ولنگاری

ولنگاری

پرونده:بی بند و باری.jpg عادی‌سازی خلوت‌های بی‌ضابطه

پادکست مقاله | 🡇 noicon

ولنگاری؛ بی‌تفاوتی نسبت به فرهنگ و ارزش‌های اجتماعی.

ولنگاری به بی‌قیدی، سهل‌انگاری و پایبند نبودن به هنجارها، ارزش‌ها یا قوانین اجتماعی گفته می‌شود. این مفهوم در حوزه‌های فرهنگی، اخلاقی و دینی برای توصیف رفتارها یا گرایش‌هایی به‌کار می‌رود که با معیارهای پذیرفته‌شدهٔ یک جامعه ناسازگار دانسته می‌شوند. ولنگاری در ادبیات دینی با مفاهیمی مانند اباحی‌گری پیوند یافته و دربارهٔ عوامل، مصادیق، پیامدها و شیوه‌های پیشگیری از آن دیدگاه‌های گوناگونی مطرح شده است.

مفهوم‌شناسی

ولنگاری در لغت به معنای سهل‌انگاری و بی‌قیدی است و به فردی اطلاق می‌شود که به آداب، رسوم و قوانین اجتماعی پایبند نیست. در اصطلاح، ولنگاری عبارت است از شکستن حدود اجتماعی، عرفی یا قانونی هر جامعه. معادل دینی آن، اباحی‌گری به معنای پایبند نبودن به ارزش‌های دینی و بی‌تفاوتی نسبت به آموزه‌های اسلامی است. در مطالعات فرهنگی، ولنگاری به بی‌بندوباری و آشفتگی در مجموعهٔ منسجم فرهنگ گفته می‌شود که موجب دگرگونی ارزش‌ها، سنت‌ها و باورهای اجتماعی می‌شود. با توجه به گستردگی مفهوم فرهنگ، ولنگاری در تمام عناصر سبک زندگی قابلیت تحقق دارد. این پدیده در ارتباط با مفاهیمی چون تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، جنگ نرم و تهدید نرم معنا می‌یابد. کارشناسان معتقدند ولنگاری با تلقی نادرست از مفهوم آزادی ارتباط تنگاتنگی دارد؛ اما تفاوت اساسی آزادی و بی‌بندوباری در رعایت حقوق و احترام به دیگران است. در آزادی، افراد آزادانه رفتار می‌کنند، اما همزمان به امنیت، حقوق و حریم دیگران توجه دارند؛ درحالی‌که در بی‌بندوباری، این مرزها رعایت نمی‌شوند.

خاستگاه

برخی پژوهشگران، خاستگاه ولنگاری امروزی را مکتب‌های اومانیسم و لیبرالیسم در فرهنگ غربی دانسته‌اند که هدف آنها حذف خدامحوری و ارزش‌های دینی در جامعه و جای‌گزینی انسان‌محوری، آزادی مطلق و دنیاگرایی است. برخی، ترویج ولنگاری در ایران را سازوکار تقابل فرهنگ غربی با فرهنگ اسلامی_ایرانی دانسته و آن را مصداقی از جنگ نرم و شناختی، می‌دانند که می‌تواند به یک شبیخون فرهنگی بینجامد.

انواع ولنگاری

بی‌بندوباری و ولنگاری در سه دستهٔ اصلی قابل تقسیم است:

1. بی‌بندوباری فکری: نبود دقت و حساسیت در انتخاب محتوا و استدلال، اظهارنظر بدون تحقیق کافی و در نتیجه، افزایش خطاهای شناختی؛
2. بی‌بندوباری اخلاقی: نادیده گرفتن منافع و مرزهای دیگران در رفتار و گفتار، نبود پایبندی به اصول اخلاقی در تصمیم‌گیری، توجیه اشتباهات و پاسخ بداخلاقانه به انتقادات؛
3. بی‌بندوباری جنسی: شکل‌گیری روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده، بهره‌برداری جنسی از محیط‌های اجتماعی.

عوامل

عوامل متعددی در گسترش ولنگاری نقش دارند:

• خانوادهٔ ناسالم: عدم سلامت خانواده، ارزش‌های اخلاقی را به انحراف می‌کشاند.
• همنشین نامناسب: بسیاری از رفتارهای انحرافی ازجمله بی‌بندوباری جنسی، اکتسابی و قابل سرایت به دیگران است.
• رسانه‌ها: تلویزیون‌های ماهواره‌ای و فضای مجازی با ترویج لذت‌جویی، مصرف‌گرایی و آزادی مطلق، به قبح‌زدایی از پدیده‌هایی مانند خیانت، روابط پیش‌از ازدواج و سقط جنین می‌پردازند.
• نفوذ فرهنگی غرب: فرهنگ غرب با تکیه بر مکتب‌های اومانیسم و لیبرالیسم، به ترویج لذت‌جویی، شهوت‌رانی و هنجارشکنی در مقابل ارزش‌های اسلامی می‌پردازد.
• لقمهٔ حرام: درآمد نامشروع خانواده، زمینه‌ساز گرایش فرزندان به فساد و بی‌بندوباری می‌شود.
• مطالب نامناسب: خواندن کتاب‌ها و تماشای فیلم‌های غیراخلاقی، شهوات را برمی‌انگیزد و به بی‌قیدی اخلاقی دامن می‌زند.
• افزایش سن ازدواج: وجود ارتباط بین افزایش سن ازدواج و رشد شاخص‌های ناهنجاری‌های اخلاقی ازجمله روابط نامشروع، بدپوششی و جرایم خشن جنسی؛
• امیدواری نابه‌جا: اگر امیدواری انسان از حد بگذرد و توقع نابه‌جا به رحمت الهی داشته باشد، بی‌پروا و بی‌بندوبار خواهد شد.

رژهٔ همجنس‌گرایان در مادرید - سال ۲۰۰۷م

مصادیق ولنگاری

کارشناسان امور فرهنگی، برخی از مصادیق ولنگاری در جامعهٔ دینی را موارد زیر دانسته‌اند: لذت‌جویی مفرط، مدگرایی، مصرف‌گرایی و اشرافی‌گری، بی‌اعتنایی به واجبات و مناسک دینی، استفادهٔ مردان از طلا و زیورآلات، گوش‌دادن به موسیقی‌های مبتذل، مصرف مشروبات الکلی، اختلاط بی‌ضابطهٔ زنان و مردان و پوشش نامناسب، روابط آزاد جنسی، هنجارشکنی و نادیده‌گرفتن حریم عمومی، همباشی و همجنس‌گرایی و سقط عمدی جنین.

پیامدها

شوپِنهاوِر، فیلسوف آلمانی (۱۷۸۸–۱۸۶۰م)

ولنگاری در سطح فردی، موجب پشیمانی، افسردگی و آشفتگی روانی شده، فرد را دچار ازخودبیگانگی و تضعیف ارزش‌های معنوی می‌کند و روابط جنسی را با احساس حسرت و پوچی همراه می‌سازد. در سطح اجتماعی نیز پیامدهایی چون فروپاشی خانواده و افزایش طلاق، گسترش آسیب‌هایی مانند اعتیاد، بی‌غیرتی و انحطاط اخلاقی، هنجارشکنی در محیط‌های گوناگون، از بین رفتن شخصیت زن و در نهایت تضعیف سرمایهٔ اجتماعی و هویت ملی و مذهبی را به دنبال دارد. همچنین بی‌قیدی اخلاقی نه‌تنها خود فرد، بلکه اطرافیان او را نیز تحت‌تأثیر قرار داده و گاه به بدبینی و تغییر نگرش آنان می‌انجامد. نمونهٔ تاریخی آن، شوپنهاور، فیلسوف نامدار آلمانی (۱۸۶۰–۱۷۸۸) است که رابطهٔ مادرش با مردی غریبه، بدبینی عمیقی را در او نسبت به زنان پدیدآورد و او را تا پایان عمر از ازدواج بازداشت. در مقیاس جهانی، آمارها نشان می‌دهد که بی‌بندوباری جنسی در کشورهایی مانند سوئد به حدی رسیده که ۵۷درصد فرزندان، حاصل روابط نامشروع هستند.

پیشگیری و مدیریت

کارشناسان برای مقابله با پدیدهٔ ولنگاری و مدیریت آن، راهکارهای متنوعی را در چهار حوزهٔ فرهنگی و آموزشی، رسانه‌ای، دینی و قانونی پیشنهاد کرده‌اند. در حوزهٔ فرهنگی و آموزشی، آگاه‌سازی خانواده‌ها، آموزش ارزش‌های دینی و اجتماعی به کودکان و نوجوانان و معرفی الگوهای اصیل اسلامی و ملی از طریق زبان هنر مورد تأکید قرار گرفته است. در عرصهٔ رسانه نیز تولید و نشر محتوای سازگار با سبک زندگی اسلامی و ایرانی و بهره‌گیری از ظرفیت صداوسیما و سینما، از راهکارهای اصلی به‌شمار می‌رود. رویکرد دینی نیز بر تقویت بنیان خانواده، ترویج فرهنگ ازدواج آسان و توجه به مسجد، قرآن و نماز تأکید دارد. در نهایت، اقدامات قانونی همچون برخورد قاطع و فوری با هنجارشکنان و سامان‌دهی مراکز تولید و نشر محتوا، به‌عنوان ضمانت اجرای این راهکارها پیشنهاد شده است.

پایبندی به قوانین دینی، انسان را از بی‌بندوباری بازمی‌دارد و حیات دنیوی را معنادار می‌کند. آموزه‌های اسلامی بر کنترل و تنظیم رفتارهای جنسی تأکید دارند و با راهکارهای اصولی از بروز بی‌بندوباری جلوگیری می‌کنند. همچنین التزام به قواعد اخلاقی، از قوی‌ترین عوامل بازدارندهٔ بی‌بندوباری‌های جنسی در جوامع بوده است.

منابع

• اسدی، میلاد و حسینی، سیدمعصوم، «بررسی علل تأثیرپذیری فرهنگ جامعه اسلامی از اباحه‌گری و راه‌های مقابله با آن»، مجلهٔ رهیافت فرهنگ دینی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۶، ۱۳۹۸ش.
• انصاریان، حسین، تفسیر و شرح صحیفه سجادیه، قم، دارالعرفان، ۱۳۸۳ش.
• امامی، عبدالنبی، فرهنگ قرآن: تبیین اصطلاحات قرآن از منظر تفسیر و روایات، قم، مطبوعات دینی، ۱۳۸۹ش.
• «بیانات در دیدار مداحان اهل‌بیت»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۶ش.
• «برگزاری نمایشگاه جاهلیت مدرن در گیلان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۳۹۳ش.
• پوراحمد خمینی، محسن، «ولنگاری فرهنگی؛ فرهنگ ولنگار»، وب‌سایت روزنامهٔ صبح نو، تاریخ درج مطلب: شنبه، ۱۲ تیر ۱۳۹۵ش.
• «پیامدهای غفلت انسان از شناخت خود/ ریشه‌یابی بحران اخلاقی و معرفتی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب:۱۴ تیر ۱۳۹۲ش.
• پیر حاجاتی، محمد، نادرپور، محمدرضا، «بررسی رابطهٔ بین سن ازدواج با ناهنجاری‌های اخلاقی در بین جوانان شهر خرم‌آباد»، نشریهٔ مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری، شمارهٔ ۴، پاییز ۱۳۹۹ش.
• «تفاوت آزادی با بی بندوباری»، وب‌سایت نواندیشان، تاریخ بازدید: ۴ مرداد ۱۴۰۵ش.
• جهانیانی، عباسعلی، «نقش ازدواج در سلامت روان جوانان»، بهداشت روان، ادارهٔ فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان نطنز، شمارهٔ ۲۲، زمستان ۱۳۸۶ش.
• حاج‌کرمی، پریسا، «مفهوم لیبرالیسم و خانواده‌زدایی»، وب‌سایت عطنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۱ش.
• خطیبی، محمد، فرهنگ شیعه، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش.
• دلشاد تهرانی، مصطفی، سیرهٔ نبوی «منطق عملی»، تهران، دریا، ۱۳۸۳ش.
• دهخدا، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
• «رعایت اصول اخلاق اسلامی منجر به تکوین شخصیت فرد است.»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن کریم، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
• «علت بی‌بندوباری اخلاقی و راه‌های مقابله با آن را می‌شناسید؟»، وب‌سایت همراهتم، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۴۰۲ش.
• علیزاده، مهدی، اخلاق اسلامی، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۹ش.
• عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «غرب در مدیریت بی‌بندوباری، فساد و فحشا ناتوان شده است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آذر ۱۳۹۵ش.
• کارگزار، جعفر، «روابط، از منظر دین و اخلاق»، وبلاگ کارگزار، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۳۹۵ش.
• «لاابالی‌گری فرهنگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
• مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، صدرا، ۱۳۷۶ش.
• مکارم شیرازی، ناصر، «بی‌بندوباری»، وب‌سایت آیین رحمت، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• ملایی، مصطفی، «ولنگاری فرهنگی و پیامدهای مخرب آن در جامعه»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
• نصیری، علی، کاستی‌ها و بایستگی‌ها، تهران، سازمان روحانیت، ۱۳۷۴ش.
• واصفیان، فرزانه، «شناسایی عوامل مؤثر در انحرافات جنسی زنان از دیدگاه مردان و زنان (مطالعهٔ موردی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان)»، اسلام و پژوهش‌های تربیتی، سال اول، شمارهٔ اول، بهار و تابستان ۱۳۸۸ش.
• «واکنش وزیر اسبق ارشاد به نفوذ و ولنگاری در حوزه فرهنگ و هنر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۴۰۱ش.
• «ولنگاری فرهنگی و پیامدهای مخرب آن در جامعه»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۳۹۵ش.
• هادوی، اصغر و دهقانی، روشن، «آثار مال حرام بر تربیت با تأکید بر آیات و روایات»، پژوهشنامهٔ ثقلین، دوره اول، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.
• همیلتون، کلایو، «بی‌بندوباری جنسی خیانت به آزادی است»، ترجمهٔ یعقوب نعمتی وروجنی، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۸ش.