ایمان زنان

ایمان زنان
تقرب به خدا بر پایهٔ سرشت عاطفی و پاک زنان

حضور زنان در مراسم شب قدر، امامزاده صالح تهران.
مشخصات مفهوم
شاخه علمی	قرآن و حدیث عرفان
نوع مفهوم	دین
معنای اصطلاحی	تقرب به خدا بر پایهٔ سرشت عاطفی و پاک زنان
اهمیت و ارتباط
اهمیت	تبیین جایگاه معنوی رفع شبهات نقص ایمان
مرتبط با	زن ایمان سلامت معنوی عشق توحید

ایمان زنان؛ تقرب به خدا بر پایهٔ سرشت عاطفی و پاک زنان.

زنان، با عشق و احساس فطریِ خود، نمود کامل‌تری از خداوند نسبت به مردان هستند؛ آنان در فعالیت‌های روزمرهٔ زندگی، با بهره‌مندی لازم از این دو خصیصه می‌توانند به مراتب بالایی از ایمان برسند. وجود روایاتی که نقص ایمان را به زنان نسبت داده، همچنین رفتار برخی مردان در جوامع اسلامی موجب شده برخی ادعا کنند که زن در اسلام از کمال انسانی برخوردار نیست. برخی روایات، نقص ایمان زنان را به ترک نماز و روزه در ایام حیض نسبت داده‌اند، اما منظور از این نقص، ترک برخی تکالیف به‌دلیل ضعف آرامش در این دوران است.

تعریف ایمان زن

وقتی عقیده در قلب جای بگیرد و انسان بر اساس آن عمل کند، ایمان پدید می‌آید. ایمان سه رکن دارد: باور قلبی، آرامش عاطفی و رفتار. هرچه رفتار، بیشتر از اعتقاد قلبی برخیزد و به آرامش درونی برسد، مرتبهٔ ایمان بالاتر می‌رود. ایمان مراتب دارد و نقص در باور، عمل و آرامش، به نقص ایمان می‌انجامد.

زن کانون مهر و عاطفه و مظهر صفات جمالی خدا است؛ لطافت و رحمت در او غالب است و همین ویژگی، مسیر ایمانش را از راه قلب، ذکر، مناجات و عشق هموارتر می‌کند. ایمان زنان بیشتر از جنس اشراق، بصیرت، شهود و تجربه‌های عمیق درونی است؛ اگر عواطف خود را برای خدا نگه دارند، می‌توانند از عقل گذر کرده و به عرفان و ایمان کشفی برسند. آنان در تزکیه نفس و رسیدن به ادراک شهودی توانمندترند و اشک و رقت قلب، این مسیر را برای‌شان آسان‌تر می‌سازد. زن در کنار زندگی روزمره، با سیر انفسی به خدا نزدیک می‌شود و با فرزندآوری و تربیت فرزند، ایمان خود را کامل می‌کند.

دیدگاه امام علی

امام علی در خطبهٔ هشتادم نهج‌البلاغه عذر شرعی زنان برای اقامه نماز و گرفتن روزه در زمان عادت ماهانه را با عنوان نقص ایمان، یاد کرده است که برخی از شارحان سخنان امام علی، نقص را به‌معنای ضعف و برخی دیگر آن را نقص کَمّی دانسته‌اند و دیدگاه امام علی در مورد ایمان را در این خطبه، ناظر به مناسک و اعمال شرعی ارزیابی کرده‌اند. برخی نیز ایمان را در معنای لغوی آن، یعنی آرامش در نظر گرفته‌اند، زیرا بخشی از این خطبه دربارهٔ حیض زنان است و آرامش زن در ایام حیض، کاهش می‌یابد. به همین دلیل، برخی مسئولیت‌های شرعی زن ازجمله نماز و روزه در زمان عادت ماهیانه برداشته شده است، اما این تخفیف، نشانهٔ نقص یا ضعف ایمان زن نیست. ترک نماز و روزه در دوران حیض به‌جهت رحمت خداوند است و هر چیزی که از طرف خدا باشد، نه‌تنها نکوهش نمی‌شود بلکه نوعی اطاعت و عبادت به‌شمار می‌آید.

دیدگاه قرآن

آیهٔ ۲۲۲ سورهٔ بقره، حیض زنان را مایهٔ رنج و آزار و عارضه ناسازگار با طبع، توصیف کرده است. زنان در دوران حیض از لحاظ جسمی و روحی دچار ضعف آرامش هستند و این موضوع از نظر پزشکی و روان‌شناسی به اثبات رسیده است؛ به‌گفتهٔ آنان در این دوران زنان دچار افسردگی، بی‌حالی و ضعف اعصاب می‌شوند و این نوسانات خُلقی و تغییرات رفتاری باعث کاهش بازدهی و تغییر نحوهٔ فعالیت روزانهٔ زنان می‌شود. در این دوران زنان نیاز به استراحت و دوری از فشار روانی دارند؛ مجموع این عوامل سبب تخفیف تکالیف الهی بر آنان شده است. با وجود این، زن می‌تواند در وقت نماز، وضو بگیرد، رو به قبله بنشیند و ذکر بگوید تا به ثواب و بهرهٔ نمازگزاران دست یابد. برخی، زودتر بالغ‌شدن زنان نسبت به مردان را نشانهٔ آمادگی بیشتر زنان برای دریافت تکالیف الهی دانسته‌اند. زنان در دوران بارداری، شیردهی و یائسگی نیز حائض نیستند و عبادت آنها از نظر کمّی هم در حد مردان قرار می‌گیرد، اما کیفیت عبادت، ربطی به مرد یا زن بودن ندارد؛ چه بسیار زنان پارسایی که حضور قلب آنها بیش از مردان است و چه بسیار زنان باایمان که سرآمد مردان و الگویی برای زن و مرد هستند.

منابع

• آذربایجانی، مسعود، «ساختار معنایی ایمان در قرآن»، نشریه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۲، شماره ۲، ۱۳۸۵ش.
• امید، مسعود، «ماهیت ایمان از دیدگاه علامه طباطبائی»، کیهان اندیشه، شماره ۵۷، ۱۳۷۳ش.
• «آیا زن موجودی لطیف است؟ یا انسانی ضعیف؟»، وب‌سایت اسلام کوئست، تاریخ بازدید: ۶ آبان ۱۴۰۱ش.
• بختیار، مریم، «جایگاه معنوی زن در عرفان اسلامی»، نشریهٔ زن و فرهنگ، سال یازدهم، شمارهٔ ۴۱، پاییز ۱۳۹۸ش.
• اسمعیلی آهندانی، رقیه، «زن در آیینهٔ نهج‌البلاغه»، کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در علوم تربیتی و روان‌شناسی و آسیب‌های اجتماعی ایران، ۱۳۹۴ش.
• بیرانوند، نسرین و دیگران، «سیمای زن در نهج‌البلاغه»، همایش ملی هزارهٔ سوم و علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.
• جوادی آملی، عبدالله، زن در آینهٔ جلال و جمال، قم، اسراء، ۱۳۸۶ش.
• حاجی‌اسماعیلی، محمدرضا و دیگران، «مفهوم‌شناسی ایمان و پیوند آن با تجربه دینی در اندیشه مولوی در مثنوی»، نشریهٔ پژوهش‌های ادب عرفانی، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۲ش.
• رضایی، مائده، «آشنایان ره عشق، عرفان زن از نگاه امام خمینی»، فصلنامهٔ شمیم نرجس، پیاپی ۱۶، بهار ۱۳۹۰ش.
• زینبی، مهری، جلالی پنداری، یدالله، «زنان و سیروسلوک عرفانی»، پژوهشنامهٔ زبان و ادب فارسی، سال سوم، شمارهٔ دوم، پیاپی ۱۰، تابستان ۱۳۸۸ش.
• شریعتی، سید صدرالدین و افشاریان، ندا، «زنان مقدس قرآنی، بدیلی شناخت‌شناسانه در برابر زن مسخ شدهٔ غربی»، نشریهٔ فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، دورهٔ ۸، شمارهٔ ۲۹، بهار ۱۳۹۶ش.
• طباطبایی امین، طاهره‌سادات و افسردیر، حسین، «معناشناسی ایمان در احادیث»، فصلنامهٔ پژوهشنامهٔ نهج‌البلاغه، ۱۳۹۲ش.
• علایی رحمانی، فاطمه، «تحلیلی بر خطبهٔ هشتاد نهج‌البلاغه»، نشریهٔ النهج، شمارهٔ ۹، ۱۳۸۳ش.
• علوی، سید محمدکاظم، «تحلیل معرفت‌محورانهٔ مراتب ایمان در فلسفهٔ ملاصدرا»، ۱۳۹۳ش.
• موسوی، مهدیه، «شبههٔ نقصان ایمان زن»، نشریهٔ شمیم یاس، ۱۳۸۲ش.