روز معلم

روز معلم

تجلیل دانش‌آموزان ابتدایی از آموزگار خود به مناسبت روز معلم
زمان و نتیجه
تاریخ	۵ اکتبر (جهانی) / ۱۲ اردیبهشت (در ایران)
مشخصات رویداد
سازمان‌دهنده	یونسکو
هدف	ارج نهادن به مقام معلم و تأکید بر بهبود وضعیت معیشتی، حرفه‌ای و اجتماعی آنها

روز معلم؛ مناسبتی جهانی با پیشینه و شیوه‌های گرامیداشت متفاوت در کشورهای مختلف.

روز معلم مناسبتی برای بزرگداشت جایگاه معلمان و توجه به نقش آنها در فرایند آموزش است. این مناسبت در ایران و بسیاری از کشورهای جهان برگزار می‌شود و تاریخ و شیوهٔ برگزاری آن در هر کشور، بر اساس پیشینه و نظام آموزشی آن، متفاوت است.

روز جهانی معلم

روز جهانی معلم هر سال در ۵ اکتبر برگزار می‌شود که همزمان با ۱۳ مهر در ایران است. نام‌گذاری این روز به مصوبهٔ یونسکو در سال ۱۹۹۴م بازمی‌گردد. در چهل و چهارمین اجلاس کنفرانس بین‌المللی آموزش که از ۳ تا ۸ اکتبر ۱۹۹۴م در ژنو برگزار شد، فدریکو مایور، مدیرکل وقت یونسکو، پیشنهاد تعیین روزی برای بزرگداشت معلمان را مطرح کرد. این پیشنهاد به تصویب اجلاس رسید و ۵ اکتبر به‌عنوان روز جهانی معلم تعیین شد. هیئتی از ایران نیز در این اجلاس حضور داشته و به این پیشنهاد رأی مثبت داد. انتخاب ۵ اکتبر با توصیه‌نامهٔ مربوط به جایگاه معلمان نیز ارتباط دارد. در ۵ اکتبر ۱۹۶۶م، پس از کنفرانس ویژهٔ یونسکو دربارهٔ جایگاه و منزلت معلم در پاریس، توصیه‌نامه‌ای دربارهٔ وضعیت معلمان تهیه و منتشر شد. روز جهانی معلم در کنار روزهای ملی معلم در کشورهای مختلف برگزار می‌شود.

یونسکو برای روز جهانی معلم هر سال موضوعی مرتبط با حرفهٔ معلمی ارائه می‌کند؛ برای مثال،

• سال ۲۰۱۸م: حق آموزش به‌معنای حق برخورداری از معلم واجد شرایط.
• سال ۲۰۱۹م: معلمان جوان، آیندهٔ حرفهٔ معلمی.
• سال ۲۰۲۰م: معلمان: پیشگامی در بحران، بازاندیشی در آینده.
• سال ۲۰۲۱م: معلمان در قلب بازسازی آموزش.
• سال ۲۰۲۲م: تحول آموزش با معلمان آغاز می‌شود.
• سال ۲۰۲۳م: معلمانی که برای آموزش مورد نظر خود نیاز داریم؛ ضرورت جهانی برای معکوس کردن روند کمبود معلم.
• سال ۲۰۲۴م: ارزش نهادن به صدای معلمان: به‌سوی قرارداد اجتماعی جدید برای آموزش.
• سال ۲۰۲۵م: بازتعریف تدریس به‌عنوان حرفه‌ای مبتنی بر همکاری.

تاریخ روز معلم در کشورهای مختلف

تاریخ روز معلم در کشورهای مختلف یکسان نیست؛ برای مثال، در افغانستان، آذربایجان و روسیه این مناسبت در ۵ اکتبر برگزار می‌شود. همچنین، در ارمنستان و بنگلادش ۴ اکتبر، در هند ۵ سپتامبر، در چین ۱۰ سپتامبر، در آرژانتین ۱۱ سپتامبر، در کره جنوبی ۱۵ مه، در برزیل ۱۵ اکتبر، در شیلی ۱۶ اکتبر، در ترکیه ۲۴ نوامبر، در جمهوری چک ۲۸ مارس و در تایوان ۲۸ سپتامبر برگزار می‌شود. در برخی کشورها نیز روز معلم بر اساس یک روز مشخص از هفته یا ماه تعیین می‌شود؛ برای مثال، در استرالیا این مناسبت اغلب در آخرین جمعه اکتبر و در ایالات متحده آمریکا در هفتهٔ نخست ماه مه برگزار می‌شود. در اوکراین نیز نخستین یکشنبهٔ اکتبر به‌عنوان روز معلم شناخته می‌شود.

روز معلم در ایران

۱۲ اردیبهشت به‌عنوان روز معلم در ایران تعیین شده است. سابقهٔ این نام‌گذاری به سال ۱۳۴۰ش بازمی‌گردد. در آن سال، معلمان در اعتراض به وضعیت حقوق و شرایط شغلی خود دست به اعتصاب زدند و در ۱۲ اردیبهشت در میدان بهارستان و مقابل مجلس شورای ملی تجمع کردند. در جریان این تجمع، ابوالحسن خانعلی، دبیر دبیرستان جامی، بر اثر اصابت گلوله کشته شد. پس از این رویداد، اعتراض معلمان گسترش یافت و مراسم تشییع پیکر خانعلی با حضور گستردهٔ معلمان و گروه‌های دیگر برگزار شد. در ۱۸ اردیبهشت همان سال، در اجتماع بزرگ معلمان، ۱۲ اردیبهشت به یاد اعتصاب معلمان و کشته شدن خانعلی روز معلم اعلام و مقرر شد هر سال گرامی داشته شود. همزمان با وقوع انقلاب اسلامی ایران نیز ۱۲ اردیبهشت بار دیگر به‌عنوان روز معلم تعیین شد. این تصمیم پس از شهادت مرتضی مطهری در شامگاه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۸ش صورت گرفت و از آن پس این مناسبت با یادبود او پیوند یافت.

جایگاه و گرامیداشت

روز معلم در ایران فرصتی برای توجه به نقش معلمان در آموزش و پرورش نسل آینده است. در دیدگاه‌های مطرح‌شده دربارهٔ این مناسبت، فعالیت معلم تنها به انتقال مطالب درسی محدود نشده و آموزش مهارت‌های فکری و اجتماعی به دانش‌آموزان و همین‌طور ایفای نقش تربیتی معلم بخش مهمی از فعالیت‌های معلمان دانسته می‌شود. شرایط حرفه‌ای، معیشتی و اجتماعی معلمان نیز از موضوعاتی است که در ارتباط با کیفیت آموزش و عدالت آموزشی مطرح شده است. توجه به نقش تربیتی معلمان و تأکید بر بهبود وضعیت معیشتی، حرفه‌ای و اجتماعی آنها نیز از محورهای مطرح در پیام‌های رسمی مسئولین است.

گرامیداشت روز معلم در ایران، همچنین، از طریق مراسم فرهنگی و برنامه‌های رسانه‌ای انجام می‌شود، شبکه‌های مختلف صداوسیما ویژه‌برنامه‌هایی شامل فیلم، مستند و برنامه‌های گفت‌وگومحور دربارهٔ معلمان و فعالیت آنها پخش می‌کنند. معرفی معلمان و دعوت از آنها به برنامه‌های تلویزیونی و برگزاری پویش‌هایی دربارهٔ خاطرات و تجربه‌های دانش‌آموزان از دیگر شیوه‌های گرامیداشت این مناسبت است.

منابع

• «تاریخچهٔ روز معلم»، وب‌سایت سرای تاریخ، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
• «پزشکیان: معلمان معماران عزت نسل آینده هستند»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «پیام رهبر انقلاب به مناسبت روز کارگر و روز معلم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «در مورد روز معلم در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش.
• «روز جهانی معلم و منزلت حرفه‌ای معلمان و حقوق کودکان»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مهر ۱۳۹۸ش.
• ناری، زهرا، «روز معلم؛ بزرگداشت وارثان دانایی و معماران فردای ملت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «نگاهی به مراسم روز معلم در سایر کشورها»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
• «یونسکو و پنجم اکتبر، امروز روز جهانی معلم است»، خبرگزاری خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مهر ۱۳۹۰ش.
• «ویژه‌برنامه‌های تلویزیون برای بزرگداشت روز معلم»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.

• “On World Teachers’ Day, UNESCO and partners urge governments to priorities teachers in education recovery”, UNESCO website, 5 October 2021.
• “The transformation of education begins with teachers”, UNESCO website, 5 October 2022.
• “World teacher’s day”, UNESCO & UNICEF, 5 October 2024.
• “World teacher’s day”, UNESCO website, 5 October 2025.
• “World Teachers Day 2020: Leading in crisis, reimagining the future”, UNESCO website, 5 October 2020.
• “World teacher’s day 2023- day1”, UNESCO website, 5 October 2023.