پرش به محتوا

سنت‌های الهی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
امان الله فصیحی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۷۷۹ ویرایش‌ها
اصلاح واژه اسراییل به اسرائیل
 
(۲۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{درشت|'''سنت‌های الهی؛'''}} قوانین تغییرناپذیر حاکم بر هستی و زندگی انسان.<ref group="دیدگاه">طبق این شناسه و همچنین تعریف سنت های الهی هم شامل سنت های  حاکم بر جهان طبیعت می شود و هم شامل جهان انسانی و اجتماعی. ولی در مقاله فقط به سنت های اجتماعی پرداخته شود (درست هم همین است). بنابراین شناسه اصلاح شود و در قسمت مفهوم شناسی هم صورت بندی دقیق صورت گیرد. </ref>
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =سنت‌های الهی.png
| زیرنویس تصویر    =تصویری از روزهای نخستین پیروزی انقلاب؛ ۲۵ بهمن ۱۳۵۷، ثبت‌شده توسط میشل ستبون.
|image_alt=تصویری از روزهای نخستین پیروزی انقلاب
| فایل پادکست      =سنت_های الهی.ogg
| حجم فایلپادکست    =۳/۹۶
| تاریخ پادکست      =۵-۱-۱۴۰۴
| زیرنویس عنوان    = قوانین تغییرناپذیر حاکم بر نظام هستی و جوامع انسانی


سنت‌های الهی به قوانین تغییرناپذیری اطلاق می‌شود که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند. این سنت‌ها دارای ویژگی‌هایی چون الهی‌بودن، تکوینی بودن، عمومیت زمانی و مکانی، ثبات و تغییرناپذیری و هماهنگی با اختیار انسان است. از دیدگاه صاحب‌نظران، سنت‌های الهی به دو دستۀ کلی اخروی و دنیوی تقسیم می‌شوند و سنت‌های دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است؛ سنت‌های اجتماعی نیز دارای دو نوع مطلق و مشروط‌اند. در تجربهٔ معاصر ایران، مصادیقی چون [[پیروزی انقلاب اسلامی]]، ایستادگی ۴۶ سالهٔ مردم در برابر فشارها، پیشرفت‌های علمی و فناوری، ناکامی تحریم‌ها و پایداری [[جبهه مقاومت]]، به‌عنوان تحقق عینی سنت‌هایی چون [[نصرت الهی]]، نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت، خنثی‌سازی توطئه و پیروزی حق بر باطل تحلیل شده است. به باور این پژوهشگران، باور به سنت‌های الهی ضمن ایجاد آرامش قلوب، تقویت [[اراده ملی|ارادۀ ملی]] را در برابر تهدیدات افزایش داده و افق پیروزی را روشن می‌سازد.
| عنوان اصلی        = سنت‌های الهی
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        = [[علوم قرآنی]]، [[الهیات]]، [[فلسفه تاریخ]]
| نوع مفهوم        = مفهوم دینی ـ قرآنی
| معنای اصطلاحی      = قوانین و روش‌های تغییرناپذیری که خداوند بر اساس حکمت خود نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند
| حوزه کاربرد      = [[تفسیر قرآن]]، تحلیل تاریخ و جوامع انسانی، الهیات
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
 
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          = قوانین الهی، قانونمندی تاریخ، سنت نصرت الهی، سنت ابتلاء، سنت پیروزی حق بر باطل
| اهمیت            = تبیین‌کننده قانونمندی الهی در تاریخ و جامعه و چارچوبی برای تحلیل تحولات فردی و اجتماعی در اندیشه اسلامی
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''سنت‌های الهی؛'''}} قوانین تغییرناپذیر حاکم بر نظام هستی و جوامع بشری.
 
سنت‌های الهی به قوانین تغییرناپذیری اطلاق می‌شود که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند. این سنت‌ها دارای ویژگی‌هایی چون الهی‌بودن، تکوینی بودن، عمومیت زمانی و مکانی، ثبات و تغییرناپذیری و هماهنگی با اختیار انسان است. از دیدگاه صاحب‌نظران، سنت‌های الهی به دو دستهٔ کلی اخروی و دنیوی تقسیم می‌شوند و سنت‌های دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است؛ سنت‌های اجتماعی نیز دارای دو نوع مطلق و مشروط‌اند. در تجربهٔ معاصر ایران، مصادیقی چون پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، ایستادگی مردم در برابر فشارها، پیشرفت‌های علمی و فناوری، ناکامی تحریم‌ها و پایداری [[جبهه مقاومت]]، به‌عنوان تحقق عینی سنت‌هایی چون [[نصرت الهی]]، نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت، خنثی‌سازی توطئه و پیروزی حق بر باطل تحلیل شده است. به باور این پژوهشگران، باور به سنت‌های الهی ضمن ایجاد آرامش قلوب، تقویت [[اراده ملی|ارادهٔ ملی]] را در برابر تهدیدات افزایش داده و افق پیروزی را روشن می‌سازد.


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
پژوهشگران [[علوم قرآنی]]، سنت الهی را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که [[خدا|خداوند]] بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1708133/سنت-های-الهی-در-باب-ظهور-و-سقوط-تمدن-ها-از-نظر-علامه-طباطبایی?q=سنتهای%20الهی&score=274877907000.0&rownumber=1 حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.]</ref> بر اساس منابع لغوی، واژهٔ سنت به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=سنّت&d= دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> از دیدگاه مفسران، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. پژهشگران سنت الهی را ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم معرفی می‌کنند<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.</ref> که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده که عمومیت و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.</ref> بر این اساس، یکی از کاربردهای مهم این مفهوم، قانونمندی تاریخ و جوامع انسانی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج4، ص21.</ref>
پژوهشگران [[علوم قرآنی]]، [[سنت‌های الهی]] را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که [[خدا|خداوند]] بر اساس [[حکمت]] خود، [[نظام هستی]] و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1708133/سنت-های-الهی-در-باب-ظهور-و-سقوط-تمدن-ها-از-نظر-علامه-طباطبایی?q=سنتهای%20الهی&score=274877907000.0&rownumber=1 حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.]</ref> بر اساس منابع لغوی، واژهٔ [[سنت]] به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=سنّت&d= دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> از دیدگاه [[تفسیر قرآن|مفسران]]، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. پژهشگران سنت الهی را ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم معرفی می‌کنند<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.</ref> که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده و عمومیت و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.</ref> بر این اساس، یکی از کاربردهای مهم این مفهوم، [[قانونمندی تاریخ]] و جوامع انسانی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج4، ص21.</ref> به باور برخی از صاحب‌نظران دو نوع [[قانون]] بر این جهان حاکم است؛ دستهٔ نخست قوانینی که در سطح ظاهر جهان طبیعت حاکم است و همه آن را درک می‌کنند. از این دسته به [[قوانین طبیعی]] تعبیر می‌شود. دستهٔ دیگر، فراتر از ادراکات حسی وجود دارد و از آن به سنت‌های الهی تعبیر شده است که با اداراکات مادی صرف قدرت فهم آنها وجود ندارد. تحقق این قوانین نیز از طریق ارادهٔ خود [[انسان]] فراهم می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46976 «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>


== مبانی ==
== مبانی ==
پژوهشگران معارف اسلامی<ref group="دیدگاه">پروهشگران علوم اجتماعی به این بحث نپرداخته اند؟</ref> بر این باورند که اثبات جریان سنت‌های الهی در [[جامعه انسانی|جوامع انسانی]]، مبتنی بر مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی خاصی است که در [[قرآن]] به آنها اشاره شده است. از دیدگاه آنان، هیچ حادثه و تحولی در طبیعت و در نفس انسان‌ها، بدون اذن و ربوبیت تکوینی خداوند رخ نمی‌دهد و همهٔ امور در چارچوب قوانین و سنت‌های مستحکم الهی جریان دارد. به اعتقاد مفسران، سرنوشت افراد و جوامع هرچند با اختیار انسان‌ها همراه است، اما هرگز از تدبیر و [[حکمت خداوند]] خارج نبوده و مبتنی بر نظام علت و معلول و هدف‌مندی آفرینش است.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> از منظر قرآن، میان رفتار انسان‌ها و پدیده‌های طبیعی رابطه‌ای تکوینی وجود دارد؛ چنان‌که [[ایمان]] و [[تقوا|تقوای]] جوامع، زمینه‌ساز گشایش برکات آسمان و زمین می‌شود.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref> پژوهشگران تأکید دارند که سنت‌های الهی از صفات خداوند نشأت می‌گیرند و تنوع آنها ناشی از اقتضائات متفاوت هر صفت است؛ چنان‌که خداوند به صفت رحمانیت خود شفا می‌بخشد و به صفت منتقم خود مستکبران را به قهر و غلبه می‌گیرد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> به باور برخی مفسران نسبت‌دادن حوادث عالم به خداوند، بر اساس جهات وجودی خاص هر حادثه و تناسب آن با یک یا چند صفت الهی صورت می‌گیرد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج1، ص164.</ref>
پژوهشگران معارف اسلامی بر این باورند که اثبات جریان سنت‌های الهی در [[جامعه انسانی|جوامع انسانی]]، مبتنی بر مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی خاصی است که در [[قرآن]] به آنها اشاره شده است. از دیدگاه آنان، هیچ حادثه و تحولی در [[طبیعت]] و در نفس انسان‌ها، بدون اذن و [[ربوبیت تکوینی]] خداوند رخ نمی‌دهد و همهٔ امور در چارچوب قوانین و سنت‌های مستحکم الهی جریان دارد. به اعتقاد مفسران، سرنوشت افراد و جوامع هرچند با [[اختیار]] انسان‌ها همراه است، اما هرگز از تدبیر و [[حکمت خداوند]] خارج نبوده و مبتنی بر [[نظام علت و معلول]] و [[هدف‌مندی آفرینش]] است.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> از منظر قرآن، میان رفتار انسان‌ها و پدیده‌های طبیعی [[رابطه تکوینی|رابطه‌ای تکوینی]] وجود دارد؛ چنان‌که [[ایمان]] و [[تقوا|تقوای]] جوامع، زمینه‌ساز گشایش برکات آسمان و زمین می‌شود.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref> پژوهشگران تأکید دارند که سنت‌های الهی از صفات خداوند نشأت می‌گیرند و تنوع آنها ناشی از اقتضائات متفاوت هر صفت است؛ چنان‌که خداوند به صفت رحمانیت خود شفا می‌بخشد و به صفت منتقم خود مستکبران را به قهر و غلبه می‌گیرد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> به باور برخی مفسران نسبت‌دادن حوادث عالم به خداوند، بر اساس جهات وجودی خاص هر حادثه و تناسب آن با یک یا چند صفت الهی صورت می‌گیرد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج1، ص164.</ref>


== ویژگی‌های سنت‌های الهی ==
== ویژگی‌های سنت‌های الهی ==
خط ۱۸: خط ۴۸:
|'''۱'''
|'''۱'''
|الهی‌بودن
|الهی‌بودن
|این سنت‌ها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و [[تاریخ]] هستند و انتساب فاعلی آنها به خدا است.
|این سنت‌ها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و [[تاریخ]] هستند و انتساب فاعلی آنها به [[خدا]] است.<ref>صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص85.</ref>
|افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکت‌های اجتماعی.<ref>سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳؛ سورهٔ احزاب، آیهٔ ۶۲.</ref>
|افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکت‌های اجتماعی.<ref>سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳؛ سورهٔ احزاب، آیهٔ ۶۲.</ref>
|-
|-
خط ۲۸: خط ۵۸:
|'''۳'''
|'''۳'''
|هماهنگی تکوین و تشریع
|هماهنگی تکوین و تشریع
|ربوبیت الهی در دو قلمرو تشریع و هستی یکسان عمل می‌کند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملت‌ها هماهنگ است.
|ربوبیت الهی در دو قلمرو تشریع و هستی یکسان عمل می‌کند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملت‌ها هماهنگ است.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|پی‌بردن به سنت‌های تکوینی از طریق دستورات تشریعی.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref>
|پی‌بردن به سنت‌های تکوینی از طریق دستورات تشریعی.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref>
|-
|-
|'''۴'''
|'''۴'''
|عمومیت زمانی و مکانی
|عمومیت زمانی و مکانی
|این قوانین فراگیر بوده و در گسترۀ تمامی آسمان‌ها، زمین و در طول تاریخ بر همۀ موجودات حاکم است.
|این قوانین فراگیر بوده و در گسترهٔ تمامی آسمان‌ها، زمین و در طول تاریخ بر همهٔ موجودات حاکم است.<ref>صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص83.</ref>
|سنت الهی در کسانی که پیش از این بوده‌اند نیز جاری است.<ref>سورهٔ غافر، آیهٔ ۸۵؛ سورهٔ فتح، آیهٔ ۲۳</ref>
|سنت الهی در کسانی که پیش از این بوده‌اند نیز جاری است.<ref>سورهٔ غافر، آیهٔ ۸۵؛ سورهٔ فتح، آیهٔ ۲۳</ref>
|-
|-
خط ۴۸: خط ۷۸:
|'''۷'''
|'''۷'''
|ابتناء بر اصل علیت
|ابتناء بر اصل علیت
|جریان سنت‌ها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال می‌سازد.
|جریان سنت‌ها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال می‌سازد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|امکان تحلیل معرفتی انحطاط یا اعتلاء جوامع بر اساس ریشه‌ها.<ref>سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۳۷.</ref>
|امکان تحلیل معرفتی انحطاط یا اعتلای جوامع بر اساس ریشه‌ها.<ref>سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۳۷.</ref>
|-
|-
|'''۸'''
|'''۸'''
|هماهنگی با اختیار انسان
|هماهنگی با اختیار انسان
|این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص می‌کنند و اختیار انسان خود یکی از اجزاء علت تامه حوادث است.
|این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص می‌کنند و اختیار انسان خود یکی از اجزای [[علت تامه]] حوادث است.<ref>صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص90.</ref>
|خدا حال قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند.<ref>سورهٔ انفال، آیهٔ ۵۳؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.</ref>
|خدا حال قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند.<ref>سورهٔ انفال، آیهٔ ۵۳؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.</ref>
|-
|-
|'''۹'''
|'''۹'''
|داشتن موعد مقرر (اجل)
|داشتن موعد مقرر (اجل)
|تحقق سنت‌ها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که می‌تواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/استدراج) باشد.
|تحقق سنت‌ها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که می‌تواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/[[استدراج]]) باشد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|سبقت رحمت بر غضب جهت فراهم‌سازی فرصت پشیمانی و بازگشت.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۸۲؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۵.</ref>
|سبقت رحمت بر غضب جهت فراهم‌سازی فرصت پشیمانی و بازگشت.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۸۲؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۵.</ref>
|-
|-
خط ۶۸: خط ۹۸:
|'''۱۱'''
|'''۱۱'''
|توالی و تتابع
|توالی و تتابع
|سنت‌ها رابطه‌ای طولی دارند؛ به گونه‌ای که بی‌اعتنایی به یک سنت مثل پیام وحی، منجر به فعال شدن سنت دیگر مثل قساوت قلب یا عذاب می‌شود.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|سنت‌ها [[رابطه طولی|رابطه‌ای طولی]] دارند؛ به گونه‌ای که بی‌اعتنایی به یک سنت مثل پیام وحی، منجر به فعال شدن سنت دیگر مثل [[قساوت قلب]] یا [[عذاب]] می‌شود.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات.<ref>سورهٔ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.</ref>
|تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات.<ref>سورهٔ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.</ref>
|}
|}


== اقسام سنت‌های الهی<ref group="دیدگاه">خیلی خوب است که یک لیست جامع از سنت ها ارائه شود</ref> ==
== اقسام سنت‌های الهی ==
از منظر صاحب‌نظران دینی، سنت‌های الهی به‌عنوان قوانین حاکم بر زندگی بشری به اخروی و دنیوی تقسیم می‌شوند. به باور آنان، سنت‌های دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است و سنت‌های اجتماع نیز دو نوع کلی دارد: نخست، سنت‌های مطلق که بدون ارتباط با ارادهٔ انسان‌ها و شامل حال هر دو گروه حق و باطل می‌شوند، مانند [[سنت هدایت]] از طریق پیامبران، [[سنت ابتلا]] و [[سنت آزمایش|آزمایش]]، [[سنت اجل امت‌ها]]، [[سنت تقدیر در معیشت انسان|سنت تقدیر در معیشت انسان‌ها]] و [[سنت تفاوت‌ اجتماعی|سنت تفاوت‌های اجتماعی]]. دوم، سنت‌های مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است؛ این دسته شامل مواردی چون سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و [[جهاد]] برای خداوند، ازدیاد نعمت در پی شکرگزاری، سنت هدایت گام‌به‌گام در اثر پذیرش هدایت قبلی، [[سنت پیروزی اهل حق]] در صورت پایداری، [[سنت گمراهی تدریجی اهل باطل]]، [[سنت املاء و استدراج]] (مهلت‌دهی به کافران برای افزایش گناه) و [[سنت عذاب استیصال]] (ریشه‌کن‌کننده) می‌شود. به اعتقاد این صاحب‌نظران، این چارچوب با مباحث قانونمندی تاریخ و عوامل محرک جوامع بشری پیوند خورده و امکان پیش‌بینی روندهای کلان تاریخی را فراهم می‌آورد.<ref>[https://markazi.iqna.ir/fa/news/3829609/مروری-بر-برخی-سنت‌های-الهی-در-قرآن حسینی، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
=== سنت‌های دنیوی و سنت‌های اخروی ===
سنت‌های دنیوی به سنت‌هایی گفته می‌شود که مربوط به [[عالم دنیا]] بوده و [[زندگی دنیایی]] انسان را دربرمی‌گیرند. سنت‌های اخروی در [[عالم آخرت]] جریان دارند؛ مانند سنت جزا و پاداش که در آخرت دربارهٔ دوزخیان و بهشتیان روی می‌دهد.<ref>افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.</ref>


== تفاوت سنت‌های الهی با نگاه پوزیتویستی به تاریخ ==
=== سنت‌های تکوینی و سنت‌های تشریعی ===
به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانون‌مند در تحولات اجتماعی است. در این نگاه، تاریخ تابع قواعدی جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه [[سید محمدباقر صدر|سیدمحمد باقر صدر]] و [[سیدعلی خامنه‌ای]]، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفۀ اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند.<ref>جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref>
[[سنت‌های تکوینی]] سنت‌هایی است که در عالم تکوین قرارداده‌شده و سه دستهٔ سنت‌های مربوط به جهان خلقت، سنت‌های مربوط به انسان و سنت‌های مربوط به جامعهٔ انسانی را شامل می‌شود. [[سنت‌های تشریعی]]، بایدها و نبایدهایی هستند که خداوند در جهان حاکم کرده است.<ref>افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.</ref>


== مصادیق سنت‌های الهی در جامعۀ معاصر<ref group="دیدگاه">جامعه معاصر عام است و مصادیق فقط از جامعه ایران پنجاه سال اخیر ذکر شده است. </ref> ==
=== سنت‌های مطلق و مقید ===
=== پیروزی انقلاب اسلامی ===
سنت‌های الهی به‌طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند، سنت‌های مطلق و سنت‌های مقید.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/برشماری_سنت_های_الهی_در_قرآن «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>
اندیشمندان مسلمان [[پیروزی انقلاب اسلامی ایران]] در ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینۀ تحقق [[امداد غیبی]] را فراهم کرد. از این منظر، تغییر [[رژیم پهلوی]] با وجود حمایت‌های گستردۀ کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>


=== ایستادگی مردم ایران در برابر فشارها ===
==== سنت‌های مطلق ====
از منظر این صاحب‌نظران، ایستادگی ۴۶ سالۀ مردم ایران در برابر [[جنگ عراق با ایران]]، تحریم‌های گسترده و تهدیدات امنیتی، مصداق روشن سنت تغییرناپذیر نصرت الهی است که بر اساس آن، مردم ایران با وجود محدودیت‌های مادی اما برخورداری از ایمان، نه تنها از پای درنمی‌آید که روزبه‌روز قوی‌تر می‌شود. به باور آنان، پیشرفت‌های علمی و فناوری ایران در دهه‌های اخیر، تجلی سنت نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت در راه خداوند است که با [[توکل]] بر خدا و اعتماد به سنت‌های الهی محقق شده است. از دیدگاه این صاحب‌نظران، ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی جمهوری اسلامی و ناکام ماندن توطئه‌های آنان، نشانه سنت پنهان‌بودن قوانین الهی و [[سنت ابطال کید دشمنان]] است که هر بار توطئه علیه مؤمنان را به خودشان بازمی‌گرداند. همچنین وحدت مردم ایران در بحران‌ها و شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران، از منظر آنان مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی و سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ در مقابله با اراده‌های مبتنی بر ایمان است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
سنت‌هایی است که به‌عنوان قوانین اساسی آفرینش و تدبیر انسان عمل می‌کند. این‌سنت‌ها که شامل همهٔ انسان‌ها می‌شود، دائمی هستند و هیچ سنت دیگری نمی‌تواند بر آنها حاکم شود. محققان اقسام ذیل را برای این سنت الهی برشمرده‌اند:
* سنت آفرینش به وجه احسن؛
* سنت هدایت تکوینی؛
* سنت هدایت فطری؛
* سنت قدر الهی؛
* سنت عرض امانت؛
* سنت تبشیر و انذار؛
* سنت نفی حرج؛
* سنت نفی ظلم؛
* سنت بازتاب اعمال؛
* سنت استعدادها؛
* سنت سرکوبی باطل؛
* سنت غلبهٔ دین حق؛
* سنت مرگ؛
* سنت اجل حتمی؛
* سنت عدم تقدیم و تأخیر مرگ؛
* سنت اختلاف درجات؛
* سنت تنبیه؛
* سنت آزمایش.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/برشماری_سنت_های_الهی_در_قرآن «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>


=== پایداری جبهه مقاومت ===
==== سنت‌های مقید ====
تحولات منطقه و ایستادگی گروه‌های مقاومت در برابر تجهیزات پیشرفتۀ نظامی [[اسرائیل]] و غرب، بر اساس سنت غلبه گروه‌های کوچک بر گروه‌های بزرگ تبیین می‌شود؛ سنتی که بر همراهی خداوند با صابران در نبردهای نابرابر دلالت دارد. به باور صاحب‌نظران، کاهش تدریجی قدرت‌های مادی در برابر اراده‌های مبتنی بر ایمان، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در فرسایش تدریجی جبهه مقابل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
سنت‌های مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است:


=== ناکامی تحریم‌ها ===
===== الف) سنت‌های مربوط به مؤمنان =====
صاحب‌نظران معتقدند عبور مردم ایران از چالش‌های اقتصادی و تحریم‌های گسترده، بیانگر سنت خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان علیه [[جامعه اسلامی]] است. به باور آنان، در شرایطی که ملتی بر خدا توکل کرده و از تهدیدات نهراسد، بر اساس سنت‌های الهی، توطئه‌های دشمنان به خودشان بازگشته و راه‌های جدیدی برای مؤمنان گشوده می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
# سنت زیادت نعمت‌های معنوی و اخروی؛
# سنت زیادت نعمت‌های مادی و دنیوی؛
# سنت تحبیب و تزیین ایمان؛
# سنت پیروزی بر دشمنان؛<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص481.</ref>
# سنت عدم تسلط شیطان بر مؤمنان.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/برشماری_سنت_های_الهی_در_قرآن «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>


=== برملاشدن ماهیت حقوق بشر ===
===== ب) سنت‌های مربوط به کافران =====
وقایع اخیر بین‌المللی و آشکارشدن چهرهٔ واقعی قدرت‌های غربی در حوادث [[فلسطین]] به‌ویژه [[غزه]]، از دیدگاه صاحب‌نظران اسلامی در چارچوب [[سنت رسوایی باطل]] قابل ارزیابی است. به باور آنان، این پدیده نشان می‌دهد که باطل با وجود برخورداری از امکانات رسانه‌ای گسترده، در نهایت دچار انزوا و رسوایی در افکار عمومی جهان می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
* سنت اتمام حجت؛
* سنت زیادت ضلالت؛
* سنت تزیین اعمال؛
* سنت املاء و استدراج؛
* سنت امهال؛
* سنت ابتلا به مصائب؛
* تسلط مجرمان و مترفان؛
* سنت شکست از دشمنان؛
* سنت استیصال.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص492-500؛ [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/برشماری_سنت_های_الهی_در_قرآن «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>
ج) سنت‌های مربوط به مؤمنان و کافران
* [[سنت امداد]]؛ برخی از محققان این سنت را عام‌ترین، کامل‌ترین و کلی‌ترین سنت معرفی کرده‌اند؛ زیرا بر اساس این سنت خداوند هم کسانی را که کمالات مادی و دنیوی را می‌طلبند و در راه باطل گام می‌گذارند یاری می‌رساند و هم کسانی را که خواستار کمالات معنوی و اخروی باشند و در طریق حق قدم می‌نهند کمک می‌کند.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص479.</ref>


=== پیروزی مردم ایران در جنگ ۱۲ روزه ===
== تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی ==
به باور صاحب‌نظران اسلامی، پیروزی ایران در دفاع ۱۲ روزهٔ ۱۴۰۴ش بر اساس سنت نصرت الهی محقق شده است. از منظر آنان، این دفاع که آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد، مصداق روشن وعدهٔ خداوند در یاری رساندن به مؤمنان است. به اعتقاد این صاحب‌نظران، خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند و در [[جنگ 12 روزه اسرائیل با ایران]] نیز نصرت الهی شامل حال مدافعان شد. به گفته این صاحب‌نظران، این دفاع قدرت جامعهٔ اسلامی را به جهان نشان داد و وحشت را بر دشمنان مستولی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/12/3362390/پیروزی-ایران-اسلامی-در-دفاع-12-روزه-براساس-سنت-نصرت-الهی-بود شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی دنیای مدرن است که با الگوبرداری از [[علوم طبیعی]]، به دنبال کشف [[رابطه علی|روابط علی]] و قانون‌مند در تحولات اجتماعی است. در این نگاه، تاریخ تابع قواعد جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه [[سید محمدباقر صدر]] و [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]]، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفهٔ اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند.<ref>جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref>


=== نابودی قریب‌الوقوع رژیم اسراییل ===
== تفاوت سنت‌های الهی با قوانین اجتماعی ==
به باور صاحب‌نظران اسلامی، نابودی قریب‌الوقوع اسراییل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است. نخست، [[سنت عقوبت سریع ستمگران|سنت عقوبت سریع ستمگرانی]] که مؤمنان را از سرزمین‌هایشان آواره کرده‌اند؛ بر اساس آیات ۷۶–۷۷ [[سورهٔ اسراء]]، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کنند، جز مدتی اندک درنگ نخواهند کرد و دچار عذاب الهی می‌شوند. دوم، [[سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته]]؛ مطابق آیه ۱۴ [[سوره توبه]]، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبهۀ مقابل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، [[سنت ظهور حق و محو باطل]]؛ بر اساس آیهٔ ۸۱ [[سورهٔ اسراء]]، هرچه جلوۀ حق کامل‌تر شود، نابودی باطل سریع‌تر رخ می‌دهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=41352 «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران.]</ref>
* [[قوانین اجتماعی]] در تمام قلمروهای خود، قابل اثبات منطقی از دیدگاه زندگی اجتماعی آن جامعه است اما [[سنت‌های الهی]] قضیهٔ کلیه‌ای است که در حیات مردم رسوخ کرده و ممکن است تمام آنها از همه‌جهات به لحاظ منطق زندگی اجتماعی قابل اثبات نباشد.
* قوانین اجتماعی چون حاصل [[آزمون و خطا|آزمون و خطای]] بشری است، دستخوش تغییر می‌شود و مرور زمان در تغییر آنها دخیل است، اما سنت‌های الهی چون فراتر از [[عقل]] و اعتبارات محدود [[بشر]] است، عام بوده و دستخوش تحول نمی‌شود.
* قوانین اجتماعی با توجه به آگاهی و تعمق کامل در جهان نیست، اما سنت الهی با توجه به خالقیت خداوند، معطوف به عمق جهان و تمامیت روابط انسان‌ها با خود، جهان و با [[خدا]] است.
* قوانین اجتماعی با اقتضای سلایق و نیازهای روز وضع می‌شود، اما سنت‌های الهی هماهنگ با تکوین و [[آفرینش انسان]] و جهان است.
* قوانین اجتماعی به نظام روحی و تکامل معنوی افراد کاری ندارد، اما سنت‌های الهی همگی متناسب با زیست مادی و تعالی روحی آنان وضع شده است.
* قوانین اجتماعی تنها جنبه‌ای از بهبودی وضع جامعه را لحاظ می‌کند و به نیت کنشگران کار ندارد، اما سنت‌های الهی مجموعه‌ای کاملی از برنامه‌هایی است که زوایای مختلف زندگی انسان را دربر می‌گیرد.<ref>فخرزارع، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، 1403ش، ص135-136.</ref>


== نقش باور به سنت‌های الهی در افزایش تاب‌آوری ملی ایرانیان<ref group="دیدگاه">عنوان رسا نیست</ref> ==
== رویدادهای منتسب به سنن الهی در ایران ==
کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون [[جنگ بدر]] و [[دفاع مقدس]] تأکید می‌کنند که بر اساس سنت نصرت الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیهٔ ۱۷ [[سورهٔ انفال]] معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش قلوب، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و [[تاب‌آوری ایرانیان]] را افزایش می‌دهد<ref group="دیدگاه">به منبع اصلی این بحث که کتاب سنت های تاریخی در قرآن شهید صدر باشد ارجاع داده نشده است. این نقض بزرگ است. همچنین اسم کوچک شبیری زنجانی و علامه طباطبایی درج شود</ref>.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6761386/پیروزی-جبهه-حق-فراتر-از-محاسبات-مادی-است «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* '''پیروزی انقلاب اسلامی''': اندیشمندان مسلمان پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در سال ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت [[نصرت الهی]] بر اساس [[اخلاص]] و [[قیام برای خدا|قیام برای خداوند]] می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از [[ایمان]]، زمینهٔ تحقق [[امداد غیبی]] را فراهم کرد. از این منظر، سرنگونی [[حکومت پهلوی]] در [[ایران]] با وجود حمایت‌های گستردهٔ [[کشورهای غربی]] به‌ویژه [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]، در چارچوب سنت [[پیروزی حق بر باطل]] در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''اقتدار ایرانیان''': از منظر این صاحب‌نظران، ایستادگی ایرانیان در [[جنگ عراق با ایران]] و نیز در برابر تحریم‌های گسترده و تهدیدات امنیتی، مصداق سنت تغییرناپذیر نصرت الهی است که بر اساس آن، ایرانیان باایمان، روزبه‌روز قوی‌تر می‌شوند. پیشرفت‌های علمی و فناورانه ایران نیز تجلی سنت نتیجه‌دهی مجاهدت در راه خداوند است که با [[توکل]] بر خدا محقق شده است. از دیدگاه این صاحب‌نظران، ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی [[جمهوری اسلامی ایران]] برای ناکام ساختن دشمن، نشانه سنت پنهان‌بودن قوانین الهی و [[سنت ابطال کید دشمنان]] است. همچنین شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران، مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی و سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ در مقابله با اراده‌های مبتنی بر ایمان دانسته شده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''پایداری جبهه مقاومت''': تحولات منطقه و ایستادگی گروه‌های مقاومت در برابر تجهیزات پیشرفتهٔ نظامی [[اسرائیل]] و غرب، بر اساس سنتی تبیین می‌شود که بر همراهی خداوند با صابران در نبردهای نابرابر دلالت دارد. به باور صاحب‌نظران، کاهش تدریجی قدرت‌های مادی در برابر اراده‌های مبتنی بر ایمان، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در فرسایش تدریجی جبهه مقابل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''ناکامی تحریم‌ها''': صاحب‌نظران معتقدند عبور مردم ایران از چالش‌های اقتصادی و تحریم‌های گسترده، بیانگر سنت خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان علیه [[جامعه اسلامی]] است. به باور آنان، در شرایطی که ملتی بر خدا توکل کرده و از تهدیدات نهراسد، توطئه‌های دشمنان به خودشان بازگشته و راه‌های جدیدی برای مؤمنان گشوده می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''رسوایی جبهه باطل''': آشکارشدن چهرهٔ واقعی قدرت‌های غربی در حوادث [[فلسطین]] به‌ویژه [[غزه]]، از دیدگاه صاحب‌نظران مسلمان در چارچوب [[سنت رسوایی باطل]] قابل ارزیابی است. به باور آنان، این پدیده نشان می‌دهد که باطل با وجود برخورداری از امکانات رسانه‌ای گسترده، در نهایت دچار انزوا و رسوایی در [[افکار عمومی]] می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''پیروزی در جنگ ۱۲ روزه''': به باور صاحب‌نظران مسلمان، پیروزی ایران در جنگ ۱۲ روزه‌ای که اسرائیل در بهار ۱۴۰۴ش تحمیل کرد آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد و نشان داد که خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند. این دفاع پیروزمندانه، وحشت را بر دشمنان [[امت اسلامی]] مستولی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/12/3362390/پیروزی-ایران-اسلامی-در-دفاع-12-روزه-براساس-سنت-نصرت-الهی-بود شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
* '''نابودی اسرائیل''': به باور صاحب‌نظران مسلمان، نابودی قریب‌الوقوع اسرائیل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است: نخست، سنت عقوبت سریع ستمگرانی که مؤمنان را از سرزمین‌های‌شان آواره کرده‌اند؛ بر اساس آیات ۷۶ و ۷۷ [[سوره اسراء|سورهٔ اسراء]]، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کند، خیلی زود دچار عذاب الهی می‌شوند. دوم، سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته؛ مطابق آیه ۱۴ [[سوره توبه]]، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبههٔ باطل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، سنت ظهور حق و محو باطل؛ بر اساس آیهٔ ۸۱ سورهٔ اسراء، هرچه جلوهٔ حق کامل‌تر شود، نابودی باطل سریع‌تر رخ می‌دهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=41352 «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران.]</ref>
 
== انتظار نصرت الهی در ایران ==
کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون [[جنگ بدر]] و [[جنگ عراق با ایران]] تأکید می‌کنند که بر اساس سنت [[نصرت الهی]]، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیهٔ ۱۷ [[سوره انفال|سورهٔ انفال]] معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند بوده و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش در دل‌ها، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و [[تاب‌آوری]] را در ایران را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6761386/پیروزی-جبهه-حق-فراتر-از-محاسبات-مادی-است «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۱۱۱: خط ۱۸۷:
* آقاجانی، نصرالله، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۳ش.
* آقاجانی، نصرالله، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۳ش.
* احمدی پرتو، محمد تقی، خوئینی، معصومه، «سنت پیروزی حق بر باطل در آیات و روایات و جایگاه آن در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای»، مجلهٔ پژوهش‌های اجتماعی- اسلامی، شمارهٔ ۱۲۶، ۱۴۰۱ش.
* احمدی پرتو، محمد تقی، خوئینی، معصومه، «سنت پیروزی حق بر باطل در آیات و روایات و جایگاه آن در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای»، مجلهٔ پژوهش‌های اجتماعی- اسلامی، شمارهٔ ۱۲۶، ۱۴۰۱ش.
* افضلی، علی‌رضا، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، فصلنامهٔ تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شمارهٔ ۵، ۱۳۹۵ش.
* «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۴ش.
* «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۹۷۸ش.
* «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۹۷۸ش.
خط ۱۱۷: خط ۱۹۵:
* حبیبی، محسن و تیموری، شهناز، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، مجلهٔ اندیشه علامه طباطبایی، شمارهٔ ۹، ۱۳۹۷ش.
* حبیبی، محسن و تیموری، شهناز، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، مجلهٔ اندیشه علامه طباطبایی، شمارهٔ ۹، ۱۳۹۷ش.
* حسینی، سعید، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۳۹۸ش.
* حسینی، سعید، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۳۹۸ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۳۹۳ش.
* «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۳۹۳ش.
* رفیق، محمد و خیری، حسن، «کارکردهای اجتماعی سنن الهی از دیدگاه مقام معظم رهبری سیدعلی خامنه‌ای دام عزه»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۴۰۱ش.
* رفیق، محمد و خیری، حسن، «کارکردهای اجتماعی سنن الهی از دیدگاه مقام معظم رهبری سیدعلی خامنه‌ای دام عزه»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۴۰۱ش.
* «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع ۱۲ روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم، ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ش.
* شبیری زنجانی، سیدجعفر، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع ۱۲ روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم، ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ش.
* طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
* طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
* صدر، سید محمدباقر، سنت‌های تاریخ در قرآن، تهران، تفاهم، ۱۳۸۱ش.
* فخرزارع، سیدحسین، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، مجلهٔ قرآن و علوم اجتماعی، شمارهٔ ۱۳، ۱۴۰۳ش.
* مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۹۱ش.
* مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۹۱ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
{{خداباوری}}
[[رده:الهیات]]
[[رده:باورهای دینی]]
[[رده:خداباوری]]
[[رده:واژگان کلامی]]

نسخهٔ کنونی تا ۴ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۸

سنت‌های الهی
تصویری از روزهای نخستین پیروزی انقلاب
تصویری از روزهای نخستین پیروزی انقلاب؛ ۲۵ بهمن ۱۳۵۷، ثبت‌شده توسط میشل ستبون.


عنوان اصلیسنت‌های الهی
شاخه علمیعلوم قرآنی، الهیات، فلسفه تاریخ
نوع مفهوممفهوم دینی ـ قرآنی
معنای اصطلاحیقوانین و روش‌های تغییرناپذیری که خداوند بر اساس حکمت خود نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند
حوزه کاربردتفسیر قرآن، تحلیل تاریخ و جوامع انسانی، الهیات
مرتبط باقوانین الهی، قانونمندی تاریخ، سنت نصرت الهی، سنت ابتلاء، سنت پیروزی حق بر باطل
اهمیتتبیین‌کننده قانونمندی الهی در تاریخ و جامعه و چارچوبی برای تحلیل تحولات فردی و اجتماعی در اندیشه اسلامی
زیرنویس عنوانقوانین تغییرناپذیر حاکم بر نظام هستی و جوامع انسانی

سنت‌های الهی؛ قوانین تغییرناپذیر حاکم بر نظام هستی و جوامع بشری.

سنت‌های الهی به قوانین تغییرناپذیری اطلاق می‌شود که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند. این سنت‌ها دارای ویژگی‌هایی چون الهی‌بودن، تکوینی بودن، عمومیت زمانی و مکانی، ثبات و تغییرناپذیری و هماهنگی با اختیار انسان است. از دیدگاه صاحب‌نظران، سنت‌های الهی به دو دستهٔ کلی اخروی و دنیوی تقسیم می‌شوند و سنت‌های دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است؛ سنت‌های اجتماعی نیز دارای دو نوع مطلق و مشروط‌اند. در تجربهٔ معاصر ایران، مصادیقی چون پیروزی انقلاب اسلامی، ایستادگی مردم در برابر فشارها، پیشرفت‌های علمی و فناوری، ناکامی تحریم‌ها و پایداری جبهه مقاومت، به‌عنوان تحقق عینی سنت‌هایی چون نصرت الهی، نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت، خنثی‌سازی توطئه و پیروزی حق بر باطل تحلیل شده است. به باور این پژوهشگران، باور به سنت‌های الهی ضمن ایجاد آرامش قلوب، تقویت ارادهٔ ملی را در برابر تهدیدات افزایش داده و افق پیروزی را روشن می‌سازد.

مفهوم‌شناسی

پژوهشگران علوم قرآنی، سنت‌های الهی را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند.[۱] بر اساس منابع لغوی، واژهٔ سنت به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.[۲] از دیدگاه مفسران، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. پژهشگران سنت الهی را ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم معرفی می‌کنند[۳] که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده و عمومیت و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.[۴] بر این اساس، یکی از کاربردهای مهم این مفهوم، قانونمندی تاریخ و جوامع انسانی است.[۵] به باور برخی از صاحب‌نظران دو نوع قانون بر این جهان حاکم است؛ دستهٔ نخست قوانینی که در سطح ظاهر جهان طبیعت حاکم است و همه آن را درک می‌کنند. از این دسته به قوانین طبیعی تعبیر می‌شود. دستهٔ دیگر، فراتر از ادراکات حسی وجود دارد و از آن به سنت‌های الهی تعبیر شده است که با اداراکات مادی صرف قدرت فهم آنها وجود ندارد. تحقق این قوانین نیز از طریق ارادهٔ خود انسان فراهم می‌شود.[۶]

مبانی

پژوهشگران معارف اسلامی بر این باورند که اثبات جریان سنت‌های الهی در جوامع انسانی، مبتنی بر مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی خاصی است که در قرآن به آنها اشاره شده است. از دیدگاه آنان، هیچ حادثه و تحولی در طبیعت و در نفس انسان‌ها، بدون اذن و ربوبیت تکوینی خداوند رخ نمی‌دهد و همهٔ امور در چارچوب قوانین و سنت‌های مستحکم الهی جریان دارد. به اعتقاد مفسران، سرنوشت افراد و جوامع هرچند با اختیار انسان‌ها همراه است، اما هرگز از تدبیر و حکمت خداوند خارج نبوده و مبتنی بر نظام علت و معلول و هدف‌مندی آفرینش است.[۷] از منظر قرآن، میان رفتار انسان‌ها و پدیده‌های طبیعی رابطه‌ای تکوینی وجود دارد؛ چنان‌که ایمان و تقوای جوامع، زمینه‌ساز گشایش برکات آسمان و زمین می‌شود.[۸] پژوهشگران تأکید دارند که سنت‌های الهی از صفات خداوند نشأت می‌گیرند و تنوع آنها ناشی از اقتضائات متفاوت هر صفت است؛ چنان‌که خداوند به صفت رحمانیت خود شفا می‌بخشد و به صفت منتقم خود مستکبران را به قهر و غلبه می‌گیرد.[۹] به باور برخی مفسران نسبت‌دادن حوادث عالم به خداوند، بر اساس جهات وجودی خاص هر حادثه و تناسب آن با یک یا چند صفت الهی صورت می‌گیرد.[۱۰]

ویژگی‌های سنت‌های الهی

ردیف ویژگی اصلی تبیین و شرح ویژگی کارکردهای تربیتی و شناختی
۱ الهی‌بودن این سنت‌ها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و تاریخ هستند و انتساب فاعلی آنها به خدا است.[۱۱] افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکت‌های اجتماعی.[۱۲]
۲ تکوینی‌بودن این قوانین از سنخ ایجاد و تکوین هستند و به‌عنوان پشتوانه‌ای برای نظام تشریع، آثار پاداش و کیفر را در بطن اعمال قرار می‌دهند. غیرقابل اجتناب‌بودن و نقش بنیادین در تحقق امور.[۱۳]
۳ هماهنگی تکوین و تشریع ربوبیت الهی در دو قلمرو تشریع و هستی یکسان عمل می‌کند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملت‌ها هماهنگ است.[۱۴] پی‌بردن به سنت‌های تکوینی از طریق دستورات تشریعی.[۱۵]
۴ عمومیت زمانی و مکانی این قوانین فراگیر بوده و در گسترهٔ تمامی آسمان‌ها، زمین و در طول تاریخ بر همهٔ موجودات حاکم است.[۱۶] سنت الهی در کسانی که پیش از این بوده‌اند نیز جاری است.[۱۷]
۵ عمومیت نسبت به افراد و جامعه سنت‌ها علاوه بر بستر فردی، بر بستر اجتماعی (امت‌ها و قریه‌ها) نیز ناظرند و وقتی رفتاری فراگیر شود، بازتاب آن کل جامعه را در بر می‌گیرد. نزول برکت یا عذاب بر کل یک امت بر اساس مسئولیت جمعی.[۱۸]
۶ ثبات و تغییرناپذیری قوانین حاکم بر تطورات تاریخ حتمی است؛ جایگزینی یک سنت با دیگری و انحراف از مسیر مقرر در آنها راه ندارد. هرگز جوامع خارج از مجرای سنت‌ها دست‌خوش تبدیل و تحویل نمی‌شود.[۱۹]
۷ ابتناء بر اصل علیت جریان سنت‌ها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال می‌سازد.[۲۰] امکان تحلیل معرفتی انحطاط یا اعتلای جوامع بر اساس ریشه‌ها.[۲۱]
۸ هماهنگی با اختیار انسان این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص می‌کنند و اختیار انسان خود یکی از اجزای علت تامه حوادث است.[۲۲] خدا حال قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند.[۲۳]
۹ داشتن موعد مقرر (اجل) تحقق سنت‌ها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که می‌تواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/استدراج) باشد.[۲۴] سبقت رحمت بر غضب جهت فراهم‌سازی فرصت پشیمانی و بازگشت.[۲۵]
۱۰ حاکمیت برخی بر برخی دیگر سنت‌ها در یک سطح نیستند؛ برخی عام‌ترند و بر دیگر سنت‌ها حاکمیت دارند، مانند سبقت سنت رحمت بر سنت غضب. حاکمیت سنت حکمت الهی بر تمامی جریانات دیگر.[۲۶]
۱۱ توالی و تتابع سنت‌ها رابطه‌ای طولی دارند؛ به گونه‌ای که بی‌اعتنایی به یک سنت مثل پیام وحی، منجر به فعال شدن سنت دیگر مثل قساوت قلب یا عذاب می‌شود.[۲۷] تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات.[۲۸]

اقسام سنت‌های الهی

سنت‌های دنیوی و سنت‌های اخروی

سنت‌های دنیوی به سنت‌هایی گفته می‌شود که مربوط به عالم دنیا بوده و زندگی دنیایی انسان را دربرمی‌گیرند. سنت‌های اخروی در عالم آخرت جریان دارند؛ مانند سنت جزا و پاداش که در آخرت دربارهٔ دوزخیان و بهشتیان روی می‌دهد.[۲۹]

سنت‌های تکوینی و سنت‌های تشریعی

سنت‌های تکوینی سنت‌هایی است که در عالم تکوین قرارداده‌شده و سه دستهٔ سنت‌های مربوط به جهان خلقت، سنت‌های مربوط به انسان و سنت‌های مربوط به جامعهٔ انسانی را شامل می‌شود. سنت‌های تشریعی، بایدها و نبایدهایی هستند که خداوند در جهان حاکم کرده است.[۳۰]

سنت‌های مطلق و مقید

سنت‌های الهی به‌طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند، سنت‌های مطلق و سنت‌های مقید.[۳۱]

سنت‌های مطلق

سنت‌هایی است که به‌عنوان قوانین اساسی آفرینش و تدبیر انسان عمل می‌کند. این‌سنت‌ها که شامل همهٔ انسان‌ها می‌شود، دائمی هستند و هیچ سنت دیگری نمی‌تواند بر آنها حاکم شود. محققان اقسام ذیل را برای این سنت الهی برشمرده‌اند:

  • سنت آفرینش به وجه احسن؛
  • سنت هدایت تکوینی؛
  • سنت هدایت فطری؛
  • سنت قدر الهی؛
  • سنت عرض امانت؛
  • سنت تبشیر و انذار؛
  • سنت نفی حرج؛
  • سنت نفی ظلم؛
  • سنت بازتاب اعمال؛
  • سنت استعدادها؛
  • سنت سرکوبی باطل؛
  • سنت غلبهٔ دین حق؛
  • سنت مرگ؛
  • سنت اجل حتمی؛
  • سنت عدم تقدیم و تأخیر مرگ؛
  • سنت اختلاف درجات؛
  • سنت تنبیه؛
  • سنت آزمایش.[۳۲]

سنت‌های مقید

سنت‌های مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است:

الف) سنت‌های مربوط به مؤمنان
  1. سنت زیادت نعمت‌های معنوی و اخروی؛
  2. سنت زیادت نعمت‌های مادی و دنیوی؛
  3. سنت تحبیب و تزیین ایمان؛
  4. سنت پیروزی بر دشمنان؛[۳۳]
  5. سنت عدم تسلط شیطان بر مؤمنان.[۳۴]
ب) سنت‌های مربوط به کافران
  • سنت اتمام حجت؛
  • سنت زیادت ضلالت؛
  • سنت تزیین اعمال؛
  • سنت املاء و استدراج؛
  • سنت امهال؛
  • سنت ابتلا به مصائب؛
  • تسلط مجرمان و مترفان؛
  • سنت شکست از دشمنان؛
  • سنت استیصال.[۳۵]

ج) سنت‌های مربوط به مؤمنان و کافران

  • سنت امداد؛ برخی از محققان این سنت را عام‌ترین، کامل‌ترین و کلی‌ترین سنت معرفی کرده‌اند؛ زیرا بر اساس این سنت خداوند هم کسانی را که کمالات مادی و دنیوی را می‌طلبند و در راه باطل گام می‌گذارند یاری می‌رساند و هم کسانی را که خواستار کمالات معنوی و اخروی باشند و در طریق حق قدم می‌نهند کمک می‌کند.[۳۶]

تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی

به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانون‌مند در تحولات اجتماعی است. در این نگاه، تاریخ تابع قواعد جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه سید محمدباقر صدر و سیدعلی خامنه‌ای، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفهٔ اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند.[۳۷]

تفاوت سنت‌های الهی با قوانین اجتماعی

  • قوانین اجتماعی در تمام قلمروهای خود، قابل اثبات منطقی از دیدگاه زندگی اجتماعی آن جامعه است اما سنت‌های الهی قضیهٔ کلیه‌ای است که در حیات مردم رسوخ کرده و ممکن است تمام آنها از همه‌جهات به لحاظ منطق زندگی اجتماعی قابل اثبات نباشد.
  • قوانین اجتماعی چون حاصل آزمون و خطای بشری است، دستخوش تغییر می‌شود و مرور زمان در تغییر آنها دخیل است، اما سنت‌های الهی چون فراتر از عقل و اعتبارات محدود بشر است، عام بوده و دستخوش تحول نمی‌شود.
  • قوانین اجتماعی با توجه به آگاهی و تعمق کامل در جهان نیست، اما سنت الهی با توجه به خالقیت خداوند، معطوف به عمق جهان و تمامیت روابط انسان‌ها با خود، جهان و با خدا است.
  • قوانین اجتماعی با اقتضای سلایق و نیازهای روز وضع می‌شود، اما سنت‌های الهی هماهنگ با تکوین و آفرینش انسان و جهان است.
  • قوانین اجتماعی به نظام روحی و تکامل معنوی افراد کاری ندارد، اما سنت‌های الهی همگی متناسب با زیست مادی و تعالی روحی آنان وضع شده است.
  • قوانین اجتماعی تنها جنبه‌ای از بهبودی وضع جامعه را لحاظ می‌کند و به نیت کنشگران کار ندارد، اما سنت‌های الهی مجموعه‌ای کاملی از برنامه‌هایی است که زوایای مختلف زندگی انسان را دربر می‌گیرد.[۳۸]

رویدادهای منتسب به سنن الهی در ایران

  • پیروزی انقلاب اسلامی: اندیشمندان مسلمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینهٔ تحقق امداد غیبی را فراهم کرد. از این منظر، سرنگونی حکومت پهلوی در ایران با وجود حمایت‌های گستردهٔ کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.[۳۹]
  • اقتدار ایرانیان: از منظر این صاحب‌نظران، ایستادگی ایرانیان در جنگ عراق با ایران و نیز در برابر تحریم‌های گسترده و تهدیدات امنیتی، مصداق سنت تغییرناپذیر نصرت الهی است که بر اساس آن، ایرانیان باایمان، روزبه‌روز قوی‌تر می‌شوند. پیشرفت‌های علمی و فناورانه ایران نیز تجلی سنت نتیجه‌دهی مجاهدت در راه خداوند است که با توکل بر خدا محقق شده است. از دیدگاه این صاحب‌نظران، ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی جمهوری اسلامی ایران برای ناکام ساختن دشمن، نشانه سنت پنهان‌بودن قوانین الهی و سنت ابطال کید دشمنان است. همچنین شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران، مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی و سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ در مقابله با اراده‌های مبتنی بر ایمان دانسته شده است.[۴۰]
  • پایداری جبهه مقاومت: تحولات منطقه و ایستادگی گروه‌های مقاومت در برابر تجهیزات پیشرفتهٔ نظامی اسرائیل و غرب، بر اساس سنتی تبیین می‌شود که بر همراهی خداوند با صابران در نبردهای نابرابر دلالت دارد. به باور صاحب‌نظران، کاهش تدریجی قدرت‌های مادی در برابر اراده‌های مبتنی بر ایمان، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در فرسایش تدریجی جبهه مقابل است.[۴۱]
  • ناکامی تحریم‌ها: صاحب‌نظران معتقدند عبور مردم ایران از چالش‌های اقتصادی و تحریم‌های گسترده، بیانگر سنت خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان علیه جامعه اسلامی است. به باور آنان، در شرایطی که ملتی بر خدا توکل کرده و از تهدیدات نهراسد، توطئه‌های دشمنان به خودشان بازگشته و راه‌های جدیدی برای مؤمنان گشوده می‌شود.[۴۲]
  • رسوایی جبهه باطل: آشکارشدن چهرهٔ واقعی قدرت‌های غربی در حوادث فلسطین به‌ویژه غزه، از دیدگاه صاحب‌نظران مسلمان در چارچوب سنت رسوایی باطل قابل ارزیابی است. به باور آنان، این پدیده نشان می‌دهد که باطل با وجود برخورداری از امکانات رسانه‌ای گسترده، در نهایت دچار انزوا و رسوایی در افکار عمومی می‌شود.[۴۳]
  • پیروزی در جنگ ۱۲ روزه: به باور صاحب‌نظران مسلمان، پیروزی ایران در جنگ ۱۲ روزه‌ای که اسرائیل در بهار ۱۴۰۴ش تحمیل کرد آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد و نشان داد که خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند. این دفاع پیروزمندانه، وحشت را بر دشمنان امت اسلامی مستولی کرد.[۴۴]
  • نابودی اسرائیل: به باور صاحب‌نظران مسلمان، نابودی قریب‌الوقوع اسرائیل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است: نخست، سنت عقوبت سریع ستمگرانی که مؤمنان را از سرزمین‌های‌شان آواره کرده‌اند؛ بر اساس آیات ۷۶ و ۷۷ سورهٔ اسراء، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کند، خیلی زود دچار عذاب الهی می‌شوند. دوم، سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته؛ مطابق آیه ۱۴ سوره توبه، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبههٔ باطل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، سنت ظهور حق و محو باطل؛ بر اساس آیهٔ ۸۱ سورهٔ اسراء، هرچه جلوهٔ حق کامل‌تر شود، نابودی باطل سریع‌تر رخ می‌دهد.[۴۵]

انتظار نصرت الهی در ایران

کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون جنگ بدر و جنگ عراق با ایران تأکید می‌کنند که بر اساس سنت نصرت الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیهٔ ۱۷ سورهٔ انفال معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند بوده و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش در دل‌ها، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و تاب‌آوری را در ایران را افزایش می‌دهد.[۴۶]

پانویس

  1. ↑ حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.
  2. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.
  3. ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.
  4. ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.
  5. ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج4، ص21.
  6. ↑ «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  7. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.
  8. ↑ سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.
  9. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.
  10. ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج1، ص164.
  11. ↑ صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص85.
  12. ↑ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳؛ سورهٔ احزاب، آیهٔ ۶۲.
  13. ↑ سورهٔ یونس، آیهٔ ۱۰۳؛ سورهٔ انبیاء، آیهٔ ۱۸.
  14. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.
  15. ↑ سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.
  16. ↑ صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص83.
  17. ↑ سورهٔ غافر، آیهٔ ۸۵؛ سورهٔ فتح، آیهٔ ۲۳
  18. ↑ سورهٔ یونس، آیهٔ ۴۷؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.
  19. ↑ سورهٔ اسراء، آیهٔ ۷۷؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳.
  20. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.
  21. ↑ سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۳۷.
  22. ↑ صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص90.
  23. ↑ سورهٔ انفال، آیهٔ ۵۳؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.
  24. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.
  25. ↑ سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۸۲؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۵.
  26. ↑ سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۲؛ سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۴.
  27. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.
  28. ↑ سورهٔ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.
  29. ↑ افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.
  30. ↑ افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.
  31. ↑ «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  32. ↑ «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  33. ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص481.
  34. ↑ «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  35. ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص492-500؛ «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  36. ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص479.
  37. ↑ جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.
  38. ↑ فخرزارع، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، 1403ش، ص135-136.
  39. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  40. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  41. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  42. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  43. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  44. ↑ شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.
  45. ↑ «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران.
  46. ↑ «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.

منابع

  • قرآن کریم.
  • آقاجانی، نصرالله، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۳ش.
  • احمدی پرتو، محمد تقی، خوئینی، معصومه، «سنت پیروزی حق بر باطل در آیات و روایات و جایگاه آن در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای»، مجلهٔ پژوهش‌های اجتماعی- اسلامی، شمارهٔ ۱۲۶، ۱۴۰۱ش.
  • افضلی، علی‌رضا، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، فصلنامهٔ تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شمارهٔ ۵، ۱۳۹۵ش.
  • «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۴ش.
  • «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۹۷۸ش.
  • ترقی، حمیدرضا، «انقلاب اسلامی ایران یک سنت الهی در تغییر معادلات جهان غرب»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۴ تیر ۱۴۰۱ش.
  • جعفری نژاد، مسعود و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، مجلهٔ رهیافت انقلاب اسلامی، شمارهٔ ۵۱، ۱۳۹۹ش.
  • حبیبی، محسن و تیموری، شهناز، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، مجلهٔ اندیشه علامه طباطبایی، شمارهٔ ۹، ۱۳۹۷ش.
  • حسینی، سعید، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۳۹۸ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۳۹۳ش.
  • رفیق، محمد و خیری، حسن، «کارکردهای اجتماعی سنن الهی از دیدگاه مقام معظم رهبری سیدعلی خامنه‌ای دام عزه»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۴۰۱ش.
  • «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • شبیری زنجانی، سیدجعفر، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع ۱۲ روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم، ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
  • صدر، سید محمدباقر، سنت‌های تاریخ در قرآن، تهران، تفاهم، ۱۳۸۱ش.
  • فخرزارع، سیدحسین، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، مجلهٔ قرآن و علوم اجتماعی، شمارهٔ ۱۳، ۱۴۰۳ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۹۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=سنت‌های_الهی&oldid=48287»