پرش به محتوا

اغتشاش: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
امان الله فصیحی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۷۷۳ ویرایش‌ها
 
(۱۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''<big>اغتشاش</big>'''؛ رفتاری مجرمانه و خشونت‌آمیز به‌صورت گروهی با هدف تخریب اموال، ایجاد ناامنی و آسیب به مردم.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =اغتشاش.jpg 
| زیرنویس تصویر    =به آتش کشیدن بازار رشت توسط اغتشاشگران 
| image_alt        =به آتش کشیدن بازار رشت توسط اغتشاشگران
| فایل پادکست      = 
| حجم فایلپادکست    = 
| تاریخ پادکست      = 
| زیرنویس عنوان    = 


اغتشاش، نوعی اعتراض همراه با خشونت است که به‌طور معمول با تخریب اموال عمومی یا خصوصی، ایجاد ناامنی، زدوخورد و برهم‌زدن نظم عمومی همراه است. هدف‌ تخریب می‌تواند شامل بازارها، خودروها، بانک‌ها، مؤسسات دولتی، ساختمان‌های مذهبی و حتی پایگاه‌های نظامی باشد. ناکامی در دستیابی به اهداف، محرومیت نسبی و فقدان عدالت اجتماعی به‌ویژه در اقشار پایین جامعه و دخالت یا تحریک خارجی از مهم‌ترین زمینه‌های بروز اغتشاش در یک جامعه است.
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =


== مفهوم‌شناسی ==
| نخستین کاربرد    =  
واژۀ اغتشاش به‌معنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونت‌آمیز و برهم‌زنندۀ نظم عمومی است.<ref>[https://farsnews.ir/iamHamid/1768635032123015270/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 محمدی، «تفاوت‌های اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس.]</ref>سردادن شعارهای هنجارشنکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرم‌انگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمی‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.]</ref>
| ریشه واژه        =  
== زمینه‌های اغتشاش ==
| مرتبط با          =  
ترکیب فقر و نابرابریِ ناشی از ناکارآمدی، به‌همراه گسست‌های فرهنگی، منجر به اعتراضات آغشته به اغتشاشات در ایران شده است.<ref>[https://iranthinktanks.com/dissatisfaction-and-social-protests-in-iran/ «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وب‌سایت اندیشکده‌ها]</ref> ناآرامی‌های اجتماعی و اغتشاشات اغلب از منظر جامعه‌شناختی، جامعه‌شناسی سیاسی و روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است.
| اهمیت            =  
| مبدع              =
| مروج              =  
| مقدس برای        =  
| مورد احترام      =  
| آثار مرتبط        =  
}}
'''{{درشت|اغتشاش}}'''؛ رفتار جمعی خشونت‌آمیز با هدف تخریب اموال، ایجاد ناامنی و آسیب به مردم.


رابر مرتون با طرح نظریه فشار معتقد است از آنجایی که توانایی دستیابی به اهداف برای همه طبقات اجتماعی ممکن نیست، اعضای طبقات پایین دچار احساس خشم و ناکامی می‌شوند و فشار ناشی از این نارضامندی و ناکامی منجر به انحراف و بروز اغتشاشات اجتماعی می‌شود. تدگار با طرح نظریۀ محرومیت نسبی معتقد است منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات، ریشه در محرومیتی دارد که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس کرده است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص402-403.] </ref>
اغتشاش رفتاری مجرمانه، خشونت‌آمیز و برهم‌زننده [[نظم عمومی]] است که با [[اعتراض مدنی]] تفاوت دارد و از مسیر مشروع [[مطالبه‌گری]] خارج می‌شود. این پدیده در کشورهای مختلف جهان از جمله [[آمریکا]]، [[فرانسه]]، [[انگلیس]]، [[عراق]] و [[ایران]] بارها رخ داده است. قوانین کشورها برای مقابله با اغتشاش مجازات‌هایی از جریمه نقدی تا حبس‌های طولانی و حتی [[اعدام]] پیش‌بینی کرده‌اند؛ اما در ایران با تفکیک میان معترضان و مسببان اصلی، رویکردی توأم با رأفت و قاطعیت دنبال می‌شود. [[فضای مجازی]] نقش کلیدی در سازماندهی و گسترش اغتشاشات دارد و بسیاری از کشورها در شرایط بحرانی به قطع یا محدودسازی اینترنت روی می‌آورند. اغتشاشات افزون بر آثار اجتماعی و سیاسی، پیامدهای اقتصادی و فرهنگی به همراه دارد.


محرومیت نسبی، تضاد میان واقعیت و انتظار است و آنچه فرد در اختیار دارد، با آنچه خود را لایق آن می‌داند، فاصلۀ زیادی دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1787876/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1 گلزاری، «روانشناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وب‌سایت خبرآنلاین]</ref> هافر با نگاهی روانشناختی زمینۀ بروز اعتراضات و شورش‌ها را در قالب نظریۀ ناکامی-پرخاشگری تبیین کرده است. وی این نظریه را در ترکیب با دو عنصر احساس ضعف و احساس قدرت بیان کرده است، بدین صورت که ناکامی در کنار احساس ضعف منجر به پرخاشگری می شود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص403.]</ref>  
== مفهوم‌شناسی ==
واژهٔ اغتشاش به‌معنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/اغتشاش دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ اغتشاش.]</ref> [[رفتار مجرمانه|رفتاری مجرمانه]]، خشونت‌آمیز و برهم‌زنندهٔ [[نظم عمومی]] است.<ref>[https://farsnews.ir/iamHamid/1768635032123015270/تفاوت-های-اعتراض-و-اغتشاش محمدی، «تفاوت‌های اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس.]</ref> سردادن شعارهای هنجارشکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به [[اموال عمومی]] از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری [[جرم‌انگاری]] شده و [[اعتراض مدنی]] محسوب نمی‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.]</ref>


نظریۀ عدالت اجتماعی نیز از دیگر نظریه‌هایی است که اغتشاشات اجتماعی را در نتیجۀ توزیع نابرابر سودها و پاداش‌ها بین افراد علت‌یابی می‌کند. نظریۀ نیازها نیز با رویکردی روانشناختی زمینۀ بروز ناآرامی‌ها را توضیح می‌دهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی می‌شود. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتی‌های اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضای نیازها و احساس عدم نیاز برمی‌گردد.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1934_425aeb6d88e6df1c34c75f7a7dbf6f21.pdf حسینی‌زاده آرانی و دیگران، «تحلیلی بر ریشه‌های اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتی‌های اجتماعی در ایران»، 1401ش، ص238.]</ref>
=== تفاوت اغتشاش با اعتراض ===
اعتراض به‌معنای، انتقاد کردن و ایراد گرفتن است. اگر انتقادات مردمی به عملکرد مسئولان پاسخ داده نشود، [[شهروندی|شهروندان]] حق دارند با روش‌های قانونی و مدنی [[مطالبه‌گری]] کنند. در اغتشاش اما فرد یا گروه اغتشاشگر در پی ایجاد [[آشوب]]، برهم زدن [[امنیت عمومی]] و ایجاد هرج‌ومرج اجتماعی و سیاسی است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1045616/مرز-بین-اعتراض-و-اغتشاش-کجاست «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> مطابق با اصل ۲۷ [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، اعتراضات مسالمت‌آمیز به‌شرط همراه‌نداشتن سلاح و مخالف‌نبودن با مبانی اسلام، آزاد است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص43.]</ref> اعتراض ابزاری مدنی برای بیان مطالبات مشخص در چارچوب قانون و با هدف اصلاح است؛ در مقابل، اغتشاش با اتکا به خشونت، تخریب اموال عمومی و خصوصی و ایجاد [[ناامنی]]، مسیر مشروع مطالبه‌گری را منحرف کرده و زمینه‌ساز بی‌ثباتی می‌شود.<ref>[https://www.imna.ir/photo/938475/تفاوت-اعتراض-و-اغتشاش-چیست «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>


== تفاوت اغتشاش با اعتراض ==
=== تفاوت اغتشاش با انقلاب ===
اعتراض به‌معنای، انتقاد کردن و ایراد گرفتن است. اگر انتقادات مردمی نسبت به مسئولان و عملکرد آنها پاسخ داده نشود، شهروندان حق دارند با روش‌های قانونی و مدنی مطالبه‌گری کنند تا خواسته‌های خود را به گوش مسئولان برسانند. اعتراض اجتماعی و سیاسی مردمی، نشان‌دهندۀ پویایی و سلامت جامعه است؛ اما اعتراض قانونی با اغتشاش تفاوت بنیادین دارد. در اغتشاش فرد یا گروه اغتشاشگر در پی ایجاد آشوب، برهم زدن امنیت عمومی و هرج‌ومرج اجتماعی و سیاسی است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1045616/%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
[[پرونده:اغتشاش1.jpg|جایگزین=راهپیمایی مردم تهران در روزهای منتهی به ۲۲ بهمن ۱۳۵۷|بندانگشتی|راهپیمایی مردم تهران در روزهای منتهی به ۲۲ بهمن ۱۳۵۷؛ میدان آزادی]]
انقلاب پدیده‌ای اجتماعی است که منجر به تغییر و تحول بنیادین و اساسی در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیکی یک [[جامعه]] با مشارکت مردم همراه با خشونت می‌شود.<ref>آرنت، انقلاب، 1361ش، ص36.</ref> انقلاب از این جهت با اغتشاش متفاوت است که در هر [[انقلاب]]، [[نارضایتی عمومی]] و عمیق از ساختار و نظام حاکم وجود دارد. علاوه بر این که هر انقلاب دارای رهبری قوی، ایدئولوژی و تشکل‌های جایگزین است و با مشارکت گستردهٔ توده‌های مردم اتفاق می‌افتد.<ref>[https://jflps.ut.ac.ir/article_11101_aa328c3b4940c9ac953f39338fe9def4.pdf ملکوتیان، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلاب‌ها»، 1381ش، ص248 و 250 و 254 و 255.]</ref>


مطابق با اصل 27 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اعتراضات مسالمت‌آمیز با رعایت دو شرط به‌همراه نداشتن سلاح و مخالف نبودن با مبانی اسلام، آزاد اعلام شده است و حاکمیت موظف است امنیت این اعتراضات را تأمین کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص43.]</ref> اعتراض ابزاری مدنی برای بیان مطالبات مشخص در چارچوب قانون و با هدف اصلاح است؛ در مقابل، اغتشاش با اتکا به خشونت، تخریب اموال عمومی و خصوصی و ایجاد ناامنی، مسیر مشروع مطالبه‌گری را منحرف کرده و زمینه‌ساز بی‌ثباتی می‌شود.<ref>[https://www.imna.ir/photo/938475/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
== زمینه‌های اغتشاش ==
بر اساس [[نظریه فشار (جامعه‌شناسی)|نظریه فشار]]، [[طبقه فرودست|طبقات فرودست]] جامعه به‌دلیل ناتوانی در دستیابی به اهداف، دچار احساس ناکامی می‌شوند و فشار ناشی از آن منجر به بروز اغتشاش اجتماعی می‌شود. [[محرومیت نسبی (نظریه)|نظریهٔ محرومیت نسبی]] اما منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات را محرومیتی می‌داند که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس می‌کند.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص402-403.]</ref> محرومیت نسبی، تضاد میان واقعیت و انتظار است و آنچه فرد در اختیار دارد، با آنچه خود را لایق آن می‌داند، فاصلهٔ زیادی دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1787876/روانشناسی-اجتماعی-اعتراض-فریادهایی-برای-تغییر گلزاری، «روان‌شناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وب‌سایت خبرآنلاین]</ref>


== تفاوت اغتشاش با انقلاب ==
تئوری ناکامی-پرخاشگری، ناکامی در کنار احساس ضعف را موجب پرخاشگری می‌داند<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص403.]</ref> و نظریهٔ عدالت اجتماعی، اغتشاش اجتماعی را نتیجهٔ توزیع نابرابر سودها و پاداش‌ها بین افراد می‌داند. نظریهٔ نیازها نیز با رویکردی روان‌شناختی زمینهٔ بروز ناآرامی‌ها را توضیح می‌دهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی می‌شود. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتی‌های اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضای نیازها و احساس عدم نیاز برمی‌گردد.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1934_425aeb6d88e6df1c34c75f7a7dbf6f21.pdf حسینی‌زاده آرانی و دیگران، «تحلیلی بر ریشه‌های اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتی‌های اجتماعی در ایران»، 1401ش، ص238.]</ref>
انقلاب پدیده‌ای اجتماعی است که منجر به تغییر و تحول بنیادین و اساسی در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیکی یک جامعه با مشارکت مردم همراه با خشونت می‌شود.<ref>آرنت، انقلاب، 1361ش، ص36.</ref> انقلاب از این جهت با اغتشاش متفاوت است که در هر انقلاب نارضایتی عمومی و عمیق از ساختار و نظام حاکم وجود دارد. علاوه بر این که هر انقلاب دارای رهبری قوی، ایدئولوژی و تشکل‌های جایگزین است و با مشارکت گستردۀ توده‌های مردم اتفاق می‌افتد.<ref>[https://jflps.ut.ac.ir/article_11101_aa328c3b4940c9ac953f39338fe9def4.pdf ملکوتیان، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلاب‌ها»، 1381ش، ص248 و 250 و 254 و 255.]</ref>


== تاثیر اغتشاشات بر اقتصاد و فرهنگ ==
== اغتشاش در کشورهای گوناگون ==
اغتشاشات و ناآرامی‌ها با ایجاد فضای ناامنی و برهم زدن نظم عمومی در کنار آثار اجتماعی و سیاسی، اثر منفی بر اقتصاد و فضای کسب و کار دارد. ریزش شاخص‌ها در بازار سهام و خسارت‌های قابل توجه به کسب و کارهای آنلاین پس از اعمال محدودیت در اینترنت و برخی از پلتفرم‌ های خارجی از نمونه‌ خسارت‌های کوتاه‌مدت و ایجاد مانع در جذب سرمایه‌گذاری خارجی از خسارت‌های بلندمدت اغتشاشات محسوب می‌شود. همچنین در بخش فرهنگ و هنر، ناآرامی‌ها روند برگزاری بسیاری از رویدادهای فرهنگی و هنری همچون کنسرت‌های موسیقی، سالن‌های تئاتر و سینما را لغو یا با کاهش مخاطب روبه‌رو می‌کند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1707708/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA «تاثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت»، وب‌سایت خبرآنلاین]</ref> صنعت گردشگری نیز از جمله مواردی است که در صورت بروز ناآرامی و اغتشاش خصوصاً در رابطه با توریست‌های خارجی با مشکل مواجه می‌شود. در این میان هتل‌داران، صاحبان رستوران‌ها و رانندگان بیشترین خسارت را متحمل می‌شوند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/publication/content/13514/364937# مهدی‌زاده، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز.]</ref>
[[پرونده:اغتشاش2.png|جایگزین=هزاران نفر در بریتانیا به اعتراضات علیه نژادپرستی پیوستند|بندانگشتی|هزاران نفر در بریتانیا به اعتراضات علیه نژادپرستی پیوستند]]
اعتراض به [[مشکلات معیشتی]]، [[بی‌عدالتی]]، [[فساد]] و ناکارآمدی دولت‌ها پدیده‌ای جهانی است که در کشورهای مختلف به اشکال گوناگون بروز یافته است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83531772/واکاوی-اعتراضات-اخیر-در-چهار-گوشه-جهان «واکاوی اعتراضات اخیر در چهار گوشه جهان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
* در '''آمریکا'''، اعتراضات ضدنژادپرستی با شعار «نمی‌توانم نفس بکشم» از سال ۲۰۱۴ میلادی آغاز شد<ref>[https://www.islamtimes.com/fa/article/425703/ریشه-اعتراض-های-بی-سابقه-آمریکا-چیست «ریشه اعتراض‌های بی‌سابقه در آمریکا چیست؟»، وب‌سایت اسلام تایمز.]</ref> و در سال ۲۰۲۰م با کشته شدن [[جورج فلوید]] به اوج خود رسید و به شهرهای اروپایی نیز سرایت کرد.<ref>[https://www.imna.ir/news/427176/نگاهی-به-اعتراضات-آمریکا-با-قتل-جورج-فلوید «نگاهی به اعتراضات آمریکا با قتل جورج فلوید»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> این اعتراضات در سال ۲۰۲۶م نیز با کشته شدن الکس پرتی توسط مأموران مهاجرت در [[مینیاپولیس]]، بار دیگر شعله‌ور شد.<ref>[https://www.dw.com/fa-af/سرکوب-مهاجرت-یک-مرد-دیگر-در-امریکا-کشته-شد/a-75648110 سیرت، «سرکوب مهاجرت؛ یک مرد دیگر در آمریکا کشته شد»، وب‌سایت دویچه وله.]</ref>
* در '''اسرائیل''' از ۲۰۲۳م، مخالفان [[بنیامین نتانیاهو]] در اعتراض به اصلاحات قضایی و [[ناکارآمدی دولت]]، دست به تظاهرات گسترده زدند<ref>[https://www.aa.com.tr/fa/جهان/اعتراض-گسترده-مردم-اسرائیل-به-قانون-اصلاحات-قضایی/2953345 «اعتراض گسترده مردم اسرائیل به قانون اصلاحات قضایی»، خبرگزاری آناتولی.]</ref> که با درگیری با پلیس همراه بود.<ref>[https://farsi.alarabiya.net/middle-east/2023/07/11/ادامه-اعتراضات-به-طرح-اصلاحات-قضایی-در-اسرائیل «ادامه اعتراضات به طرح اصلاحات قضایی در اسرائیل»، خبرگزاری العربیة.]</ref> همچنین از سال ۲۰۲۴م مخالفان، کابینهٔ نتانیاهو را مسئول ناتوانی در دستیابی به اهداف نظامی در [[غزه]] و [[لبنان]] و فرسودگی ارتش دانستند<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040402302/تظاهرات-در-تل-آویو-و-شمال-اراضی-اشغالی-با-درخواست-برای-سرنگونی «تظاهرات در تل‌آویو و شمال اراضی اشغالی با درخواست برای سرنگونی نتانیاهو»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و خواستار تبادل اسرای صهیونیست در نوار غزه شدند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403052517436/تظاهرات-علیه-نتانیاهو-در-تل-آویو «تظاهرات علیه نتانیاهو در تل‌آویو»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
* کشورهای '''آمریکای جنوبی''' مانند [[شیلی]]، [[اکوادور]] و [[بولیوی]] در سال ۲۰۱۹م صحنه اعتراضات گسترده‌ای به سیاست‌های اقتصادی و انتخاباتی بودند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/415850/جهان-در-ناآرامی-چرا-مردم-کشور-ها-اعتراض-می-کنند «جهان در ناآرامی؛ چرا مردم کشورها اعتراض می‌کنند؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref>
* '''عراق''' از [[۹ مهر|۹]] [[۹ مهر|مهر]] ۱۳۹۸ش شاهد اعتراضات خیابانی علیه [[فساد اداری]]، ناکارآمدی اقتصادی و معضل [[بیکاری]] بود که با مداخلات خارجی نیز همراه شد. با تداوم اعتراضات و کشته و زخمی شدن تعدادی از شرکت‌کنندگان، دامنهٔ مطالبات فراتر رفت و برخی [[حزب سیاسی|احزاب سیاسی]] نیز با آن همراه شدند.<ref>[https://www.irna.ir/subject/83506573/اعتراض-در-عراق «اعتراض در عراق»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
* در '''فرانسه'''، [[جنبش جلیقه‌زردها]] از ۲۰۱۸م علیه سیاست‌های اقتصادی شکل گرفت. درگیری‌های پلیس و معترضان در هفت ماه منجر به تلفات و آسیب‌هایی از جمله ۱۱ کشته، حدود دو هزار مجروح میان معترضان و یک‌هزار مجروح میان نیروهای پلیس و بازداشت حدود ده‌هزار نفر در سراسر [[فرانسه]] شد.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4223991/وقایع-ناخوشایند-درگیری-های-پلیس-فرانسه-با-معترضان-اعتراض-گزارشگرا «وقایع ناخوشایند درگیری‌های پلیس فرانسه با معترضان/ اعتراض گزارشگران بدون مرز به خشونت علیه خبرنگاران»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref> در ۲۰۲۳م اعتراضات به افزایش [[سن بازنشستگی]] به بزرگ‌ترین موج اعتراضی نیم‌قرن اخیر این کشور بدل شد. این تظاهرات در شهرهای مختلف فرانسه با درگیری و مداخله پلیس همراه بود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/881872/تظاهرات-و-اعتصاب-بزرگ-در-فرانسه-عکس%C2%A0-اختلال-در-پروازها-مترو-قطار-و-اتوبوس‌ها-بیش-از-یک-میلیون-معترض-در-خیابان-پیوستن-معلمان-کارمندان-و-کارگران-به-اعتصاب «تظاهرات و اعتصاب بزرگ در فرانسه (+عکس) / اختلال در پروازها، مترو، قطار و اتوبوس‌ها / بیش از یک میلیون معترض در خیابان / پیوستن معلمان، کارمندان و کارگران به اعتصاب»، وب‌سایت خبری‌تحلیلی عصر ایران.]</ref>
* '''انگلیس''' در ۲۰۱۱م شاهد ناآرامی‌های گسترده‌ای بود که پس از کشته شدن یک جوان سیاه‌پوست به دست پلیس آغاز شد. در این میان پنج غیرنظامی کشته و صدها افسر پلیس زخمی و بیش از سه‌هزار نفر در این شهرها بازداشت شدند. برآورد خسارت‌ها به مغازه‌ها و زیرساخت‌ها ۲۵۰ میلیون پوند گزارش شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84908643/بازخوانی-شورش-سال-۲۰۱۱-در-انگلیس-اعتراضات-چگونه-سرکوب-شد «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در سال ۲۰۲۵م در [[لندن]] تظاهرات بزرگی با حضور نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر به پا شد. دلایل اصلی این تجمع به گفتهٔ کارشناسان رکود رشد اقتصادی، کاهش خدمات عمومی و افزایش نابرابری بوده است که باعث شده مردم مشکلات معیشتی خود را به مسئلهٔ [[مهاجرت]] گره بزنند. این اعتراضات با درگیری با پلیس و شعارهای تند ضد مهاجرت همراه بود.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/c4gzq12r48zo «چرا ملی‌گرایی در بریتانیا دوباره اوج گرفته است؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref>


== اغتشاش در ایران ==
=== اغتشاش در ایران ===
در '''ایران''' نیز اغتشاشات از دهه ۱۳۵۰ش تا ۱۴۰۰ش با ماهیت‌های متفاوت رخ داده است. دهه ۱۳۷۰ش اعتراضات پراکنده‌ای به مسائل معیشتی<ref>[https://www.irna.ir/news/83589323/تبارشناسی-اعتراض-در-ایران-طی-سه-دهه «تبارشناسی اعتراض در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی]</ref> و ۱۳۷۸ش حادثه [[کوی دانشگاه تهران]] رقم خورد. دهه ۱۳۸۰ش اغتشاشات پس از انتخابات ۱۳۸۸ش نظام را به چالش کشید.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329103726-2080-31.pdf شریفی، «بررسی ابعاد روان‌شناختی خشونت‌گرایی جمعیت اغتشاشگر و روش‌های تأثیر گذاری بر آن»، 1388ش، ص7.]</ref> در دهه ۱۳۹۰ش، اعتراضات دی ۱۳۹۶ش<ref>[https://vatanemrooz.ir/fa/news/404369/داستان-دی-۱۳۹۶ «داستان دی ۱۳۹۶»، وب‌سایت روزنامه وطن امروز.]</ref> و آبان ۱۳۹۸ش به‌دلیل افزایش [[قیمت بنزین]] به [[خشونت]] کشیده شد.<ref>[https://www.alef.ir/news/3990829007.html «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وب‌سایت الف.]</ref> دهه ۱۴۰۰ش نیز دو موج اغتشاش در شهریور ۱۴۰۱ با شعار [[زن زندگی آزادی]]<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/811659/اولین-آمار-رسمی-کشته-شدگان-اعتراضات-۱۴۰۱%7C-شورای-امنیت-کشور-۲۰۰-نفر-جان-خود-را-از-دست-دادند «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وب‌سایت پایگاه خبری آفتاب.]</ref> و نیز دی ۱۴۰۴ش رخ داد که با حمله به [[مراکز نظامی]]، [[اماکن مذهبی]] و تخریب گسترده [[اموال عمومی]] همراه بود و نقش پررنگ [[رسانه‌های بیگانه]] و [[سلبریتی]]‌ها در آن مشهود بود.<ref>[https://www.afkarnews.com/بخش-سیاسی-3/1366001-پرده-از-یک-نقشه-پیچیده-علیه-ایران-از-تا-دی-ماه-در-ایران-چه-خبر-بود «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز.]</ref>


=== اغتشاشات دهۀ 50 تا 80 شمسی ===
== قوانین کشورها برای مقابله با اغتشاش ==
پیشینۀ اعتراضات پس از انقلاب در ایران به اندکی پس از پیروزی انقلاب در سال‌های پایانی دهۀ 50ش و همچنین دهۀ ۶۰ش بازمی‌گردد. در این سال‌ها اغتشاشات اغلب از سوی سازمان‌های مخالف و معاند نظام شکل می‌گرفت که اغلب ماهیت سیاسی داشت؛ ولی عموم جامعه را با خود همراه نمی‌کرد. از آغاز دهۀ 70ش با از بین رفتن این گروه‌ها، ساختار و شکل اغتشاشات نسبت به گذشته فرق کرد. اغتشاشات سراسری سال 1371ش در مشهد به‌سبب تخریب سکونتگاه‌های غیررسمی، اغتشاشات سراسری فروردین 1374ش در اسلامشهر به جهت افزایش نرخ تاکسی<ref>[https://www.irna.ir/news/83589323/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D9%87%D9%87 «تبارشناسی اعتراض‌ در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی]</ref>و اعتراضات و سپس اغتشاشات بعد از حادثۀ كوی دانشگاه تهران در 18 تير 1378ش، از جمله مهم‌ترین حوادث این دهه به‌حساب می‌آید. ناآرامی‌ها و اعتراضات دانشجویی خرداد و تیر 1382ش تهران و ناآرامی‌های بعد از انتخابات رياست جمهوری 1388ش از جمله مهم‌ترین اغتشاشات مهم كشور در دهۀ 80ش محسوب می‌شود كه به‌طور جدی سيستم امنيتی و سياسی كشور را به چالش كشيد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329103726-2080-31.pdf شریفی، «بررسی ابعاد روان‌شناختی خشونت‌گرايی جمعيت اغتشاشگر و روش‌های تأثير گذاری بر آن»، 1388ش، ص7.]</ref>
* در '''کانادا'''، تجمع سه نفر یا بیشتر که منجر به خشونت و تهدید اموال و جان اشخاص شود، [[تجمع غیرقانونی]] محسوب می‌شود و مجازات‌هایی همچون جریمه نقدی تا سقف ۵ هزار دلار یا تحمل ۶ ماه حبس دارد و در صورت استفادهٔ معترضان از [[لباس مبدل]]، مجازات زندان می‌تواند تا ۵ سال افزایش یابد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/714380/مروری-بر-قوانین-تظاهرات-اعتراض-آمیز-در-چند-کشور-دنیا-چطور-محل «مروری بر قوانین تظاهرات اعتراض آمیز در چند کشور دنیا | چطور محل اعتراض مشخص می‌شود؟ | معروف‌ترین میدان‌های تجمع اعتراضی در جهان»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref>
* در ایالت آلاباما '''آمریکا'''، حضور در تجمع‌های غیرقانونی تا شش ماه زندان و ۳ هزار دلار جریمه، در ایالت آریزونا شش‌ماه زندان و هزار دلار جریمه، در ایالت تگزاس تا ۲ هزار دلار جریمه یا ۱۸۰ روز زندان یا هر دو، در واشینگتن نیز تبعیت نکردن از دستور متفرق‌شدن در تظاهرات ۲۵۰ دلار جریمه و در نیویورک هرگونه تجمع غیرقانونی ۹۰ روز زندان خواهد داشت.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4360151/اعمال-مجازات-های-سنگین-برای-تظاهرات-غیرقانونی-در-آمریکا-و-اروپا «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref>
* در '''انگلیس'''، تجمع غیرقانونی اگر موجب اختلال در حرکت وسایل نقلیه و عابران شود، پلیس حق هر اقدامی حتی اعمال خشونت برای متوقف کردن آنها را دارد.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4360151/اعمال-مجازات-های-سنگین-برای-تظاهرات-غیرقانونی-در-آمریکا-و-اروپا «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref>
* در '''فرانسه'''، تمرد از دستور پلیس در تجمعات غیرقانونی ابتدا مشمول جریمه ۳۸ یورویی است؛ اما چنانچه شرکت‌کنندگان پس از اخطار، متفرق نشوند، نیروهای امنیتی مجاز به اعمال خشونت هستند و این اتهام کیفری می‌تواند منجر به یک سال حبس و جریمه‌ای تا ۱۵ هزار یورو شود. پوشاندن چهره، مجازات را تشدید می‌کند.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4360151/اعمال-مجازات-های-سنگین-برای-تظاهرات-غیرقانونی-در-آمریکا-و-اروپا «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref>
* در '''آلمان'''، تجمع در اماکن ممنوعه یا دعوت به مشارکت در آن، جریمه تا سقف ۳۰ هزار یورو و یک سال حبس در پی دارد. همچنین [[اخلال در نظم عمومی]] و حمله به پلیس یا تخریب اموال، می‌تواند تا ۳ سال حبس برای معترضان در پی داشته باشد. استفاده از ابزارهای مخل امنیت شهروندان، تا ۱۰ سال زندان در پی دارد.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4360151/اعمال-مجازات-های-سنگین-برای-تظاهرات-غیرقانونی-در-آمریکا-و-اروپا «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref>
* در '''اسپانیا''' بی‌توجهی به دستورات و ضوابط تظاهرات، منجر به جریمه نقدی تا سقف ۶۰۰ یورو می‌شود. همچنین اگر تظاهرات در مجاورت نهادهای دولتی منجر به اخلال در امنیت عمومی شود، جریمه‌ای تا سقف ۳۰ هزار یورو خواهد داشت. برپایی تجمعات بدون مجوز در اطراف زیرساخت‌های حیاتیُ جریمه‌ای معادل ۶۰۰ هزار یورو دارد.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4360151/اعمال-مجازات-های-سنگین-برای-تظاهرات-غیرقانونی-در-آمریکا-و-اروپا «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref>
* در '''ترکیه'''، برپایی تجمعات مسالمت‌آمیز نیازی به موافقت قبلی ندارد، اما مشروط به انطباق کامل شعارها و بیانیه‌ها با موازین قانونی است. سازمان‌دهندگان و شرکت‌کنندگان در صورت نخطی به سه سال حبس محکوم می‌شوند. همچنین توسل به زور، خشونت یا تهدید مأموران، ۲ تا ۵ سال زندان در پی دارد. علاوه بر این، توهین یا حمله به مقامات با هدف متشنج کردن تظاهرات مسالمت‌آمیز، منجر به ۱٫۵ تا ۳ سال حبس خواهد شد.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4360151/اعمال-مجازات-های-سنگین-برای-تظاهرات-غیرقانونی-در-آمریکا-و-اروپا «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref>


=== اغتشاشات دهۀ 90 شمسی ===
=== قوانین ایران برای مقابله با اغتشاش ===
مهم‌ترین اغتشاشات دهۀ 90ش در دو برهۀ دی‌ماه 1396ش و آبان‌ماه 1398ش اتفاق افتاد. اعتراضات دی‌ماه 1396ش به‌بهانۀ افزایش قیمت‌ها، به‌ویژه افزایش قیمت در کالاهای اساسی آغاز شد و در ادامه با پوشش‌دهی رسانه‌های بیگانه به درگیری و اغتشاش کشیده شد و در مدت کوتاهی فروکش کرد.<ref>[https://vatanemrooz.ir/fa/news/404369/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B6 «داستان دی ۱۳۹۶»، وب‌سایت روزنامه وطن امروز.]</ref> افزایش نرخ بنزین در آبان‌ماه 1398ش سبب یکی از گسترده‌ترین و پرخسارت‌ترین اغتشاشات در ایران شد. پس از 24 آبان 1398ش و افزایش 300درصدی قیمت بنزین در دولت دوازدهم، با ورود رسانه‌های بیگانه و گروه‌های ضدانقلاب، دامنۀ اعتراضات گسترش پیدا کرد و به درگیری مسلحانه در بعضی شهرها و اغتشاش کشیده شد.<ref>[https://www.alef.ir/news/3990829007.html «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وب‌سایت الف.]</ref> در 26 آبان آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در اشاره به این حوادث از تصمیم سران سه قوه در رابطه با افزایش قیمت بنزین حمایت کرد و مسئولان را به رفع مشکلات و مراقبت از سرایت افزایش قیمت به سایر کالاها توصیه کرد.<ref>[https://www.leader.ir/fa/content/23790/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%AB-%D8%B1%D8%AE-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86 «افزایش قیمت بنزین موجب افزایش قیمت دیگر کالاها نشود»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.]
در '''ایران''' قیام علیه امنیت حکومت اسلامی و طرح براندازی آن، حکم [[محاربه]] یا جنگ با خدا و رسول خدا را دارد و هرگونه تغییر و تحول در حکومت و ساختار قدرت، جرم محسوب می‌شود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص398.]</ref> طبق مادهٔ ۶۱۸ [[قانون مجازات اسلامی]] هر کس با هیاهو و جنجال یا حرکات غیرمتعارف یا تعرض به افراد باعث اخلال در نظم و آسایش و آرامش عمومی یا مانع کسب‌وکار مردم شود، به حبس از سه ماه تا یک سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد. همچنین در مواد ۴۹۸، ۴۹۹ و ۵۰۰ مربوط به جرایم ضد امنیت داخلی و خارجی مجازات سنگین‌تری در نظر گرفته شده است که از حبس تا اعدام متناسب با جرم در نوسان است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText?IDS=17104213936170944492&SearchText=618&SeachTextType=1&WithSearchFilter=false&WithTopicFilter=&TextDate=1399%2F11%2F08&TextDates=۱۳۹۹%2F۱۱%2F۰۸&WithOpinion=false&ApproveStateNo=&drpFont= «قانون مجازات اسلامی»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref> البته سیاست‌های ابلاغی [[نظام جمهوری اسلامی ایران]]، با تفکیک سطوح مشارکت در ناآرامی‌ها، میان معترضان، فریب‌خوردگان و عوامل اصلی [[اغتشاش]] تمایز قائل شده است. هدف این رویکرد، مجازات قاطع مسببان اصلی و در عین حال، برخورد با رأفت و زمینه‌سازی برای بازگشت افراد متنبه به آغوش جامعه است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5711957/رأفت-اسلامی-برای-فریب‌خوردگان-و-نوجوانان-برخورد-قاطع-قضایی-با-اغتشاشگران «رأفت اسلامی برای فریب‌خوردگان و نوجوانان؛ برخورد قاطع قضایی با اغتشاشگران»، خبرگزاری صدا و سیما گلستان.]</ref> طبق این رویکرد افرادی که بدون مداخله در اغتشاشات و در میانهٔ درگیری‌ها جان باخته‌اند، در حکم شهید تلقی شده و تحت پوشش حمایت‌های [[بنیاد شهید]] قرار می‌گیرند. به خانواده‌های افرادی که به هر نحو در جریان اغتشاشات جان خود را از دست داده‌اند، [[دیه]] پرداخت می‌شود. همچنین در خصوص افراد مشکوک به شرارت، بنا بر دستور [[سید علی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]]، [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]]، بر اعمال [[رأفت اسلامی]] در قبال خانواده‌های آنان تأکید شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83582158/انعکاس-رأفت-رهبری-در-رسانه-های-داخلی «انعکاس رأفت رهبری در رسانه‌های داخلی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
</ref>


=== اغتشاشات دهۀ 1400ش ===
== فضای مجازی و اغتشاشات ==
در شهریورماه 1401ش و دی‌ماه 1404ش نیز اغتشاش صورت گرفت که تفاوت معناداری با نمونه‌های گذشته داشتند. در سال 1401ش با شعار «زن، زندگی و آزادی» و به‌بهانۀ کشته شدن مهسا امینی اعتراضات آغاز شد و ابتدا مسالمت­‌آمیز، اما به‌سرعت با فضاسازی منفی رسانه‌های بیگانه به‌سمت روند غیرقانونی و آشوب‌های خیابانی و اغتشاش سوق داده شد و با ورود شبکۀ آشوبگران حرفه­‌ای و سازمان‌یافته حملۀ مستقیم به مراکز امنیتی، نظامی و انتظامی، کشته‌سازی در میان جمعیت معترض، تخریب مراکز درمانی و آمبولانس‌­ها و تخریب گستردۀ اماکن عمومی در دستورکار قرار گرفت.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/811659/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1%7C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DB%B2%DB%B0%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وب‌سایت پایگاه خبری آفتاب.]</ref>در این اغتشاشات، سلبریتی‌ها و هنرمندان نقش پررنگی داشتند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1353400/%D8%B3%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «سلبریتی‌هایی که مردم را قربانی پروژه آشوب کردند»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
فضای مجازی از طریق تغییر شکل ارتباطات، عدم کنترل و سانسور، تبادل اطلاعات و ایجاد پیوند میان کاربران، فراملی بودن و نداشتن هیچ‌گونه حد و مرز و آگاهی‌بخشی هرچند کاذب، توانسته نقش مؤثری را در سازماندهی اعتراضات، اعتصابات و اغتشاشات در سراسر دنیا ایفا کند؛ تاجایی که به باور برخی محققان کلید تعدادی از انقلاب‌های اخیر نظیر انقلاب مصر یا [[بیداری اسلامی]] در برخی کشورهای منطقه در [[فیسبوک]] و [[توئیتر]] زده شد. از این جهت [[فضای مجازی]] زمینه را برای پیشبرد برنامه‌ها و حرکت‌های مخالف فراهم کرده است.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1538_74a0b2f5870b1cc2c744840e6b83a250.pdf عبدالرحمانی و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیام‌های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، 1400ش، ص401.]</ref>
 
اغتشاشات 18 و 19 دی‌ماه 1404ش سه تفاوت اساسی با موارد قبلی داشت؛ تغییر در جغرافیای اعتراضات و انتقال ناآرامی‌ها و درگیری‌ها به شهرهای کوچک، حمایت چهره‌ها و هنرمندان و ناهمگونی بدنۀ اغتشاشگران.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1129701/%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «سه تفاوت اساسی اعتراضات دی 1404 با اعتراض‌های قبلی»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران] </ref> استفادۀ گسترده از انواع سلاح سرد و گرم، حمله به مراکز نظامی، حمله به اماکن مذهبی، خسارت گسترده به اموال عمومی و کشته‌سازی با حملات تروریستی از همۀ سنین از دیگر ویژگی‌های مختص اغتشاشات دی‌ماه 1404ش محسوب می‌شود.<ref>[https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1366001-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ‌ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز.]</ref>
 
== اغتشاشات در کشورهای مختلف جهان ==
اعتراض به اوضاع معیشتی، مسئله‌ای جهانی است. در واقع، سیاست‌های لیبرالی، بی‌عدالتی، شکاف اجتماعی درکنار فساد و بی‌تحرکی دولت‌ها موجب فوران نارضایتی شهروندان کشورهای مختلف جهان و اقدام برای تغییر وضع موجود شده‌ است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83531772/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%88%D8%B4%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «واکاوی اعتراضات اخیر در چهار گوشه جهان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
 
جنبش جلیقه زردها در فرانسه،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7187551/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%B2%D8%B1%D8%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 «جنبش جلیقه زرد‌های فرانسه؛ ریشه‌ها و روند‌ها»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>  اعتراضات ضدمهاجرتی در انگلستان از این نمونه‌ها است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/851942/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF «جورج فلوید را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری دانشجو.]</ref><ref group="دیدگاه">مواردی هم در اسرائیل بود که هفته ها مداوم برای اصلاحات قضایی اعتراضات داشتند و برخی موارد به اغتشاش کشیده شد. آن را نیز بررسی کنید</ref>
 
=== اغتشاشات در آمریکا ===
در سال 2026م در پی کشته شدن الکس پرتی، شهروند و پرستار آمریکایی توسط مأموران اداره مهاجرت در مینیاپولیس، تظاهرات گسترده‌ای در اعتراض به خشونت نیروهای فدرال برگزار شد.<ref>[https://www.dw.com/fa-af/%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF/a-75648110 سیرت، «سرکوب مهاجرت؛ یک مرد دیگر در امریکا کشته شد»، وب‌سایت دویچه وله.]</ref>برخی کسب‌وکارها در اعتراض به سیاست‌ها و اقدامات دولت ترامپ فعالیت خود را برای یک روز متوقف کردند و ۱۰۰ کشیش به‌خاطر تحصن و شماری از معترضان توسط پلیس بازداشت شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6729607/%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 «تداوم تظاهرات و اعتصاب در شهرهای مختلف آمریکا + فیلم»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 
در سال 2014م در پی صدور رأی تبرئه برای افسر پلیس در پروندۀ قتل اریک گارنر و پیش از آن مایکل براون و هم‌زمان انتشار گزارش شکنجه‌های سازمان سیا و پیوند این اعتراضات با جنبش‌هایی نظیر تسخیر وال‌استریت، موج جدیدی از اعتراضات ضدنژادپرستی با شعار «نمی‌توانم نفس بکشم» در آمریکا ایجاد شد. این تظاهرات منجر به بازداشت صدها تن از معترضان شد و فراتر از مسئلۀ نژادی، نشان‌دهنده بازگشت جنبش‌های اجتماعی علیه بی‌عدالتی، فقر و فساد بود.<ref>[https://www.islamtimes.com/fa/article/425703/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «ریشه اعتراض‌های بی‌سابقه در آمریکا چیست؟»، وب‌سایت اسلام تایمز.]</ref>
 
بار دیگر در سال 2020م کشته شدن جورج فلوید موجی جهانی از اعتراضات علیه نژادپرستی را برانگیخت که علاوه بر آمریکا، به پایتخت‌های اروپایی نیز سرایت کرد. با گسترش ناآرامی‌ها به ۲۰۰ شهر آمریکا و بازداشت بیش از ۴۴۰۰ نفر، دستگاه قضایی مینه‌سوتا تحت فشار افکار عمومی اتهام مأمور خاطی را از قتل غیرعمد به قتل شبه عمد تغییر داده و سه پلیس دیگر را نیز متهم کرد.<ref>[https://www.imna.ir/news/427176/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AF «نگاهی به اعتراضات آمریکا با قتل جورج فلوید»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
 
=== اغتشاش در اسرائیل ===
در سال 2024م مخالفان بنیامین نتانیاهو با برگزاری تجمعات گسترده در تل‌آویو و شمال مناطق اشغالی، خواستار برکناری دولت و برگزاری انتخابات زودهنگام شدند. معترضان با ورود به مقر اتحادیه سندیکاهای کارگری، خواستار تعطیلی کامل اقتصاد برای فشار بر دولت شدند. معترضان با آتش‌زدن تایر چند بزرگراه را مسدود کردند. معترضان، کابینۀ نتانیاهو را مسئول ناتوانی در دستیابی به اهداف نظامی در غزه و لبنان و فرسودگی ارتش دانستند<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040402302/%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%88-%D9%88-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C «تظاهرات در تل‌آویو و شمال اراضی اشغالی با درخواست برای سرنگونی نتانیاهو»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>و خواستار تبادل اسرای صهیونیست در نوار غزه شدند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403052517436/%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%88 «تظاهرات علیه نتانیاهو در تل‌آویو»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
 
=== اغتشاش در کشورهای آمریکای جنوبی ===
کشورهای شیلی، اکوادور و بولیوی در 2019م صحنۀ اعتراضات گسترده و اغتشاش بودند. در شیلی، اعتراض به افزایش بهای حمل‌ونقل عمومی در سانتیاگو به درگیری‌های شدید و تخریب اموال عمومی منجر شد که واکنش رئیس‌جمهور و اعلام وضعیت اضطراری را در پی داشت. پیش از آن، دولت اکوادور نیز در مواجهه با تظاهرات گسترده علیه حذف یارانه‌های سوخت، دست به اقدامات مشابه امنیتی زد. هم‌زمان، در بولیوی نیز ادعای تقلب در انتخابات از سوی رهبر اپوزیسیون، باعث درگیری‌های خیابانی میان معترضان و نیروهای پلیس شد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/415850/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF «جهان در ناآرامی؛ چرا مردم کشور‌ها اعتراض می کنند؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref>
 
=== اغتشاش در عراق ===
اعتراضات خیابانی عراق از نهم مهر ۱۳۹۸ش در بغداد آغاز شد و به‌سرعت به دیگر شهرهای این کشور گسترش یافت. هسته اصلی این تحولات، اعتراض به فساد اداری، ناکارآمدی اقتصادی و معضل بیکاری بود. با تداوم اعتراضات و کشته و زخمی شدن تعدادی از شرکت‌کنندگان، دامنه مطالبات فراتر رفت و برخی احزاب سیاسی نیز با آن همراه شدند. تحلیل‌گران بر این باورند که علاوه بر زمینه‌های داخلی، مداخلات و تحریکات خارجی نیز در هدایت این اغتشاشات نقش داشته است. دولت وقت عراق هم‌زمان با اقدامات امنیتی برای بازگرداندن آرامش، مجموعه‌ای از سیاست‌های حمایتی را برای مهار بحران و پاسخ به مطالبات معیشتی در پیش گرفت.<ref>[https://www.irna.ir/subject/83506573/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 «اعتراض در عراق»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
=== اغتشاش در فرانسه ===
جنبش جلیقه زردها که از نوامبر ۲۰۱۸م در شنبه‌های متوالی با حضور هزاران نفر در شهرهای مختلف در اعتراض به افزایش مالیات سوخت آغاز شد، به اعتراضی گسترده علیه سیاست‌های اقتصادی و ناکارآمدی امانوئل مکرون تبدیل شد. مجموع درگیری‌های میان پلیس و معترضان در طی هفت‌ماه منجر به تلفات و آسیب‌هایی از جمله ۱۱ کشته، حدود دوهزار مجروح میان معترضان و یک‌هزار مجروح میان نیروهای پلیس شده و حدود ده‌هزار نفر در سراسر فرانسه بازداشت شدند.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4223991/%D9%88%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7 «وقایع ناخوشایند درگیری‌های پلیس فرانسه با معترضان/ اعتراض گزارشگران بدون مرز به خشونت علیه خبرنگاران»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref>


در سال 2023م دولت فرانسه طرحی را به پارلمان ارائه داده است که طی آن سن بازنشستگی از ۶۲ به ۶۴ سال افزایش می‌یابد. این طرح با مخالفت اکثریت مردم و اتحادیه‌ها مواجه شد. این ششمین موج اعتراضات بود که از نظر وسعت، بزرگ‌ترین در ۴۰ تا ۵۰ سال اخیر توصیف شده است. وزارت کشور فرانسه تعداد شرکت‌کنندگان را ۱ میلیون و ۲۸۰ هزار نفر و اتحادیه کارگران آن را ۳.۵ میلیون نفر اعلام کرد. این تظاهرات در شهرهای مختلف فرانسه با درگیری‌ و مداخله پلیس همراه بود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/881872/%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%B9%DA%A9%D8%B3%C2%A0-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8 «تظاهرات و اعتصاب بزرگ در فرانسه (+عکس) / اختلال در پروازها، مترو، قطار و اتوبوس‌ها / بیش از یک میلیون معترض در خیابان / پیوستن معلمان، کارمندان و کارگران به اعتصاب»، وب‌سایت خبری‌تحلیلی عصر ایران.]</ref>
با وجود متغیرهای متعدد از قبیل شکاف‌های اجتماعی و طبقاتی، مشکلات اقتصادی و بعضی ناکارآمدی‌های سیستم اجرایی کشور در شکل‌گیری اعتراضات و اغتشاشات، نقش [[شبکه‌های اجتماعی]] مجازی با بسیج نیروها، راه‌اندازی تظاهرات، اعتراضات، راهپیمایی و کمپین‌های اعتراضی، بستر اجرا و سازماندهی جنبش‌های اعتراضی در ایران بوده است.<ref>[https://nms.atu.ac.ir/article_16003_4215512adad2796914217cd9368d93f2.pdf ربیعی‌نیا و هرسیج، «تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر جنبش‌های اجتماعی ایران»، 1403ش، ص249.]</ref> نقش فضای مجازی در اغتشاشات ایران به‌حدی بوده که در طی چند دوره اغتشاشات اخیر، به‌منظور مدیریت و فرونشاندن درگیری‌ها، دولت در چهار مرحله اقدام به مداخله و قطعی اینترنت مقطعی یا سراسری کرد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4041026037.html «چهار بار قطع اینترنت بین‌الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref> در اغتشاشات ۲۰۱۱م [[انگلیس]] نیز پلتفرم‌هایی مثل توییتر و [[بلک‌بری مسنجر]] در هماهنگی و گسترش سریع شورش‌ها نقش کلیدی داشتند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84908643/بازخوانی-شورش-سال-۲۰۱۱-در-انگلیس-اعتراضات-چگونه-سرکوب-شد «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


=== اغتشاش در انگلیس ===
=== محدودسازی یا قطع اینترنت در اغتشاشات ===
در سال 2011م، مارک دوگان، جوان ۲۹ ساله سیاه‌پوست، در جریان عملیات پلیس در لندن به ضرب گلوله کشته شد. خانواده و دوستان دوگان در اعتراض به عدم پاسخگویی پلیس و شفاف نبودن جزئیات حادثه، تجمعی برگزار کردند. بی‌توجهی مقامات به این تجمع سبب تبدیل اعتراض‌ها به خشونت‌، با پرتاب بطری و آتش زدن خودروهای پلیس شد. این ناآرامی‌ها از لندن به دیگر شهرهای انگلیس سرایت کرد. در این اغتشاشات تعداد نیروهای پلیس لندن برای کنترل آشوب‌ها از ۳ هزار به ۱۶ هزار نفر افزایش یافت. در این میان پنج غیرنظامی کشته و صدها افسر پلیس زخمی و بیش از سه‌هزار نفر در این شهرها بازداشت شدند. برآورد خسارت‌ها به مغازه‌ها و زیرساخت‌ها ۲۵۰ میلیون پوند گزارش شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84908643/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B2%DB%B0%DB%B1%DB%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
در سال‌های اخیر، بسیاری از کشورها برای مدیریت بحران‌های امنیتی، سیاسی و اجتماعی، به قطع یا محدود کردن اینترنت روی آورده‌اند. مقامات امنیتی هدف از این کار را حفظ نظم و جلوگیری از انتشار اطلاعات مخرب عنوان می‌کنند. نمونه‌های برجسته این اقدام در کشورهای مختلف عبارتند از:
* '''هند:''' این کشور یکی از رکوردداران قطع اینترنت است. دولت [[هند]] بارها در واکنش به اعتراضات اینترنت را قطع کرده است؛ از جمله در سال ۲۰۱۹م که دسترسی به شبکه در این منطقه برای چندین ماه متوالی مسدود شد.
* '''فرانسه:''' پس از ناآرامی‌های سال ۲۰۲۳م در حومهٔ [[پاریس]]، دولت به‌طور موقت برخی قابلیت‌های شبکه‌های اجتماعی را محدود کرد. همچنین بحث‌هایی دربارهٔ قطع کامل اینترنت موبایل در شرایط بحرانی مطرح شد.
* '''ترکیه:''' دولت ترکیه معمولاً در زمان بحران‌های سیاسی یا حملات تروریستی، دسترسی به پلتفرم‌هایی مثل توییتر و فیسبوک را مختل می‌کند. یکی از روش‌های رایج در این کشور، کاهش پهنای باند است که استفاده از شبکه‌های اجتماعی را بدون قطع کامل اینترنت، بسیار دشوار می‌کند.
* '''آمریکا:''' در این کشور محدودیت‌ها بیشتر به‌صورت محلی اعمال شده است؛ برای نمونه در سال ۲۰۱۱م، سیستم حمل‌ونقل عمومی سان‌فرانسیسکو برای پیشگیری از تجمع معترضان، سیگنال موبایل را در برخی ایستگاه‌ها قطع کرد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1011622/کدام-کشورها-با-محدود-کردن-اینترنت-به-مقابله-با-ناآرامی-ها-رفته-اند «کدام کشورها با محدود کردن اینترنت به مقابله با ناآرامی‌ها رفته‌اند؟»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref>
* '''ایران''': در ایران قطع اینترنت در زمان اغتشاشات اقدامی دفاعی برای صیانت از [[امنیت ملی]] بوده است. قطع و محدودسازی اینترنت با هدف قطع مسیر هدایت آشوب از خارج و خنثی‌سازی [[جنگ روانی]] اعمال می‌شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6719075/چرا-اینترنت-محدود-شد-پاسخ-به-یک-تصمیم-امنیتی «چرا اینترنت محدود شد؟ پاسخ به یک تصمیم امنیتی»، خبرگزاری مهر.]</ref>


در سال 2025م در لندن تظاهرات بزرگی با حضور نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر به پا شد. دلایل اصلی این تجمع به گفتۀ کارشناسان رکود رشد اقتصادی، کاهش خدمات عمومی و افزایش نابرابری است که باعث شده مردم مشکلات معیشتی خود را به مسئلۀ مهاجرت گره بزنند. همچنین افزایش ۱۴درصدی تقاضای پناهندگی در سال ۲۰۲۵م و چالش اسکان آن‌ها در هتل‌ها، به عاملی برای اعتراضات محلی تبدیل شده است. این اعتراضات با درگیری با پلیس و شعارهای تند ضد مهاجرت همراه بود.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/c4gzq12r48zo «چرا ملی‌گرایی در بریتانیا دوباره اوج گرفته است؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref>
== تأثیر اغتشاشات بر اقتصاد و فرهنگ ==
 
اغتشاشات و ناآرامی‌ها با ایجاد فضای ناامنی و برهم زدن [[نظم عمومی]] در کنار آثار اجتماعی و سیاسی، اثر منفی بر اقتصاد و فضای کسب‌وکار دارد. ریزش شاخص‌ها در بازار سهام و خسارت‌های قابل توجه به [[کسب‌وکارهای آنلاین]] پس از اعمال محدودیت در اینترنت و برخی از پلتفرم‌های خارجی از نمونه خسارت‌های کوتاه‌مدت و ایجاد مانع در جذب [[سرمایه‌گذاری خارجی]] از خسارت‌های بلندمدت اغتشاشات محسوب می‌شود. همچنین در بخش [[فرهنگ]] و [[هنر]]، ناآرامی‌ها روند برگزاری بسیاری از رویدادهای فرهنگی و هنری همچون [[کنسرت|کنسرت‌های موسیقی]]، [[تئاتر]] و [[سینما]] را لغو یا با کاهش مخاطب روبه‌رو می‌کند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1707708/تاثیر-اغتشاشات-اخیر-بر-اقتصاد-کشور-به-روایت-روزنامه-دولت «تأثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت»، وب‌سایت خبرآنلاین]</ref> [[صنعت گردشگری]] نیز از جمله مواردی است که در صورت بروز ناآرامی و اغتشاش با مشکل مواجه می‌شود. در این میان [[هتل‌داری|هتل‌داران]]، صاحبان [[رستوران]]‌ها و [[راننده|رانندگان]] بیشترین خسارت را متحمل می‌شوند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/publication/content/13514/364937# مهدی‌زاده، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز.]</ref>
== مقابله با اغتشاشات ==
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، خشونت سیاسی و قیام علیه جمهوری اسلامی ایران در قانون‌گذاری ایران دچار تحول ساختاری شد. طبق قوانین جدید، قیام علیه امنیت حکومت اسلامی و طرح براندازی آن، حکم محاربه یا جنگ با خدا و رسول خدا را دارد و هرگونه تغییر و تحول در حکومت و ساختار قدرت، طبق ساز و کارهای پیش‌بینی شده در قانون اساسی جرم محسوب می‌شود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص398.]</ref>
 
طبق مادۀ ۶۱۸ قانون مجازات اسلامی هر کس با هیاهو و جنجال یا حرکات غیرمتعارف یا تعرض به افراد باعث اخلال در نظم و آسایش و آرامش عمومی یا مانع از کسب و کار مردم شود، به حبس از سه ماه تا یک سال و تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد. همچنین در مواد 498، 499 و 500 مربوط به جرايم ضد امنيت داخلی و خارجی مجازات سنگین‌تری در نظر گرفته شده است که از حبس تا اعدام متناسب با جرم در نوسان است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText?IDS=17104213936170944492&SearchText=618&SeachTextType=1&WithSearchFilter=false&WithTopicFilter=&TextDate=1399%2F11%2F08&TextDates=%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B9%2F%DB%B1%DB%B1%2F%DB%B0%DB%B8&WithOpinion=false&ApproveStateNo=&drpFont= «قانون مجازات اسلامی»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref><ref group="دیدگاه">تا اینجا خوب است اما یک خلأ جدی دارد و آن هم موارد کثیر رأفت اسلامی و یا تسامحات در مقام عمل که رویکرد نظام است خوب تشریخ نشده است.</ref>
 
== فضای مجازی و اغتشاشات ==
فضای مجازی از طریق تغییر شکل ارتباطات، عدم کنترل و سانسور، تبادل اطلاعات و ایجاد پیوند میان کاربران، فراملی بودن و نداشتن هیچ‌گونه حد و مرز و آگاهی‌بخشی هرچند کاذب، توانسته نقش مؤثری را در سازماندهی اعتراضات، اعتصابات و اغتشاشات در سراسر دنیا ایفا کند؛ تاجایی که به باور برخی محققان کلید تعدادی از انقلاب‌های اخیر نظیر انقلاب مصر یا بیداری اسلامی در برخی کشورهای منطقه در فیسبوک و توئیتر زده شد. از این جهت فضای مجازی زمینه را برای پیشبرد برنامه‌ها و حرکت‌های مخالف فراهم کرده است.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1538_74a0b2f5870b1cc2c744840e6b83a250.pdf عبدالرحمانی و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیام‌های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، 1400ش، ص401.]</ref>
 
با وجود متغیرهای متعدد از قبیل شکاف‌های اجتماعی و طبقاتی، مشکلات اقتصادی و بعضی ناکارآمدی‌های سیستم اجرایی کشور در شکل‌گیری اعتراضات و اغتشاشات، نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی با بسیج نیروها، راه‌اندازی تظاهرات، اعتراضات، راهپیمایی و کمپین‌های اعتراضی، بستر اجرا و سازماندهی جنبش‌های اعتراضی در ایران بوده است.<ref>[https://nms.atu.ac.ir/article_16003_4215512adad2796914217cd9368d93f2.pdf ربیعی‌نیا و هرسیج، «تاثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر جنبش‌های اجتماعی ایران»، 1403ش، ص249.]</ref> نقش فضای مجازی در اغتشاشات ایران به‌حدی بوده که در طی چند دوره اغتشاشات اخیر، به‌منظور مدیریت و فرونشاندن درگیری‌ها، دولت در چهار مرحله اقدام به مداخله و قطعی اینترنت مقطعی یا سراسری کرد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4041026037.html «چهار بار قطع اینترنت بین الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref>
 
در اغتشاشات 2011م انگلیس نیز پلتفرم‌هایی مثل توییتر و بلک‌بری مسنجر در هماهنگی و گسترش سریع شورش‌ها نقش کلیدی داشتند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84908643/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B2%DB%B0%DB%B1%DB%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}


== منابع ==
== منابع ==
 
{{آغاز منابع}}
* آرنت، هانا، انقلاب، ترجمۀ عزت‌الله فولادوند، تهران، خوارزمی، 1361ش.
* آرنت، هانا، انقلاب، ترجمهٔ عزت‌الله فولادوند، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۱ش.
* «اعتراض در عراق»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بازدید: 28 بهمن 1404ش.
* «ادامه اعتراضات به طرح اصلاحات قضایی در اسرائیل»، خبرگزاری العربیة، تاریخ درج مطلب ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۳م.
* «افزایش قیمت بنزین موجب افزایش قیمت دیگر کالاها نشود»، وب‌سایت پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: 26 آبان 1398ش.
* «اعتراض در عراق»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بازدید: ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وب‌سایت پایگاه خبری آفتاب، تاریخ درج مطلب: 12 آذر 1401ش.
* «اعتراض گسترده مردم اسرائیل به قانون اصلاحات قضایی»، خبرگزاری آناتولی، تاریخ درج مطلب ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۳م.
* «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 18 مهر 1401ش.
* «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۳۹۸ش.
* «تاثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت» وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 26 آذر 1401ش.
* «انعکاس رأفت رهبری در رسانه‌های داخلی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۳۹۸ش.
* «تبارشناسی اعتراض‌ در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 20 آذر 1398ش.
* «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وب‌سایت پایگاه خبری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۱ش.
* «تداوم تظاهرات و اعتصاب در شهرهای مختلف آمریکا + فیلم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 4 بهمن 1404ش.
* «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مهر ۱۴۰۱ش.
* «تظاهرات در تل‌آویو و شمال اراضی اشغالی با درخواست برای سرنگونی نتانیاهو»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1403ش.
* «تأثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت» وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۴۰۱ش.
* «تظاهرات علیه نتانیاهو در تل‌آویو»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 25 مرداد 1403ش.
* «تبارشناسی اعتراض در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آذر ۱۳۹۸ش.
* «تظاهرات و اعتصاب بزرگ در فرانسه (+عکس) / اختلال در پروازها، مترو، قطار و اتوبوس‌ها / بیش از یک میلیون معترض در خیابان / پیوستن معلمان، کارمندان و کارگران به اعتصاب»، وب‌سایت خبری‌تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1401ش.
* «تظاهرات در تل‌آویو و شمال اراضی اشغالی با درخواست برای سرنگونی نتانیاهو»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۳ش.
* «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 15 دی 1404ش.
* «تظاهرات علیه نتانیاهو در تل‌آویو»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۳ش.
* «جنبش جلیقه زرد‌های فرانسه؛ ریشه‌ها و روند‌ها»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1398ش.
* «تظاهرات و اعتصاب بزرگ در فرانسه (+عکس) / اختلال در پروازها، مترو، قطار و اتوبوس‌ها / بیش از یک میلیون معترض در خیابان / پیوستن معلمان، کارمندان و کارگران به اعتصاب»، وب‌سایت خبری‌تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
* «جورج فلوید را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 12 خرداد 1399ش.
* «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
* «جهان در ناآرامی؛ چرا مردم کشور‌ها اعتراض می کنند؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: 1 آبان 1398ش.
* «جهان در ناآرامی؛ چرا مردم کشورها اعتراض می‌کنند؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۳۹۸ش.
* «چرا ملی‌گرایی در بریتانیا دوباره اوج گرفته است؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 1 آبان 1404ش.
* «چرا اینترنت محدود شد؟ پاسخ به یک تصمیم امنیتی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۴ش.
* «چهار بار قطع اینترنت بین الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: 26 دی 1404ش.
* «چرا ملی‌گرایی در بریتانیا دوباره اوج گرفته است؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۴ش.
* حسینی‌زاده آرانی، سید سعید و دیگران، «تحلیلی بر ریشه‌های اجتماعی شکل‌گیری و بروز نارضایتی‌های اجتماعی در ایران»، فصلنامه امنیت ملی، سال 12، شماره 43، 1401ش.
* «چهار بار قطع اینترنت بین‌الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۴۰۴ش.
* «داستان دی ۱۳۹۶»، وب‌سایت روزنامه وطن امروز، تاریخ درج مطلب: 18 فروردین 1404ش.
* حسینی‌زاده آرانی، سید سعید و دیگران، «تحلیلی بر ریشه‌های اجتماعی شکل‌گیری و بروز نارضایتی‌های اجتماعی در ایران»، فصلنامه امنیت ملی، سال ۱۲، شماره ۴۳، ۱۴۰۱ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 20 بهمن 1404ش.
* «داستان دی ۱۳۹۶»، وب‌سایت روزنامه وطن امروز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۴ش.
* ربیعی‌نیا، بهمن و هرسیج، حسین، «تاثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر جنبش‌های اجتماعی ایران»، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، سال 10، شماره 40، 1403ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وب‌سایت الف، تاریخ درج مطلب: 29 آبان 1399ش.
* «رأفت اسلامی برای فریب‌خوردگان و نوجوانان؛ برخورد قاطع قضایی با اغتشاشگران»، خبرگزاری صدا و سیما گلستان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «ریشه اعتراض‌های بی‌سابقه در آمریکا چیست؟»، وب‌سایت اسلام تایمز، تاریخ درج مطلب: 23 آذر 1393ش.
* ربیعی‌نیا، بهمن و هرسیج، حسین، «تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر جنبش‌های اجتماعی ایران»، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، سال ۱۰، شماره ۴۰، ۱۴۰۳ش.
* «سلبریتی‌هایی که مردم را قربانی پروژه آشوب کردند»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 4 بهمن 1404ش.
* «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وب‌سایت الف، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آبان ۱۳۹۹ش.
* «سه تفاوت اساسی اعتراضات دی 1404 با اعتراض های قبلی»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1404ش.
* «ریشه اعتراض‌های بی‌سابقه در آمریکا چیست؟»، وب‌سایت اسلام تایمز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آذر ۱۳۹۳ش.
* سیرت، حسین، «سرکوب مهاجرت؛ یک مرد دیگر در امریکا کشته شد»، وب‌سایت دویچه وله، تاریخ درج مطلب: 5 بهمن 1404ش.
* سیرت، حسین، «سرکوب مهاجرت؛ یک مرد دیگر در آمریکا کشته شد»، وب‌سایت دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
* شریفی، رضا، «بررسی ابعاد روان‌شناختی خشونت‌گرايی جمعيت اغتشاشگر و روش‌های تأثيرگذاری بر آن»، فصلنامه مطالعات بسيج، سال 12، شماره 45، 1388ش.
* شریفی، رضا، «بررسی ابعاد روان‌شناختی خشونت‌گرایی جمعیت اغتشاشگر و روش‌های تأثیرگذاری بر آن»، فصلنامه مطالعات بسیج، سال ۱۲، شماره ۴۵، ۱۳۸۸ش.
* شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سال 3، شماره 3، 1399ش.
* شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سال ۳، شماره ۳، ۱۳۹۹ش.
* عبدالرحمانی، رضا و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیام‌های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، فصلنامه امنیت ملی، سال 11، شماره 40، 1400ش.
* عبدالرحمانی، رضا و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیام‌های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، فصلنامه امنیت ملی، سال ۱۱، شماره ۴۰، ۱۴۰۰ش.
* عروتی موفق، محمدمهدی و فتحی، یونس، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات فرهنگی پلیس، دوره 8، شماره 2، 1400ش.
* عروتی موفق، محمدمهدی و فتحی، یونس، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات فرهنگی پلیس، دوره ۸، شماره ۲، ۱۴۰۰ش.
* «قانون مجازات اسلامی»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: 21 بهمن 1404ش.
* «قانون مجازات اسلامی»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
* گلزاری، محمود، «روانشناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 19 تیر 1402ش.
* گلزاری، محمود، «روان‌شناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۲ش.
* محمدی، حمید، «تفاوت‌های اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 17 ژانویه 2026م.
* «کدام کشورها با محدود کردن اینترنت به مقابله با ناآرامی‌ها رفته‌اند؟»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۴ش.
* «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 7 آذر 1401ش.
* محمدی، حمید، «تفاوت‌های اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۷ ژانویه ۲۰۲۶م.
* ملکوتیان، مصطفی، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلاب‌ها»، مجله حقوق و علوم سیاسی، شماره 57، 1381ش.
* «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۱ش.
* مهدی‌زاده، الهام، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز، تاریخ درج مطلب: 15 آذر 1401ش.
* «مروری بر قوانین تظاهرات اعتراض آمیز در چند کشور دنیا | چطور محل اعتراض مشخص می‌شود؟ | معروف‌ترین میدان‌های تجمع اعتراضی در جهان»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ آبان ۱۴۰۱ش.
* «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وب‌سایت اندیشکده‌ها، تاریخ درج مطلب: 12 مرداد 1403ش.
* ملکوتیان، مصطفی، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلاب‌ها»، مجله حقوق و علوم سیاسی، شماره ۵۷، ۱۳۸۱ش.
* «نگاهی به اعتراضات آمریکا با قتل جورج فلوید»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1399ش.
* مهدی‌زاده، الهام، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۱ش.
* «واکاوی اعتراضات اخیر در چهارگوشه جهان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 11 آبان 1398ش.
* «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وب‌سایت اندیشکده‌ها، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۳ش.
* «وقایع ناخوشایند درگیری‌های پلیس فرانسه با معترضان/ اعتراض گزارشگران بدون مرز به خشونت علیه خبرنگاران»، وب‌سایت شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1398ش.
* «نگاهی به اعتراضات آمریکا با قتل جورج فلوید»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۳۹۹ش.
* «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ‌ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز، تاریخ درج مطلب: 8 بهمن 1404ش.
* «واکاوی اعتراضات اخیر در چهارگوشه جهان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۳۹۸ش.
* «وقایع ناخوشایند درگیری‌های پلیس فرانسه با معترضان/ اعتراض گزارشگران بدون مرز به خشونت علیه خبرنگاران»، وب‌سایت شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۲۵ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۰۳

اغتشاش
به آتش کشیدن بازار رشت توسط اغتشاشگران
به آتش کشیدن بازار رشت توسط اغتشاشگران

اغتشاش؛ رفتار جمعی خشونت‌آمیز با هدف تخریب اموال، ایجاد ناامنی و آسیب به مردم.

اغتشاش رفتاری مجرمانه، خشونت‌آمیز و برهم‌زننده نظم عمومی است که با اعتراض مدنی تفاوت دارد و از مسیر مشروع مطالبه‌گری خارج می‌شود. این پدیده در کشورهای مختلف جهان از جمله آمریکا، فرانسه، انگلیس، عراق و ایران بارها رخ داده است. قوانین کشورها برای مقابله با اغتشاش مجازات‌هایی از جریمه نقدی تا حبس‌های طولانی و حتی اعدام پیش‌بینی کرده‌اند؛ اما در ایران با تفکیک میان معترضان و مسببان اصلی، رویکردی توأم با رأفت و قاطعیت دنبال می‌شود. فضای مجازی نقش کلیدی در سازماندهی و گسترش اغتشاشات دارد و بسیاری از کشورها در شرایط بحرانی به قطع یا محدودسازی اینترنت روی می‌آورند. اغتشاشات افزون بر آثار اجتماعی و سیاسی، پیامدهای اقتصادی و فرهنگی به همراه دارد.

مفهوم‌شناسی

واژهٔ اغتشاش به‌معنای شورش، طغیان و نافرمانی،[۱] رفتاری مجرمانه، خشونت‌آمیز و برهم‌زنندهٔ نظم عمومی است.[۲] سردادن شعارهای هنجارشکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرم‌انگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمی‌شود.[۳]

تفاوت اغتشاش با اعتراض

اعتراض به‌معنای، انتقاد کردن و ایراد گرفتن است. اگر انتقادات مردمی به عملکرد مسئولان پاسخ داده نشود، شهروندان حق دارند با روش‌های قانونی و مدنی مطالبه‌گری کنند. در اغتشاش اما فرد یا گروه اغتشاشگر در پی ایجاد آشوب، برهم زدن امنیت عمومی و ایجاد هرج‌ومرج اجتماعی و سیاسی است.[۴] مطابق با اصل ۲۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اعتراضات مسالمت‌آمیز به‌شرط همراه‌نداشتن سلاح و مخالف‌نبودن با مبانی اسلام، آزاد است.[۵] اعتراض ابزاری مدنی برای بیان مطالبات مشخص در چارچوب قانون و با هدف اصلاح است؛ در مقابل، اغتشاش با اتکا به خشونت، تخریب اموال عمومی و خصوصی و ایجاد ناامنی، مسیر مشروع مطالبه‌گری را منحرف کرده و زمینه‌ساز بی‌ثباتی می‌شود.[۶]

تفاوت اغتشاش با انقلاب

راهپیمایی مردم تهران در روزهای منتهی به ۲۲ بهمن ۱۳۵۷
راهپیمایی مردم تهران در روزهای منتهی به ۲۲ بهمن ۱۳۵۷؛ میدان آزادی

انقلاب پدیده‌ای اجتماعی است که منجر به تغییر و تحول بنیادین و اساسی در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیکی یک جامعه با مشارکت مردم همراه با خشونت می‌شود.[۷] انقلاب از این جهت با اغتشاش متفاوت است که در هر انقلاب، نارضایتی عمومی و عمیق از ساختار و نظام حاکم وجود دارد. علاوه بر این که هر انقلاب دارای رهبری قوی، ایدئولوژی و تشکل‌های جایگزین است و با مشارکت گستردهٔ توده‌های مردم اتفاق می‌افتد.[۸]

زمینه‌های اغتشاش

بر اساس نظریه فشار، طبقات فرودست جامعه به‌دلیل ناتوانی در دستیابی به اهداف، دچار احساس ناکامی می‌شوند و فشار ناشی از آن منجر به بروز اغتشاش اجتماعی می‌شود. نظریهٔ محرومیت نسبی اما منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات را محرومیتی می‌داند که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس می‌کند.[۹] محرومیت نسبی، تضاد میان واقعیت و انتظار است و آنچه فرد در اختیار دارد، با آنچه خود را لایق آن می‌داند، فاصلهٔ زیادی دارد.[۱۰]

تئوری ناکامی-پرخاشگری، ناکامی در کنار احساس ضعف را موجب پرخاشگری می‌داند[۱۱] و نظریهٔ عدالت اجتماعی، اغتشاش اجتماعی را نتیجهٔ توزیع نابرابر سودها و پاداش‌ها بین افراد می‌داند. نظریهٔ نیازها نیز با رویکردی روان‌شناختی زمینهٔ بروز ناآرامی‌ها را توضیح می‌دهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی می‌شود. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتی‌های اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضای نیازها و احساس عدم نیاز برمی‌گردد.[۱۲]

اغتشاش در کشورهای گوناگون

هزاران نفر در بریتانیا به اعتراضات علیه نژادپرستی پیوستند
هزاران نفر در بریتانیا به اعتراضات علیه نژادپرستی پیوستند

اعتراض به مشکلات معیشتی، بی‌عدالتی، فساد و ناکارآمدی دولت‌ها پدیده‌ای جهانی است که در کشورهای مختلف به اشکال گوناگون بروز یافته است.[۱۳]

  • در آمریکا، اعتراضات ضدنژادپرستی با شعار «نمی‌توانم نفس بکشم» از سال ۲۰۱۴ میلادی آغاز شد[۱۴] و در سال ۲۰۲۰م با کشته شدن جورج فلوید به اوج خود رسید و به شهرهای اروپایی نیز سرایت کرد.[۱۵] این اعتراضات در سال ۲۰۲۶م نیز با کشته شدن الکس پرتی توسط مأموران مهاجرت در مینیاپولیس، بار دیگر شعله‌ور شد.[۱۶]
  • در اسرائیل از ۲۰۲۳م، مخالفان بنیامین نتانیاهو در اعتراض به اصلاحات قضایی و ناکارآمدی دولت، دست به تظاهرات گسترده زدند[۱۷] که با درگیری با پلیس همراه بود.[۱۸] همچنین از سال ۲۰۲۴م مخالفان، کابینهٔ نتانیاهو را مسئول ناتوانی در دستیابی به اهداف نظامی در غزه و لبنان و فرسودگی ارتش دانستند[۱۹] و خواستار تبادل اسرای صهیونیست در نوار غزه شدند.[۲۰]
  • کشورهای آمریکای جنوبی مانند شیلی، اکوادور و بولیوی در سال ۲۰۱۹م صحنه اعتراضات گسترده‌ای به سیاست‌های اقتصادی و انتخاباتی بودند.[۲۱]
  • عراق از ۹ مهر ۱۳۹۸ش شاهد اعتراضات خیابانی علیه فساد اداری، ناکارآمدی اقتصادی و معضل بیکاری بود که با مداخلات خارجی نیز همراه شد. با تداوم اعتراضات و کشته و زخمی شدن تعدادی از شرکت‌کنندگان، دامنهٔ مطالبات فراتر رفت و برخی احزاب سیاسی نیز با آن همراه شدند.[۲۲]
  • در فرانسه، جنبش جلیقه‌زردها از ۲۰۱۸م علیه سیاست‌های اقتصادی شکل گرفت. درگیری‌های پلیس و معترضان در هفت ماه منجر به تلفات و آسیب‌هایی از جمله ۱۱ کشته، حدود دو هزار مجروح میان معترضان و یک‌هزار مجروح میان نیروهای پلیس و بازداشت حدود ده‌هزار نفر در سراسر فرانسه شد.[۲۳] در ۲۰۲۳م اعتراضات به افزایش سن بازنشستگی به بزرگ‌ترین موج اعتراضی نیم‌قرن اخیر این کشور بدل شد. این تظاهرات در شهرهای مختلف فرانسه با درگیری و مداخله پلیس همراه بود.[۲۴]
  • انگلیس در ۲۰۱۱م شاهد ناآرامی‌های گسترده‌ای بود که پس از کشته شدن یک جوان سیاه‌پوست به دست پلیس آغاز شد. در این میان پنج غیرنظامی کشته و صدها افسر پلیس زخمی و بیش از سه‌هزار نفر در این شهرها بازداشت شدند. برآورد خسارت‌ها به مغازه‌ها و زیرساخت‌ها ۲۵۰ میلیون پوند گزارش شد.[۲۵] در سال ۲۰۲۵م در لندن تظاهرات بزرگی با حضور نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر به پا شد. دلایل اصلی این تجمع به گفتهٔ کارشناسان رکود رشد اقتصادی، کاهش خدمات عمومی و افزایش نابرابری بوده است که باعث شده مردم مشکلات معیشتی خود را به مسئلهٔ مهاجرت گره بزنند. این اعتراضات با درگیری با پلیس و شعارهای تند ضد مهاجرت همراه بود.[۲۶]

اغتشاش در ایران

در ایران نیز اغتشاشات از دهه ۱۳۵۰ش تا ۱۴۰۰ش با ماهیت‌های متفاوت رخ داده است. دهه ۱۳۷۰ش اعتراضات پراکنده‌ای به مسائل معیشتی[۲۷] و ۱۳۷۸ش حادثه کوی دانشگاه تهران رقم خورد. دهه ۱۳۸۰ش اغتشاشات پس از انتخابات ۱۳۸۸ش نظام را به چالش کشید.[۲۸] در دهه ۱۳۹۰ش، اعتراضات دی ۱۳۹۶ش[۲۹] و آبان ۱۳۹۸ش به‌دلیل افزایش قیمت بنزین به خشونت کشیده شد.[۳۰] دهه ۱۴۰۰ش نیز دو موج اغتشاش در شهریور ۱۴۰۱ با شعار زن زندگی آزادی[۳۱] و نیز دی ۱۴۰۴ش رخ داد که با حمله به مراکز نظامی، اماکن مذهبی و تخریب گسترده اموال عمومی همراه بود و نقش پررنگ رسانه‌های بیگانه و سلبریتی‌ها در آن مشهود بود.[۳۲]

قوانین کشورها برای مقابله با اغتشاش

  • در کانادا، تجمع سه نفر یا بیشتر که منجر به خشونت و تهدید اموال و جان اشخاص شود، تجمع غیرقانونی محسوب می‌شود و مجازات‌هایی همچون جریمه نقدی تا سقف ۵ هزار دلار یا تحمل ۶ ماه حبس دارد و در صورت استفادهٔ معترضان از لباس مبدل، مجازات زندان می‌تواند تا ۵ سال افزایش یابد.[۳۳]
  • در ایالت آلاباما آمریکا، حضور در تجمع‌های غیرقانونی تا شش ماه زندان و ۳ هزار دلار جریمه، در ایالت آریزونا شش‌ماه زندان و هزار دلار جریمه، در ایالت تگزاس تا ۲ هزار دلار جریمه یا ۱۸۰ روز زندان یا هر دو، در واشینگتن نیز تبعیت نکردن از دستور متفرق‌شدن در تظاهرات ۲۵۰ دلار جریمه و در نیویورک هرگونه تجمع غیرقانونی ۹۰ روز زندان خواهد داشت.[۳۴]
  • در انگلیس، تجمع غیرقانونی اگر موجب اختلال در حرکت وسایل نقلیه و عابران شود، پلیس حق هر اقدامی حتی اعمال خشونت برای متوقف کردن آنها را دارد.[۳۵]
  • در فرانسه، تمرد از دستور پلیس در تجمعات غیرقانونی ابتدا مشمول جریمه ۳۸ یورویی است؛ اما چنانچه شرکت‌کنندگان پس از اخطار، متفرق نشوند، نیروهای امنیتی مجاز به اعمال خشونت هستند و این اتهام کیفری می‌تواند منجر به یک سال حبس و جریمه‌ای تا ۱۵ هزار یورو شود. پوشاندن چهره، مجازات را تشدید می‌کند.[۳۶]
  • در آلمان، تجمع در اماکن ممنوعه یا دعوت به مشارکت در آن، جریمه تا سقف ۳۰ هزار یورو و یک سال حبس در پی دارد. همچنین اخلال در نظم عمومی و حمله به پلیس یا تخریب اموال، می‌تواند تا ۳ سال حبس برای معترضان در پی داشته باشد. استفاده از ابزارهای مخل امنیت شهروندان، تا ۱۰ سال زندان در پی دارد.[۳۷]
  • در اسپانیا بی‌توجهی به دستورات و ضوابط تظاهرات، منجر به جریمه نقدی تا سقف ۶۰۰ یورو می‌شود. همچنین اگر تظاهرات در مجاورت نهادهای دولتی منجر به اخلال در امنیت عمومی شود، جریمه‌ای تا سقف ۳۰ هزار یورو خواهد داشت. برپایی تجمعات بدون مجوز در اطراف زیرساخت‌های حیاتیُ جریمه‌ای معادل ۶۰۰ هزار یورو دارد.[۳۸]
  • در ترکیه، برپایی تجمعات مسالمت‌آمیز نیازی به موافقت قبلی ندارد، اما مشروط به انطباق کامل شعارها و بیانیه‌ها با موازین قانونی است. سازمان‌دهندگان و شرکت‌کنندگان در صورت نخطی به سه سال حبس محکوم می‌شوند. همچنین توسل به زور، خشونت یا تهدید مأموران، ۲ تا ۵ سال زندان در پی دارد. علاوه بر این، توهین یا حمله به مقامات با هدف متشنج کردن تظاهرات مسالمت‌آمیز، منجر به ۱٫۵ تا ۳ سال حبس خواهد شد.[۳۹]

قوانین ایران برای مقابله با اغتشاش

در ایران قیام علیه امنیت حکومت اسلامی و طرح براندازی آن، حکم محاربه یا جنگ با خدا و رسول خدا را دارد و هرگونه تغییر و تحول در حکومت و ساختار قدرت، جرم محسوب می‌شود.[۴۰] طبق مادهٔ ۶۱۸ قانون مجازات اسلامی هر کس با هیاهو و جنجال یا حرکات غیرمتعارف یا تعرض به افراد باعث اخلال در نظم و آسایش و آرامش عمومی یا مانع کسب‌وکار مردم شود، به حبس از سه ماه تا یک سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد. همچنین در مواد ۴۹۸، ۴۹۹ و ۵۰۰ مربوط به جرایم ضد امنیت داخلی و خارجی مجازات سنگین‌تری در نظر گرفته شده است که از حبس تا اعدام متناسب با جرم در نوسان است.[۴۱] البته سیاست‌های ابلاغی نظام جمهوری اسلامی ایران، با تفکیک سطوح مشارکت در ناآرامی‌ها، میان معترضان، فریب‌خوردگان و عوامل اصلی اغتشاش تمایز قائل شده است. هدف این رویکرد، مجازات قاطع مسببان اصلی و در عین حال، برخورد با رأفت و زمینه‌سازی برای بازگشت افراد متنبه به آغوش جامعه است.[۴۲] طبق این رویکرد افرادی که بدون مداخله در اغتشاشات و در میانهٔ درگیری‌ها جان باخته‌اند، در حکم شهید تلقی شده و تحت پوشش حمایت‌های بنیاد شهید قرار می‌گیرند. به خانواده‌های افرادی که به هر نحو در جریان اغتشاشات جان خود را از دست داده‌اند، دیه پرداخت می‌شود. همچنین در خصوص افراد مشکوک به شرارت، بنا بر دستور آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، بر اعمال رأفت اسلامی در قبال خانواده‌های آنان تأکید شده است.[۴۳]

فضای مجازی و اغتشاشات

فضای مجازی از طریق تغییر شکل ارتباطات، عدم کنترل و سانسور، تبادل اطلاعات و ایجاد پیوند میان کاربران، فراملی بودن و نداشتن هیچ‌گونه حد و مرز و آگاهی‌بخشی هرچند کاذب، توانسته نقش مؤثری را در سازماندهی اعتراضات، اعتصابات و اغتشاشات در سراسر دنیا ایفا کند؛ تاجایی که به باور برخی محققان کلید تعدادی از انقلاب‌های اخیر نظیر انقلاب مصر یا بیداری اسلامی در برخی کشورهای منطقه در فیسبوک و توئیتر زده شد. از این جهت فضای مجازی زمینه را برای پیشبرد برنامه‌ها و حرکت‌های مخالف فراهم کرده است.[۴۴]

با وجود متغیرهای متعدد از قبیل شکاف‌های اجتماعی و طبقاتی، مشکلات اقتصادی و بعضی ناکارآمدی‌های سیستم اجرایی کشور در شکل‌گیری اعتراضات و اغتشاشات، نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی با بسیج نیروها، راه‌اندازی تظاهرات، اعتراضات، راهپیمایی و کمپین‌های اعتراضی، بستر اجرا و سازماندهی جنبش‌های اعتراضی در ایران بوده است.[۴۵] نقش فضای مجازی در اغتشاشات ایران به‌حدی بوده که در طی چند دوره اغتشاشات اخیر، به‌منظور مدیریت و فرونشاندن درگیری‌ها، دولت در چهار مرحله اقدام به مداخله و قطعی اینترنت مقطعی یا سراسری کرد.[۴۶] در اغتشاشات ۲۰۱۱م انگلیس نیز پلتفرم‌هایی مثل توییتر و بلک‌بری مسنجر در هماهنگی و گسترش سریع شورش‌ها نقش کلیدی داشتند.[۴۷]

محدودسازی یا قطع اینترنت در اغتشاشات

در سال‌های اخیر، بسیاری از کشورها برای مدیریت بحران‌های امنیتی، سیاسی و اجتماعی، به قطع یا محدود کردن اینترنت روی آورده‌اند. مقامات امنیتی هدف از این کار را حفظ نظم و جلوگیری از انتشار اطلاعات مخرب عنوان می‌کنند. نمونه‌های برجسته این اقدام در کشورهای مختلف عبارتند از:

  • هند: این کشور یکی از رکوردداران قطع اینترنت است. دولت هند بارها در واکنش به اعتراضات اینترنت را قطع کرده است؛ از جمله در سال ۲۰۱۹م که دسترسی به شبکه در این منطقه برای چندین ماه متوالی مسدود شد.
  • فرانسه: پس از ناآرامی‌های سال ۲۰۲۳م در حومهٔ پاریس، دولت به‌طور موقت برخی قابلیت‌های شبکه‌های اجتماعی را محدود کرد. همچنین بحث‌هایی دربارهٔ قطع کامل اینترنت موبایل در شرایط بحرانی مطرح شد.
  • ترکیه: دولت ترکیه معمولاً در زمان بحران‌های سیاسی یا حملات تروریستی، دسترسی به پلتفرم‌هایی مثل توییتر و فیسبوک را مختل می‌کند. یکی از روش‌های رایج در این کشور، کاهش پهنای باند است که استفاده از شبکه‌های اجتماعی را بدون قطع کامل اینترنت، بسیار دشوار می‌کند.
  • آمریکا: در این کشور محدودیت‌ها بیشتر به‌صورت محلی اعمال شده است؛ برای نمونه در سال ۲۰۱۱م، سیستم حمل‌ونقل عمومی سان‌فرانسیسکو برای پیشگیری از تجمع معترضان، سیگنال موبایل را در برخی ایستگاه‌ها قطع کرد.[۴۸]
  • ایران: در ایران قطع اینترنت در زمان اغتشاشات اقدامی دفاعی برای صیانت از امنیت ملی بوده است. قطع و محدودسازی اینترنت با هدف قطع مسیر هدایت آشوب از خارج و خنثی‌سازی جنگ روانی اعمال می‌شود.[۴۹]

تأثیر اغتشاشات بر اقتصاد و فرهنگ

اغتشاشات و ناآرامی‌ها با ایجاد فضای ناامنی و برهم زدن نظم عمومی در کنار آثار اجتماعی و سیاسی، اثر منفی بر اقتصاد و فضای کسب‌وکار دارد. ریزش شاخص‌ها در بازار سهام و خسارت‌های قابل توجه به کسب‌وکارهای آنلاین پس از اعمال محدودیت در اینترنت و برخی از پلتفرم‌های خارجی از نمونه خسارت‌های کوتاه‌مدت و ایجاد مانع در جذب سرمایه‌گذاری خارجی از خسارت‌های بلندمدت اغتشاشات محسوب می‌شود. همچنین در بخش فرهنگ و هنر، ناآرامی‌ها روند برگزاری بسیاری از رویدادهای فرهنگی و هنری همچون کنسرت‌های موسیقی، تئاتر و سینما را لغو یا با کاهش مخاطب روبه‌رو می‌کند.[۵۰] صنعت گردشگری نیز از جمله مواردی است که در صورت بروز ناآرامی و اغتشاش با مشکل مواجه می‌شود. در این میان هتل‌داران، صاحبان رستوران‌ها و رانندگان بیشترین خسارت را متحمل می‌شوند.[۵۱]

پانویس

  1. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ اغتشاش.
  2. ↑ محمدی، «تفاوت‌های اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس.
  3. ↑ عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.
  4. ↑ «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو.
  5. ↑ عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص43.
  6. ↑ «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.
  7. ↑ آرنت، انقلاب، 1361ش، ص36.
  8. ↑ ملکوتیان، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلاب‌ها»، 1381ش، ص248 و 250 و 254 و 255.
  9. ↑ شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص402-403.
  10. ↑ گلزاری، «روان‌شناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وب‌سایت خبرآنلاین
  11. ↑ شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص403.
  12. ↑ حسینی‌زاده آرانی و دیگران، «تحلیلی بر ریشه‌های اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتی‌های اجتماعی در ایران»، 1401ش، ص238.
  13. ↑ «واکاوی اعتراضات اخیر در چهار گوشه جهان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  14. ↑ «ریشه اعتراض‌های بی‌سابقه در آمریکا چیست؟»، وب‌سایت اسلام تایمز.
  15. ↑ «نگاهی به اعتراضات آمریکا با قتل جورج فلوید»، خبرگزاری ایمنا.
  16. ↑ سیرت، «سرکوب مهاجرت؛ یک مرد دیگر در آمریکا کشته شد»، وب‌سایت دویچه وله.
  17. ↑ «اعتراض گسترده مردم اسرائیل به قانون اصلاحات قضایی»، خبرگزاری آناتولی.
  18. ↑ «ادامه اعتراضات به طرح اصلاحات قضایی در اسرائیل»، خبرگزاری العربیة.
  19. ↑ «تظاهرات در تل‌آویو و شمال اراضی اشغالی با درخواست برای سرنگونی نتانیاهو»، خبرگزاری ایسنا.
  20. ↑ «تظاهرات علیه نتانیاهو در تل‌آویو»، خبرگزاری ایسنا.
  21. ↑ «جهان در ناآرامی؛ چرا مردم کشورها اعتراض می‌کنند؟»، وب‌سایت فرارو.
  22. ↑ «اعتراض در عراق»، خبرگزاری ایرنا.
  23. ↑ «وقایع ناخوشایند درگیری‌های پلیس فرانسه با معترضان/ اعتراض گزارشگران بدون مرز به خشونت علیه خبرنگاران»، وب‌سایت شبکه العالم.
  24. ↑ «تظاهرات و اعتصاب بزرگ در فرانسه (+عکس) / اختلال در پروازها، مترو، قطار و اتوبوس‌ها / بیش از یک میلیون معترض در خیابان / پیوستن معلمان، کارمندان و کارگران به اعتصاب»، وب‌سایت خبری‌تحلیلی عصر ایران.
  25. ↑ «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا.
  26. ↑ «چرا ملی‌گرایی در بریتانیا دوباره اوج گرفته است؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.
  27. ↑ «تبارشناسی اعتراض در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی
  28. ↑ شریفی، «بررسی ابعاد روان‌شناختی خشونت‌گرایی جمعیت اغتشاشگر و روش‌های تأثیر گذاری بر آن»، 1388ش، ص7.
  29. ↑ «داستان دی ۱۳۹۶»، وب‌سایت روزنامه وطن امروز.
  30. ↑ «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وب‌سایت الف.
  31. ↑ «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وب‌سایت پایگاه خبری آفتاب.
  32. ↑ «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز.
  33. ↑ «مروری بر قوانین تظاهرات اعتراض آمیز در چند کشور دنیا | چطور محل اعتراض مشخص می‌شود؟ | معروف‌ترین میدان‌های تجمع اعتراضی در جهان»، وب‌سایت همشهری آنلاین.
  34. ↑ «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.
  35. ↑ «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.
  36. ↑ «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.
  37. ↑ «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.
  38. ↑ «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.
  39. ↑ «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم.
  40. ↑ شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص398.
  41. ↑ «قانون مجازات اسلامی»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.
  42. ↑ «رأفت اسلامی برای فریب‌خوردگان و نوجوانان؛ برخورد قاطع قضایی با اغتشاشگران»، خبرگزاری صدا و سیما گلستان.
  43. ↑ «انعکاس رأفت رهبری در رسانه‌های داخلی»، خبرگزاری ایرنا.
  44. ↑ عبدالرحمانی و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیام‌های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، 1400ش، ص401.
  45. ↑ ربیعی‌نیا و هرسیج، «تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر جنبش‌های اجتماعی ایران»، 1403ش، ص249.
  46. ↑ «چهار بار قطع اینترنت بین‌الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف.
  47. ↑ «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا.
  48. ↑ «کدام کشورها با محدود کردن اینترنت به مقابله با ناآرامی‌ها رفته‌اند؟»، وب‌سایت همشهری آنلاین.
  49. ↑ «چرا اینترنت محدود شد؟ پاسخ به یک تصمیم امنیتی»، خبرگزاری مهر.
  50. ↑ «تأثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت»، وب‌سایت خبرآنلاین
  51. ↑ مهدی‌زاده، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز.

منابع

  • آرنت، هانا، انقلاب، ترجمهٔ عزت‌الله فولادوند، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۱ش.
  • «ادامه اعتراضات به طرح اصلاحات قضایی در اسرائیل»، خبرگزاری العربیة، تاریخ درج مطلب ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۳م.
  • «اعتراض در عراق»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بازدید: ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «اعتراض گسترده مردم اسرائیل به قانون اصلاحات قضایی»، خبرگزاری آناتولی، تاریخ درج مطلب ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۳م.
  • «اعمال مجازات‌های سنگین برای تظاهرات غیرقانونی در آمریکا و اروپا»، وب‌سایت شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۳۹۸ش.
  • «انعکاس رأفت رهبری در رسانه‌های داخلی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۳۹۸ش.
  • «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وب‌سایت پایگاه خبری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۱ش.
  • «بازخوانی شورش سال ۲۰۱۱ در انگلیس/ اعتراضات چگونه سرکوب شد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مهر ۱۴۰۱ش.
  • «تأثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت» وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۴۰۱ش.
  • «تبارشناسی اعتراض در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آذر ۱۳۹۸ش.
  • «تظاهرات در تل‌آویو و شمال اراضی اشغالی با درخواست برای سرنگونی نتانیاهو»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۳ش.
  • «تظاهرات علیه نتانیاهو در تل‌آویو»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۳ش.
  • «تظاهرات و اعتصاب بزرگ در فرانسه (+عکس) / اختلال در پروازها، مترو، قطار و اتوبوس‌ها / بیش از یک میلیون معترض در خیابان / پیوستن معلمان، کارمندان و کارگران به اعتصاب»، وب‌سایت خبری‌تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
  • «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
  • «جهان در ناآرامی؛ چرا مردم کشورها اعتراض می‌کنند؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۳۹۸ش.
  • «چرا اینترنت محدود شد؟ پاسخ به یک تصمیم امنیتی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۴ش.
  • «چرا ملی‌گرایی در بریتانیا دوباره اوج گرفته است؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۴ش.
  • «چهار بار قطع اینترنت بین‌الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۴۰۴ش.
  • حسینی‌زاده آرانی، سید سعید و دیگران، «تحلیلی بر ریشه‌های اجتماعی شکل‌گیری و بروز نارضایتی‌های اجتماعی در ایران»، فصلنامه امنیت ملی، سال ۱۲، شماره ۴۳، ۱۴۰۱ش.
  • «داستان دی ۱۳۹۶»، وب‌سایت روزنامه وطن امروز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۴ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «رأفت اسلامی برای فریب‌خوردگان و نوجوانان؛ برخورد قاطع قضایی با اغتشاشگران»، خبرگزاری صدا و سیما گلستان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • ربیعی‌نیا، بهمن و هرسیج، حسین، «تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر جنبش‌های اجتماعی ایران»، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، سال ۱۰، شماره ۴۰، ۱۴۰۳ش.
  • «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وب‌سایت الف، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آبان ۱۳۹۹ش.
  • «ریشه اعتراض‌های بی‌سابقه در آمریکا چیست؟»، وب‌سایت اسلام تایمز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آذر ۱۳۹۳ش.
  • سیرت، حسین، «سرکوب مهاجرت؛ یک مرد دیگر در آمریکا کشته شد»، وب‌سایت دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • شریفی، رضا، «بررسی ابعاد روان‌شناختی خشونت‌گرایی جمعیت اغتشاشگر و روش‌های تأثیرگذاری بر آن»، فصلنامه مطالعات بسیج، سال ۱۲، شماره ۴۵، ۱۳۸۸ش.
  • شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سال ۳، شماره ۳، ۱۳۹۹ش.
  • عبدالرحمانی، رضا و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیام‌های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، فصلنامه امنیت ملی، سال ۱۱، شماره ۴۰، ۱۴۰۰ش.
  • عروتی موفق، محمدمهدی و فتحی، یونس، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات فرهنگی پلیس، دوره ۸، شماره ۲، ۱۴۰۰ش.
  • «قانون مجازات اسلامی»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • گلزاری، محمود، «روان‌شناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۲ش.
  • «کدام کشورها با محدود کردن اینترنت به مقابله با ناآرامی‌ها رفته‌اند؟»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۴ش.
  • محمدی، حمید، «تفاوت‌های اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۷ ژانویه ۲۰۲۶م.
  • «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۱ش.
  • «مروری بر قوانین تظاهرات اعتراض آمیز در چند کشور دنیا | چطور محل اعتراض مشخص می‌شود؟ | معروف‌ترین میدان‌های تجمع اعتراضی در جهان»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ آبان ۱۴۰۱ش.
  • ملکوتیان، مصطفی، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلاب‌ها»، مجله حقوق و علوم سیاسی، شماره ۵۷، ۱۳۸۱ش.
  • مهدی‌زاده، الهام، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۱ش.
  • «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وب‌سایت اندیشکده‌ها، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۳ش.
  • «نگاهی به اعتراضات آمریکا با قتل جورج فلوید»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۳۹۹ش.
  • «واکاوی اعتراضات اخیر در چهارگوشه جهان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۳۹۸ش.
  • «وقایع ناخوشایند درگیری‌های پلیس فرانسه با معترضان/ اعتراض گزارشگران بدون مرز به خشونت علیه خبرنگاران»، وب‌سایت شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
  • «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=اغتشاش&oldid=28701»