بیحجابی اجباری؛ فیلمی مستند پیرامون بیحجابی اجباری در دورهٔ پهلوی.
 پوستر مستند بیحجابی اجباری | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| کشور | ایران |
| زبان | زبان فارسی |
| ژانر | مستند |
| شبکه | تهران |
| عوامل فیلم | |
| کارگردان | شهرام اسدی مهدی عشقی رضوانی |
| تهیه‌کننده | محمدمهدی خالقی |
| بازیگران | سمیه ذوقی |
| تدوینگر | وزارت ارشاد اسلامی |
| تولید و نمایش | |
| شرکت تولید | سازمان اوج |
| نخستین نمایش | مرداد ۱۴۰۱ش |
| محل نخستین نمایش | شبکه تهران |
| وضعیت | پخش‌شده |
بیحجابی اجباری فیلم مستندی است که به موضوع تحصیل دختران و مسئلهٔ حجاب در دورۀ پهلوی پرداخته و پیامدهای منع حجاب را بررسی می‌کند. در دورهٔ پهلوی اول، برداشتن حجاب به‌صورت رسمی اجباری شد و دختران مجبور بودند بدون حجاب در مدارس حاضر شوند. این سیاست باعث شد حضور دختران در مدارس به‌طور قابل توجهی کاهش یابد. این اثر تلاش می‌کند دلایل کم‌رنگ شدن حضور زنان در آموزش را در آن دوره توضیح دهد.
تاریخچه
تیم پژوهشی مستندساز برای ساخت مستند بیحجابی اجباری، از سال ۱۳۹۳ش تا ۱۳۹۶ش پژوهش‌های بسیاری انجام دادند و با حدود هزار نفر مصاحبه کردند و حاصل این تلاش‌ها، مستندی است که اوایل سال ۱۴۰۱ش در تلویزیون پخش شد. موضوع مستند، بیحجابی اجباری در دورهٔ پهلوی در مشهد است. پس از آشفتگی مسئله حجاب در سال ۱۴۰۱ش، بسیاری از کارشناسان فرهنگی از کم‌کاری نهادهای پیشرو در جامعه خبر دادند و در چنین شرایطی مستند بیحجابی اجباری ساخته شد.[۱]
داستان مستند
این مستند از بیحجابی اجباری اعمال شده بر زنان در دورهٔ پهلوی پرده برمی‌دارد. دکتر سمیه ذوقی بانوی پژوهشگر ایرانی در گفت‌وگو با مدیران برخی از مدارس مشهد، به افت تحصیلی دختران در طی سال‌های ۱۳۱۴ش تا ۱۳۲۰ش پی می‌برد و علت موضوع را در قانون منع حجاب می‌یابد؛ قانونی که براساس آن برخی از دختران در مدارس ثبت نام انجام ندادند.
در ادامه مستند به بررسی نمونه‌های مختلفی از زنان بازمانده از تحصیل در زمان پهلوی دوم می‌پردازد که به‌دلیل وجود بی‌بندوباری در مدارس از ادامه تحصیل منصرف شده‌اند.[۲]
بیحجابی اجباری به بررسی تاریخ منع حجاب در ایران می‌پردازد. در ۱۷ دی ۱۳۱۴ش حجاب در ایران ممنوع شد و این روز را روز آزادی زنان نامیدند و همه ساله تا ۱۷ دی ۱۳۵۶ش این روز را جشن می‌گرفتند. در مهر ۱۳۱۵ش دانش‌آموزان دختر مجبور به حضور بدون حجاب در مدارس شدند و همین امر سبب شد تا تعداد زیادی از دانش‌آموزان از حضور در مدارس منصرف شدند و از حق تحصیل محروم ماندند. این امر را می‌توان نوعی استبداد علیه زنان دانست که آموزش را با مقولهٔ بیحجابی می‌آمیزد.[۳]
این مستند به مبارزه زن ایرانی برای حفظ حجاب نیز پرداخته است و بیان می‌کند که حجاب در ایران قدمت تاریخی دارد و زنان ایرانی قبل از اسلام هم حجاب داشته‌اند.
یکی از پژوهشگران در این مستند از تغییر رویه سیاست‌گذاری در باب حجاب در زمان پهلوی دوم سخن می‌گوید؛ در این دوره، به‌جای فشار فیزیکی و اجبار مستقیم از فشار روانی استفاده شد و بر اساس سیاست‌های اِعمال شده، زنان محجبه دارای موقعیت اجتماعی پایینی بودند، به‌طوری که فیلم‌ها و رسانه‌ها و کتاب‌های درسی و نمادهای فرهنگی به تبلیغ بیحجابی و ایجاد جو روانی بر علیه زنان باحجاب می‌پرداختند.[۴]
در دوران پهلوی دوم، دخترانی که می‌خواستند با حجاب وارد عرصه آموزش شوند، با معلمان بی‌حجاب و محتواهای درسی متضاد با پوشش، روبرو می‌شدند و برای آنها تناقض ایجاد می‌کرد و حمایت عمومی و هم‌جانبه مانند روزنامه‌ها و تلویزیون از مقوله بیحجابی موجب شد که تعداد زیادی از خانم‌ها در این دوره از تحصیل بازماندند.[۵] در واقع در دورهٔ پهلوی، تحت عنوان آزادی زنان، بخشی از زنان جامعه از انتخاب آزادانه پوشش و تقیید به اعتقادات مذهبی‌شان منع شدند.
این مستند در ادامه بررسی دختران بازمانده از تحصیل در مشهد بر روی دوگانهٔ تحصیل و حجاب متمرکز می‌شود.[۶]
هادی وکیلی در این مستند چالش به‌وجود آمده دربارهٔ حجاب را، مختص زنان نمی‌داند؛ بلکه از نظر وی جامعهٔ ایرانی در رویارویی تمدنی با غرب قرار دارد؛ چرا که امروزه تمدن اسلامی به‌عنوان یک تمدن پایدار و بزرگ به حساب می‌آید. از نظر وی، برخی از کشورهای غربی با حمایت از بیحجابی در قالب آزادی زنان، در تلاش هستند تا تمدن ایرانی از بین برود.[۷]
عوامل تولید و ساخت
این مستند به کارگردانی شهرام اسدی و مهدی عشقی رضوانی و به تهیه‌کنندگی محمدمهدی خالقی ساخته شده است. دکتر سمیه ذوقی روایتگر این مستند است.[۸] مدیر تولید مستند بیحجابی اجباری محمد کریمی تلگرد و تولیدکننده آن سازمان اوج است. وزارت ارشاد اسلامی نیز به تدوین آن پرداخته است.[۹]
مصاحبه‌شوندگان
مصاحبه‌شوندگان مستند بیحجابی اجباری، هادی وکیلی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد و اقدس حسینیان از فعالان راهپیمایی ۱۷ دی ۱۳۵۶ش زنان مشهد هستند.[۱۰] صدیقه عظیمی، امالبنین عباسی، فاطمه زینعلی اصفهانی، مهدی محقق، بتول فتورچیانی، مرضیه شایسته خبازان و عبدالعلی شعاعی در این مستند کشف حجاب دوران پهلوی را روایت می‌کنند.[۱۱]
پانویس
- ↑ «گفت‌وگو با کارگردان مستند «بیحجابی اجباری» / قصه‌هایی درباره مبارزات زنان دیروز»، شهرآرانیوز.
- ↑ «گفت‌وگو با کارگردان مستند «بیحجابی اجباری» / قصه‌هایی درباره مبارزات زنان دیروز»، شهرآرانیوز.
- ↑ «مستند بیحجابی اجباری»، وب‌سایت آپارات.
- ↑ «گفت‌وگو با کارگردان مستند «بیحجابی اجباری» / قصه‌هایی درباره مبارزات زنان دیروز»، شهرآرانیوز.
- ↑ «مستند بیحجابی اجباری»، وب‌سایت آپارات.
- ↑ «گفت‌وگو با کارگردان مستند «بیحجابی اجباری» / قصه‌هایی درباره مبارزات زنان دیروز»، شهرآرانیوز.
- ↑ «مستند بیحجابی اجباری»، وب‌سایت آپارات.
- ↑ «بیحجابی اجباری در شبکه تهران»، خبرگزاری جمهوری‌اسلامی.
- ↑ «تماشای آنلاین و دانلود بیحجابی اجباری»، وب‌سایت عماریار.
- ↑ «مستند بیحجابی اجباری»، وب‌سایت آپارات.
- ↑ «بیحجابی اجباری در شبکه تهران»، خبرگزاری برنا.
منابع
- «بیحجابی اجباری در شبکه تهران»، خبرگزاری جمهوری‌اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۱ش.
- «بیحجابی اجباری در شبکه تهران»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۱.
- «تلویزیون بیحجابی اجباری را امشب پخش می‌کند»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۱ش.
- «تماشای آنلاین و دانلود بیحجابی اجباری»، وب‌سایت عماریار، تاریخ بازدید مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
- «گفت‌وگو با کارگردان مستند «بیحجابی اجباری» / قصه‌هایی دربارهٔ مبارزات زنان دیروز»، شهرآرانیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۴۰۱ش.
- «مستند بیحجابی اجباری»، وب‌سایت آپارات، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.