران دانسته شده[۱۸] و به اهمیت مادرانگی در تربیت فرزند و سلامت جامعه توجه دادهاند.[۱۹] در تاریخ اسلام، زنان بسیاری بهعنوان اسوههای مادرانگی شناخته شدهاند که نقش پررنگی در شکلگیری شخصیت افراد اثرگذار در اجتماع داشتهاند. آمنه، مادر پیامبر اسلام، با فداکاری و دلسوزی، بستر تربیت حضرت محمد را فراهم ساخت. خدیجه، همسر پیامبر و نخستین بانوی مسلمان، در دامان خویش حضرت فاطمه را پرورش داد.[۲۰] فاطمه زهرا، فرزندانی چون امام حسن، امام حسین و حضرت زینب را پرورش داد.[۲۱] واقعهٔ کربلا در روز عاشورا نیز تجلی مادرانگیهایی بود که ثمره آن، فداکاری در راه ایمان و پایداری بر آرمان تا مرز شهادت و اهدای جان بود. در روز عاشورا فرزندان حضرت زینب و نیز فرزندان امالبنین ازجمله حضرت عباس، بهخاطر وفاداری به امام زمان خویش، شهید شدند. مادر وهب نصرانی هم در آن روز، فرزند تازهدامادش را برای یاری امام حسین به میدان جنگ فرستاد و او را به پایداری در راه حق سفارش کرد. نقش الگویی این مادران تا دوران معاصر تداوم یافته و مادران شهدای دفاع مقدس و شهدای مدافع حرم، با صبر بر فراق فرزند و پایداری در مسیر ارزشها، خود را میراثداران مادران کربلا میدانند.[۲۲]
پانویس
==منابع==
- ↑ . نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص7.
- ↑ سوره نساء، آیه 36.
- ↑ ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص550.
- ↑ حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج21، ص451.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص182.
- ↑ ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص141.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص180.
- ↑ . علاسوند، زن در اسلام، 1390ش، ص62.
- ↑ . «جایگاه زنان و مادران از دیدگاه آیتالله جوادیآملی»، وبسایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.
- ↑ . بستاکچی و همکاران، «تحلیل انتقادی نظریه فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دایرةالمعارف قرآن»، 1398ش، ص16.
- ↑ ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص554.
- ↑ حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج15، ص175.
- ↑ حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج24، ص264.
- ↑ راهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص554.
- ↑ حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج16، ص274.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص195.
- ↑ ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص555.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص180.
- ↑ نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص72.
- ↑ قاسمی، «نخستین الگوی مادری در اسلام»، وبسایت روزنامۀ قدس.
- ↑ نساجی زواره، «بانوی نمونه»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ «از مادران شهدای مدافع حرم تا مادران شهدای کربلا»، وبسایت راسخون.