پیش‌نویس:شورای عالی انقلاب فرهنگی

شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ نهاد حاکمیتی جمهوی اسلامی ایران در عرصه فرهنگ و علم.

شورای عالی انقلاب فرهنگی به‌عنوان کانون اصلی تدوین راهبردهای کلان، وظیفۀ سیاست‌گذاری در مناسبات اجتماعی و پایش دگرگونی‌های فرهنگی جامعه را بر عهده دارد. مأموریت کلیدی مجموعۀ مذکور بر بازسازی ساختارهای علمی، صیانت از اصالت ارزش‌ها و تنظیم اسناد بالادستی متمرکز بوده تا از این طریق، هماهنگی پایداری میان نظام آموزش رسمی و مبانی عقیدتی حاکمیت برقرار شود. تصمیمات این مرجع کلیدی گسترۀ وسیعی از سیاست‌های آموزشی، عمومی و هویتی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

پیشینه

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نظام جمهوری اسلامی ایران، دگرگونی بنیادین در نظام آموزش و رفع چالش‌های فزایندۀ سیاسی در دانشگاه‌ها را ضروری یافت. امام خمینی، نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران، در پیام نوروزی ۱۳۵۹ش، خواستار انقلاب اساسی در دانشگاه‌ها، تصفیۀ استادان مروج فرهنگ بیگانه و رفع بیگانگی روشنفکران دانشگاهی از جامعۀ اسلامی شد. شورای انقلاب در اواخر فروردین همان سال، مهلت سه روزه‌ای برای برچیدن دفاتر گروه‌های سیاسی در دانشگاه‌ها تعیین کرد و مقرر داشت که پس از پایان امتحانات در خرداد، دانشگاه‌ها تعطیل شود تا نظام آموزشی بر پایۀ موازین انقلابی طرح‌ریزی گردد. این تعطیلی، زمینه‌ساز تغییر متون درسی، گزینش استادان و دگرگونی ساختار آموزش عالی شد.

فرمان تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی در ۲۳ خرداد ۱۳۵۹ش صادر شد. هفت تن از صاحب‌نظران، شامل محمدجواد باهنر، مهدی ربانی املشی، حسن حبیبی، عبدالکریم سروش، شمس آل‌احمد، جلال‌الدین فارسی و علی شریعتمداری مأمور تدوین خط‌مشی فرهنگی دانشگاه‌ها، آماده‌سازی استادان و رسیدگی به امور نظام آموزش عالی شدند. برای پیشبرد این اهداف، گروه‌های برنامه‌ریزی در رشته‌های مختلف علمی و کمیتۀ اسلامی کردن دانشگاه‌ها در ستاد تشکیل شد. این ستاد با تدوین برنامه‌های جدید، مقدمات بازگشایی دانشگاه‌ها را در آذر ۱۳۶۱ش فراهم کند. در شهریور ۱۳۶۲ش نیز ترکیب این ستاد با اضافه شدن برخی مسئولان اجرایی از‌ جمله وزیر فرهنگ و آموزش عالی و وزیر ارشاد اسلامی تقویت شد تا هماهنگی میان سیاست‌گذاری و بخش‌های اجرایی افزایش یابد.

در ۱۹ آذر ۱۳۶۳ش ستاد انقلاب فرهنگی به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارتقا یافت و مأموریت آن به سیاست‌گذاری در کلان‌ساختار فرهنگی کشور شامل مدارس، رسانه‌ها و هنر گسترش پیدا کرد. همچنین با ورود رؤسای سه قوه به ترکیب اعضا، چالش عدم ضمانت اجرای مصوبات ستاد برطرف شد؛ به‌طوری که در مهر ۱۳۶۵ش، مصوبات آن در حکم قانون و برای دستگاه‌ها لازم‌الاجرا شد.

سیاست‌گذاری فرهنگ عمومی

شورای عالی انقلاب فرهنگی در مسیر توسعۀ فعالیت‌های خود، تنظیم ضوابط مربوط به فرهنگ عمومی جامعه را به بخش‌های تخصصی واگذار کرد. در همین راستا، طی اصلاح آیین‌نامۀ شورای فرهنگ عمومی در دی ۱۳۶۴ش، حوزه‌های علمیه و مؤسسات دینی غیردولتی از شمول برخی ضوابط عمومی این شورای تخصصی مستثنی شدند و شورای عالی تبلیغات اسلامی به‌عنوان واسطۀ هماهنگ‌کننده میان بخش‌های فرهنگ عمومی تعیین شد. این تصمیم ساختاری با هدف صیانت از استقلال نهاد مرجعیت در امور آموزشی، مالی و مدیریتی اتخاذ شد و مدیریت این حوزه در اختیار شورای عالی حوزه‌های علمیه قرار گرفت.

ساختار

ساختار کلان شورای عالی انقلاب فرهنگی از صحن علنی، شورای معین، دبیرخانه، ستادهای راهبری، شوراهای تخصصی اقماری و کمیته‌های کارشناسی تشکیل می‌شود. جلسات شورا با حضور اکثریت مطلق اعضا رسمیت یافته و مصوبات آن با رأی اکثریت حاضرین، مشروط بر اینکه از هفت رأی کمتر نباشد و حداقل یکی از رؤسای قوا رأی مثبت داده باشد، معتبر است. تعداد اعضای شورا در راستای چابک‌سازی در سال‌های اخیر از پنجاه نفر به سی نفر کاهش یافته است. رئیس‌جمهور ریاست عالی شورا را بر عهده دارد و رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس قوه قضائیه به‌ترتیب نایب‌رئیس اول و دوم شورا هستند. دبیر شورا نیز عضو حقوقی مجموعه محسوب می‌شود که مسئولیت امور اداری و پشتیبانی پژوهشی را بر عهده دارد.

دبیرخانۀ شورا به‌عنوان بازوی اداری، کارشناسی و پشتیبانی پژوهشی، به‌صورت یک مؤسسۀ پژوهشی وظیفۀ شناخت نیازهای فرهنگی جامعه، بررسی جریان‌های فکری و ارزیابی عملکرد نهادها را بر عهده دارد. در ساختار جدید، فعالیت‌های این نهاد به‌شیوۀ قرارگاهی، ستادمحور و میزمحور سازمان‌دهی شده است. در این فرآیند، بخشی از میزهای تخصصی به تشکل‌های مردمی واگذار شده تا زمینۀ مشارکت مستقیم فعالان غیردولتی در حکمرانی فرهنگی فراهم شود. همچنین تدوین و سیاست‌گذاری اسناد با تصدی‌گری و مشارکت حداکثری دستگاه‌ها و وزارتخانه‌های مربوطه انجام می‌گیرد.

اقدامات کارشناسی شورا از طریق پنج ستاد مرکزی شامل ستاد علم و فناوری، ستاد فرهنگی‌اجتماعی، ستاد تعلیم و تربیت، ستاد خانواده و زنان و ستاد سلامت پیگیری می‌شود. همچنین، شوراهای تخصصی اقماری متعددی تحت نظر این نهاد فعالیت می‌کنند که شورای فرهنگ عمومی، شورای هنر، شورای اسلامی شدن دانشگاه‌ها، شورای تحول علوم انسانی و شورای تخصصی حوزوی از آن جمله‌ هستند. شورای تخصصی حوزوی به‌عنوان یک نهاد اقماری، وظیفۀ هماهنگی و ارتباط ساختاری میان شورای عالی و حوزه‌های علمیه را در مسائل مشترک بر عهده دارد. تأیید صلاحیت رؤسای دانشگاه‌ها نیز بر عهده کمیته‌ای ویژه با حضور دبیر شورا، رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها و وزیران مربوطه است. همچنین بر اساس فرآیندهای نوین تشکیلاتی، هماهنگی و تقسیم کار ساختاری میان این نهاد و شورای عالی فضای مجازی در حوزه‌های مشترک به وظایف تحولی مجموعه افزوده شده است.

دبیران ادوار شورا

دبیر شورا مسئولیت امور اداری، کارشناسی و پشتیبانی پژوهشی را بر عهده داشته و با انتخاب اعضا و حکم رئیس‌جمهور منصوب می‌شود.

نام و نام خانوادگی	دورۀ مسئولیت
محمدرضا هاشمی گلپایگانی	۱۳۶۳ تا ۱۳۷۲ش
مصطفی میرسلیم	۱۳۷۲ تا ۱۳۷۵ش
محمدعلی کی‌نژاد	۱۳۷۵ تا ۱۳۸۴ش
محمدرضا مخبر دزفولی	۱۳۸۴ تا ۱۳۹۷ش
سید سعیدرضا عاملی	۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ش
عبدالحسین خسروپناه	۱۴۰۱ش تا کنون

اعضای حقیقی و حقوقی فعلی شورا

جایگاه در شورا	مسئولیت اجرایی/ نوع عضویت	نام و نام‌خانوادگی
رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی	رئیس‌جمهور	مسعود پزشکیان
نایب‌رئیس اول	رئیس مجلس شورای اسلامی	محمدباقر قالیباف
نایب‌رئیس دوم	رئیس قوه قضائیه	غلامحسین محسنی اژه‌ای
عضو حقوقی و دبیر	دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی	عبدالحسین خسروپناه
اعضای حوزه آموزش و بهداشت	وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، وزیر آموزش و پرورش، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.	حسین سیمایی صراف، علیرضا کاظمی، محمدرضا ظفرقندی
اعضای حوزه فرهنگ و رسانه	وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، رئیس سازمان صدا و سیما، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی.	عباس صالحی، پیمان جبلی، محمد قمی
اعضای حوزه زنان و خانواده	معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور، رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان	زهرا بهروز آذر، فهیمه فرهمندپور
اعضای حقیقی شورا	نخبگان علمی و فرهنگی منصوب از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران	سعیدرضا عاملی، علیرضا اعرافی، ایمان افتخاری، امیرحسین بانکی‌پور، حمید پارسانیا، عادل پیغامی، غلامعلی حداد عادل، حسن رحیم‌پور ازغدی، علی‌اکبر رشاد، محمدحسین ساعی، ابراهیم سوزنچی کاشانی، منصور کبگانیان، محمدرضا مخبر دزفولی، مرتضی میرباقری، صادق واعظ‌زاده، احمد واعظی.

اهداف

شورای عالی انقلاب فرهنگی به‌عنوان قرارگاه مرکزی فرهنگی کشور شناخته می‌شود که هدایت و ایجاد ثبات در سیاست‌گذاری‌های مذهبی، علمی و ملی را بر عهده دارد. این جایگاه قرارگاهی سبب می‌شود که با تغییر دولت‌ها، ریل‌گذاری فرهنگی جامعه دچار نوسان نشود. اهداف این نهاد بر اساس اساسنامه مصوب، عبارت است از:

1. تعمیق و نفوذ فرهنگ اسلامی در شئون مختلف جامعه و اعتلای فرهنگ عمومی بر پایه ارزش‌های انقلاب.
2. دگرگونی بنیادین در نظام آموزشی و تحول ساختاری در دانشگاه‌ها، مدارس و مراکز هنری کشور جهت تربیت نیروی متخصص، متعهد و مستقل.
3. رشد علمی و دست‌یابی به استقلال پژوهشی از طریق تعمیم سواد، بسط روحیۀ تحقیق و بهره‌گیری بهینه از دستاوردهای دانش بشری.
4. صیانت از هویت تاریخی جامعه از طریق حفظ، احیا و معرفی مآثر و آثار اسلامی و ملی ایران.
5. رفع موانع رشد فرهنگی جامعه از طریق پاک‌سازی محیط‌های علمی از دیدگاه‌های مادی و نفی مظاهر غرب‌زدگی.
6. صدور پیام فکری انقلاب اسلامی و توسعه مناسبات و روابط فرهنگی با سایر کشورهای جهان به ویژه جوامع اسلامی.

عرصه‌های مأموریتی

محورهای دوازده‌گانه مأموریت این نهاد بر پایۀ مبانی دینی و دستورالعمل‌های ابلاغی شامل این موارد است:

• تمدن نوین اسلامی و امور دینی
• تعلیم و تربیت اسلامی در نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی
• فرهنگ عمومی،
• امور اجتماعی،
• اخلاق و معنویت
• علم، فناوری، نوآوری
• بازنگری در رشته‌های علوم انسانی
• ترویج قرآن و سیره اهل‌بیت
• مهندسی و اقتصاد فرهنگ
• خانواده و زنان
• مدیریت محتوای فرهنگی و اجتماعی فضای مجازی
• تعاملات بین‌المللی فرهنگی و علمی

وظایف

وظایف تدوین‌شده برای تحقق عرصه‌های مأموریتی شورا، در سه حوزۀ اصلی تفکیک شده است:

1. سیاست‌گذاری و طرح‌های راهبردی: تدوین سیاست‌های کلان در موضوعاتی مانند تحکیم بنیان خانواده، ریشه‌کنی بی‌سوادی، هدایت تولیدات هنری، توسعۀ همکاری حوزه و دانشگاه، حفظ شتاب رشد علمی، تسهیل فعالیت‌های تشکل‌های مردمی و انتشار افکار فرهنگی انقلاب اسلامی در کنار برقراری روابط علمی با سایر کشورها در این بخش پیگیری می‌شود.
2. تدوین ضوابط و مصوبات اجرایی: وضع مقررات و تعیین معیارهای تأسیس دانشگاه‌ها و فرهنگستان‌ها در کنار تصویب ضوابط گزینش معلمان، استادان و دانشجوهای کشور بر عهده این نهاد است.
3. رصد و نظارت راهبردی: ارزیابی مستمر وضعیت فرهنگی کشور، پایش جبهه‌بندی‌های این حوزه، تحلیل جریان‌های فکری جهان، شناسایی شیوه‌های تهاجم فرهنگی و نظارت بر عدم مغایرت برنامه‌های وزارتخانه‌ها با مصوبات شورا از تکالیف نظارتی این مجموعه به‌شمار می‌رود که در دستورالعمل‌های جدید بر پیگیری این مصوبات تا حصول نتیجۀ عملی تأکید شده است.

عملکرد و اقدامات

شورای عالی انقلاب فرهنگی از ابتدای فعالیت خود اقدامات گسترده‌ای را در راستای تغییر برنامه‌ریزی آموزشی، افزودن دروس معارف و تأسیس سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی انجام داد. عملکرد این نهاد در طول بیش از چهار دهه فعالیت در محورهای زیر تفکیک می‌شود:

• بیش از 2000 مصوبه در حوزۀ فرهنگ، علم و فناوری: شامل تأیید صلاحیت افراد در جایگاه‌های حقوقی مانند ریاست دانشگاه‌ها، تعیین کارویژه‌ها، ایجاد فرآیندها، تأسیس سازمان‌ها و تصویب سندهای ملی.
• تأسیس و توسعۀ نهادهای علمی و فرهنگی؛ ازجمله: راه‌اندازی دانشگاه تربیت مدرس برای تربیت کادر هیئت علمی متعهد، تأسیس دانشگاه بین‌المللی امام خمینی برای جذب دانشجویان خارجی، تصویب اساسنامۀ دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه پیام‌نور، پایه‌گذاری فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، فرهنگستان علوم، فرهنگستان علوم پزشکی و فرهنگستان هنر، ایجاد شورای فرهنگ عمومی، بنیاد ملی نخبگان، شورای فرهنگی‌اجتماعی زنان و مدارس خاص اتباع خارجی.
• تدوین اسناد بالادستی و سیاست‌های کلان: شامل سند نقشۀ مهندسی فرهنگی کشور (اسفند ۱۳۹۱ش)، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (دی ۱۳۹۰ش)، سند راهبردی اجرای منشور توسعۀ فرهنگ قرآنی (اردیبهشت ۱۳۸۸ش)، سند نهضت مطالعه مفید و اساسنامۀ بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای (آبان ۱۳۸۵ش).
• سیاست‌گذاری در حوزه خانواده، زنان و پوشاک: شامل تصویب اولویت‌های موضوعی منشور حقوق و مسئولیت‌های زنان جهت تدوین قوانین مرتبط در مراجع قانون‌گذاری، تصویب راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب و تدوین شاخص‌های بازاریابی و برندسازی لباس بر پایۀ هماهنگی با زیست‌بوم، ارزش‌مداری و توجه به نمادهای ایرانی و اسلامی.
• تحول در نظام آموزش عمومی و عالی: شامل دگرگونی در نظام سنجش با رویکرد جدید در نحوۀ برگزاری کنکور و آزمون‌های جامع، تنوع‌بخشی به فراگیری زبان دوم بر اساس نیازهای اقتصادی و جغرافیایی، تصویب رعایت تفاوت‌های جنسیتی در قالب شاخص‌های عدالت تربیتی.
• مهندسی هویت ملی با هدف زمینه‌سازی برای شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی با تکیه بر بر تقویت زبان فارسی، توسعۀ فرهنگ عمومی و ترویج اسلام راستین، حفظ مؤلفه‌های ایرانی‌اسلامی در برابر تهاجم بیگانه، محوریت ولایت فقیه، حاکمیت عدالت و فرهنگ مقاومت، تقویت میهن‌پرستی، همبستگی ملی و احیای حافظه تاریخی مردم ایران.
• ساماندهی امور نخبگان با تصویب سند راهبردی کشور در امور نخبگان و همچنین بازنگری در آیین‌نامۀ ارتقای اعضای هیئت علمی.
• سیاست‌گذاری فضای مجازی: تصویب کلیات سند راهبردی فضای مجازی کشور و تدوین نظام‌نامۀ پیوست فرهنگی برای پروژه‌های بزرگ عمرانی، صنعتی و فناوری.
• تحول و اسلامی‌سازی علوم انسانی: از طریق بازنگری در سرفصل‌های درسی، تعریف رشته‌های جدید، توسعۀ زیرساخت‌های فلسفی و روش‌شناسی بر پایۀ اندیشه‌های معاصر، حمایت از تأسیس پژوهشگاه‌های تخصصی، تربیت شبکۀ اساتید متعهد و گسترش مقالات و پایان‌نامه‌ها با رویکرد بومی.

جایگاه حقوقی مصوبات

اعتبار مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی بر اساس فرامین رهبر جمهوری اسلامی شکل گرفته است؛ با این حال تعیین مرز دقیق میان این مصوبات و قوانین مجلس شورای اسلامی همواره موضوع بحث‌های حقوقی بوده است. بر اساس نظریات تفسیری شورای نگهبان در سال‌های ۱۳۶۱ش و ۱۳۷۳ش، مجلس شورای اسلامی حق وضع قوانین مغایر با مصوبات این شورا را ندارد. بر همین اساس، دیوان عدالت اداری نیز صلاحیت ابطال تصمیم‌های این نهاد را از خود سلب کرده و مصوبات شورا را هم‌طراز قوانین حاکمیتی و فراتر از آیین‌نامه‌های دولتی دانسته است.

در همین راستا، سند تحول شورای عالی انقلاب فرهنگی این نهاد را به‌عنوان مرجع عالی سیاست‌گذاری و قرارگاه مرکزی علمی و فرهنگی کشور بازتعریف کرد که تمام دستگاه‌های حاکمیتی موظف به تبعیت از آن هستند. با این حال، برای حفظ نظم حقوقی تأکید شده که شورا باید از ورود به عرصۀ قانون‌گذاری جزئی که در صلاحیت ذاتی مجلس شورای اسلامی است پرهیز کند تا مرز میان سیاست‌گذاری کلان و وضع قوانین عادی مخدوش نشود.

دیدگاه‌های منتقدان

در آغاز فعالیت شورای عالی انقلاب فرهنگی، برخی جریان‌های سیاسی و مسئولان دانشگاهی با تعطیلی دانشگاه‌ها و شیوۀ اجرای تغییرات ساختاری مخالفت کردند؛ در مقابل، امام خمینی با رد این انتقادات، معترضان را به غرب‌زدگی متهم کرده و بر ضرورت رفع بیگانگی دانشگاه با فرهنگ اسلامی تأکید کرد. موافقان این جریان نیز با برگزاری نشست‌های متعدد، هدف اصلی این جریان را رفع بیگانگی دانشگاه با فرهنگ اسلامی، تربیت استادان متعهد و متناسب‌سازی علوم آموزشی با نیازهای جامعه اعلام کردند.

چالش جایگاه قانونی و خلأ نظارتی

عدم ذکر نام این شورا در قانون اساسی مباحثی را دربارۀ جایگاه حقوقی آن ایجاد کرده است. منتقدان با استناد به نظریات تفسیری پیش از بازنگری، وظایف رهبر را منحصر به اصل ۱۱۰ می‌دانستند، اما موافقان مشروعیت شورا را بر پایۀ اختیارات ولایت مطلقه در اصل ۵۷ تبیین می‌کنند. همچنین، نبود یک نهاد نظارتی مستقیم برای بررسی عدم مغایرت مصوبات شورا با قانون اساسی از موضوعات مورد بحث میان حقوقدانان بوده است. هرچند بر اساس آخرین تغییرات قانونی، دیوان عدالت اداری تنها صلاحیت دارد بر مصوبات و تصمیم‌های ستادها و کارگروه‌های زیرمجموعه این شورا نظارت کند.

چالش‌های اجرایی

از دیدگاه انتقادی، چالش‌های اجرایی این نهاد در سه محور خلاصه می‌شود:

1. ضعف در مشارکت‌جویی نخبگان: منتقدان به ضعف ارتباط شورا با بدنۀ نخبگان جامعه و وجود نگرش‌های مانع از مشارکت مردم در فرآیندهای فرهنگی اشاره دارند که دستیابی به اهداف کیفی اولیه را با مانع روبه‌رو کرده است.
2. تزلزل اجرایی اسناد بالادستی: بررسی‌ها نشان می‌دهد بخشی از اسناد کلان مانند سند مهندسی فرهنگی و سند تحول آموزش و پرورش به‌دلیل رفتارهای سلیقه‌ای هم‌زمان با تغییر مدیریت‌های سیاسی و غلبۀ ترجیحات اقتصادی در طرح‌های توسعه، به مرحلۀ اجرای کامل نرسیده و راکد مانده‌اند.
3. موانع ساختاری و پیوست‌نگاری: گستردگی مأموریت‌ها، تکثر نهادهای موازی و ضعف ابزارهای نظارتی شورا سبب مغفول ماندن ابعاد فرهنگی شده است؛ به‌همین دلیل، کارشناسان بر ضرورت تدوین پیوست‌های فرهنگی عملیاتی برای مصوبات کلان و افزایش آگاهی جامعه جهت شکل‌گیری مطالبه‌گری عمومی تأکید می‌کنند.

منابع

• «آیین نامۀ شورای تخصصی حوزوی مصوب 17/08/1390 شورای عالی انقلاب فرهنگی». سامانۀ ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «آیین‌نامۀ داخلی شورای عالی انقلاب فرهنگی (مصوب 1402)». وب‌سایت نظامات. ۱۴ اسفند ۱۴۰۲.
• اداره کل قوانین و مقررات کشور (۱۳۷۲). مجموعه مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی. تهران: مؤسسه اطلاعات.
• «از ستاد انقلاب فرهنگی تا شورای انقلاب فرهنگی». پرتال امام خمینی. ۲۳ خرداد ۱۳۹۱.
• «اساسنامۀ بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، مصوب 09/03/1385 شورای عالی انقلاب فرهنگی». سامانۀ ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ تیر ۱۴۰۵.
• «اصلاحات آیین‌نامه گروه فرهنگ عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. دریافت‌شده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
• «اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی». وب‌سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی. دریافت‌شده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
• «اولویت‌های موضوعی منشور زنان در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد». خبرگزاری ایرنا. ۲ بهمن ۱۴۰۳.
• «بیانات در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی». وب‌سایت دفتر حفظ و نشر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. ۱۹ آذر ۱۳۹۳.
• «تاریخچۀ شورای عالی انقلاب فرهنگی». وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. ۳۰ فروردین ۱۴۰۰.
• «تحول علوم انسانی اسلامی؛ از بنیان‌های فلسفی تا چشم‌انداز جهانی». خبرگزاری آنا. ۱۳ شهریور ۱۴۰۴.
• «تدریس زبان انگلیسی در مدارس حذف نمی‌شود». خبرگزاری دنیای اقتصاد. ۲۱ خرداد ۱۳۹۸.
• «تفکیک جنسیتی کتب درسی؟». خبرگزاری تابناک. ۲۳ آبان ۱۴۰۲.
• «جایگاه، اهداف و وظایف شورای عالی انقلاب فرهنگی». وب‌سایت مدرسۀ علمیۀ خواهران حضرت عبدالعظیم (ع). ۷ دسامبر ۲۰۲۰.
• «جایگاه، اهداف و وظایف شورای عالی انقلاب فرهنگی». سامانۀ ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ تیر ۱۴۰۵.
• «جزئیاتی از تحولات جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی». خبرگزاری قدس آنلاین. ۲۱ آذر ۱۴۰۲.
• جناتی، حسین (۱۳۷۰). شورای نگهبان سند مشروعیت قوانین نظام. تهران: مؤلف.
• «چالش دادگاه‌ها با مصوبات شورای انقلاب فرهنگی/ یک قاضی دیگر مصوبۀ این شورا را رد کرد». خبرگزاری خبر آنلاین. ۱۸ خرداد ۱۴۰۵.
• خمینی، روح‌الله (۱۳۸۹). صحیفه امام. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
• دبیرخانه شورای انقلاب فرهنگی (۱۳۸۴). بیست سال تلاش در مسیر تحقق اهداف انقلاب فرهنگی. تهران: دانش پرور.
• «دبیرخانۀ شورای عالی انقلاب فرهنگی». وب‌سایت جامعۀ اندیشکده‌ها. دریافت‌شده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
• رضوی، مسعود (۱۳۷۶). هاشمی و انقلاب. تهران: همشهری.
• «سند تحول شورای عالی انقلاب فرهنگی». خبرگزاری اختبار. ۷ دی ۱۴۰۱.
• «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، مصوب 06/10/1390 شورای عالی انقلاب فرهنگی». سامانۀ ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ تیر ۱۴۰۵.
• «سند راهبردی کشور در امور نخبگان، مصوب 11/07/1391 شورای عالی انقلاب فرهنگی». سامانۀ ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
• «سند ملی خواندن و ترویج مطالعه مفید، مصوب 24/11/1402 شورای عالی انقلاب فرهنگی». سامانۀ ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ تیر ۱۴۰۵.
• سوادی، عصمت؛ فیاض‌بخش، نفیسه (۱۴۰۱). «پیوست‌نگاری فرهنگی، راهکار عملی در مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی (با تأکید بر مصوبات حوزۀ زنان و خانواده». مطالعات اسلامی زنان و خانواده. نهم (هفدهم).
• شرف‌زاده بردر، محمد (۱۳۸۳). انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌های ایران. تهران: پژوهشکده امام‌خمینی و انقلاب اسلامی.
• «شورای عالی انقلاب فرهنگی، اتاق فرمان علم و فرهنگ کشور است». خبرگزاری صداوسیما. ۱۴ شهریور ۱۴۰۰.
• «شورای عالی انقلاب فرهنگی، بیانات در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی». وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. دریافت‌شده در ۲ تیر ۱۴۰۵.
• «شورای عالی انقلاب فرهنگی». خبرگزاری تابناک. دریافت‌شده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
• علیدوست ذوقی، پیمان؛ چیرانی، ابراهیم؛ آزاده‌دل، محمدرضا (۱۴۰۰). «نقش بازاریابی رسانه‌های اجتماعی و هویت اجتماعی برند در صنعت پوشاک با تأکید بر معیارهای شورای عالی انقلاب فرهنگی». رهیافت انقلاب اسلامی. پانزدهم (پنجاه و پنجم).
• «کاهش تعداد اعضای شوری عالی انقلاب فرهنگی به 30 نفر». خبرگزاری ایسنا. ۱۷ دی ۱۴۰۳.
• «گذری بر اهداف و دستاوردهای شورای عالی انقلاب فرهنگی». خبرگزاری رسا. ۲ اردیبهشت ۱۴۰۳.
• فوزی تویسرکانی، یحیی (۱۳۸۴). تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران. تهران: عروج.
• ملکی، محمد (۱۳۷۷). دیروز و امروز، گزیده یاداشت‌های سیاسی و اجتماعی (۱۳۵۸–۱۳۷۶). تهران: قصیده.
• «مصوبۀ نقشۀ مهندسی فرهنگی کشور، مصوب 15/12/1391 شورای عالی انقلاب فرهنگی». سامانۀ ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ تیر ۱۴۰۵.
• «منشور توسعۀ فرهنگ قرآنی، مصوب 22/02/1388 شورای عالی انقلاب فرهنگی». سامانۀ ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ تیر ۱۴۰۵.
• نجفی، مهدی (۱۳۹۷). «بررسی تحلیلی- انتقادی مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی». قانون یار. دوم (هفتم).
• «نظام‌نامۀ پیوست فرهنگی طرح‌های مهم و کلان کشور (مصوب 21/01/1392)». وب‌سایت پیوست‌نگاری افق. دریافت‌شده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
• «واکنش دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصمیم گیری دربارۀ کنکور سال آینده». خبرگزاری خبر آنلاین. ۲۳ خرداد ۱۴۰۵.
• هزاوه‌یی، سیدمحمدمهدی (۱۳۷۸). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به‌همراه مجموعه نظریات شورای نگهبان. تهران: چاپخانه پاسدار اسلام.
• «همکاری دولت در اجرای مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. دریافت‌شده در ۲ تیر ۱۴۰۵.
• هوشنگی، حمید؛ سلیمی‌زاده، رضا (۱۴۰۱). «جایگاه هویت ملی در مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی (مورد مطالعاتی مصوبات 1390 تا 1400)». مطالعات ملی. بیست و سوم (سوم).