شیرین بیانی

شیرین بیانی؛ بانوی پژوهشگر و تاریخ‌نگار ایرانی.

شیرین بیانی

شیرین بیانی

شیرین بیانی ۱۱ مرداد ۱۳۱۷ش در تهران و در خانواده‌ای با پیشینهٔ علمی، فرهنگی و سیاسی متولد شد. پدرش خان‌بابا بیانی از اساتید دانشگاه و اولین مدیرگروه تاریخ دانشگاه تهران و مادرش ملکه ملک‌زاده بیانی از نقاشان معاصر ایران، متخصص سکه‌شناسی، استاد دانشگاه تهران و رئیس بخش سکه‌شناسی موزهٔ ملی ایران بود. او همچنین نوهٔ مهدی ملک‌زاده، نویسندهٔ کتاب هفت‌جلدی «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» و نتیجهٔ ملک‌المتکلمین از چهره‌های سرشناس انقلاب مشروطیت است.

تحصیلات

شیرین از شش‌سالگی شروع به آموختن زبان فرانسه کرد و دوران تحصیل خود را به‌ترتیب در دبستان منوچهری، مدرسهٔ فرانسوی ژاندارک و انوشیروان دادگر سپری کرد و با رتبهٔ اول، کلاس دوازدهم ادبی مقطع دبیرستان خود را به پایان برد. او مدرک کارشناسی خود را در رشتهٔ تاریخ از دانشگاه تهران گرفت و پس از آن برای ادامهٔ تحصیل به کشور فرانسه رفت و در سال ۱۳۴۲ش از دانشگاه سوربن پاریس، موفق به اخذ درجهٔ دکترای تاریخ با رتبهٔ «بسیار عالی» شد.

تدریس

او پس از اخذ دکتری به ایران بازگشت و در ۲۵ سالگی وارد کادر آموزشی گروه تاریخ دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شد. در ۲۶ سالگی، «تاریخ آل جلایر» را که ترجمهٔ رسالهٔ دکتری او بود، به چاپ رساند. در دانشگاه تهران، تدریس «کلیات تاریخ پیش از اسلام» با دانشجویانی که بیشتر آن‌ها بزرگ‌تر از استاد و بعضاً از شخصیت‌های علمی و سیاسی شناخته شده کشور خود بودند، به شیرین بیانی سپرده شد. او در سال ۱۳۴۶ش به مقام دانشیاری ارتقاء یافت و در سال ۱۳۵۳ش به مقام استادی «تمام وقت» همان دانشگاه دست یافت و در سال ۱۳۷۳ش به رتبهٔ پروفسوری «رتبه همراه استادی» رسید. وی هم اینک با رتبهٔ سی استادی به تدریس دوره‌های قرون‌وسطی و دوران باستانی ایران، در گروه آموزشی تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مشغول است. بیانی علاوه بر نگارش چندین کتاب، مقالات زیادی در مجلات معتبر داخلی و خارجی به چاپ رسانده است.

ازدواج و خانواده

او در سال ۱۳۴۵ش با دکتر «محمدعلی اسلامی ندوشن» ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو پسر است. بیانی را در زندگی خانوادگی مسئولیت‌پذیر دانسته‌اند. او در کنار کارهای علمی و دانشگاهی‌اش همیشه همسری خوب و کارآمد، مادری دلسوز و در خانه مدیر و مدبّر بوده است. همچنین به گواه دوستان و اطرافیان او همواره رفتاری مناسب، معقول و محترمانه نسبت به همسرش داشت و با وجود اشتغالات خارج از خانه، با بردباری و مدیریت، کانون خانوادگیِ گرمی به‌وجود آورد که سرشار از مهر و محبت بوده است.

اساتید

از جمله اساتید دکتر بیانی می‌توان به پدر او دکتر خان‌بابا بیانی(۱۲۸۸–۱۳۷۵ش)، عموی وی دکتر مهدی بیانی(۱۲۸۵–۱۳۴۶ش)، علی‌اصغر شمیم (۱۲۸۲–۱۳۴۵ش) و دکتر محمدحسن گنجی(۱۲۹۱–۱۳۹۱ش) اشاره کرد.

توجه به فرهنگ، ادب و هویت ایرانی

از فرازهای مهم زندگی علمی شیرین بیانی، تلاش برای پیشبرد مطالعات تاریخ ایران و فرهنگ و هویت ملی است که او را در ردیف پیشگامان نگاه فرهنگی و تمدنی به تاریخ ایران قرار داده است. همچنین او توانسته است مذهب را همچون رشته‌ای در سراسر تاریخ ایران به‌ویژه در دورهٔ مغول مورد بررسی قرار دهد و پویایی و پایداری آن را به تصویر بکشد. او همچنین به احوال و آثار بزرگان ادب فارسی نیز توجه جدی داشته و به سه شخصیت شاخص و معاصر با دورهٔ مغول که از قله‌های شعر و ادب ایران‌زمین‌اند، یعنی مولانا، سعدی و حافظ نیز پرداخته است.

سیرهٔ اخلاقی

دکتر شیرین بیانی را استادی دلسوز، همراه و همدل توصیف می‌کنند که مشکلات دانشجویان را درک کرده و تا حد امکان در رفع آن‌ها می‌کوشد. او همواره برای دانشجویان خود وقت کافی می‌گذارد و از مسئولیتی که به عهده داشته شانه خالی نکرده و کلاس‌هایش را پربار اداره می‌کند. همچنین او را فردی منظم و بامتانت نیز دانسته‌اند.

افتخارات و جوایز

کتاب خیام و یاد ایران اثر شیرین بیانی

• در چهارده سالگی کتاب «میهمان‌خانهٔ آنژ گاردین» اثر کنتس دوسگور از معروف‌ترین داستان‌نویسان کودک فرانسه را ترجمه کرد که با مقدمهٔ دکتر خانلری (۱۲۹۲–۱۳۶۹ش) به چاپ رسید، بدین خاطر او را به‌عنوان نخستین مترجم زیر ۱۵ سال ایران، می‌شناسند.
• دکتر بیانی در ۲۶ سالگی توانست عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران شود؛ از این روی شاید بتوان او را جوان‌ترین عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران دانست.
• کتاب سه‌جلدی او با عنوان «دین و دولت در ایران عهد مغول»، برنده جایزهٔ کتاب سال ۱۳۷۰ش شد.
• دریافت لوح تقدیر از انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران در سال ۱۳۸۲ش.
• دریافت نشان عالی دولت مغولستان به پاس مطالعاتش در تاریخ امپراتوری مغولان در سال ۱۳۹۵ش.
• کسب رتبهٔ اول در کنکور کارشناسی و اخذ مدرک لیسانس تاریخ با رتبهٔ اول دانشگاه تهران.

آثار

او سفرهای پژوهشی بسیاری به قاره‌های آسیا، اروپا و آمریکا داشت که حاصل آن انتشار کتاب‌هایی در حوزهٔ پژوهش‌های تاریخ به‌شمار می‌رود. از جمله آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد؛

• کتاب «تاریخ آل‌جلایر» که نخستین کار مفصل دربارهٔ یک حکومت محلی در تاریخ‌نویسی نوین ایرانی بود.
• نگارش کتاب «زن در ایرانِ عصر مغول»، نخستین تک‌نگاری در زمینهٔ تاریخ‌نگاری زنان در ایران به‌طور عام و نخستین اثر در این موضوع در عرصهٔ مطالعات مغول در جهان.
• «مغولان و حکومت ایلخانی در ایران»؛
• «ایران از ورود آریایی‌ها تا سقوط هخامنشیان»؛
• «تیسفون و بغداد در گذر زمان»؛
• «شامگاه اشکانیان و بامداد ساسانیان»؛
• «ایران در برخورد با مغول»؛
• «هشت مقاله در زمینه تاریخ».

منابع

• «دکتر شیرین بیانی»، پایگاه خبری آبتاب، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
• «زندگی و زمانهٔ شیرین بیانی، تاریخ‌نگار و نویسنده»، وب‌سایت سرپوش، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۳۹۶ش.
• «شیرین بیانی»، وب‌سایت ایران کتاب، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۱.
• «شیرین بیانی»، وب‌سایت دانشگاه تهران، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۱.
• «شیرین بیانی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آبان ۱۴۰۰ش.
• «شیرین بیانی»، ویکی نور، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۱.
• «شیرین بیانی: تاریخ علمی زنده است»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۳۹۹ش.
• «فروزانی: شیرین بیانی شخصیتی جامع‌الاطراف دارد/ بیانی: تاریخ علمی زنده است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۹ش.
• «نقد کارنامهٔ تاریخ‌نگاری شیرین بیانی در پژوهشکدهٔ تاریخ اسلام»، خبرگزاری تاریخ ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۳۹۲ش.