پروانه معصومی؛ زن بازیگر و فیلمساز ایرانی.
 | |
پادکست مقاله | 🡇
|
پروانه معصومی (۱۱ اسفند ۱۳۲۳ – ۶ آذر ۱۴۰۲ش) از بازیگرانی است که زندگی حرفهایاش هم در سینمای پیش از انقلاب و هم در فضای فرهنگی پس از انقلاب اسلامی ادامه یافت. حضور او در سینمای دهۀ ۱۳۵۰، دیدارش با فرح پهلوی در جشنوارۀ فیلم تهران ـ که آن را غیرارادی دانست ـ و سالها بعد حضورش در دیدار هنرمندان با آیتالله خامنهای، از جمله نقاط بحثبرانگیز کارنامۀ اوست. معصومی در انتخاب نقشها رویکردی محدود و گزینشی داشت و در مقاطعی از سینما فاصله گرفت. دیدگاههای صریحش درباره خانواده، پوشش زنان و عملکرد سینمای ایران، واکنشهایی را برانگیخت. مهاجرت از تهران و سکونت در روستای طاهرگوراب گیلان، مسیر زندگی او را تغییر داد.
تحصیلات و خانواده
سکینه کبودرآهنگی با نام هنری پروانه معصومی در ۱۱ اسفند ۱۳۲۳ش در محلۀ «دانشگاه تهران» در خانوادهای مذهبی و پرجمعیت به دنیا آمد. او در سال ۱۳۴۲ش در رشته «منابع طبیعی» دیپلم گرفت. سپس در دانشکدۀ زبانهای خارجی دانشگاه ملی ایران (دانشگاه شهید بهشتی) تحصیل کرد و در ۲۲ سالگی برای تکمیل تحصیلات به آلمان رفت.[۱] در آلمان با عکاسی حرفهای به نام مسعود معصومی آشنا شد و بهعنوان مدل با وی همکاری کرد.[۲] این آشنایی زمینهساز ازدواجشان شد.[۳] ازدواجشان به سبک ایرانی و پس از آشنایی خانوادهها و تأیید آنها انجام شد.[۴] حاصل این ازدواج یک پسر به نام نیما است[۵] که فارغالتحصیل رشتۀ معماری است.[۶] نیما طراح خانۀ مادرش در شمال است.[۷] شوهر پروانه معصومی در سال ۱۳۹۵ش بر اثر بیماری درگذشت.[۸]
بازگشت به ایران
معصومی پس از فارغالتحصیلی در رشتۀ مترجمی زبان به ایران بازگشت و در یک شرکت تجاری در عرصۀ مدیریت و مترجمی مشغول به فعالیت شد؛ ولی بهدلیل مشکلاتی که در سر راه زنان برای کار در ادارات در دورۀ پهلوی وجود داشت، از ادامۀ فعالیت در این شرکت انصراف داد.[۹]
بازیگری قبل از انقلاب
پروانه معصومی در دورۀ پهلوی با حمایت و تشویق همسرش[۱۰] و با بازی در فیلم «رگبار» در سال ۱۳۵۰ش وارد سینما شد و در ادامه در فیلمهایی مانند «بیتا»، «شهر قصه»، «غریبه و مه» و «کلاغ» به ایفای نقش پرداخت و بعد از آن چند سالی از سینما فاصله گرفت.[۱۱]
دیدار پروانه معصومی با فرح پهلوی
معصومی بهصراحت هرگونه دیدار اختیاری با فرح پهلوی را نفی کرده و با اشاره به تصویری که از وی در حضور فرح منتشر شده است، گفت فقط یکبار در جشنوارۀ «فیلم تهران» تهدید به حضور داشتن در زمان بازدید فرح از جشنواره شده است.[۱۲]
بازیگری بعد از انقلاب
پروانه معصومی از جمله هنرمندانی بود که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به دنیای بازیگری بازگشت و در فیلم سینمایی «راه دوم» به کارگردانی حمید رخشانی دیده شد. او با بازی در فیلم «گلهای داودی» درخشید و بازی در سریال امام علی نقطه عطفی در زندگی بازیگریاش به شمار میآید.[۱۳] سریال یوسف پیامبر به کارگردانی فرجالله سلحشور نیز توانست قدرت بازیگری او را به رخ بکشاند.[۱۴]
کارگردانی
این بازیگر زن ایرانی در مقام کارگردانی دو فیلم کوتاه به نامهای «عاشقی» و «چشمان پدر» ساخته است. مستند نخست در مورد عزیز عاشقی نگهبان تختجمشید است و چشمان پدر زندگی یک جانباز را به تصویر میکشد.[۱۵]
داوری
معصومی در سال ۱۳۹۳ش بهعنوان یکی از داوران جشنواره تئاتر ابریشم انتخاب شد.[۱۶] وی در سال ۱۳۹۴ش نیز در کنار علیرضا خمسه به داوری جشنوارۀ استانی تئاتر معلولان گیلان پرداخت.[۱۷]
دیدگاه او درباره بازیگری
پروانه معصومی به گفتۀ خودش کسی نیست که در هر فیلمی بازی کند.[۱۸] او در گیلان به آموزش بازیگری روی آورد؛ اما به گفتۀ خودش چون همۀ جوانان میخواستند سوپراستار باشند این کلاسها را تعطیل کرد؛ زیرا او معتقد است قبل از این که ما بازیگر خوبی باشیم باید انسان خوبی باشیم.[۱۹]
جایگاه خانواده
او در کنار خانواده بودن را بر بازیگری و هر چیز دیگری ترجیح میدهد و به گفته خودش میان بازیگری و خانواده، بدون تردید خانواده را انتخاب میکند. او با وجود کمکهای همسرش در دوران تربیت فرزندش، پیشنهادهای کاری بسیاری را رد کرده است. مادرانگی جایگاه ویژهای نزد او دارد. از نظر او تا یک زن مادر نشود کامل نمیشود. وی از آنجا که خودش در یک خانواده پرجمعیت به دنیا آمده است همیشه علاقهمند بوده که فرزندان بیشتری داشته باشد؛ ولی بهدلیل بیماری قلبیاش این امر محقق نشده است.[۲۰]
سبک زندگی پروانه معصومی
او خود را انسان قانعی میداند که توقع زیادی از زندگی ندارد و همیشه احساس خوشایندی نسبت به داشتههایش دارد.[۲۱] وی همچنین از زندگی نمایشی نفرت دارد و معتقد است در قالب بازیگری هم دوست ندارد مردم را فریب دهد.[۲۲]
سحرخیزی یکی از ویژگیهای معصومی است. او زمستانها ساعت نُه شب میخوابد و تابستانها بهدلیل طولانیبودن روز کمی بیشتر بیدار میماند. او و پسرش غذای خانگی را بر غذای بیرون از منزل ترجیح میدهند.[۲۳]
پروانه معصومی خرید لوازم ایرانی را ترجیح میدهد و به گفتۀ خودش همه لوازم منزلش ایرانی هستند.[۲۴]
علاقمندیها و مهاجرت به دل طبیعت
پروانه معصومی از بچگی عاشق طبیعت بوده و زندگی در طبیعت برای او درسآموز است.[۲۵] وی بخشی از کودکی خود را در باغ خودشان در فرحزاد گذرانده است.[۲۶] علاقۀ به طبیعت و مشکلات مالی و شلوغی تهران سبب شد تا او به روستای طاهرگوراب در «صومعهسرا» کوچ کند. وی عاشق گیاهانی است که در آنجا پرورش میدهد. کار در شالیزار نیز یکی از علاقمندیهای پروانه معصومی در شمال ایران است.[۲۷] او وجود هوا و غذای سالم، آرامش و آسایش در زندگیاش را مرهون حضورش در صومعهسرا میداند.[۲۸]
شیوه گذران اوقات فراغت
گشتزدن در باغ قبل از صبحانه از عادتهای همیشگی پروانه معصومی است. رسیدگی به کارهای خانه و آشپزی نیز بخشی از دلمشغولیهای روزانۀ وی است. این بازیگر زن ایرانی در کنار سایر فعالیتها، بخشی از اوقات خود را به مطالعۀ روزنامهها و کتابهای تازه منتشر شده اختصاص میدهد.[۲۹]
سریالهای ترکیهای
از نگاه این زن بازیگر ایرانی سریالهای ترکیهای در تقابل با فرهنگ ایرانیان بوده و موجب از همگسیختگی بنیان برخی خانوادهها شده است.[۳۰]
پوشش زنان ایرانی
معصومی بر این باور است که زنان ایرانی از زمان زرتشت تاکنون همواره مقید به حفظ پوشش بودند و پوشیدگی از ویژگیهای برجسته پوشاک زنان در دوران ساسانیان بود. از نظر او حجاب بهشکلی معطوف به ذات زن و امری درونی است تلفیق این جوشش درونی با پوشش بیرونی باعث خوشترکیبی و زیبایی ظاهر زن میشود.[۳۱] از نظر این بازیگر ایرانی اگر فرهنگسازی در زمینه حجاب از دورۀ کودکی انجام شود؛ زن ایرانی حجاب را اجباری تلقی نمیکند و آن را برای حفظ ارزرشهای خود انتخاب میکند.[۳۲]
پوشش زنان در سینمای دوره پهلوی
معصومی در مصاحبهای عنوان کرد شرایط بازی در همۀ فیلمهای قبل از انقلاب برای زنان مناسب نبود، بههمین دلیل وی در هر فیلمی حضور پیدا نمیکرد.[۳۳] او پوشش نامناسب برخی از بازیگران زن در فیلمهای دوره پهلوی را علیرغم میل باطنیشان و فقط برای گذران زندگی میداند.[۳۴]
پوشش زنان در سینمای پس از انقلاب
او همچنین نگاهی انتقادی به وضعیت پوشش زنان در سینمای بعد از انقلاب دارد و معتقد است با وقوع انقلاب اسلامی قرار بود مبانی اسلامی در سینمای ایران رعایت شود؛[۳۵] البته پروانه معصومی امیدوار است که روزی سینما در ایران جامعه را به انسانیت و اسلامیت سوق دهد.[۳۶] از نظر این بازیگر زن ایرانی رعایت عفاف و حجاب در سینمای بعد از انقلاب یک مزیت برای زنان فعال در سینما است که باعث تقویت ابعاد هنری بازیگران زن شده است.[۳۷]
انتقاد پروانه معصومی از وضعیت پوشش بازیگران
پروانه معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون ایران، از وضعیت نمایش حجاب در تولیدات سینمایی و تلویزیونی داخلی انتقاد کرد. به گفته وی، نحوه نمایش پوشش در این آثار همچنان نامناسب و ناخوشایند است و نیاز به بازنگری جدی دارد.
این بازیگر معتقد است استفاده صرف از روسری در آثار نمایشی بدون رعایت اصول حیا و حجاب، نمیتواند اثری را اسلامی قلمداد کند. وی بهبود نسبی وضعیت حجاب در رسانه ملی را احتمالاً ناشی از فشارهای بیرونی دانست، اما تأکید کرد که این تغییرات کافی نبوده و بسیاری از صحنهها همچنان از استانداردهای مورد انتظار فاصله دارند.
معصومی با اشاره به تکرار اعتراضات خود در این زمینه، خواستار خلق آثاری شد که بهجای ظواهر سطحی، بهصورت بنیادین در چارچوب ارزشهای دینی و اخلاقی قرار گیرند. به اعتقاد وی، متأسفانه بسیاری از تولیدات فعلی تنها بهصورت صوری و ظاهری به مسائل شرعی میپردازند.[۳۸]
پوشش پروانه معصومی
پروانه معصومی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به اختیار خودش حجاب را برگزید.[۳۹] او دربارۀ ماجرای چادر سر کردنش در دیدار با رهبری که انتقادهایی را از سوی برخی از اهالی سینما در پی داشت، میگوید اجباری به پوشیدن چادر در این دیدار نداشتم و چادر انتخاب خودم بود.[۴۰]
واکنش به حوادث ۱۴۰۱ش
این بازیگر ایرانی به حوادث سال ۱۴۰۱ش واکنش نشان داد و نوشت: انقلاب اسلامی، زنان را از بند ظلم و اسارت نفس نجات داده است و ما برای حفظ آن تلاش میکنیم.[۴۱]
تقدیر
معصومی برای اولین بار در سومین جشنوارۀ فیلم فجر برندۀ سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن شد و برای دومین بار در سال ۱۳۶۶ش جایزه بهترین بازیگر زن جشنواره فیلم فجر را بهخاطر بازی در «جهیزیه برای رباب» گرفت. همچنین در جشنواره عمار نیز در سال ۱۳۹۲ش برای بازی در فیلم کوتاه «اشک مادر» مورد تقدیر قرار گرفت. او بعد از دریافت جایزۀ جشنواره عمار گفت این جایزه بیشتر از دو جایزۀ جشنواره فجر باعث خوشحالی او شده است.[۴۲]
درگذشت
پروانه معصومی در ۶ آذر ۱۴۰۲ش پس از چند روزی بستری شدن در بیمارستان بهدلیل پارگی روده و عفونت ریوی درگذشت.[۴۳]
پیکر پروانه معصومی صبح روز چهارشنبه، هشتم آذرماه، از ورودی امامزاده ابوطالب در فرحزاد با حضور اهالی رسانه و هنر بدرقه و در مقبره خانوادگی همان محل آرام گرفت.[۴۴]
پانویس
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی + عکس»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «از مدلینگ تا بازیگری پروانه معصومی | کسی فکرش را هم نمیکرد این خانوم پروانه معصومی باشد»، وبسایت شمانیوز.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت بارونک.
- ↑ آشیانی، «پروانه معصومی: عشق های امروزی مثل قدیم واقعی نیستند»، روزنامه جامجم.
- ↑ «بیوگرافی کامل و عکس های دیدنی “پروانه معصومی” + تصاویر»، وبسایت نمناک.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت بارونک.
- ↑ آشیانی، «پروانه معصومی: عشق های امروزی مثل قدیم واقعی نیستند»، روزنامه جامجم، تاریخ.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی + عکس»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت بارونک.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت بارونک.
- ↑ «بیوگرافی کامل و عکس های دیدنی “پروانه معصومی” + تصاویر»، وبسایت نمناک.
- ↑ «یک بازیگر زن: تهدیدمان کردند تا با فرح پهلوی دیدار کنیم»، وبسایت قدس آنلاین.
- ↑ «بیوگرافی کامل و عکس های دیدنی “پروانه معصومی” +تصاویر»، وبسایت نمناک.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت منظوم.
- ↑ «گفتوگو با پروانه معصومی بازیگر سینما: بازیگر شاعر»، روزنامه ایران.
- ↑ «پروانه معصومی پس از مدت ها در برابر دوربین دیده شد»، وبسایت دیار میرزا.
- ↑ «علیرضا خمسه و پروانه معصومی؛ داوران جشنواره تئاتر معلولان گیلان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ «پروانه معصومی: آرامش و آسایش را تجربه میکنم»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «پروانه معصومی: در کودکی کمتر عروسکبازی کردم! / از احترام مردم نسبت به خودم لذت میبرم»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «پروانه معصومی: مادر شدن زن را کامل میکند/ حرفهای داریوش ارجمند را تأیید میکنم»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ «پروانه معصومی: آرامش و آسایش را تجربه میکنم»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «پروانه معصومی: خودم را به امام حسین (ع) سپردم»، همشهری آنلاین.
- ↑ «پروانه معصومی: آرامش و آسایش را تجربه میکنم»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «پروانه معصومی: خودم را یک زن گیلانی میدانم»، وبسایت هنر آنلاین
- ↑ «گفتوگو با پروانه معصومی بازیگر سینما: بازیگر شاعر»، روزنامه ایران.
- ↑ «پروانه معصومی: آرامش و آسایش را تجربه میکنم»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «پروانه معصومی: در کودکی کمتر عروسکبازی کردم! / از احترام مردم نسبت به خودم لذت میبرم»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «پروانه معصومی: آرامش و آسایش را تجربه میکنم»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «پروانه معصومی: آرامش و آسایش را تجربه میکنم»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «پروانه معصومی: با اختیار حجاب را برگزیدم»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «پروانه معصومی: زنان ایرانی همیشه حجاب داشتند/ به رسانههای مجازی و ماهوارهای توجه نکنید».
- ↑ «پروانه معصومی: با اختیار حجاب را برگزیدم»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «یک بازیگر زن: تهدیدمان کردند تا با فرح پهلوی دیدار کنیم»، وبسایت قدس آنلاین.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی؛ عکس های پروانه معصومی بازیگر زن و همسرش»، وبسایت تاپناز.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی؛ عکس های پروانه معصومی بازیگر زن و همسرش»، وبسایت تاپناز.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت بارونک.
- ↑ «بازیگر پیشکسوت سینما و تلویزیون: رعایت عفاف و حجاب باعث شده که جنبههای هنری بازیگران خانم تقویت شود»، وبسایت گوهرشاد.
- ↑ «انتقاد بازیگر مشهور از وضع حجاب در فیلم ها»، وبسایت قدس.
- ↑ «پروانه معصومی: با اختیار حجاب را برگزیدم»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «بیوگرافی پروانه معصومی و همسرش قبل و بعد از انقلاب»، وبسایت فتوکده.
- ↑ «پروانه معصومی: انقلاب اسلامی ما را از بند ظلم و اسارت نفس رها کرد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «بیوگرافی کامل و عکس های دیدنی “پروانه معصومی” +تصاویر»، وبسایت نمناک.
- ↑ «پروانه معصومی درگذشت؛ آه از غمی که تازه شود با غمی دگر»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «مکان تشییع پروانه معصومی مشخص شد»، خبرگزاری ایسنا.
منابع
- آشیانی، طاهره، «پروانه معصومی: عشق های امروزی مثل قدیم واقعی نیستند»، روزنامه جامجم، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۳۹۴ش.
- «از مدلینگ تا بازیگری پروانه معصومی | کسی فکرش را هم نمیکرد این خانوم پروانه معصومی باشد»، وبسایت شمانیوز، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «بازیگر پیشکسوت سینما و تلویزیون: رعایت عفاف و حجاب باعث شده که جنبههای هنری بازیگران خانم تقویت شود»، وبسایت گوهرشاد، تاریخ بازدید: ۳ مرداد ۱۴۰۱ش.
- «بیوگرافی پروانه معصومی + عکس»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «بیوگرافی پروانه معصومی و همسرش قبل و بعد از انقلاب»، وبسایت فتوکده، تاریخ بازدید: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «بیوگرافی پروانه معصومی؛ عکس های پروانه معصومی بازیگر زن و همسرش»، وبسایت تاپناز، تاریخ بازدید: ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت بارونک، تاریخ بازدید: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت منظوم، تاریخ بازدید: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «بیوگرافی کامل و عکس های دیدنی “پروانه معصومی” + تصاویر»، وبسایت نمناک، تاریخ بازدید: ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «پروانه معصومی پس از مدت ها در برابر دوربین دیده شد»، وبسایت دیار میرزا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مهر ۱۳۹۳ش.
- «پروانه معصومی: انقلاب اسلامی ما را از بند ظلم و اسارت نفس رها کرد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۷ مهر ۱۴۰۱ش.
- «پروانه معصومی: آرامش و آسایش را تجربه میکنم»، وبسایت بیتوته، تاریخ درج مطلب: ۳ شهویور ۱۳۹۵ش.
- «پروانه معصومی: با اختیار حجاب را برگزیدم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۳۹۵ش.
- «پروانه معصومی: خودم را به امام حسین (ع) سپردم»، همشهری آنلاین، تاریخ بازدید: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «پروانه معصومی: خودم را یک زن گیلانی میدانم»، وبسایت هنر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۳۹۵ش.
- «پروانه معصومی درگذشت؛ آه از غمی که تازه شود با غمی دگر»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۲ش.
- «پروانه معصومی: در کودکی کمتر عروسکبازی کردم! / از احترام مردم نسبت به خودم لذت میبرم»، وبسایت بیتوته. تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۳۹۵ش.
- «پروانه معصومی: زنان ایرانی همیشه حجاب داشتند/ به رسانههای مجازی و ماهوارهای توجه نکنید»، خبرگزاری خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۱ تیر ۱۳۹۷ش.
- «پروانه معصومی: مادر شدن زن را کامل میکند/ حرفهای داریوش ارجمند را تأیید میکنم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
- «عکس های شخصی پروانه معصومی و خانواده + بیوگرافی پروانه معصومی»، وبسایت روزگار، تاریخ بازدید: ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «علیرضا خمسه و پروانه معصومی؛ داوران جشنواره تئاتر معلولان گیلان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۳۹۴ش.
- «گفتوگو با پروانه معصومی بازیگر سینما: بازیگر شاعر»، روزنامه ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۳۸۶ش.
- «یک بازیگر زن: تهدیدمان کردند تا با فرح پهلوی دیدار کنیم»، وبسایت قدس آنلاین. تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۳۹۵ش.