پرش به محتوا

ازدواج: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
ابرابزار
 
(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =ازدواج۲.jpg
| تصویر            =ازدواج۲.jpg
| زیرنویس تصویر    =مراسم ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران، عکس از فواد اشتری
| زیرنویس تصویر    =مراسم ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران، عکس از فواد اشتری
| image_alt        =مراسم ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران، عکس از فواد اشتری
| image_alt        =مراسم ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران، عکس از فؤاد اشتری
| فایل پادکست      =
| فایل پادکست      =ازدواج.ogg
| حجم فایلپادکست    =
| حجم فایلپادکست    =۱۰/۹
| تاریخ پادکست      =
| تاریخ پادکست      =۱۷-۳-۱۴۰۵
| زیرنویس عنوان    =
| زیرنویس عنوان    =
 
| عنوان اصلی        =
| عنوان اصلی        =  
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان انگلیسی    =  
| عنوان عربی        =
| عنوان عربی        =  
| عنوان علمی        =
| عنوان علمی        =  
| شاخه علمی        =
| شاخه علمی        =  
| نوع مفهوم        =
| نوع مفهوم        =  
| معنای اصطلاحی      =
| معنای اصطلاحی      =  
| حوزه کاربرد      =
| حوزه کاربرد      =  
| گستره جغرافیایی  =
| گستره جغرافیایی  =  
| منشأ تاریخی      =
| منشأ تاریخی      =  
| نخستین کاربرد    =
 
| ریشه واژه        =
| نخستین کاربرد    =  
| مرتبط با          =
| ریشه واژه        =  
| اهمیت            =
| مرتبط با          =  
| مبدع              =
| اهمیت            =  
| مروج              =
| مبدع              =  
| مقدس برای        =
| مروج              =  
| مورد احترام      =
| مقدس برای        =  
| آثار مرتبط        =
| مورد احترام      =  
| آثار مرتبط        =  
}}
}}
{{درشت|'''ازدواج'''}}؛ قراردادی مقدس و مسئولیت‌آور همراه با تعهدات متقابل میان مرد و زن.
{{درشت|'''ازدواج'''}}؛ ایجاد پیوند زناشویی بین زن و مرد با تعهدات متقابل.


ازدواج، یک قرارداد دینی و قانونی برای پیوند و معاشرت زن و مرد است. این تعهد حقوقی به‌صورت معمول، در ساختار [[خانواده]] و با هدف تأمین پایدار [[نیازهای عاطفی]]، روانی و جنسی زن و مرد صورت می‌پذیرد و تکامل معنوی آن دو را نیز در پی دارد. امروزه با گسترش سبک‌های زندگیِ برآمده از فرهنگ بیگانه و غربی، گونه‌های متفاوتی از [[همباشی|هم‌باشی]] مورد توجه قرار می‌گیرد که ازدواج و نهاد خانواده را تهدید می‌کند.
ازدواج [[زن]] و [[مرد]]، منشأ تشکیل خانواده به عنوان کوچک‌ترین واحد اجتماعی است. ازدواج و تشکیل [[خانواده]] از ضروریات زندگی انسان و سنتی بسیار مقدس است. ازدواج از فطرت انسان سرچشمه می‌گیرد. از نظر قرآن ازدواج فقط وسیله ارضای غریزه جنسی نیست بلکه مقدمه‌ای برای رسیدن به مودت و آرامش روحی و جسمی است و در پرتو ازدواج انسان صاحب فرزند می‌شود. زندگی مشترک بین زن و مرد برابر موازین قانونی و شرعی بسته می‌شود و پس از آن حقوق و تکالیفی را برعهده زن و مرد گذاشته می‌شود.


==مفهوم‌شناسی ازدواج==
== مفهوم‌شناسی ==
ازدواج در زبان عربی معادل «[[نکاح]]» به معنای «پیوستن» است.<ref>فیومی، المصباح المنیر في غریب الشرح الکبیر للرافعی، 1413ق، ج2، ص624</ref> نکاح در زبان عرب به معنای [[عقد]] و جماع به کار رفته ولی معنای اصلی نکاح همان عقد است لازم به ذکر است تمام موارد نکاح در قرآن به معنای ازدواج است.<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1371ش، ج7، ص108</ref>  
ازدواج در زبان عربی معادل «[[نکاح]]» به معنای «پیوستن» است.<ref>فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، 1413ق، ج2، ص624</ref> نکاح در اصطلاح عرب، به معنای متفاوتی بکار رفته است. این واژه هم به معنای [[عقد]] هم به معنای جماع است ولی معنای اصلی نکاح همان عقد می‌باشد و از جهت کنایی از جماع استفاده شده است و عرب‌ها تصریح به آن را قبیح می‌شمرند و در زبان عرب این غیرممکن است که با لفظ قبیح از غیر قبیح تعبیر کنند. لازم است ذکر شود تمام موارد نکاح در قرآن به معنای ازدواج است.<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1371ش، ج7، ص108</ref>


[[ازدواج]]، امری قراردادی، قانونی، مشروع و مبتنی بر غریزه و فطرت انسانی است و کارکردهایی از جمله ایجاد آرامش، تنظیم نیاز جنسی و تکامل معنوی را به‌همراه دارد. عقد ازدواج، زناشویی زن و مرد را در چارچوب خانواده، مشروعیت بخشیده و حقوق و مسئولیت‌هایی برای هر دو جانب به‌وجود می‌آورد. با قرارداد ازدواج، دو فرد ناهم‌جنس بالغ، به‌هم پیوسته و برقراری ارتباط جنسی دائم یا موقت میان آنها مجاز شمرده می‌شود.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص25.</ref>
ازدواج، امری قراردادی، قانونی، مشروع و مبتنی بر غریزه و فطرت انسانی است و کارکردهایی از جمله ایجاد آرامش، تنظیم نیاز جنسی و تکامل معنوی را به‌همراه دارد. عقد ازدواج، زناشویی زن و مرد را در چارچوب خانواده، مشروعیت بخشیده و حقوق و مسئولیت‌هایی برای هر دو جانب به‌وجود می‌آورد. با قرارداد ازدواج، دو فرد ناهم‌جنس بالغ، به‌هم پیوسته و برقراری ارتباط جنسی دائم یا موقت میان آنها مجاز شمرده می‌شود.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص25.</ref> واژه ازدواج در اصطلاح [[همسر]] گرفتن [[مرد]] یا [[زن]] است که به سبب [[عقد ازدواج]] همراه با شرایط آن، تحقّق می‌یابد و از آن در باب [[نکاح]] و نیز به مناسبت در باب جهاد سخن رفته است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص364</ref> در این رابطه اسباب تحریم و بطلان ازدواج در فقه قابل توجه می‌باشد.


==تاریخچه ازدواج==
== تاریخچه ==
[[پرونده:ازدواج.jpg|جایگزین= تصویری از ازدواج در زمان قاجار|بندانگشتی|تصویری از ازدواج در زمان قاجار]]
[[پرونده:ازدواج.jpg|جایگزین= تصویری از ازدواج در زمان قاجار|بندانگشتی|تصویری از ازدواج در زمان قاجار]]
ازدواج پدیده‌ای فراگیر است که در همهٔ زمان‌ها، مکان‌ها و همهٔ جوامع وجود داشته و تنها راه تشکیل خانواده به‌شمار آمده است. در روم باستان ازدواج امری اجباری بوده و [[دختر|دختران]] در دولت‌شهر اسپارت حتی در انتخاب همسر خود دخالتی نداشتند و ازدواج مطابق نظر پدران و مادران انجام می‌شد. ایرانیان عهد [[ساسانیان]] نیز سنت ازدواج را پاس داشته و تک‌شوهری را اصلی قاطع در ازدواج می‌دانستند.<ref>[http://askdin.com/thread/تاریخچه-ازدواج «تاریخچۀ ازدواج»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.]</ref>
ازدواج پدیده‌ای فراگیر است که در همهٔ زمان‌ها، مکان‌ها و همهٔ جوامع وجود داشته و تنها راه تشکیل خانواده به‌شمار آمده است. در روم باستان ازدواج امری اجباری بوده و [[دختر|دختران]] در دولت‌شهر اسپارت حتی در انتخاب همسر خود دخالتی نداشتند و ازدواج مطابق نظر پدران و مادران انجام می‌شد. ایرانیان عهد [[ساسانیان]] نیز سنت ازدواج را پاس داشته و تک‌شوهری را اصلی قاطع در ازدواج می‌دانستند.<ref>[http://askdin.com/thread/تاریخچه-ازدواج «تاریخچۀ ازدواج»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.]</ref>
خط ۴۴: خط ۴۲:
با ورود [[دین]] [[اسلام]] در حوزهٔ جغرافیای بزرگ ایران باستان، ازدواج تنها نهاد مشروع تأمین نیازهای طبیعی و تکامل معنوی زن و مرد بوده و سلطهٔ خود را تا کنون حفظ کرده است. به‌همین جهت به‌مسایل مربوط به‌پیمان ازدواج در ملل و نظام‌های حقوقی مختلف، توجه ویژه‌ای شده است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص20.</ref>
با ورود [[دین]] [[اسلام]] در حوزهٔ جغرافیای بزرگ ایران باستان، ازدواج تنها نهاد مشروع تأمین نیازهای طبیعی و تکامل معنوی زن و مرد بوده و سلطهٔ خود را تا کنون حفظ کرده است. به‌همین جهت به‌مسایل مربوط به‌پیمان ازدواج در ملل و نظام‌های حقوقی مختلف، توجه ویژه‌ای شده است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص20.</ref>


==انواع ازدواج==
== انواع ازدواج ==
===ازدواج دائم===
=== ازدواج دائم ===
ازدواج دائم آن است که در آن، زناشویی دائمی و تا پایانی عمر مد نظر است و در خطبه عقد محدودیت زمانی مطرح نمی‌شود.<ref>حسینی، رساله دانشجويی، 1384ش، ص۲۴۸</ref>
ازدواج دائم آن است که در آن، زناشویی دائمی و تا پایانی عمر مد نظر است و در خطبه عقد محدودیت زمانی مطرح نمی‌شود. این نوع ازدواج مرسوم‌ترین ازدواج در دین اسلام است.<ref>حسینی، رساله دانشجویی، 1384ش، ص۲۴۸</ref>
=== [[ازدواج موقّت|ازدواج موقّت]]===
 
[[مُتعِه]] یا [[نکاح مُنقَطِع]] یا ازدواج موقت که به صیغه نیز معروف است، نوعی از ازدواج است که در آن [[عقد ازدواج]] برای مدت معین و محدودی با [[مهریه]]‌ای معلوم، بین [[زن]] و [[مرد]] بسته می‌شود و با پایان آن رابطه [[زوجیت]] خودبه‌خود منقضی می‌شود. [[متعه]] در قوانین ایران به پیروی از فقه امامیه به رسمیت شناخته شده‌است.<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC «انواع ازدواج»، ویکی پدیا]</ref>
=== ازدواج موقّت ===
[[مُتعِه]] یا [[نکاح مُنقَطِع]] یا ازدواج موقت که به صیغه نیز معروف است، نوعی از ازدواج است که در آن [[عقد ازدواج]] برای مدت معین و محدودی با [[مهریه]]‌ای معلوم، بین [[زن]] و [[مرد]] بسته می‌شود و با پایان آن رابطه [[زوجیت]] خودبه‌خود منقضی می‌شود. [[متعه]] در قوانین ایران به پیروی از فقه امامیه به رسمیت شناخته شده است.<ref>[[انواع ازدواج|«انواع ازدواج»، ویکی‌پدیا]]</ref>
 
گاهی هدف از اجرای [[عقد]] [[نکاحِ موقت]]، بهره [[جنسی]] نیست؛ بلکه صرف ایجاد محرمیّت است. به عنوان مثال، مردی جهت محرم‌شدن با زنی، با دختر او- که به‌طور معمول در این‌گونه موارد دختر بچه انتخاب می‌شود- با اذن ولیّ دختر، برای مدتی کوتاه- مثلاً یک ساعت- [[صیغه]] ازدواج موقت می‌خواند تا مادر این دختر مادر زن او به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد، یا بین پسر بچه‌ای توسط ولیّ یا با اذن او و [[زنی]] برای مدتی کوتاه صیغه خوانده می‌شود تا آن [[زن]]، عروس پدر بچه به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>
 
از آن‌جا که محرمیت مادر زن و عروس به صرف [[عقد ازدواج]]؛ اعم از [[دایم]] و [[موقت]]‏ حاصل می‌شود و پس از انحلالِ [[نکاح]] نیز به قوت خود باقی است، در دو مورد یاد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ایجاد محرمیت صورت می‌گیرد و مقصود اصلی در این‌گونه ازدواج خود ازدواج نیست؛ بلکه محرمیتی است که به تبع ازدواج حاصل می‌شود؛ از این‌رو، به آن [[صیغه محرمیّت]] اطلاق می‌شود. البته در عرف بر [[ازدواج موقتی]] که میان دختر و پسر، پیش از ازدواج دائم به منظور آشنایی بیشتر صورت می‌گیرد نیز صیغه محرمیت اطلاق می‌شود که در واقع همان ازدواج موقّت است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>


گاهى هدف از اجراى [[عقد]] [[نكاحِ موقت]]، بهره [[جنسی]] نيست؛ بلكه صرف ايجاد محرميّت است. به عنوان مثال، مردى جهت محرم‌شدن با زنى، با دختر او- كه به ‏طور معمول در اين‌گونه موارد دختر بچه انتخاب مى‏‌شود- با اذن ولىّ دختر، براى مدتى كوتاه- مثلا يك ساعت- [[صيغه]] ازدواج موقت مى‏‌خواند تا مادر اين دختر مادر زن او به شمار رود و براى هميشه به او محرم گردد، يا بين پسر بچه‏‌اى توسط ولىّ يا با اذن او و [[زنى]] براى مدتى كوتاه صيغه خوانده مى‌‏شود تا آن [[زن]]، عروس پدر بچه به شمار رود و براى هميشه به او محرم گردد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>
== در ادیان و مذاهب ==
=== اسلام ===
ازدواج دائم، اصلی‌ترین مدل ازدواج در اسلام است که ارکانی دارد. صیغه ازدواج یا عقد نکاح از مهم‌ترین ارکان ازداج است. [[عقد ازدواج]] تنها با ایجاب و قبول لفظی تحقّق می‌یابد. رضایت باطنی و نیز معاطات در آن جاری نمی‌شود. «زوّجتک» و «انکحتک» الفاظ ایجاب است و در جواز [[عقد]] با «متّعتک»، بلکه با هر لفظی که بر مقصود دلالت کند، اختلاف است.<ref>نجفی، العروة الوثقی، 1323ق، ج2، ص851</ref> «قبلت التّزویج» یا «قبلت النّکاح» و مانند آن هم‌چون «رضیت» الفاظ قبول است. بنا بر قول به مخصوص نبودن الفاظ ایجاب و قبول، هر لفظی بر ایجاب و قبول [[نکاح]] دلالت کند، برای صحّت [[عقد]] کافی است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج29، ص134</ref> در این‌که باید [[صیغه]] ایجاب از جانب [[زن]] و صیغه قبول از جانب [[مرد]] باشد یا عکس آن نیز صحیح است، اختلاف می‌باشد.<ref>نجفی، العروة الوثقی، 1323ق، ج2، صص851-852</ref> [[عقد ازدواج]] با الفاظ بیع، هبه، تملیک و اجاره منعقد نمی‌شود.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج29، ص139</ref> شرایط معتبر در صیغه عقد هم‌چون ماضی بودن و عربی بودن به قول مشهور و شرایط متعاقدین هم‌چون بالغ و عاقل بودن، در عقد [[نکاح]] نیز از آن جهت که عقد است، معتبر می‌باشد.<ref>بحرانی، الحدائق الناضره، 1405ق، ج23، صص 159 و 167.</ref> مطابقت لفظی میان ایجاب و قبول شرط نیست. از این رو، ایجاب با لفظ «زوّجتک» و قبول با لفظ «قبلت النّکاح»، صحیح است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص367</ref> در صورت ناتوانی از عربی خواندن، می‌توان [[صیغه]] را به زبان‌های دیگر نیز خواند؛ هر چند- در صورت امکان- برخی احتیاط را در وکیل گرفتن دانسته‌اند. در صورت ناتوانی از سخن گفتن، اشاره فهماننده مقصود، کافی است.<ref>نجفی، العروة الوثقی، 1323ق، ج2، صص851-852</ref> حضور دو شاهد در [[عقد ازدواج]] شرط نیست.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج29، ص146.</ref> هم‌چنین مهر، شرط صحّت ازدواج دائم نیست. از این رو، عقد بدون ذکر مهر صحیح است. بلوغ و عقل در اجرا کننده صیغه عقد شرط است؛ بنابراین، عقد غیر بالغ خواهد برای خود یا دیگری، و نیز عقد دیوانه صحیح نیست. زوجین در [[عقد ازدواج]] باید با اشاره یا بردن نام یا صفت، معلوم و معیّن باشند.


از آن‌جا كه محرميت مادر زن و عروس به صرف [[عقد ازدواج]]؛ اعم از [[دايم]] و [[موقت]]‏ حاصل مى‌‏شود و پس از انحلالِ [[نكاح]] نيز به قوت خود باقى است، در دو مورد ياد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ايجاد محرميت صورت مى‌‏گيرد و مقصود اصلى در اين‌گونه ازدواج خود ازدواج نيست؛ بلكه محرميتى است كه به تبع ازدواج حاصل مى‏‌شود؛ از اين‌رو، به آن [[صيغه محرميّت]] اطلاق مى‏‌شود. البته در عرف بر [[ازدواج موقتى]] كه ميان دختر و پسر، پيش از ازدواج دائم به منظور آشنايى بيشتر صورت مى‏‌گيرد نيز صیغه محرمیت اطلاق مى‌‏شود كه در واقع همان ازدواج موقّت است. <ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>
زوجین در [[عقد ازدواج]] باید به لحاظ دینی همتای یکدیگر (اصطلاحا هم کفو) باشند؛ به این معنا که اگر [[زن]] مسلمان است، شوهر نیز مسلمان باشد.
==اهمیت ازدواج==
در این که توانایی پرداخت [[نفقه]] نیز در همتا بودن [[مرد]] شرط است یا نه، اختلاف است. بیشتر فقیهان آن را شرط نمی‌دانند. هم‌چنین در این که بر ولیّ دختر پذیرفتن خواستگار مؤمنی که بر پرداخت [[نفقه]] توانا است، واجب است یا خیر اختلاف می‌باشد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368</ref>
#ازدواج موجودیت دو انسان را از جهات بسیار، به‌هم مرتبط ساخته و محیط طبیعی برای تولید مثل و پرورش نوع انسان را بنیان می‌نهد و از این راه، بر جسم و جان، اندیشه و آیندهٔ انسان‌ها اثرگذار است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص20.</ref>
شرط کردن در عقد [[نکاح]]: اگر چیز خلاف شرع در [[عقد ازدواج]] شرط شود و با مقتضای عقد منافات نداشته باشد، برای مثال [[زن]] شرط کند که [[مرد]] ازدواج مجدد نکند شرط باطل، امّا عقد و مهر صحیح است. نیز اگر شرط شود که مهر در مدّت معیّنی پرداخت شود و گرنه [[عقد]] باطل باشد، تنها، شرط باطل است.
#ازدواج در آموزه‌های دینی و به‌ویژه در [[قرآن]]، از نشانه‌های الهی، مایهٔ آرامش زن و مرد و موجب رحمت و مودت در روابط آن دو معرفی شده است.<ref>سورهٔ روم، آیهٔ 21.</ref>
اگر ازاله نکردن بکارت شرط شود، در لزوم و صحّت این شرط اختلاف است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368</ref>
#انسانی که ازدواج می‌کند در روایات اسلامی از منزلت بالایی برخوردار است؛ حتی مناسک و کنش‌های عبادی و روزمره انسان متأهل، برتر و بافضیلت‌تر از اعمال شخص مجرد دانسته شده است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص26.</ref>
اگر خیار فسخ [[عقد]] در [[عقد ازدواج]] شرط شود به این معنا که شرط کننده اختیار فسخ اصل ازدواج را داشته باشد شرط و به قول مشهور، عقد باطل است، امّا اگر خیار فسخ در مهر شرط شود به این معنا که زوج یا زوجه یا شخص ثالث، اختیار فسخ مهر المسمّی را داشته باشد که در این صورت به مهر المثل رجوع می‌شود، [[عقد]]، مهر و شرط، هر سه صحیح است. اگر بیرون نرفتن [[زن]] از شهر خودش شرط شود، در لزوم وفا به این شرط یا بطلان آن، اختلاف است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368</ref>
تنازع در عقد [[نکاح]]: اگر [[مرد]] و [[زنی]] در همسری یکدیگر اختلاف داشته باشند، بر حسب ظاهر، احکام زوجیّت بر کسی جاری می‌شود که به آن اعتراف کند. برای مثال، اگر معترف [[مرد]] باشد، نمی‌تواند با مادر و دختر [[زن]] ازدواج کند. اگر مردی، زنی را [[عقد]] کند، آن‌گاه دیگری ادّعای [[همسری]] آن [[زن]] را بکند، به ادّعای او اعتنا نمی‌شود، مگر این‌که بینّه اقامه کند.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368</ref>
[[مُتعِه]] یا [[نکاح مُنقَطِع]] یا ازدواج موقت که به صیغه نیز معروف است، نوعی از ازدواج در مذهب شیعه است که در آن [[عقد ازدواج]] برای مدت معین و محدودی با [[مهریه]]‌ای معلوم، بین [[زن]] و [[مرد]] بسته می‌شود و با پایان آن رابطه [[زوجیت]] خودبه‌خود منقضی می‌شود. برخی در تعریف [[متعه]] را ازدواج نمی‌دانند و معتقدند در شریعت اسلام ازدواج دو نوع تعریف نشده است. [[متعه]] یعنی تمتع، درحالی‌که هدف از ازدواج، تشکیل [[خانواده]] است. [[متعه]] در قوانین ایران به پیروی از فقه امامیه به رسمیت شناخته شده است.<ref>[[انواع ازدواج|«انواع ازدواج»، ویکی‌پدیا]]</ref> ازدواج موقت، [[عقد زناشویی]] در مدّتی معیّن است. از [[ازدواج موقّت]] به [[نکاح متعه]] و [[نکاح منقطع]] نیز تعبیر شده است. [[ازدواج موقّت]] از اختصاصات مذهب شیعه، و عملی مجاز یا مستحب است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، صص139 و 151.</ref>


==وضعیت ازدواج در ایران==
نکاح منقطع چهار رکن دارد: [[عقد متعه]] هم‌چون سایر عقود از ایجاب و قبول تشکیل می‌شود. ایجاب که توسط [[زن]] خوانده می‌شود، به قول مشهور، باید با یکی از الفاظ «زوّجتک»، «متّعتک» یا «أنکحتک» باشد و عقد با الفاظ دیگر مانند «تملیک»، «هبه» و «اجاره» منعقد نمی‌شود. قبول توسط [[مرد]] با لفظی که بر انشاء رضایت او دلالت کند- مانند «قبلت النّکاح»، «قبلت المتعة»، «قبلت التّزویج» یا «قبلت» به تنهایی- محقّق می‌گردد. شرایط [[صیغه]] [[عقد منقطع]]، همان شرایط [[صیغه]] [[عقد دائم]] است. ‏<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص372</ref>[[ازدواج موقّت]] میان [[مرد]] و [[زن]] مسلمان و نیز به قول مشهور بین متأخّران، میان مرد مسلمان و زن کتابی صحیح است، لیکن میان [[زن]] مسلمان و [[مرد]] کتابی جایز نیست.<ref>بحرانی، الحدائق الناضره، 1405ق، ج24، ص5.</ref> پدر یا جدّ پدری می‌توانند [[زنی]] را برای محرم شدن با وی، به [[عقد موقّت]] پسر نابالغ خود یا دختر نابالغی را برای محرم‌شدن [[مادر]] وی با فردی، به [[عقد]] آن فرد درآورند، لیکن در این که شرط است مدّت عقد به اندازه‌ای باشد که برای پسر یا دختر، امکان تمتّع [[جنسی]] در آن مدّت وجود داشته باشد یا کم‌تر از آن نیز کفایت می‌کند و نیز در این که مصلحت داشتن چنین عقدی برای پسر یا دختر، شرط صحّت آن است یا صرف نداشتن مفسده کفایت می‌کند، اختلاف است.<ref>بنی هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، 1396ش، مسئله 2429.</ref> مستحب است [[زنی]] که برای [[عقد منقطع]] اختیار می‌شود، با ایمان (شیعه) و عفیف باشد و در صورت متهم‌بودن، از حال وی سؤال شود. به قول مشهور، [[ازدواج موقّت]] با [[زن]] زناکار مکروه و به قول برخی، حرام است. [[ازدواج موقّت]] با دختر بکر (دوشیزه) مکروه است و در صورت ازدواج، ازاله بکارت وی کراهت دارد. در جواز [[عقد منقطع]] دختر بکر رشیده، بدون اذن ولیّ او، اختلاف و قول اشهر، جواز آن است. ذکر مهر، شرط صحّت [[عقد منقطع]] است و اگر ذکر نشود، عقد باطل است. زن به صرف [[عقد]]، مالک مهر می‌شود، لیکن استقرار ملکیّت وی نسبت به همه آن، بر دخول و تمکین [[زن]] از [[مرد]] در مدّت تعیین‌شده متوقّف است. در صورتی که [[مرد]] مدّت را پیش از دخول ببخشد، نصف مهر بر عهده‌اش ثابت است. ذکر مدّت، شرط صحّت [[عقد منقطع]] است و به قول مشهور، در صورت عدم ذکر آن، [[عقد دائم]] واقع می‌شود. مدّت، باید معیّن و غیرقابل افزایش و کاهش باشد، نه مبهم و کلّی مانند چند روز، چند ماه یا تا بازگشت حاجیان از مکّه.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص373</ref> [[مرد]] می‌تواند همه مدّت یا مقداری از آن را به [[زن]] ببخشد، بدون این‌که نیازی به قبول او باشد. در [[ازدواج موقّت]]، [[طلاق]] نیست و [[زن]] و شوهر با تمام شدن مدّت یا بخشیدن آن توسط [[مرد]]، از یکدیگر جدا می‌شوند. به قول مشهور، تجدید [[عقد موقّت]] با [[زن]] یا تبدیل آن به [[عقد دائم]] پیش از تمام شدن یا بخشیدن مدّت [[متعه]] پیشین، صحیح نیست.
بر اساس اطلاعات موجود، میانگین [[سن ازدواج]] که در ده‌های گذشته، در پسران ۲۵ تا ۲۶ سال بود، امروزه به ۲۹ سال رسیده است و میانگین سن ازدواج در بین دختران، از ۱۸ تا ۲۰ سال به ۲۴ سال رسیده است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>


بر اساس آمار، سال‌به‌سال تعداد ازدواج جوانان کم شده و حجم قابل توجهی از جمعیت پسران جوان ۲۰ تا ۴۹ سال و دختران ۱۵ تا ۴۹ سال ازدواج نمی‌کنند. بر اساس آخرین آمار، نزدیک به ۱۲ میلیون نفر از جوانان فعلی کشور، در بازه سنی مطرح شده هنوز ازدواج نکرده‌اند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
ازدواج موقت شرایط دیگر نیز در شریعت اسلام دارد از جمله:<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص374</ref>
* در [[ازدواج موقّت]] هر یک از [[زن]] و [[مرد]] می‌توانند نسبت به چگونگی تمتّع از یکدیگر، زمان و مکان آن و سایر جهات، هرگونه شرطی را که با مقتضای [[عقد]] تنافی نداشته باشد، قرار دهند.
* در این که [[مرد]] می‌تواند آمیزش با [[همسر]] موقّت خود را بیش از چهار ماه ترک کند یا خیر، اختلاف است.
* به قول مشهور، ایلاء و [[لعان]] در [[عقد منقطع]] واقع نمی‌شود و در وقوع ظهار اختلاف است.
* به قول مشهور، [[زن]] و شوهر بدون شرط توارث، از یکدیگر [[ارث]] نمی‌برند. در ثبوت توارث در صورت شرط آن در [[عقد]]، اختلاف است.
* نفقه زن در طول مدّت عقد، بر عهده شوهر نیست، مگر آن که شرط شود.
* [[زن]] پس از تمام شدن مدّت [[متعه]] یا بخشیدن مدّت از جانب [[مرد]]، در صورت دخول و عدم حاملگی و حیض نشدن در سنّ حیض، باید چهل و پنج روز عدّه نگه دارد، و در صورت حیض شدن، در این که عدّه او دو حیض است یا یک حیض یا یک حیض و نصف آن یا دو طهر (پاکی از حیض)، اختلاف است. قول نخست، مشهور است.
* عدّه زن حامله، وضع حمل او است. به قول مشهور، [[زن]] غیر حامله‌ای که شوهرش فوت کرده است، باید چهار ماه و ده روز عدّه نگه دارد و برخی قائل به نصف آن شده‌اند. عدّه [[زن]] در صورت حامله بودن، بیش‌ترین مدّت از زمان وضع حمل و زمان عدّه وفات است.


بر خلاف گذشته که از دوران [[نوجوانی]] به‌بعد در میان افراد و خانوادهٔ آن‌ها، ازدواج دغدغهٔ جدی بود، امروزه، ازدواج به‌عنوان یک اولویت در نظام فرهنگی، مطرح نیست یا کمتر این‌گونه است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
==== صیغه محرمیت ====
[[صیغه محرمیّت]] به معنای [[ازدواج موقّت]] با هدف حصول محرمیت است. تزویج دختر یا پسر نابالغ توسط ولیّ به قصد حصول محرمیت است. از آن در باب [[نکاح]] سخن گفته‌اند. گاهی هدف از اجرای [[عقد]] [[نکاحِ موقت]]، بهره [[جنسی]] نیست؛ بلکه صرف ایجاد محرمیّت است. به عنوان مثال، مردی جهت محرم‌شدن با زنی، با دختر او- که به‌طور معمول در این‌گونه موارد دختر بچه انتخاب می‌شود- با اذن ولیّ دختر، برای مدتی کوتاه- مثلاً یک ساعت- [[صیغه]] ازدواج موقت می‌خواند تا مادر این دختر مادر زن او به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد، یا بین پسر بچه‌ای توسط ولیّ یا با اذن او و [[زنی]] برای مدتی کوتاه صیغه خوانده می‌شود تا آن [[زن]]، عروس پدر بچه به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>
از آن‌جا که محرمیت مادر زن و عروس به صرف [[عقد ازدواج]]؛ اعم از [[دایم]] و [[موقت]]‏ حاصل می‌شود و پس از انحلالِ [[نکاح]] نیز به قوت خود باقی است، در دو مورد یاد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ایجاد محرمیت صورت می‌گیرد و مقصود اصلی در این‌گونه ازدواج خود ازدواج نیست؛ بلکه محرمیتی است که به تبع ازدواج حاصل می‌شود؛ از این‌رو، به آن [[صیغه محرمیّت]] اطلاق می‌شود. البته در عرف بر [[ازدواج موقتی]] که میان دختر و پسر، پیش از ازدواج دائم به منظور آشنایی بیشتر صورت می‌گیرد نیز صیغه محرمیت اطلاق می‌شود که در واقع همان ازدواج موقّت است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>


کاهش سن [[بلوغ|بلوغ جنسی]] نوجوانان و فعال‌شدن زودهنگام [[غریزه|غریزهٔ]] جنسی از یک‌سو و افزایش سن ازدواج از سوی دیگر، یکی از مسائل ازدواج در ایران است. اما اگر [[بلوغ زودرس]] جنسی با کاهش سن از دواج همراه باشد آسیبی درپی ندارد.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
== اهمیت ازدواج ==
# ازدواج موجودیت دو انسان را از جهات بسیار، به‌هم مرتبط ساخته و محیط طبیعی برای تولید مثل و پرورش نوع انسان را بنیان می‌نهد و از این راه، بر جسم و جان، اندیشه و آیندهٔ انسان‌ها اثرگذار است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص20.</ref>
# ازدواج در آموزه‌های دینی و به‌ویژه در [[قرآن]]، از نشانه‌های الهی، مایهٔ آرامش زن و مرد و موجب رحمت و مودت در روابط آن دو معرفی شده است.<ref>سورهٔ روم، آیهٔ 21.</ref>
# انسانی که ازدواج می‌کند در روایات اسلامی از منزلت بالایی برخوردار است؛ حتی مناسک و کنش‌های عبادی و روزمره انسان متأهل، برتر و بافضیلت‌تر از اعمال شخص مجرد دانسته شده است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص26.</ref>


طبق آمار سازمان ثبت احوال ایران، در نیمهٔ نخست سال ۱۴۰۱ش در کل کشور، بیش از ۲۲۵ هزار ازدواج و ۹۴ هزار [[طلاق]] به‌ثبت رسیده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14011109000744/رقابت-تنگاتنگ-ازدواج-و-طلاق-در-کشور-تهران-در-صدر-همه-آمار‌ها حاجی‌بابایی، «رقابت تنگاتنگ ازدواج و طلاق در کشور/ تهران در صدر همه آمارها»، خبرگزاری فارس.]</ref>
== در فرهنگ و ملل ==
=== ازدواج در ایران ===
بر اساس اطلاعات موجود، میانگین [[سن ازدواج]] که در ده‌های گذشته، در پسران ۲۵ تا ۲۶ سال بود، امروزه به ۲۹ سال رسیده است و میانگین سن ازدواج در بین دختران، از ۱۸ تا ۲۰ سال به ۲۴ سال رسیده است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> بر اساس آمار، سال‌به‌سال تعداد ازدواج جوانان کم شده و حجم قابل توجهی از جمعیت پسران جوان ۲۰ تا ۴۹ سال و دختران ۱۵ تا ۴۹ سال ازدواج نمی‌کنند. بر اساس آخرین آمار، نزدیک به ۱۲ میلیون نفر از جوانان فعلی کشور، در بازه سنی مطرح شده هنوز ازدواج نکرده‌اند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> بر خلاف گذشته که از دوران [[نوجوانی]] به‌بعد در میان افراد و خانوادهٔ آن‌ها، ازدواج دغدغهٔ جدی بود، امروزه، ازدواج به‌عنوان یک اولویت در نظام فرهنگی، مطرح نیست یا کمتر این‌گونه است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>


==جایگزین‌های ازدواج در ایران==
کاهش سن [[بلوغ|بلوغ جنسی]] نوجوانان و فعال‌شدن زودهنگام [[غریزه|غریزهٔ]] جنسی از یک‌سو و افزایش سن ازدواج از سوی دیگر، یکی از مسائل ازدواج در ایران است. اما اگر [[بلوغ زودرس]] جنسی با کاهش سن از دواج همراه باشد آسیبی درپی ندارد.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> طبق آمار سازمان ثبت احوال ایران، در نیمهٔ نخست سال ۱۴۰۱ش در کل کشور، بیش از ۲۲۵ هزار ازدواج و ۹۴ هزار [[طلاق]] به‌ثبت رسیده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14011109000744/رقابت-تنگاتنگ-ازدواج-و-طلاق-در-کشور-تهران-در-صدر-همه-آمار‌ها حاجی‌بابایی، «رقابت تنگاتنگ ازدواج و طلاق در کشور/ تهران در صدر همه آمارها»، خبرگزاری فارس.]</ref> امروزه جایگزین‌های ازدواج در دو شکل هم‌خانگی و هم‌باشی در ایران نیز، دیده می‌شود. هم‌خانگی، وضعیتی است که زن و مرد به‌صورت غیررسمی در یک خانهٔ مشترک زندگی می‌کنند و با یکدیگر رابطهٔ جنسی ندارند. در وضعیت هم‌باشی، دو فرد غیر هم‌جنس در یک خانه زندگی می‌کنند و با یکدیگر رابطهٔ جنسی نیز دارند.<ref>[https://rahjooyan.org/blog/ازدواج-سفید/ «ازدواج سفید چیست؟ شرایط ازدواج سفید در ایران»، وب‌سایت وکلای دادگستری ره‌جویان عدالت.]</ref>
امروزه جایگزین‌های ازدواج در دو شکل هم‌خانگی و هم‌باشی در ایران نیز، دیده می‌شود. هم‌خانگی، وضعیتی است که زن و مرد به‌صورت غیررسمی در یک خانهٔ مشترک زندگی می‌کنند و با یکدیگر رابطهٔ جنسی ندارند. در وضعیت هم‌باشی، دو فرد غیر هم‌جنس در یک خانه زندگی می‌کنند و با یکدیگر رابطهٔ جنسی نیز دارند.<ref>[https://rahjooyan.org/blog/ازدواج-سفید/ «ازدواج سفید چیست؟ شرایط ازدواج سفید در ایران»، وب‌سایت وکلای دادگستری ره‌جویان عدالت.]</ref>


همچنین بر اساس برخی آمارها، روی آوردن [[جوانی|جوانان]] به‌زندگی مجردی در برخی کلان‌شهرهای ایران به ۳۰ درصد رسیده است. آمار دختران در این جامعۀ آماری، رو به افزایش است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94647/زندگی-مجردی-و-هم-خانگی،-ره-آورد-سبک-زندگی-غربی-برای-جوانان-ایرانی «زندگی مجردی و هم‌خانگی، ره‌آورد سبک زندگی غربی برای جوانان ایرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> دسترسی آسان و ارزان بودن جایگزین‌های ازدواج روابط چندگانه دختر و پسر، خانه‌های مجردی، گسترش نرم‌افزارهای ارتباط جمعی، صنعتی شدن کشورها، آشنایی نوجوانان و جوانان با روابط پنهانی و بالارفتن [[سن ازدواج]]، وجود سایت‌های غیراخلاقی از دیگر جایگزین‌های ازدواج ذکر شده است.[https://psychology.avije.org/marriage-counseling/عوامل-زندگی-مشترک-بدون-چیست/]<ref>«عوامل هم خانگی یا زندگی مشترک بدون ازدواج»، وب‌سایتمرکز مشاوره خانواده و روان‌شناسی آویژه.</ref>
همچنین بر اساس برخی آمارها، روی آوردن [[جوانی|جوانان]] به‌زندگی مجردی در برخی کلان‌شهرهای ایران به ۳۰ درصد رسیده است. آمار دختران در این جامعهٔ آماری، رو به افزایش است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94647/زندگی-مجردی-و-هم-خانگی،-ره-آورد-سبک-زندگی-غربی-برای-جوانان-ایرانی «زندگی مجردی و هم‌خانگی، ره‌آورد سبک زندگی غربی برای جوانان ایرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> دسترسی آسان و ارزان بودن جایگزین‌های ازدواج روابط چندگانه دختر و پسر، خانه‌های مجردی، گسترش نرم‌افزارهای ارتباط جمعی، صنعتی شدن کشورها، آشنایی نوجوانان و جوانان با روابط پنهانی و بالارفتن [[سن ازدواج]]، وجود سایت‌های غیراخلاقی از دیگر جایگزین‌های ازدواج ذکر شده است.[https://psychology.avije.org/marriage-counseling/عوامل-زندگی-مشترک-بدون-چیست/]<ref>«عوامل هم خانگی یا زندگی مشترک بدون ازدواج»، وب‌سایتمرکز مشاوره خانواده و روان‌شناسی آویژه.</ref>


==عوامل تهدیدکنندهٔ ازدواج==
== آسیب‌شناسی ==
[[پرونده:ازدواج۳.jpg|جایگزین=مراسم ازدواج ۱۱۴ زوج معلول به مناسبت عید قربان با همکاری سازمان بهزیستی کشور و اداره کل سلامت شهرداری تهران، ١٤٠١ش، برج میلاد|بندانگشتی|مراسم ازدواج ۱۱۴ زوج معلول به مناسبت عید قربان با همکاری سازمان بهزیستی کشور و اداره کل سلامت شهرداری تهران، ١٤٠١ش، برج میلاد]]
=== عوامل تهدیدکنندهٔ ازدواج ===
[[پرونده:ازدواج۳.jpg|جایگزین=مراسم ازدواج ۱۱۴ زوج معلول به مناسبت عید قربان با همکاری سازمان بهزیستی کشور و اداره کل سلامت شهرداری تهران، ۱۴۰۱ش، برج میلاد|بندانگشتی|مراسم ازدواج ۱۱۴ زوج معلول به مناسبت عید قربان با همکاری سازمان بهزیستی کشور و اداره کل سلامت شهرداری تهران، ۱۴۰۱ش، برج میلاد]]
عوامل زیادی نهاد ازدواج را مورد تهدید قرار داده و فرصت‌های انجام آن را در ایران، دچار محدودیت کرده است.
عوامل زیادی نهاد ازدواج را مورد تهدید قرار داده و فرصت‌های انجام آن را در ایران، دچار محدودیت کرده است.
#مسکن؛
# مسکن؛
#اشتغال؛
# اشتغال؛
#طولانی بودن نظام آموزشی؛
# طولانی بودن نظام آموزشی؛
#وضعیت سربازی؛
# وضعیت سربازی؛
#وضعیت [[تفریح]] و اوقات فراغت جوانان؛<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
# وضعیت [[تفریح]] و اوقات فراغت جوانان؛<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
#ایده‌آل‌گرایی جوانان؛
# ایده‌آل‌گرایی جوانان؛
#سخت‌گیری خانواده‌ها؛
# سخت‌گیری خانواده‌ها؛
#دسترسی آسان به جایگزین‌های ازدواج.<ref>[https://www.pasokhkadeh.ir/72459/مهمترین-علل-تأخیر-در-ازدواج-جوانان-چیس/ «مهم‌ترین علل تأخیر در ازدواج جوانان چیست؟»، وب‌سایت پاسخکده.]</ref>
# دسترسی آسان به جایگزین‌های ازدواج.<ref>[https://www.pasokhkadeh.ir/72459/مهمترین-علل-تأخیر-در-ازدواج-جوانان-چیس/ «مهم‌ترین علل تأخیر در ازدواج جوانان چیست؟»، وب‌سایت پاسخکده.]</ref>


==آثار ازدواج==
== آثار ازدواج ==
===ایجاد آرامش===
=== ایجاد آرامش ===
[[قرآن]] علت آفرینش انسان در دو جنس زن و مرد را رسیدن به آرامش به‌واسطه ازدواج، معرفی کرده است.<ref>سوره اعراف، آیه 189.</ref> همچنین در آیه دیگری انس و الفت انسان‌ها و رسیدن آن‌ها به آرامش در پرتو زوجیت را از نشانه‌های خداوند دانسته است.<ref>سوره روم، آیه 21.</ref> در سخنان [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] نیز شادمان شدن و آرامش یافتن انسان از دیدن همسر شایسته، از بهترین بهره‌های مؤمن در دنیا تلقی شده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11024/14/7/أفاد حر عاملی، وسائل الشیعه، 1416ق، ج۱۴، ص۷.]</ref> شیخ طبرسی در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آیه «هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنّ»،<ref>سوره بقره، آیه 187.</ref> لباس بودن زن و شوهر برای یکدیگر را به‌معنای مایه آرامش بودن زوجین برای همدیگر دانسته است.<ref>[http://lib.eshia.ir/12023/2/22/الكثرة طبرسی، مجمع البیان، 1408ق، ج۲، ص۲۲.]</ref>
[[قرآن]] علت آفرینش انسان در دو جنس زن و مرد را رسیدن به آرامش به‌واسطه ازدواج، معرفی کرده است.<ref>سوره اعراف، آیه 189.</ref> همچنین در آیه دیگری انس و الفت انسان‌ها و رسیدن آن‌ها به آرامش در پرتو زوجیت را از نشانه‌های خداوند دانسته است.<ref>سوره روم، آیه 21.</ref> در سخنان [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] نیز شادمان شدن و آرامش یافتن انسان از دیدن همسر شایسته، از بهترین بهره‌های مؤمن در دنیا تلقی شده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11024/14/7/أفاد حر عاملی، وسائل الشیعه، 1416ق، ج۱۴، ص۷.]</ref> شیخ طبرسی در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آیه «هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنّ»،<ref>سوره بقره، آیه 187.</ref> لباس بودن زن و شوهر برای یکدیگر را به‌معنای مایه آرامش بودن زوجین برای همدیگر دانسته است.<ref>[http://lib.eshia.ir/12023/2/22/الكثرة طبرسی، مجمع البیان، 1408ق، ج۲، ص۲۲.]</ref>


===عیب‌پوشی===
=== عیب‌پوشی ===
برخی از مفسران قرآن، ازدواج را همچون لباس، موجب پنهان‌داشتن زشتی‌های زن و شوهر دانسته‌اند؛ یعنی همان‌گونه که لباس عیب‌ها و بدی‌های انسان را می‌پوشاند، زن و شوهر نیز همانند لباس، عیب‌ها و نارسایی‌های همدیگر را می‌پوشانند.<ref>قرائتی، تفسیر نور، 1383ش، ج1، ص292.</ref>
برخی از مفسران قرآن، ازدواج را همچون لباس، موجب پنهان‌داشتن زشتی‌های زن و شوهر دانسته‌اند؛ یعنی همان‌گونه که لباس عیب‌ها و بدی‌های انسان را می‌پوشاند، زن و شوهر نیز همانند لباس، عیب‌ها و نارسایی‌های همدیگر را می‌پوشانند.<ref>قرائتی، تفسیر نور، 1383ش، ج1، ص292.</ref>


خط ۹۷: خط ۱۱۷:
همچنین ازدواج می‌تواند امنیت اخلاقی در افراد ایجاد کند و این خود موجب امنیت اجتماعی خواهد بود. در ازدواج، زن و شوهر به‌منزله لباس مایه [[عفت]] و پوشیدگی هم می‌شوند.<ref>حداد عادل، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، 1387ش، ص۷۲.</ref> به‌همین دلیل، [[پیامبر اسلام]] ازدواج را موجب حفظ نیمی از [[دین]] دانسته و توصیه می‌کند که برای حفظ نیم دیگرِ دین، تقوای الهی پیشه کنید.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/5/329/أحرز کلینی، کافی، 1387ش، ج۵، ص۳۳۹.]</ref>
همچنین ازدواج می‌تواند امنیت اخلاقی در افراد ایجاد کند و این خود موجب امنیت اجتماعی خواهد بود. در ازدواج، زن و شوهر به‌منزله لباس مایه [[عفت]] و پوشیدگی هم می‌شوند.<ref>حداد عادل، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، 1387ش، ص۷۲.</ref> به‌همین دلیل، [[پیامبر اسلام]] ازدواج را موجب حفظ نیمی از [[دین]] دانسته و توصیه می‌کند که برای حفظ نیم دیگرِ دین، تقوای الهی پیشه کنید.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/5/329/أحرز کلینی، کافی، 1387ش، ج۵، ص۳۳۹.]</ref>


===تنظیم روابط جنسی===
=== تنظیم روابط جنسی ===
غریزه جنسی یک استعداد و تمایل طبیعی و فطری در انسان است که منجر به همسرخواهی و آمیزش جنسی است.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1381ش، ذیل واژه غریزه.</ref> غریزه جنسی با وجود این‌که خاستگاه زیستی دارد، دارای ساختار روانی ـ عاطفی است؛ ساختاری که مجموعه‌ای از توانمندی‌های روانی و بدنی، نیازها و احساس‌ها را در خود داشته و آثار عاطفی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی فراوانی در بردارد.<ref>فقیهی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، 1394ش، ص45.</ref>
غریزه جنسی یک استعداد و تمایل طبیعی و فطری در انسان است که منجر به همسرخواهی و آمیزش جنسی است.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1381ش، ذیل واژه غریزه.</ref> غریزه جنسی با وجود این‌که خاستگاه زیستی دارد، دارای ساختار روانی ـ عاطفی است؛ ساختاری که مجموعه‌ای از توانمندی‌های روانی و بدنی، نیازها و احساس‌ها را در خود داشته و آثار عاطفی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی فراوانی دربردارد.<ref>فقیهی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، 1394ش، ص45.</ref>


آموزه‌های اسلام بر ازدواج به‌عنوان تنها راه مشروع و معقول تنظیم و ارضای غریزه و نیاز جنسی تأکید کرده است.<ref>سوره مؤمنون، آیه 5-6.</ref> رسیدگی به نیاز جنسی از طریق ازدواج، شیوه‌ای مطلوب، معقول و اجتماع پسند است که موجب آرامش است.<ref>نوابی‌نژاد، مشاوره ازدواج، ۱۳۷۹ش، ص۶-7.</ref> البته اطفاء و ارضای غریزه جنسی، هدف اصلی ازدواج نیست اما رسیدن به لذت جنسی که خواسته همه انسان‌ها است یکی از پیامدهای مهم ازدواج است.<ref>سوره آل‌عمران، آیه 14.</ref>
آموزه‌های اسلام بر ازدواج به‌عنوان تنها راه مشروع و معقول تنظیم و ارضای غریزه و نیاز جنسی تأکید کرده است.<ref>سوره مؤمنون، آیه 5-6.</ref> رسیدگی به نیاز جنسی از طریق ازدواج، شیوه‌ای مطلوب، معقول و اجتماع پسند است که موجب آرامش است.<ref>نوابی‌نژاد، مشاوره ازدواج، ۱۳۷۹ش، ص۶-7.</ref> البته اطفاء و ارضای غریزه جنسی، هدف اصلی ازدواج نیست اما رسیدن به لذت جنسی که خواسته همه انسان‌ها است یکی از پیامدهای مهم ازدواج است.<ref>سوره آل‌عمران، آیه 14.</ref>


===تولید نسل===
=== تولید نسل ===
یکی از نیازهای [[فطرت|فطری]] انسان، علاقه او به داشتن فرزند و درک لذت [[پدر|پدری]] و [[نقش مادری|مادری]] است. داشتن فرزند موجب [[زیبایی]] [[زندگی]] دنیا است که در [[قرآن]] نیز به آن اشاره شده است.<ref>سوره کهف، آیه 46.</ref> یکی دیگر از خواسته‌های فطری انسان در [[فرزندآوری]]، داشتن فرزند شایسته و صالح است. در قرآن نیز به این خواست درونی و فطری انسانی اشاره شده است که انسان از خداوند می‌خواهد که فرزند صالحی به آنها عطا کند تا در ازای آن شکرگزار باشند.<ref>سوره اعراف، آیه 189.</ref>
یکی از نیازهای [[فطرت|فطری]] انسان، علاقه او به داشتن فرزند و درک لذت [[پدر|پدری]] و [[نقش مادری|مادری]] است. داشتن فرزند موجب [[زیبایی]] [[زندگی]] دنیا است که در [[قرآن]] نیز به آن اشاره شده است.<ref>سوره کهف، آیه 46.</ref> یکی دیگر از خواسته‌های فطری انسان در [[فرزندآوری]]، داشتن فرزند شایسته و صالح است. در قرآن نیز به این خواست درونی و فطری انسانی اشاره شده است که انسان از خداوند می‌خواهد که فرزند صالحی به آنها عطا کند تا در ازای آن شکرگزار باشند.<ref>سوره اعراف، آیه 189.</ref>


خط ۱۰۹: خط ۱۲۹:
روی دیگر نیاز به فرزند، نیاز و خواست قلبیِ بقای نسل است که قرآن کریم در آیه ۲۲۳ سوره بقره، آن را به کشت در زمین تشبیه می‌کند. از این‌رو خداوند، طبیعت مردان و زنان را به‌شکلی آفریده است که به همدیگر متمایل باشند و بین زن و مرد مهربانی و عطوفت قرار داده است تا به‌وسیله ازدواج به همدیگر نزدیک شده و موجبات بقای نسل را فراهم آورند.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/2/213/فمحصل طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش، ج۲، ص۲۱۳.]</ref>
روی دیگر نیاز به فرزند، نیاز و خواست قلبیِ بقای نسل است که قرآن کریم در آیه ۲۲۳ سوره بقره، آن را به کشت در زمین تشبیه می‌کند. از این‌رو خداوند، طبیعت مردان و زنان را به‌شکلی آفریده است که به همدیگر متمایل باشند و بین زن و مرد مهربانی و عطوفت قرار داده است تا به‌وسیله ازدواج به همدیگر نزدیک شده و موجبات بقای نسل را فراهم آورند.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/2/213/فمحصل طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش، ج۲، ص۲۱۳.]</ref>


===حفظ نوع بشر===
=== حفظ نوع بشر ===
ازدواج، تنها راه مشروع بقای انسان و جامعه است. قرآن به این حقیقت تصریح می‌کند که خداوند فقط این راه را برای بقای نسل موجودات قرار داده است. [[خدا]] برای انسان‌ها و حیوانات از جنس خودشان، جفت‌هایی قرارداد تا با ازدواج، نسل انسان و سایر گونه‌های حیوانات تکثیر گردد.<ref>سوره شوری، آیه 11.</ref>
ازدواج، تنها راه مشروع بقای انسان و جامعه است. قرآن به این حقیقت تصریح می‌کند که خداوند فقط این راه را برای بقای نسل موجودات قرار داده است. [[خدا]] برای انسان‌ها و حیوانات از جنس خودشان، جفت‌هایی قرارداد تا با ازدواج، نسل انسان و سایر گونه‌های حیوانات تکثیر گردد.<ref>سوره شوری، آیه 11.</ref>


قرآن کریم ادامه یافتن نسل را بر ازدواج مترتب می‌کند و بیان می‌دارد که خداوند از جنس خود انسان‌ها همسرانی برای‌شان قرارداد و از همسران، فرزندان و نوه‌هایی به‌وجود آورد.<ref>سوره نحل، آیه 72.</ref> قرآن در کنار سفارش به سنت الهی ازدواج که موجب بقای نسل انسان‌ها است، از زنا<ref>سوره اسراء، آیه 32.</ref> و لواط نهی می‌کند و این دو را قطع‌کننده تداوم نسل انسان می‌داند.<ref>سوره عنکبوت، آیه 29.</ref>
قرآن کریم ادامه یافتن نسل را بر ازدواج مترتب می‌کند و بیان می‌دارد که خداوند از جنس خود انسان‌ها همسرانی برای‌شان قرارداد و از همسران، فرزندان و نوه‌هایی به‌وجود آورد.<ref>سوره نحل، آیه 72.</ref> قرآن در کنار سفارش به سنت الهی ازدواج که موجب بقای نسل انسان‌ها است، از زنا<ref>سوره اسراء، آیه 32.</ref> و لواط نهی می‌کند و این دو را قطع‌کننده تداوم نسل انسان می‌داند.<ref>سوره عنکبوت، آیه 29.</ref>


===ایجاد مودت و رحمت===
=== ایجاد مودت و رحمت ===
از آثار ازدواج، شکل‌گیری مودت و رحمت (عطوفت و مهربانی) بین زوجین است که قرآن از آن به‌عنوان یکی از آیات الهی نام می‌برد.<ref>سوره روم، آیه 21.</ref> علامه طباطبایی مودت را محبتی قلبی دانسته است که در مقام عمل خود را نشان می‌دهد؛ برخلاف محبت که فقط در قلب است.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/16/166/ومن طباطابئی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش ، ج۱۶، ص۱۶۶.]</ref>
از آثار ازدواج، شکل‌گیری مودت و رحمت (عطوفت و مهربانی) بین زوجین است که قرآن از آن به‌عنوان یکی از آیات الهی نام می‌برد.<ref>سوره روم، آیه 21.</ref> علامه طباطبایی مودت را محبتی قلبی دانسته است که در مقام عمل خود را نشان می‌دهد؛ برخلاف محبت که فقط در قلب است.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/16/166/ومن طباطابئی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش ، ج۱۶، ص۱۶۶.]</ref>


فخر رازی رحمت را در ادامه مودت معنا کرده است؛ یعنی زمانی که زوجین دچار ضعف و ناتوانی می‌شوند و گرایش‌های محبتی و هیجانی به همدیگر ندارند، رحمت جای مودت را می‌گیرد تا علاوه بر حفظ زندگی، به همدیگر ترحم و مهربانی کرده و از یکدیگر نگهداری و محافظت کنند.<ref>[http://lib.eshia.ir/41730/25/92/فَالْمَوَدَّةُ فخر رازی، تفسیر کبیر، 1420ق، ج۲۵، ص۹۲.]</ref> مکارم شیرازی تفاوت مودت و رحمت را چنین بیان کرده که مودت غالباً دوطرفه است اما رحمت یک جانبه و ایثارگرانه است.<ref>[http://lib.eshia.ir/50082/16/393 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج۱۶، ص۳۹۳.]</ref>
فخر رازی رحمت را در ادامه مودت معنا کرده است؛ یعنی زمانی که زوجین دچار ضعف و ناتوانی می‌شوند و گرایش‌های محبتی و هیجانی به همدیگر ندارند، رحمت جای مودت را می‌گیرد تا علاوه بر حفظ زندگی، به همدیگر ترحم و مهربانی کرده و از یکدیگر نگهداری و محافظت کنند.<ref>[http://lib.eshia.ir/41730/25/92/فَالْمَوَدَّةُ فخر رازی، تفسیر کبیر، 1420ق، ج۲۵، ص۹۲.]</ref> مکارم شیرازی تفاوت مودت و رحمت را چنین بیان کرده که مودت غالباً دوطرفه است اما رحمت یک جانبه و ایثارگرانه است.<ref>[http://lib.eshia.ir/50082/16/393 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج۱۶، ص۳۹۳.]</ref>


===گشایش در روزی===
=== گشایش در روزی ===
قرآن کریم به کسانی که به‌سبب [[ترس]] از تنگ‌دستی و فقر، ازدواج نمی‌کنند، امیدواری می‌دهد که خداوند از فضل خویش شما را بی‌نیاز می‌گرداند.<ref>سوره نور، آیه 32.</ref> علامه طباطبایی در تفسیر آیه مذکور، بی‌نیاز شدن با ازدواج را وعده الهی دانسته و تحقق وعده الهی را منوط به خواست الهی می‌داند که در پی صلاحیت داشتن شخصی که ازدواج کرده، می‌آید.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/15/113/وعد طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش، ج۱۵، ص۱۱۳.]</ref>
قرآن کریم به کسانی که به‌سبب [[ترس]] از تنگ‌دستی و فقر، ازدواج نمی‌کنند، امیدواری می‌دهد که خداوند از فضل خویش شما را بی‌نیاز می‌گرداند.<ref>سوره نور، آیه 32.</ref> علامه طباطبایی در تفسیر آیه مذکور، بی‌نیاز شدن با ازدواج را وعده الهی دانسته و تحقق وعده الهی را منوط به خواست الهی می‌داند که در پی صلاحیت داشتن شخصی که ازدواج کرده، می‌آید.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/15/113/وعد طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش، ج۱۵، ص۱۱۳.]</ref>


روایات اسلامی نیز به‌روشنی، ازدواج را موجب گشایش در رزق و روزی دانسته‌اند. [[امام جعفر صادق|امام صادق]] می‌گوید مردی نزد [[حضرت محمد|حضرت محمد]] از تنگ‌دستی شکایت کرد، پیامبر به او سفارش کرد که ازدواج کند و در پی ازدواج، گشایش چشمگیری در روزی‌اش پدید آمد.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/5/330/ترك کلینی، کافی، 1387ش،  ج۵، ص۳۳۰.]</ref> در روایت دیگری از پیامبر [[خدا]] نقل شده که معنای ازدواج نکردن به‌خاطر ترس از فقر و هزینه زندگی، سوءظن به خداوند عزوجل است در حالی که خداوند در آیه ۳۲ سوره نور وعده به بی‌نیاز کردن مزدوجین داده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/5/331/ترك کلینی، کافی، 1387ش،  ج۵، ص۳۳1.]</ref>
روایات اسلامی نیز به‌روشنی، ازدواج را موجب گشایش در رزق و روزی دانسته‌اند. [[امام جعفر صادق|امام صادق]] می‌گوید مردی نزد [[حضرت محمد]] از تنگ‌دستی شکایت کرد، پیامبر به او سفارش کرد که ازدواج کند و در پی ازدواج، گشایش چشمگیری در روزی‌اش پدید آمد.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/5/330/ترك کلینی، کافی، 1387ش،  ج۵، ص۳۳۰.]</ref> در روایت دیگری از پیامبر [[خدا]] نقل شده که معنای ازدواج نکردن به‌خاطر ترس از فقر و هزینه زندگی، سوءظن به خداوند عزوجل است در حالی که خداوند در آیه ۳۲ سوره نور وعده به بی‌نیاز کردن مزدوجین داده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/5/331/ترك کلینی، کافی، 1387ش،  ج۵، ص۳۳1.]</ref>


===جلوگیری از بیماری‌های جسمی و روانی===
=== جلوگیری از بیماری‌های جسمی و روانی ===
در نظر [[روانشناسی|روان‌شناسان]]، محرومیت از ارضای خواسته‌های جنسی، یکی از ریشه‌های عوارضی از قبیل ناراحتی‌های عصبی و بیماری‌های روانی است. همچنین عوارض جسمی متعددی از قبیل تنگی نفس، افزایش تپش قلب، خستگی و کوفتگی عمومی، ناراحتی معده، سردرد و ضعف عمومی در اثر عدم ارضای خواسته‌های جنسی، در بدن ایجاد می‌شود. البته زیاده‌روی در برآورده کردن خواسته‌های جنسی نیز پیامدهای خطرناک‌تری از قبیل بیماری سیفلیس، سوزاک و ایدز خواهد داشت.<ref>حبیب‌نژاد، پیوند آسمانی، ۱۳۸۱ش، ص۶۰، به نقل از ازدواج در آستانه علم، ص۱۰۸.</ref>
در نظر [[روان‌شناسی|روان‌شناسان]]، محرومیت از ارضای خواسته‌های جنسی، یکی از ریشه‌های عوارضی از قبیل ناراحتی‌های عصبی و بیماری‌های روانی است. همچنین عوارض جسمی متعددی از قبیل تنگی نفس، افزایش تپش قلب، خستگی و کوفتگی عمومی، ناراحتی معده، سردرد و ضعف عمومی در اثر عدم ارضای خواسته‌های جنسی، در بدن ایجاد می‌شود. البته زیاده‌روی در برآورده کردن خواسته‌های جنسی نیز پیامدهای خطرناک‌تری از قبیل بیماری سیفلیس، سوزاک و ایدز خواهد داشت.<ref>حبیب‌نژاد، پیوند آسمانی، ۱۳۸۱ش، ص۶۰، به نقل از ازدواج در آستانه علم، ص۱۰۸.</ref>


==شیوه‌های حمایت از ازدواج==
== حمایت از ازدواج ==
===تعمیق ارزش‌های دینی و فرهنگی===
=== تعمیق ارزش‌های دینی و فرهنگی ===
[[خویشتن‌داری جنسی|خویشتن‌داری]] و تقوا، از شیوه‌های مؤثر در ایجاد، حفظ و تعمیق نهاد ازدواج به‌شمار آمده است. هرچه مایهٔ دینی، [[عفت]] و تقوا در فرد، پررنگ‌تر و عمیق‌تر باشد، احتمال پذیرش وسوسه‌های برقراری [[دوستی با جنس مخالف|ارتباط با جنس مخالف]] در قالب دوستی‌های مخفی یا همباشی‌های بدون ازدواج، کمتر می‌شود. تقوا از اصول رفتاری- اخلاقی است که در [[قرآن]] بسیار توصیه شده است و این اصل در غریزهٔ جنسی نمود بیشتری پیدا می‌کند. این امر در روایت‌های تاریخی مانند توصیهٔ لوط پیامبر به قوم خود، به‌عنوان مهم‌ترین اصل رفتاری جهت مهار غریزهٔ جنسی دیده می‌شود.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص82.]</ref> احیای [[واسطه گری ازدواج|واسطه‌گری ازدواج]] یکی دیگر از ارزش‌های دینی و [[فرهنگ|فرهنگی]] در این زمینه است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4980475/زمانی-برای-احیای-سنت-واسطه-گری-در-ازدواج «زمانی برای احیای سنت واسطه‌گری در ازدواج»، خبرگرزاری مهر.]</ref>
[[خویشتن‌داری جنسی|خویشتن‌داری]] و تقوا، از شیوه‌های مؤثر در ایجاد، حفظ و تعمیق نهاد ازدواج به‌شمار آمده است. هرچه مایهٔ دینی، [[عفت]] و تقوا در فرد، پررنگ‌تر و عمیق‌تر باشد، احتمال پذیرش وسوسه‌های برقراری [[دوستی با جنس مخالف|ارتباط با جنس مخالف]] در قالب دوستی‌های مخفی یا همباشی‌های بدون ازدواج، کمتر می‌شود. تقوا از اصول رفتاری- اخلاقی است که در [[قرآن]] بسیار توصیه شده است و این اصل در غریزهٔ جنسی نمود بیشتری پیدا می‌کند. این امر در روایت‌های تاریخی مانند توصیهٔ لوط پیامبر به قوم خود، به‌عنوان مهم‌ترین اصل رفتاری جهت مهار غریزهٔ جنسی دیده می‌شود.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص82.]</ref> احیای [[واسطه گری ازدواج|واسطه‌گری ازدواج]] یکی دیگر از ارزش‌های دینی و [[فرهنگ|فرهنگی]] در این زمینه است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4980475/زمانی-برای-احیای-سنت-واسطه-گری-در-ازدواج «زمانی برای احیای سنت واسطه‌گری در ازدواج»، خبرگرزاری مهر.]</ref>


===تعمیق ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی===
=== تعمیق ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی ===
ترغیب به ساده‌زیستی و [[ازدواج آسان]]، دوری از هزینه‌های گزاف برگزاری جشن‌ها، به حداقل رساندن محرک‌های جنسی در اجتماع، سالم‌سازی رابطه‌های اجتماعی، سامان‌دهی حضور زنان در اجتماع و محیط‌های مختلط و جهت‌دهی مناسب به‌رابطه‌های جنسی در مسیر ازدواج برای حفظ سلامت جامعه و جلوگیری از ایجاد زمینه‌های فساد، از راهکارهای احیای امر ازدواج شمرده شده است.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص83-85.]</ref>
ترغیب به ساده‌زیستی و [[ازدواج آسان]]، دوری از هزینه‌های گزاف برگزاری جشن‌ها، به حداقل رساندن محرک‌های جنسی در اجتماع، سالم‌سازی رابطه‌های اجتماعی، سامان‌دهی حضور زنان در اجتماع و محیط‌های مختلط و جهت‌دهی مناسب به‌رابطه‌های جنسی در مسیر ازدواج برای حفظ سلامت جامعه و جلوگیری از ایجاد زمینه‌های فساد، از راهکارهای احیای امر ازدواج شمرده شده است.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص83-85.]</ref>


===تعمیق ارزش‌های اجتماعی===
=== تعمیق ارزش‌های اجتماعی ===
ازدواج از نهادهای کهن تمدنی و اجتماعی انسان‌ها است. صیانت از این ارزش اجتماعی و حرمت گذاشتن به آن موجب حفظ جامعه از هرگونه آلودگی و انحرافات و تأمین فضای آرام و سالم جهت انجام فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی می‌شود.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص9.]</ref>
ازدواج از نهادهای کهن تمدنی و اجتماعی انسان‌ها است. صیانت از این ارزش اجتماعی و حرمت گذاشتن به آن موجب حفظ جامعه از هرگونه آلودگی و انحرافات و تأمین فضای آرام و سالم جهت انجام فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی می‌شود.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص9.]</ref>


===سیاست‌گذاری دولتی===
=== سیاست‌گذاری دولتی ===
#تلاش برای اصلاح باورها و [[آداب]] و رسوم ازدواج در همهٔ مناطق کشور؛
# تلاش برای اصلاح باورها و [[آداب]] و رسوم ازدواج در همهٔ مناطق کشور؛
#تشویق جوانان و خانواده‌ها به‌برپایی جشن‌های گروهی و کاهش [[هزینه‌های عروسی|هزینه‌های ازدواج]]؛
# تشویق جوانان و خانواده‌ها به‌برپایی جشن‌های گروهی و کاهش [[هزینه‌های عروسی|هزینه‌های ازدواج]]؛
#آگاهی‌بخشی روزآمد دربارهٔ چگونگی تشکیل خانواده، روش‌ها و آداب [[همسرگزینی دختران|همسرگزینی]] و ازدواج آسان و شرعی از طریق رسانه‌های گروهی، صدا و سیما، کتب درسی و آموزش عالی؛<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص85.]</ref>
# آگاهی‌بخشی روزآمد دربارهٔ چگونگی تشکیل خانواده، روش‌ها و آداب [[همسرگزینی دختران|همسرگزینی]] و ازدواج آسان و شرعی از طریق رسانه‌های گروهی، صدا و سیما، کتب درسی و آموزش عالی؛<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص85.]</ref>
#تمهید زمینه‌های کار و اشتغال جوانان؛
# تمهید زمینه‌های کار و اشتغال جوانان؛
#آشنایی خانواده‌ها با [[سبک زندگی]] مطلوب و پرهیز از [[تجمل‌گرایی|تجملات]] و هزینه‌های سنگین در ازدواج؛<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص90.]</ref>
# آشنایی خانواده‌ها با [[سبک زندگی]] مطلوب و پرهیز از [[تجمل‌گرایی|تجملات]] و هزینه‌های سنگین در ازدواج؛<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص90.]</ref>
#اصلاح و بازتعریف اهداف و رسالت نهادهای ذی‌ربط ازدواج مانند وزارت ورزش و جوانان و معاونت امور زنان و خانوادهٔ ریاست جمهوری.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
# اصلاح و بازتعریف اهداف و رسالت نهادهای ذی‌ربط ازدواج مانند وزارت ورزش و جوانان و معاونت امور زنان و خانوادهٔ ریاست جمهوری.<ref>[https://snn.ir/fa/news/947658/وضعیت-ازدواج-در-کشور-بحرانی-است-ضرورت-تغییر-ماهیت-فرابخشی-معاونت-امور-زنان-دولت-جدید «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
==پانویس==
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* «ازدواج سفید چیست؟ شرایط ازدواج سفید در ایران»، وب‌سایت وکلای دادگستری ره‌جویان عدالت، تاریخ بازدید: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* «انواع ازدواج»، ویکی‌پدیا، تاریخ بازدید: ۱۵ بهمن ۱۴۰۱ش.
* «تاریخچهٔ ازدواج»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به‌سوالات دینی، تاریخ بازدید: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* «خوانش فلسفی از خانواده در گفتگو با برندا آلموند (فیلسوف جامعه و اخلاق)»، وب‌سایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۳۹۳ش.
* «زمانی برای احیای سنت واسطه‌گری در ازدواج»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۳۹۹ش.
* «زندگی مجردی و هم‌خانگی، ره‌آورد سبک زندگی غربی برای جوانان ایرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۳۹۵ش.
* «عوامل هم خانگی یا زندگی مشترک بدون ازدواج»، وب‌سای تمرکز مشاوره خانواده و روان‌شناسی آویژه، تاریخ درج مطلب: ۴ مارچ ۲۰۲۱م.
* «مهم‌ترین علل تأخیر در ازدواج جوانان چیست؟»، وب‌سایت پاسخکده، تاریخ بازد دید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
* «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۰ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، قم، مرکزبررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه المصطفی، ۱۳۹۱ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، قم، مرکزبررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه المصطفی، ۱۳۹۱ش.
* «ازدواج سفید چیست؟ شرایط ازدواج سفید در ایران»، وب‌سایت وکلای دادگستری ره‌جویان عدالت، تاریخ بازدید: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* استیون مینتز، سوزان کلوگ، ترجمهٔ مرتضی مداحی، «جایگاه خانواده در غرب»، پرتال جامع علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* استیون مینتز، سوزان کلوگ، ترجمهٔ مرتضی مداحی، «جایگاه خانواده در غرب»، پرتال جامع علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* اسدپور، (بی‌نام)، «مسألهٔ زن در نظام اندیشه‌ای شهید مطهری»، پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* اسدپور، (بی‌نام)، «مسألهٔ زن در نظام اندیشه‌ای شهید مطهری»، پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.
* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.
* «تاریخچهٔ ازدواج»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به‌سوالات دینی، تاریخ بازدید: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* باطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
* بحرانی، یوسف، الحدائق الناضره، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۵ق
* بنی هاشمی خمینی، سید محمد حسن، توضیح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ۱۳۹۶ش.
* حاجی‌بابایی، زهرا، «رقابت تنگاتنگ ازدواج و طلاق در کشور/ تهران در صدر همهٔ آمارها»، وب‌سایت خبرگزاری فارس؛ باشگاه توانا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ش.
* حاجی‌بابایی، زهرا، «رقابت تنگاتنگ ازدواج و طلاق در کشور/ تهران در صدر همهٔ آمارها»، وب‌سایت خبرگزاری فارس؛ باشگاه توانا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ش.
* حبیب‌نژاد، سید احمد، پیوند آسمانی، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۱ش.
* حبیب‌نژاد، سید احمد، پیوند آسمانی، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۱ش.
* حدادعادل، غلامعلی، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، تهران، سروش، ۱۳۸۷ش.
* حدادعادل، غلامعلی، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، تهران، سروش، ۱۳۸۷ش.
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، مؤسسه آل‌البیت علیهم السلام، ۱۴۱۶ق.
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، مؤسسه آل‌البیت علیهم السلام، ۱۴۱۶ق.
* «خوانش فلسفی از خانواده در گفتگو با برندا آلموند (فیلسوف جامعه و اخلاق)»، وب‌سایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۳۹۳ش.
* حسینی، مجتبی، رساله دانشجویی، قم، نشر معارف، ۱۳۸۴ش.
* «زندگی مجردی و هم‌خانگی، ره‌آورد سبک زندگی غربی برای جوانان ایرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۳۹۵ش.
* حکیم، سید محسن، مستمسک العروه الوثقی، قم، منشورات مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
* «زمانی برای احیای سنت واسطه‌گری در ازدواج»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۳۹۹ش.
* باطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۸ق.
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۸ق.
* عظیم‌پور، عظیم و پاپی‌نژاد، فاطمه، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، مطالعات راهبردی زنان، شمارهٔ ۸۴، شهریور ۱۳۸۴ش.
* عظیم‌پور، عظیم و پاپی‌نژاد، فاطمه، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، مطالعات راهبردی زنان، شمارهٔ ۸۴، شهریور ۱۳۸۴ش.
* «عوامل هم خانگی یا زندگی مشترک بدون ازدواج»، وب‌سای تمرکز مشاوره خانواده و روان‌شناسی آویژه، تاریخ درج مطلب: ۴ مارچ ۲۰۲۱م.
* فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر کبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
* فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر کبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
* فقیهی، علی‌نقی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، قم، مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۴ش.
* فقیهی، علی‌نقی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، قم، مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۴ش.
* فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، مؤسسه دارالهجره، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
* قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۵۸ش.
* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
* قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۵۸ش.
* قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج۷، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
* «مهم‌ترین علل تأخیر در ازدواج جوانان چیست؟»، وب‌سایت پاسخکده، تاریخ بازد دید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
* نجفی، کاشف الغطاء، العروة الوثقی، بی‌جا، مؤسسه کاشف الغطاء، ۱۳۲۳ق.
* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
* نوابی‌نژاد، شکوه، مشاوره ازدواج، تهران، انجمن اولیاء و مربیان، ۱۳۷۹ش.
* نوابی‌نژاد، شکوه، مشاوره ازدواج، تهران، انجمن اولیاء و مربیان، ۱۳۷۹ش.
* «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۰ش.
* هاشمی شاهرودی، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، قم، مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
* هاشمی شاهرودی، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، قم، مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
*«انواع ازدواج»، ویکی پدیا، تاریخ بازدید: 15 بهمن 1401ش.
* هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام‏، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، قم، مرکز پژوهش‌های فارسی الغدیر، ۱۴۲۶ق‏.
*بحرانى، يوسف، الحدائق الناضره، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌، 1405ق
*بنی هاشمی خمینی، سید محمد حسن، توضيح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، 1396ش.
*حسینی، مجتبی، رساله دانشجویی، قم، نشر معارف، 1384ش.
*حکیم، سید محسن، مستمسک العروه الوثقی، قم، منشورات مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
*فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر في غریب الشرح الکبیر للرافعی، موسسه دارالهجره، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
*قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج7، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، 1371ش.
*نجفى، كاشف الغطاء، العروة الوثقى، بی‌جا، مؤسسه كاشف الغطاء‌، 1323ق‌.
*نجفی، محمدحسن، جواهر الكلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
*هاشمى شاهرودى، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم‌السلام‏، موسسه دائره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم‌السلام، قم، مركز پژوهش‌هاى فارسى الغدير، 1426ق‏.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
ویکی ز
'''ازدواج'''؛ ایجاد پیوند زناشویی بین زن و مرد به وسیله صیغه عقد نکاح.
ازدواج [[زن]] و [[مرد]]، منشأ تشکیل خانواده به عنوان کوچک‌ترین واحد اجتماعی است. ازدواج و تشکیل [[خانواده]] از ضروریات زندگی انسان و سنتی  بسیار مقدس  است. ازدواج از فطرت انسان سرچشمه می‌گیرد.از نظر قرآن [[ازدواج]]  فقط  وسیله ارضای غریزه جنسی نیست بلکه  مقدمه‌ای برای رسیدن به مودت و آرامش روحی و جسمی است و در پرتو ازدواج انسان صاحب فرزند می‌شود.
زندگی مشترک بین زن و مرد برابر موازین قانونی و شرعی بسته می‌شود و پس از آن حقوق و تکالیفی را برعهده زن و مرد گذاشته می‌شود.
==مفهوم‌شناسی==
ازدواج در زبان عربی معادل «[[نکاح]]» به معنای «پیوستن» است.<ref>فیومی، المصباح المنیر في غریب الشرح الکبیر للرافعی، 1413ق، ج2، ص624</ref> نکاح در اصطلاح عرب، به معنای متفاوتی بکار رفته است. این واژه هم به معنای [[عقد]] هم به معنای جماع است ولی معنای اصلی نکاح همان عقد می‌باشد و از جهت کنایی از جماع استفاده شده است و عرب‌ها تصریح به آن را قبیح می‌شمرند و در زبان عرب این غیر ممکن است که با لفظ قبیح از غیر قبیح تعبیر کنند. لازم به ذکر است تمام موارد نکاح در قرآن به معنای ازدواج است.<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1371ش، ج7، ص108</ref>
واژه ازدواج در اصطلاح [[همسر]] گرفتن [[مرد]] يا [[زن]] است كه به سبب [[عقد ازدواج]] همراه با شرايط آن، تحقّق مى‏‌يابد و از آن در باب [[نكاح]] و نيز به مناسبت در باب جهاد سخن رفته است. <ref>هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص364</ref> در این رابطه اسباب تحریم و بطلان ازدواج در فقه قابل توجه می‌باشد.
==انواع ازدواج==
در اسلام ازدواج بر دو نوع است:
[[ازدواج موقّت]] و ازدواج دائم
===1. ازدواج دائم===
ازدواج یا [[عقد دائم|عقد دائم،]] آن است که در آن، زناشویی دائمی و تا پایانی عمر مد نظر است و در خطبه عقد محدودیت زمانی مطرح نمی‌شود.<ref>حسینی، رساله دانشجويی، 1384ش، ص۲۴۸</ref>
====اركان ازدواج دائم====
*[[صيغه]]: [[عقد ازدواج]] تنها با ايجاب و قبول لفظى تحقّق مى‏‌يابد. رضايت باطنى و نيز معاطات در آن جارى نمى‌‏شود. «زوّجتك» و «انكحتك» الفاظ ايجاب است و در جواز [[عقد]] با «متّعتك»، بلكه با هر لفظى كه بر مقصود دلالت كند، اختلاف است. <ref>نجفی، العروة الوثقى، 1323ق، ج2، ص851</ref>
«قبلت التّزويج» يا «قبلت النّكاح» و مانند آن هم‌چون «رضيت» الفاظ قبول است. بنا بر قول به مخصوص نبودن الفاظ ايجاب و قبول، هر لفظى بر ايجاب و قبول [[نكاح]] دلالت كند، براى صحّت [[عقد]] كافى است.<ref>نجفی، جواهر الكلام، بی‌تا، ج29، ص134</ref>
در اين‌كه بايد [[صيغه]] ايجاب از جانب [[زن]] و صيغه قبول از جانب [[مرد]] باشد يا عكس آن نيز صحيح است، اختلاف می‌باشد.<ref> نجفی، العروة الوثقى، 1323ق، ج2، صص851-852</ref> [[عقد ازدواج]] با الفاظ بيع، هبه، تمليك و اجاره منعقد نمی‌شود.<ref> نجفی، جواهر الكلام، بی‌تا، ج29، ص139 </ref> شرايط معتبر در صيغه عقد هم‌چون ماضى بودن و عربى بودن به قول‏ مشهور و شرايط متعاقدين هم‌چون بالغ و عاقل بودن، در عقد [[نكاح]] نيز از آن جهت كه عقد است، معتبر می‌‏باشد. <ref>بحرانی، الحدائق الناضره، 1405ق، ج23، صص 159 و 167.</ref> مطابقت لفظى ميان ايجاب و قبول شرط نيست.از اين رو، ايجاب با لفظ «زوّجتك» و قبول با لفظ «قبلت النّكاح»، صحيح است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص367</ref> در صورت ناتوانى از عربى خواندن، می‌توان [[صيغه]] را به زبان‏‌هاى ديگر نيز خواند؛ هر چند- در صورت امكان- برخى احتياط را در وكيل گرفتن دانسته‏ اند. در صورت ناتوانى از سخن گفتن، اشاره فهماننده مقصود، كافى است.<ref> نجفی، العروة الوثقى، 1323ق، ج2، صص851-852</ref> حضور دو شاهد در [[عقد ازدواج]] شرط نيست.<ref>نجفی، جواهر الكلام، بی‌تا، ج29، ص146.</ref> هم‌چنين مهر، شرط صحّت ازدواج دائم نيست. از اين رو، عقد بدون ذكر مهر صحيح است.
*عاقد: بلوغ و عقل در اجرا كننده صيغه عقد شرط است. بنابراين، عقد غير بالغ خواهد براى خود يا ديگرى، و نيز عقد ديوانه صحيح نيست.
*زوجين: زوجين در [[عقد ازدواج]] بايد با اشاره يا بردن نام يا صفت، معلوم و معيّن باشند.
همتايى، كفو: زوجين در [[عقد ازدواج]] بايد به لحاظ دينى همتاى يكديگر باشند؛ به اين معنا كه اگر [[زن]] مسلمان است، شوهر نيز مسلمان باشد.
در اين كه توانايى پرداخت [[نفقه]] نيز در همتا بودن [[مرد]] شرط است يا نه، اختلاف است. بيشتر فقيهان آن را شرط نمی‌دانند. هم‌چنين در اين كه بر ولىّ دختر پذيرفتن خواستگار مؤمنى كه بر پرداخت [[نفقه]] توانا است، واجب است يا خير اختلاف می‌‏باشد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368</ref>
شرط كردن در عقد [[نكاح]]: اگر چيز خلاف شرع در [[عقد ازدواج]] شرط شود و با مقتضاى عقد منافات نداشته باشد، براى مثال [[زن]] شرط كند كه [[مرد]] ازدواج مجدد نكند شرط باطل، امّا عقد و مهر صحيح است. نيز اگر شرط شود كه مهر در مدّت معيّنى پرداخت شود و گرنه [[عقد]] باطل باشد، تنها، شرط باطل است.
اگر ازاله نكردن بكارت شرط شود، در لزوم و صحّت اين شرط اختلاف است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368</ref>
اگر خيار فسخ [[عقد]] در [[عقد ازدواج]] شرط شود به اين معنا كه شرط كننده‏ اختيار فسخ اصل ازدواج را داشته باشد شرط و به قول مشهور، عقد باطل است، امّا اگر خيار فسخ در مهر شرط شود به اين معنا كه زوج يا زوجه و يا شخص ثالث، اختيار فسخ مهر المسمّى را داشته باشد كه در اين صورت به مهر المثل رجوع می‌‏شود، [[عقد]]، مهر و شرط، هر سه صحيح است. اگر بيرون نرفتن [[زن]] از شهر خودش شرط شود، در لزوم وفا به اين شرط يا بطلان آن، اختلاف است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368</ref>
تنازع در عقد [[نكاح]]: اگر [[مرد]] و [[زنى]] در همسرى يكديگر اختلاف داشته باشند، بر حسب ظاهر، احكام زوجيّت بر كسى جارى می‌‏شود كه به آن اعتراف كند. براى مثال، اگر معترف [[مرد]] باشد، نمی‌‏تواند با مادر و دختر [[زن]] ازدواج كند. اگر مردى، زنى را [[عقد]] كند، آن‌گاه ديگرى ادّعاى [[همسری]] آن [[زن]] را بكند، به ادّعاى او اعتنا نمی‌‏شود، مگر اين‌كه بينّه اقامه كند.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368</ref>
===[[ازدواج موقّت|2. ازدواج موقّت]]===
[[مُتعِه]] یا [[نکاح مُنقَطِع]] یا ازدواج موقت که به صیغه نیز معروف است، نوعی از ازدواج در مذهب شیعه است که در آن [[عقد ازدواج]] برای مدت معین و محدودی با [[مهریه]]‌ای معلوم، بین [[زن]] و [[مرد]] بسته می‌شود و با پایان آن رابطه [[زوجیت]] خودبه‌خود منقضی می‌شود. برخی در تعریف [[متعه]] را ازدواج نمی‌دانند و معتقدند در شریعت اسلام ازدواج دو نوع تعریف نشده‌است. [[متعه]] یعنی تمتع، درحالی‌که هدف از ازدواج، تشکیل [[خانواده]] است. [[متعه]] در قوانین ایران به پیروی از فقه امامیه به رسمیت شناخته شده‌است.<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC «انواع ازدواج»، ویکی پدیا]</ref> ازدواج موقت، [[عقد زناشويى]] در مدّتى معيّن است. از [[ازدواج موقّت]] به [[نكاح متعه]] و [[نكاح منقطع]] نيز تعبير شده است.
====حكم [[ازدواج موقّت]]====
[[ازدواج موقّت]] از اختصاصات مذهب شيعه، و عملى مجاز یا مستحب است.<ref>نجفی، جواهر الكلام، بی‌تا، ج30، صص139 و 151.</ref>
====اركان ازدواج موقت====
نكاح منقطع چهار ركن دارد:
#[[صيغه]]: [[عقد متعه]] هم‌چون ساير عقود از ايجاب و قبول تشكيل مى‏‌شود. ايجاب كه توسط [[زن]] خوانده مى‌شود، به قول مشهور، بايد با يكى از الفاظ «زوّجتك»، «متّعتك» يا «أنكحتك» باشد و عقد با الفاظ ديگر مانند «تمليك»، «هبه» و «اجاره» منعقد نمى‌‏شود. قبول توسط [[مرد]] با لفظى كه بر انشاء رضايت او دلالت كند- مانند «قبلت النّكاح»، «قبلت المتعة»، «قبلت التّزويج» يا «قبلت» به تنهايى- محقّق مى‏ گردد.شرايط [[صيغه]] [[عقد منقطع]]، همان شرايط [[صيغه]] [[عقد دائم]] است.‏  <ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص372</ref>
#زوجين: [[ازدواج موقّت]] ميان [[مرد]] و [[زن]] مسلمان و نيز به قول مشهور بين متأخّران، ميان مرد مسلمان و زن كتابى صحيح است، ليكن ميان [[زن]] مسلمان و [[مرد]] كتابى جايز نيست. <ref>بحرانی، الحدائق الناضره، 1405ق، ج24، ص5.</ref> پدر يا جدّ پدرى مى‏‌توانند [[زنى]] را براى محرم شدن با وى، به [[عقد موقّت]] پسر نابالغ خود يا دختر نابالغى را براى محرم‌شدن [[مادر]] وى با فردى، به [[عقد]] آن فرد درآورند، ليكن در اين كه شرط است مدّت عقد به اندازه‏‌اى باشد كه براى پسر يا دختر، امكان تمتّع [[جنسی]] در آن مدّت وجود داشته باشد يا كم‌تر از آن نيز كفايت مى‏‌كند و نيز در اين كه مصلحت داشتن چنين عقدى براى پسر يا دختر، شرط صحّت آن است يا صرف نداشتن مفسده كفايت مى‌كند، اختلاف است. <ref> بنی هاشمی خمینی،توضيح المسائل مراجع، 1396ش، مسأله 2429.</ref> مستحب است [[زنى]] كه براى [[عقد منقطع]] اختيار مى‌شود، با ايمان (شيعه) و عفيف باشد و در صورت متهم‌بودن، از حال وى سؤال شود. به قول مشهور، [[ازدواج موقّت]] با [[زن]] زناكار مكروه و به قول برخى، حرام است. [[ازدواج موقّت]] با دختر بكر (دوشيزه) مكروه است و در صورت ازدواج، ازاله بكارت وى كراهت دارد. در جواز [[عقد منقطع]] دختر بكر رشيده، بدون اذن ولىّ او، اختلاف و قول اشهر، جواز آن است.
#مهر: ذكر مهر، شرط صحّت [[عقد منقطع]] است و اگر ذكر نشود، عقد باطل است. زن به صرف [[عقد]]، مالك مهر مى‏‌شود، ليكن استقرار ملكيّت وى نسبت به همه آن، بر دخول و تمكين [[زن]] از [[مرد]] در مدّت تعيين‌شده متوقّف است. در صورتى كه [[مرد]] مدّت را پيش از دخول ببخشد، نصف مهر بر عهده‏‌اش ثابت است.
#مدّت: ذكر مدّت، شرط صحّت [[عقد منقطع]] است و به قول مشهور، در صورت عدم ذكر آن، [[عقد دائم]] واقع مى‏‌شود. مدّت، بايد معيّن و غيرقابل افزايش و كاهش باشد، نه مبهم و كلّى مانند چند روز، چند ماه يا تا بازگشت حاجيان از مكّه. <ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص373</ref> [[مرد]] مى‌‏تواند همه مدّت يا مقدارى از آن را به [[زن]] ببخشد، بدون اين‌كه نيازى به قبول او باشد. در [[ازدواج موقّت]]، [[طلاق]] نيست و [[زن]] و شوهر با تمام شدن مدّت يا بخشيدن آن توسط [[مرد]]، از يكديگر جدا می‌شوند. به قول مشهور، تجديد [[عقد موقّت]] با [[زن]] يا تبديل آن به [[عقد دائم]] پيش از تمام شدن يا بخشيدن مدّت [[متعه]] پيشين، صحيح نيست.
====ساير احكام [[ازدواج موقّت]]====
*در [[ازدواج موقّت]]  هر يك از [[زن]] و [[مرد]] مى‌‏توانند نسبت به چگونگى تمتّع از يكديگر، زمان و مكان آن و ساير جهات، هرگونه شرطى را كه با مقتضاى [[عقد]] تنافى نداشته باشد، قرار دهند.
*در اين كه [[مرد]] مى‏‌تواند آميزش با [[همسر]] موقّت خود را بيش از چهار ماه ترك كند يا خير، اختلاف است.
*به قول مشهور، ايلاء و [[لعان]] در [[عقد منقطع]] واقع نمى‌شود و در وقوع ظهار اختلاف است.
*به قول مشهور، [[زن]] و شوهر بدون شرط توارث، از يكديگر [[ارث]] نمى‌‏برند. در ثبوت توارث در صورت شرط آن در [[عقد]]، اختلاف است.
*نفقه زن در طول مدّت عقد، بر عهده شوهر نيست، مگر آن كه شرط شود.
*[[زن]] پس از تمام شدن مدّت [[متعه]] يا بخشيدن مدّت از جانب [[مرد]]، در صورت دخول و عدم حاملگى و حيض نشدن در سنّ حيض، بايد چهل و پنج روز عدّه نگه دارد، و در صورت حيض شدن، در اين كه عدّه او دو حيض است‏ يا يك حيض يا يك حيض و نصف آن و يا دو طهر (پاكى از حيض)، اختلاف است. قول نخست، مشهور است.
*عدّه زن حامله، وضع حمل او است. به قول مشهور، [[زن]] غير حامله‌‏اى كه شوهرش فوت كرده است، بايد چهار ماه و ده روز عدّه نگه دارد و برخى قائل به نصف آن شده‌‏اند. عدّه [[زن]] در صورت حامله بودن، بيش‌ترين مدّت از زمان وضع حمل و زمان عدّه وفات است. <ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص374</ref>
====[[صیغه محرمیت]]====
[[صيغه محرميّت]] به معنای [[ازدواج موقّت]] با هدف حصول محرميت است. تزويج دختر يا پسر نابالغ توسط ولىّ به قصد حصول محرميت است. از آن در باب [[نكاح]] سخن گفته‌‏اند.گاهى هدف از اجراى [[عقد]] [[نكاحِ موقت]]، بهره [[جنسی]] نيست؛ بلكه صرف ايجاد محرميّت است. به عنوان مثال، مردى جهت محرم‌شدن با زنى، با دختر او- كه به ‏طور معمول در اين‌گونه موارد دختر بچه انتخاب مى‏‌شود- با اذن ولىّ دختر، براى مدتى كوتاه- مثلا يك ساعت- [[صيغه]] ازدواج موقت مى‏‌خواند تا مادر اين دختر مادر زن او به شمار رود و براى هميشه به او محرم گردد، يا بين پسر بچه‏‌اى توسط ولىّ يا با اذن او و [[زنى]] براى مدتى كوتاه صيغه خوانده مى‌‏شود تا آن [[زن]]، عروس پدر بچه به شمار رود و براى هميشه به او محرم گردد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>
از آن‌جا كه محرميت مادر زن و عروس به صرف [[عقد ازدواج]]؛ اعم از [[دايم]] و [[موقت]]‏ حاصل مى‌‏شود و پس از انحلالِ [[نكاح]] نيز به قوت خود باقى است، در دو مورد ياد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ايجاد محرميت صورت مى‌‏گيرد و مقصود اصلى در اين‌گونه ازدواج خود ازدواج نيست؛ بلكه محرميتى است كه به تبع ازدواج حاصل مى‏‌شود؛ از اين‌رو، به آن [[صيغه محرميّت]] اطلاق مى‏‌شود. البته در عرف بر [[ازدواج موقتى]] كه ميان دختر و پسر، پيش از ازدواج دائم به منظور آشنايى بيشتر صورت مى‏‌گيرد نيز صیغه محرمیت اطلاق مى‌‏شود كه در واقع همان ازدواج موقّت است. <ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*«انواع ازدواج»، ویکی پدیا، تاریخ بازدید: 15 بهمن 1401ش.
*بحرانى، يوسف، الحدائق الناضره، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌، 1405ق
*بنی هاشمی خمینی، سید محمد حسن، توضيح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، 1396ش.
*حسینی، مجتبی، رساله دانشجویی، قم، نشر معارف، 1384ش.
*حکیم، سید محسن، مستمسک العروه الوثقی، قم، منشورات مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
*فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر في غریب الشرح الکبیر للرافعی، موسسه دارالهجره، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
*قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج7، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، 1371ش.
*نجفى، كاشف الغطاء، العروة الوثقى، بی‌جا، مؤسسه كاشف الغطاء‌، 1323ق‌.
*نجفی، محمدحسن، جواهر الكلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
*هاشمى شاهرودى، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم‌السلام‏، موسسه دائره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم‌السلام، قم، مركز پژوهش‌هاى فارسى الغدير، 1426ق‏.
ویکی ج

نسخهٔ کنونی تا ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۶

ازدواج
مراسم ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران، عکس از فؤاد اشتری
مراسم ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران، عکس از فواد اشتری


ازدواج؛ ایجاد پیوند زناشویی بین زن و مرد با تعهدات متقابل.

ازدواج زن و مرد، منشأ تشکیل خانواده به عنوان کوچک‌ترین واحد اجتماعی است. ازدواج و تشکیل خانواده از ضروریات زندگی انسان و سنتی بسیار مقدس است. ازدواج از فطرت انسان سرچشمه می‌گیرد. از نظر قرآن ازدواج فقط وسیله ارضای غریزه جنسی نیست بلکه مقدمه‌ای برای رسیدن به مودت و آرامش روحی و جسمی است و در پرتو ازدواج انسان صاحب فرزند می‌شود. زندگی مشترک بین زن و مرد برابر موازین قانونی و شرعی بسته می‌شود و پس از آن حقوق و تکالیفی را برعهده زن و مرد گذاشته می‌شود.

مفهوم‌شناسی

ازدواج در زبان عربی معادل «نکاح» به معنای «پیوستن» است.[۱] نکاح در اصطلاح عرب، به معنای متفاوتی بکار رفته است. این واژه هم به معنای عقد هم به معنای جماع است ولی معنای اصلی نکاح همان عقد می‌باشد و از جهت کنایی از جماع استفاده شده است و عرب‌ها تصریح به آن را قبیح می‌شمرند و در زبان عرب این غیرممکن است که با لفظ قبیح از غیر قبیح تعبیر کنند. لازم است ذکر شود تمام موارد نکاح در قرآن به معنای ازدواج است.[۲]

ازدواج، امری قراردادی، قانونی، مشروع و مبتنی بر غریزه و فطرت انسانی است و کارکردهایی از جمله ایجاد آرامش، تنظیم نیاز جنسی و تکامل معنوی را به‌همراه دارد. عقد ازدواج، زناشویی زن و مرد را در چارچوب خانواده، مشروعیت بخشیده و حقوق و مسئولیت‌هایی برای هر دو جانب به‌وجود می‌آورد. با قرارداد ازدواج، دو فرد ناهم‌جنس بالغ، به‌هم پیوسته و برقراری ارتباط جنسی دائم یا موقت میان آنها مجاز شمرده می‌شود.[۳] واژه ازدواج در اصطلاح همسر گرفتن مرد یا زن است که به سبب عقد ازدواج همراه با شرایط آن، تحقّق می‌یابد و از آن در باب نکاح و نیز به مناسبت در باب جهاد سخن رفته است.[۴] در این رابطه اسباب تحریم و بطلان ازدواج در فقه قابل توجه می‌باشد.

تاریخچه

تصویری از ازدواج در زمان قاجار
تصویری از ازدواج در زمان قاجار

ازدواج پدیده‌ای فراگیر است که در همهٔ زمان‌ها، مکان‌ها و همهٔ جوامع وجود داشته و تنها راه تشکیل خانواده به‌شمار آمده است. در روم باستان ازدواج امری اجباری بوده و دختران در دولت‌شهر اسپارت حتی در انتخاب همسر خود دخالتی نداشتند و ازدواج مطابق نظر پدران و مادران انجام می‌شد. ایرانیان عهد ساسانیان نیز سنت ازدواج را پاس داشته و تک‌شوهری را اصلی قاطع در ازدواج می‌دانستند.[۵]

با ورود دین اسلام در حوزهٔ جغرافیای بزرگ ایران باستان، ازدواج تنها نهاد مشروع تأمین نیازهای طبیعی و تکامل معنوی زن و مرد بوده و سلطهٔ خود را تا کنون حفظ کرده است. به‌همین جهت به‌مسایل مربوط به‌پیمان ازدواج در ملل و نظام‌های حقوقی مختلف، توجه ویژه‌ای شده است.[۶]

انواع ازدواج

ازدواج دائم

ازدواج دائم آن است که در آن، زناشویی دائمی و تا پایانی عمر مد نظر است و در خطبه عقد محدودیت زمانی مطرح نمی‌شود. این نوع ازدواج مرسوم‌ترین ازدواج در دین اسلام است.[۷]

ازدواج موقّت

مُتعِه یا نکاح مُنقَطِع یا ازدواج موقت که به صیغه نیز معروف است، نوعی از ازدواج است که در آن عقد ازدواج برای مدت معین و محدودی با مهریه‌ای معلوم، بین زن و مرد بسته می‌شود و با پایان آن رابطه زوجیت خودبه‌خود منقضی می‌شود. متعه در قوانین ایران به پیروی از فقه امامیه به رسمیت شناخته شده است.[۸]

گاهی هدف از اجرای عقد نکاحِ موقت، بهره جنسی نیست؛ بلکه صرف ایجاد محرمیّت است. به عنوان مثال، مردی جهت محرم‌شدن با زنی، با دختر او- که به‌طور معمول در این‌گونه موارد دختر بچه انتخاب می‌شود- با اذن ولیّ دختر، برای مدتی کوتاه- مثلاً یک ساعت- صیغه ازدواج موقت می‌خواند تا مادر این دختر مادر زن او به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد، یا بین پسر بچه‌ای توسط ولیّ یا با اذن او و زنی برای مدتی کوتاه صیغه خوانده می‌شود تا آن زن، عروس پدر بچه به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد.[۹]

از آن‌جا که محرمیت مادر زن و عروس به صرف عقد ازدواج؛ اعم از دایم و موقت‏ حاصل می‌شود و پس از انحلالِ نکاح نیز به قوت خود باقی است، در دو مورد یاد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ایجاد محرمیت صورت می‌گیرد و مقصود اصلی در این‌گونه ازدواج خود ازدواج نیست؛ بلکه محرمیتی است که به تبع ازدواج حاصل می‌شود؛ از این‌رو، به آن صیغه محرمیّت اطلاق می‌شود. البته در عرف بر ازدواج موقتی که میان دختر و پسر، پیش از ازدواج دائم به منظور آشنایی بیشتر صورت می‌گیرد نیز صیغه محرمیت اطلاق می‌شود که در واقع همان ازدواج موقّت است.[۱۰]

در ادیان و مذاهب

اسلام

ازدواج دائم، اصلی‌ترین مدل ازدواج در اسلام است که ارکانی دارد. صیغه ازدواج یا عقد نکاح از مهم‌ترین ارکان ازداج است. عقد ازدواج تنها با ایجاب و قبول لفظی تحقّق می‌یابد. رضایت باطنی و نیز معاطات در آن جاری نمی‌شود. «زوّجتک» و «انکحتک» الفاظ ایجاب است و در جواز عقد با «متّعتک»، بلکه با هر لفظی که بر مقصود دلالت کند، اختلاف است.[۱۱] «قبلت التّزویج» یا «قبلت النّکاح» و مانند آن هم‌چون «رضیت» الفاظ قبول است. بنا بر قول به مخصوص نبودن الفاظ ایجاب و قبول، هر لفظی بر ایجاب و قبول نکاح دلالت کند، برای صحّت عقد کافی است.[۱۲] در این‌که باید صیغه ایجاب از جانب زن و صیغه قبول از جانب مرد باشد یا عکس آن نیز صحیح است، اختلاف می‌باشد.[۱۳] عقد ازدواج با الفاظ بیع، هبه، تملیک و اجاره منعقد نمی‌شود.[۱۴] شرایط معتبر در صیغه عقد هم‌چون ماضی بودن و عربی بودن به قول مشهور و شرایط متعاقدین هم‌چون بالغ و عاقل بودن، در عقد نکاح نیز از آن جهت که عقد است، معتبر می‌باشد.[۱۵] مطابقت لفظی میان ایجاب و قبول شرط نیست. از این رو، ایجاب با لفظ «زوّجتک» و قبول با لفظ «قبلت النّکاح»، صحیح است.[۱۶] در صورت ناتوانی از عربی خواندن، می‌توان صیغه را به زبان‌های دیگر نیز خواند؛ هر چند- در صورت امکان- برخی احتیاط را در وکیل گرفتن دانسته‌اند. در صورت ناتوانی از سخن گفتن، اشاره فهماننده مقصود، کافی است.[۱۷] حضور دو شاهد در عقد ازدواج شرط نیست.[۱۸] هم‌چنین مهر، شرط صحّت ازدواج دائم نیست. از این رو، عقد بدون ذکر مهر صحیح است. بلوغ و عقل در اجرا کننده صیغه عقد شرط است؛ بنابراین، عقد غیر بالغ خواهد برای خود یا دیگری، و نیز عقد دیوانه صحیح نیست. زوجین در عقد ازدواج باید با اشاره یا بردن نام یا صفت، معلوم و معیّن باشند.

زوجین در عقد ازدواج باید به لحاظ دینی همتای یکدیگر (اصطلاحا هم کفو) باشند؛ به این معنا که اگر زن مسلمان است، شوهر نیز مسلمان باشد. در این که توانایی پرداخت نفقه نیز در همتا بودن مرد شرط است یا نه، اختلاف است. بیشتر فقیهان آن را شرط نمی‌دانند. هم‌چنین در این که بر ولیّ دختر پذیرفتن خواستگار مؤمنی که بر پرداخت نفقه توانا است، واجب است یا خیر اختلاف می‌باشد.[۱۹] شرط کردن در عقد نکاح: اگر چیز خلاف شرع در عقد ازدواج شرط شود و با مقتضای عقد منافات نداشته باشد، برای مثال زن شرط کند که مرد ازدواج مجدد نکند شرط باطل، امّا عقد و مهر صحیح است. نیز اگر شرط شود که مهر در مدّت معیّنی پرداخت شود و گرنه عقد باطل باشد، تنها، شرط باطل است. اگر ازاله نکردن بکارت شرط شود، در لزوم و صحّت این شرط اختلاف است.[۲۰] اگر خیار فسخ عقد در عقد ازدواج شرط شود به این معنا که شرط کننده اختیار فسخ اصل ازدواج را داشته باشد شرط و به قول مشهور، عقد باطل است، امّا اگر خیار فسخ در مهر شرط شود به این معنا که زوج یا زوجه یا شخص ثالث، اختیار فسخ مهر المسمّی را داشته باشد که در این صورت به مهر المثل رجوع می‌شود، عقد، مهر و شرط، هر سه صحیح است. اگر بیرون نرفتن زن از شهر خودش شرط شود، در لزوم وفا به این شرط یا بطلان آن، اختلاف است.[۲۱] تنازع در عقد نکاح: اگر مرد و زنی در همسری یکدیگر اختلاف داشته باشند، بر حسب ظاهر، احکام زوجیّت بر کسی جاری می‌شود که به آن اعتراف کند. برای مثال، اگر معترف مرد باشد، نمی‌تواند با مادر و دختر زن ازدواج کند. اگر مردی، زنی را عقد کند، آن‌گاه دیگری ادّعای همسری آن زن را بکند، به ادّعای او اعتنا نمی‌شود، مگر این‌که بینّه اقامه کند.[۲۲] مُتعِه یا نکاح مُنقَطِع یا ازدواج موقت که به صیغه نیز معروف است، نوعی از ازدواج در مذهب شیعه است که در آن عقد ازدواج برای مدت معین و محدودی با مهریه‌ای معلوم، بین زن و مرد بسته می‌شود و با پایان آن رابطه زوجیت خودبه‌خود منقضی می‌شود. برخی در تعریف متعه را ازدواج نمی‌دانند و معتقدند در شریعت اسلام ازدواج دو نوع تعریف نشده است. متعه یعنی تمتع، درحالی‌که هدف از ازدواج، تشکیل خانواده است. متعه در قوانین ایران به پیروی از فقه امامیه به رسمیت شناخته شده است.[۲۳] ازدواج موقت، عقد زناشویی در مدّتی معیّن است. از ازدواج موقّت به نکاح متعه و نکاح منقطع نیز تعبیر شده است. ازدواج موقّت از اختصاصات مذهب شیعه، و عملی مجاز یا مستحب است.[۲۴]

نکاح منقطع چهار رکن دارد: عقد متعه هم‌چون سایر عقود از ایجاب و قبول تشکیل می‌شود. ایجاب که توسط زن خوانده می‌شود، به قول مشهور، باید با یکی از الفاظ «زوّجتک»، «متّعتک» یا «أنکحتک» باشد و عقد با الفاظ دیگر مانند «تملیک»، «هبه» و «اجاره» منعقد نمی‌شود. قبول توسط مرد با لفظی که بر انشاء رضایت او دلالت کند- مانند «قبلت النّکاح»، «قبلت المتعة»، «قبلت التّزویج» یا «قبلت» به تنهایی- محقّق می‌گردد. شرایط صیغه عقد منقطع، همان شرایط صیغه عقد دائم است. ‏[۲۵]ازدواج موقّت میان مرد و زن مسلمان و نیز به قول مشهور بین متأخّران، میان مرد مسلمان و زن کتابی صحیح است، لیکن میان زن مسلمان و مرد کتابی جایز نیست.[۲۶] پدر یا جدّ پدری می‌توانند زنی را برای محرم شدن با وی، به عقد موقّت پسر نابالغ خود یا دختر نابالغی را برای محرم‌شدن مادر وی با فردی، به عقد آن فرد درآورند، لیکن در این که شرط است مدّت عقد به اندازه‌ای باشد که برای پسر یا دختر، امکان تمتّع جنسی در آن مدّت وجود داشته باشد یا کم‌تر از آن نیز کفایت می‌کند و نیز در این که مصلحت داشتن چنین عقدی برای پسر یا دختر، شرط صحّت آن است یا صرف نداشتن مفسده کفایت می‌کند، اختلاف است.[۲۷] مستحب است زنی که برای عقد منقطع اختیار می‌شود، با ایمان (شیعه) و عفیف باشد و در صورت متهم‌بودن، از حال وی سؤال شود. به قول مشهور، ازدواج موقّت با زن زناکار مکروه و به قول برخی، حرام است. ازدواج موقّت با دختر بکر (دوشیزه) مکروه است و در صورت ازدواج، ازاله بکارت وی کراهت دارد. در جواز عقد منقطع دختر بکر رشیده، بدون اذن ولیّ او، اختلاف و قول اشهر، جواز آن است. ذکر مهر، شرط صحّت عقد منقطع است و اگر ذکر نشود، عقد باطل است. زن به صرف عقد، مالک مهر می‌شود، لیکن استقرار ملکیّت وی نسبت به همه آن، بر دخول و تمکین زن از مرد در مدّت تعیین‌شده متوقّف است. در صورتی که مرد مدّت را پیش از دخول ببخشد، نصف مهر بر عهده‌اش ثابت است. ذکر مدّت، شرط صحّت عقد منقطع است و به قول مشهور، در صورت عدم ذکر آن، عقد دائم واقع می‌شود. مدّت، باید معیّن و غیرقابل افزایش و کاهش باشد، نه مبهم و کلّی مانند چند روز، چند ماه یا تا بازگشت حاجیان از مکّه.[۲۸] مرد می‌تواند همه مدّت یا مقداری از آن را به زن ببخشد، بدون این‌که نیازی به قبول او باشد. در ازدواج موقّت، طلاق نیست و زن و شوهر با تمام شدن مدّت یا بخشیدن آن توسط مرد، از یکدیگر جدا می‌شوند. به قول مشهور، تجدید عقد موقّت با زن یا تبدیل آن به عقد دائم پیش از تمام شدن یا بخشیدن مدّت متعه پیشین، صحیح نیست.

ازدواج موقت شرایط دیگر نیز در شریعت اسلام دارد از جمله:[۲۹]

  • در ازدواج موقّت هر یک از زن و مرد می‌توانند نسبت به چگونگی تمتّع از یکدیگر، زمان و مکان آن و سایر جهات، هرگونه شرطی را که با مقتضای عقد تنافی نداشته باشد، قرار دهند.
  • در این که مرد می‌تواند آمیزش با همسر موقّت خود را بیش از چهار ماه ترک کند یا خیر، اختلاف است.
  • به قول مشهور، ایلاء و لعان در عقد منقطع واقع نمی‌شود و در وقوع ظهار اختلاف است.
  • به قول مشهور، زن و شوهر بدون شرط توارث، از یکدیگر ارث نمی‌برند. در ثبوت توارث در صورت شرط آن در عقد، اختلاف است.
  • نفقه زن در طول مدّت عقد، بر عهده شوهر نیست، مگر آن که شرط شود.
  • زن پس از تمام شدن مدّت متعه یا بخشیدن مدّت از جانب مرد، در صورت دخول و عدم حاملگی و حیض نشدن در سنّ حیض، باید چهل و پنج روز عدّه نگه دارد، و در صورت حیض شدن، در این که عدّه او دو حیض است یا یک حیض یا یک حیض و نصف آن یا دو طهر (پاکی از حیض)، اختلاف است. قول نخست، مشهور است.
  • عدّه زن حامله، وضع حمل او است. به قول مشهور، زن غیر حامله‌ای که شوهرش فوت کرده است، باید چهار ماه و ده روز عدّه نگه دارد و برخی قائل به نصف آن شده‌اند. عدّه زن در صورت حامله بودن، بیش‌ترین مدّت از زمان وضع حمل و زمان عدّه وفات است.

صیغه محرمیت

صیغه محرمیّت به معنای ازدواج موقّت با هدف حصول محرمیت است. تزویج دختر یا پسر نابالغ توسط ولیّ به قصد حصول محرمیت است. از آن در باب نکاح سخن گفته‌اند. گاهی هدف از اجرای عقد نکاحِ موقت، بهره جنسی نیست؛ بلکه صرف ایجاد محرمیّت است. به عنوان مثال، مردی جهت محرم‌شدن با زنی، با دختر او- که به‌طور معمول در این‌گونه موارد دختر بچه انتخاب می‌شود- با اذن ولیّ دختر، برای مدتی کوتاه- مثلاً یک ساعت- صیغه ازدواج موقت می‌خواند تا مادر این دختر مادر زن او به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد، یا بین پسر بچه‌ای توسط ولیّ یا با اذن او و زنی برای مدتی کوتاه صیغه خوانده می‌شود تا آن زن، عروس پدر بچه به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد.[۳۰] از آن‌جا که محرمیت مادر زن و عروس به صرف عقد ازدواج؛ اعم از دایم و موقت‏ حاصل می‌شود و پس از انحلالِ نکاح نیز به قوت خود باقی است، در دو مورد یاد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ایجاد محرمیت صورت می‌گیرد و مقصود اصلی در این‌گونه ازدواج خود ازدواج نیست؛ بلکه محرمیتی است که به تبع ازدواج حاصل می‌شود؛ از این‌رو، به آن صیغه محرمیّت اطلاق می‌شود. البته در عرف بر ازدواج موقتی که میان دختر و پسر، پیش از ازدواج دائم به منظور آشنایی بیشتر صورت می‌گیرد نیز صیغه محرمیت اطلاق می‌شود که در واقع همان ازدواج موقّت است.[۳۱]

اهمیت ازدواج

  1. ازدواج موجودیت دو انسان را از جهات بسیار، به‌هم مرتبط ساخته و محیط طبیعی برای تولید مثل و پرورش نوع انسان را بنیان می‌نهد و از این راه، بر جسم و جان، اندیشه و آیندهٔ انسان‌ها اثرگذار است.[۳۲]
  2. ازدواج در آموزه‌های دینی و به‌ویژه در قرآن، از نشانه‌های الهی، مایهٔ آرامش زن و مرد و موجب رحمت و مودت در روابط آن دو معرفی شده است.[۳۳]
  3. انسانی که ازدواج می‌کند در روایات اسلامی از منزلت بالایی برخوردار است؛ حتی مناسک و کنش‌های عبادی و روزمره انسان متأهل، برتر و بافضیلت‌تر از اعمال شخص مجرد دانسته شده است.[۳۴]

در فرهنگ و ملل

ازدواج در ایران

بر اساس اطلاعات موجود، میانگین سن ازدواج که در ده‌های گذشته، در پسران ۲۵ تا ۲۶ سال بود، امروزه به ۲۹ سال رسیده است و میانگین سن ازدواج در بین دختران، از ۱۸ تا ۲۰ سال به ۲۴ سال رسیده است.[۳۵] بر اساس آمار، سال‌به‌سال تعداد ازدواج جوانان کم شده و حجم قابل توجهی از جمعیت پسران جوان ۲۰ تا ۴۹ سال و دختران ۱۵ تا ۴۹ سال ازدواج نمی‌کنند. بر اساس آخرین آمار، نزدیک به ۱۲ میلیون نفر از جوانان فعلی کشور، در بازه سنی مطرح شده هنوز ازدواج نکرده‌اند.[۳۶] بر خلاف گذشته که از دوران نوجوانی به‌بعد در میان افراد و خانوادهٔ آن‌ها، ازدواج دغدغهٔ جدی بود، امروزه، ازدواج به‌عنوان یک اولویت در نظام فرهنگی، مطرح نیست یا کمتر این‌گونه است.[۳۷]

کاهش سن بلوغ جنسی نوجوانان و فعال‌شدن زودهنگام غریزهٔ جنسی از یک‌سو و افزایش سن ازدواج از سوی دیگر، یکی از مسائل ازدواج در ایران است. اما اگر بلوغ زودرس جنسی با کاهش سن از دواج همراه باشد آسیبی درپی ندارد.[۳۸] طبق آمار سازمان ثبت احوال ایران، در نیمهٔ نخست سال ۱۴۰۱ش در کل کشور، بیش از ۲۲۵ هزار ازدواج و ۹۴ هزار طلاق به‌ثبت رسیده است.[۳۹] امروزه جایگزین‌های ازدواج در دو شکل هم‌خانگی و هم‌باشی در ایران نیز، دیده می‌شود. هم‌خانگی، وضعیتی است که زن و مرد به‌صورت غیررسمی در یک خانهٔ مشترک زندگی می‌کنند و با یکدیگر رابطهٔ جنسی ندارند. در وضعیت هم‌باشی، دو فرد غیر هم‌جنس در یک خانه زندگی می‌کنند و با یکدیگر رابطهٔ جنسی نیز دارند.[۴۰]

همچنین بر اساس برخی آمارها، روی آوردن جوانان به‌زندگی مجردی در برخی کلان‌شهرهای ایران به ۳۰ درصد رسیده است. آمار دختران در این جامعهٔ آماری، رو به افزایش است.[۴۱] دسترسی آسان و ارزان بودن جایگزین‌های ازدواج روابط چندگانه دختر و پسر، خانه‌های مجردی، گسترش نرم‌افزارهای ارتباط جمعی، صنعتی شدن کشورها، آشنایی نوجوانان و جوانان با روابط پنهانی و بالارفتن سن ازدواج، وجود سایت‌های غیراخلاقی از دیگر جایگزین‌های ازدواج ذکر شده است.[۱][۴۲]

آسیب‌شناسی

عوامل تهدیدکنندهٔ ازدواج

مراسم ازدواج ۱۱۴ زوج معلول به مناسبت عید قربان با همکاری سازمان بهزیستی کشور و اداره کل سلامت شهرداری تهران، ۱۴۰۱ش، برج میلاد
مراسم ازدواج ۱۱۴ زوج معلول به مناسبت عید قربان با همکاری سازمان بهزیستی کشور و اداره کل سلامت شهرداری تهران، ۱۴۰۱ش، برج میلاد

عوامل زیادی نهاد ازدواج را مورد تهدید قرار داده و فرصت‌های انجام آن را در ایران، دچار محدودیت کرده است.

  1. مسکن؛
  2. اشتغال؛
  3. طولانی بودن نظام آموزشی؛
  4. وضعیت سربازی؛
  5. وضعیت تفریح و اوقات فراغت جوانان؛[۴۳]
  6. ایده‌آل‌گرایی جوانان؛
  7. سخت‌گیری خانواده‌ها؛
  8. دسترسی آسان به جایگزین‌های ازدواج.[۴۴]

آثار ازدواج

ایجاد آرامش

قرآن علت آفرینش انسان در دو جنس زن و مرد را رسیدن به آرامش به‌واسطه ازدواج، معرفی کرده است.[۴۵] همچنین در آیه دیگری انس و الفت انسان‌ها و رسیدن آن‌ها به آرامش در پرتو زوجیت را از نشانه‌های خداوند دانسته است.[۴۶] در سخنان پیامبر خدا نیز شادمان شدن و آرامش یافتن انسان از دیدن همسر شایسته، از بهترین بهره‌های مؤمن در دنیا تلقی شده است.[۴۷] شیخ طبرسی در تفسیر آیه «هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنّ»،[۴۸] لباس بودن زن و شوهر برای یکدیگر را به‌معنای مایه آرامش بودن زوجین برای همدیگر دانسته است.[۴۹]

عیب‌پوشی

برخی از مفسران قرآن، ازدواج را همچون لباس، موجب پنهان‌داشتن زشتی‌های زن و شوهر دانسته‌اند؛ یعنی همان‌گونه که لباس عیب‌ها و بدی‌های انسان را می‌پوشاند، زن و شوهر نیز همانند لباس، عیب‌ها و نارسایی‌های همدیگر را می‌پوشانند.[۵۰]

کنترل

همچنین ازدواج می‌تواند امنیت اخلاقی در افراد ایجاد کند و این خود موجب امنیت اجتماعی خواهد بود. در ازدواج، زن و شوهر به‌منزله لباس مایه عفت و پوشیدگی هم می‌شوند.[۵۱] به‌همین دلیل، پیامبر اسلام ازدواج را موجب حفظ نیمی از دین دانسته و توصیه می‌کند که برای حفظ نیم دیگرِ دین، تقوای الهی پیشه کنید.[۵۲]

تنظیم روابط جنسی

غریزه جنسی یک استعداد و تمایل طبیعی و فطری در انسان است که منجر به همسرخواهی و آمیزش جنسی است.[۵۳] غریزه جنسی با وجود این‌که خاستگاه زیستی دارد، دارای ساختار روانی ـ عاطفی است؛ ساختاری که مجموعه‌ای از توانمندی‌های روانی و بدنی، نیازها و احساس‌ها را در خود داشته و آثار عاطفی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی فراوانی دربردارد.[۵۴]

آموزه‌های اسلام بر ازدواج به‌عنوان تنها راه مشروع و معقول تنظیم و ارضای غریزه و نیاز جنسی تأکید کرده است.[۵۵] رسیدگی به نیاز جنسی از طریق ازدواج، شیوه‌ای مطلوب، معقول و اجتماع پسند است که موجب آرامش است.[۵۶] البته اطفاء و ارضای غریزه جنسی، هدف اصلی ازدواج نیست اما رسیدن به لذت جنسی که خواسته همه انسان‌ها است یکی از پیامدهای مهم ازدواج است.[۵۷]

تولید نسل

یکی از نیازهای فطری انسان، علاقه او به داشتن فرزند و درک لذت پدری و مادری است. داشتن فرزند موجب زیبایی زندگی دنیا است که در قرآن نیز به آن اشاره شده است.[۵۸] یکی دیگر از خواسته‌های فطری انسان در فرزندآوری، داشتن فرزند شایسته و صالح است. در قرآن نیز به این خواست درونی و فطری انسانی اشاره شده است که انسان از خداوند می‌خواهد که فرزند صالحی به آنها عطا کند تا در ازای آن شکرگزار باشند.[۵۹]

البته فرزند صالح و شایسته، هم مطالبه انبیای الهی است همچون زکریای نبی که بارها از خداوند فرزند شایسته که جانشین او باشد[۶۰] یا مورد رضایت پروردگار باشد،[۶۱] طلب کرده است و هم مطلوب الهی است. به‌همین دلیل وقتی خداوند به مریم بشارت عیسای مسیح را می‌دهد، او را فرزندی معرفی می‌کند که در دنیا و آخرت صاحب شخصیت و از مقربان الهی است.[۶۲]

روی دیگر نیاز به فرزند، نیاز و خواست قلبیِ بقای نسل است که قرآن کریم در آیه ۲۲۳ سوره بقره، آن را به کشت در زمین تشبیه می‌کند. از این‌رو خداوند، طبیعت مردان و زنان را به‌شکلی آفریده است که به همدیگر متمایل باشند و بین زن و مرد مهربانی و عطوفت قرار داده است تا به‌وسیله ازدواج به همدیگر نزدیک شده و موجبات بقای نسل را فراهم آورند.[۶۳]

حفظ نوع بشر

ازدواج، تنها راه مشروع بقای انسان و جامعه است. قرآن به این حقیقت تصریح می‌کند که خداوند فقط این راه را برای بقای نسل موجودات قرار داده است. خدا برای انسان‌ها و حیوانات از جنس خودشان، جفت‌هایی قرارداد تا با ازدواج، نسل انسان و سایر گونه‌های حیوانات تکثیر گردد.[۶۴]

قرآن کریم ادامه یافتن نسل را بر ازدواج مترتب می‌کند و بیان می‌دارد که خداوند از جنس خود انسان‌ها همسرانی برای‌شان قرارداد و از همسران، فرزندان و نوه‌هایی به‌وجود آورد.[۶۵] قرآن در کنار سفارش به سنت الهی ازدواج که موجب بقای نسل انسان‌ها است، از زنا[۶۶] و لواط نهی می‌کند و این دو را قطع‌کننده تداوم نسل انسان می‌داند.[۶۷]

ایجاد مودت و رحمت

از آثار ازدواج، شکل‌گیری مودت و رحمت (عطوفت و مهربانی) بین زوجین است که قرآن از آن به‌عنوان یکی از آیات الهی نام می‌برد.[۶۸] علامه طباطبایی مودت را محبتی قلبی دانسته است که در مقام عمل خود را نشان می‌دهد؛ برخلاف محبت که فقط در قلب است.[۶۹]

فخر رازی رحمت را در ادامه مودت معنا کرده است؛ یعنی زمانی که زوجین دچار ضعف و ناتوانی می‌شوند و گرایش‌های محبتی و هیجانی به همدیگر ندارند، رحمت جای مودت را می‌گیرد تا علاوه بر حفظ زندگی، به همدیگر ترحم و مهربانی کرده و از یکدیگر نگهداری و محافظت کنند.[۷۰] مکارم شیرازی تفاوت مودت و رحمت را چنین بیان کرده که مودت غالباً دوطرفه است اما رحمت یک جانبه و ایثارگرانه است.[۷۱]

گشایش در روزی

قرآن کریم به کسانی که به‌سبب ترس از تنگ‌دستی و فقر، ازدواج نمی‌کنند، امیدواری می‌دهد که خداوند از فضل خویش شما را بی‌نیاز می‌گرداند.[۷۲] علامه طباطبایی در تفسیر آیه مذکور، بی‌نیاز شدن با ازدواج را وعده الهی دانسته و تحقق وعده الهی را منوط به خواست الهی می‌داند که در پی صلاحیت داشتن شخصی که ازدواج کرده، می‌آید.[۷۳]

روایات اسلامی نیز به‌روشنی، ازدواج را موجب گشایش در رزق و روزی دانسته‌اند. امام صادق می‌گوید مردی نزد حضرت محمد از تنگ‌دستی شکایت کرد، پیامبر به او سفارش کرد که ازدواج کند و در پی ازدواج، گشایش چشمگیری در روزی‌اش پدید آمد.[۷۴] در روایت دیگری از پیامبر خدا نقل شده که معنای ازدواج نکردن به‌خاطر ترس از فقر و هزینه زندگی، سوءظن به خداوند عزوجل است در حالی که خداوند در آیه ۳۲ سوره نور وعده به بی‌نیاز کردن مزدوجین داده است.[۷۵]

جلوگیری از بیماری‌های جسمی و روانی

در نظر روان‌شناسان، محرومیت از ارضای خواسته‌های جنسی، یکی از ریشه‌های عوارضی از قبیل ناراحتی‌های عصبی و بیماری‌های روانی است. همچنین عوارض جسمی متعددی از قبیل تنگی نفس، افزایش تپش قلب، خستگی و کوفتگی عمومی، ناراحتی معده، سردرد و ضعف عمومی در اثر عدم ارضای خواسته‌های جنسی، در بدن ایجاد می‌شود. البته زیاده‌روی در برآورده کردن خواسته‌های جنسی نیز پیامدهای خطرناک‌تری از قبیل بیماری سیفلیس، سوزاک و ایدز خواهد داشت.[۷۶]

حمایت از ازدواج

تعمیق ارزش‌های دینی و فرهنگی

خویشتن‌داری و تقوا، از شیوه‌های مؤثر در ایجاد، حفظ و تعمیق نهاد ازدواج به‌شمار آمده است. هرچه مایهٔ دینی، عفت و تقوا در فرد، پررنگ‌تر و عمیق‌تر باشد، احتمال پذیرش وسوسه‌های برقراری ارتباط با جنس مخالف در قالب دوستی‌های مخفی یا همباشی‌های بدون ازدواج، کمتر می‌شود. تقوا از اصول رفتاری- اخلاقی است که در قرآن بسیار توصیه شده است و این اصل در غریزهٔ جنسی نمود بیشتری پیدا می‌کند. این امر در روایت‌های تاریخی مانند توصیهٔ لوط پیامبر به قوم خود، به‌عنوان مهم‌ترین اصل رفتاری جهت مهار غریزهٔ جنسی دیده می‌شود.[۷۷] احیای واسطه‌گری ازدواج یکی دیگر از ارزش‌های دینی و فرهنگی در این زمینه است.[۷۸]

تعمیق ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی

ترغیب به ساده‌زیستی و ازدواج آسان، دوری از هزینه‌های گزاف برگزاری جشن‌ها، به حداقل رساندن محرک‌های جنسی در اجتماع، سالم‌سازی رابطه‌های اجتماعی، سامان‌دهی حضور زنان در اجتماع و محیط‌های مختلط و جهت‌دهی مناسب به‌رابطه‌های جنسی در مسیر ازدواج برای حفظ سلامت جامعه و جلوگیری از ایجاد زمینه‌های فساد، از راهکارهای احیای امر ازدواج شمرده شده است.[۷۹]

تعمیق ارزش‌های اجتماعی

ازدواج از نهادهای کهن تمدنی و اجتماعی انسان‌ها است. صیانت از این ارزش اجتماعی و حرمت گذاشتن به آن موجب حفظ جامعه از هرگونه آلودگی و انحرافات و تأمین فضای آرام و سالم جهت انجام فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی می‌شود.[۸۰]

سیاست‌گذاری دولتی

  1. تلاش برای اصلاح باورها و آداب و رسوم ازدواج در همهٔ مناطق کشور؛
  2. تشویق جوانان و خانواده‌ها به‌برپایی جشن‌های گروهی و کاهش هزینه‌های ازدواج؛
  3. آگاهی‌بخشی روزآمد دربارهٔ چگونگی تشکیل خانواده، روش‌ها و آداب همسرگزینی و ازدواج آسان و شرعی از طریق رسانه‌های گروهی، صدا و سیما، کتب درسی و آموزش عالی؛[۸۱]
  4. تمهید زمینه‌های کار و اشتغال جوانان؛
  5. آشنایی خانواده‌ها با سبک زندگی مطلوب و پرهیز از تجملات و هزینه‌های سنگین در ازدواج؛[۸۲]
  6. اصلاح و بازتعریف اهداف و رسالت نهادهای ذی‌ربط ازدواج مانند وزارت ورزش و جوانان و معاونت امور زنان و خانوادهٔ ریاست جمهوری.[۸۳]

پانویس

  1. ↑ فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، 1413ق، ج2، ص624
  2. ↑ قرشی، قاموس قرآن، 1371ش، ج7، ص108
  3. ↑ ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص25.
  4. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص364
  5. ↑ «تاریخچۀ ازدواج»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.
  6. ↑ ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص20.
  7. ↑ حسینی، رساله دانشجویی، 1384ش، ص۲۴۸
  8. ↑ «انواع ازدواج»، ویکی‌پدیا
  9. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125
  10. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125
  11. ↑ نجفی، العروة الوثقی، 1323ق، ج2، ص851
  12. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج29، ص134
  13. ↑ نجفی، العروة الوثقی، 1323ق، ج2، صص851-852
  14. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج29، ص139
  15. ↑ بحرانی، الحدائق الناضره، 1405ق، ج23، صص 159 و 167.
  16. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص367
  17. ↑ نجفی، العروة الوثقی، 1323ق، ج2، صص851-852
  18. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج29، ص146.
  19. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368
  20. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368
  21. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368
  22. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص368
  23. ↑ «انواع ازدواج»، ویکی‌پدیا
  24. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، صص139 و 151.
  25. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص372
  26. ↑ بحرانی، الحدائق الناضره، 1405ق، ج24، ص5.
  27. ↑ بنی هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، 1396ش، مسئله 2429.
  28. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص373
  29. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص374
  30. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125
  31. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125
  32. ↑ ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص20.
  33. ↑ سورهٔ روم، آیهٔ 21.
  34. ↑ ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص26.
  35. ↑ «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.
  36. ↑ «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.
  37. ↑ «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.
  38. ↑ «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.
  39. ↑ حاجی‌بابایی، «رقابت تنگاتنگ ازدواج و طلاق در کشور/ تهران در صدر همه آمارها»، خبرگزاری فارس.
  40. ↑ «ازدواج سفید چیست؟ شرایط ازدواج سفید در ایران»، وب‌سایت وکلای دادگستری ره‌جویان عدالت.
  41. ↑ «زندگی مجردی و هم‌خانگی، ره‌آورد سبک زندگی غربی برای جوانان ایرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  42. ↑ «عوامل هم خانگی یا زندگی مشترک بدون ازدواج»، وب‌سایتمرکز مشاوره خانواده و روان‌شناسی آویژه.
  43. ↑ «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.
  44. ↑ «مهم‌ترین علل تأخیر در ازدواج جوانان چیست؟»، وب‌سایت پاسخکده.
  45. ↑ سوره اعراف، آیه 189.
  46. ↑ سوره روم، آیه 21.
  47. ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، 1416ق، ج۱۴، ص۷.
  48. ↑ سوره بقره، آیه 187.
  49. ↑ طبرسی، مجمع البیان، 1408ق، ج۲، ص۲۲.
  50. ↑ قرائتی، تفسیر نور، 1383ش، ج1، ص292.
  51. ↑ حداد عادل، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، 1387ش، ص۷۲.
  52. ↑ کلینی، کافی، 1387ش، ج۵، ص۳۳۹.
  53. ↑ انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1381ش، ذیل واژه غریزه.
  54. ↑ فقیهی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، 1394ش، ص45.
  55. ↑ سوره مؤمنون، آیه 5-6.
  56. ↑ نوابی‌نژاد، مشاوره ازدواج، ۱۳۷۹ش، ص۶-7.
  57. ↑ سوره آل‌عمران، آیه 14.
  58. ↑ سوره کهف، آیه 46.
  59. ↑ سوره اعراف، آیه 189.
  60. ↑ سوره مریم، آیه 5.
  61. ↑ سوره مریم، آیه 6.
  62. ↑ سوره آل‌عمران، آیه 45.
  63. ↑ طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش، ج۲، ص۲۱۳.
  64. ↑ سوره شوری، آیه 11.
  65. ↑ سوره نحل، آیه 72.
  66. ↑ سوره اسراء، آیه 32.
  67. ↑ سوره عنکبوت، آیه 29.
  68. ↑ سوره روم، آیه 21.
  69. ↑ طباطابئی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش ، ج۱۶، ص۱۶۶.
  70. ↑ فخر رازی، تفسیر کبیر، 1420ق، ج۲۵، ص۹۲.
  71. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج۱۶، ص۳۹۳.
  72. ↑ سوره نور، آیه 32.
  73. ↑ طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش، ج۱۵، ص۱۱۳.
  74. ↑ کلینی، کافی، 1387ش، ج۵، ص۳۳۰.
  75. ↑ کلینی، کافی، 1387ش، ج۵، ص۳۳1.
  76. ↑ حبیب‌نژاد، پیوند آسمانی، ۱۳۸۱ش، ص۶۰، به نقل از ازدواج در آستانه علم، ص۱۰۸.
  77. ↑ عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص82.
  78. ↑ «زمانی برای احیای سنت واسطه‌گری در ازدواج»، خبرگرزاری مهر.
  79. ↑ عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص83-85.
  80. ↑ عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص9.
  81. ↑ عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص85.
  82. ↑ عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص90.
  83. ↑ «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «ازدواج سفید چیست؟ شرایط ازدواج سفید در ایران»، وب‌سایت وکلای دادگستری ره‌جویان عدالت، تاریخ بازدید: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
  • «انواع ازدواج»، ویکی‌پدیا، تاریخ بازدید: ۱۵ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • «تاریخچهٔ ازدواج»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به‌سوالات دینی، تاریخ بازدید: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
  • «خوانش فلسفی از خانواده در گفتگو با برندا آلموند (فیلسوف جامعه و اخلاق)»، وب‌سایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۳۹۳ش.
  • «زمانی برای احیای سنت واسطه‌گری در ازدواج»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۳۹۹ش.
  • «زندگی مجردی و هم‌خانگی، ره‌آورد سبک زندگی غربی برای جوانان ایرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۳۹۵ش.
  • «عوامل هم خانگی یا زندگی مشترک بدون ازدواج»، وب‌سای تمرکز مشاوره خانواده و روان‌شناسی آویژه، تاریخ درج مطلب: ۴ مارچ ۲۰۲۱م.
  • «مهم‌ترین علل تأخیر در ازدواج جوانان چیست؟»، وب‌سایت پاسخکده، تاریخ بازد دید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
  • «وضعیت ازدواج در کشور بحرانی است»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۰ش.
  • ابراهیمی‌پور، قاسم، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، قم، مرکزبررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه المصطفی، ۱۳۹۱ش.
  • استیون مینتز، سوزان کلوگ، ترجمهٔ مرتضی مداحی، «جایگاه خانواده در غرب»، پرتال جامع علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
  • اسدپور، (بی‌نام)، «مسألهٔ زن در نظام اندیشه‌ای شهید مطهری»، پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
  • انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.
  • باطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
  • بحرانی، یوسف، الحدائق الناضره، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۵ق
  • بنی هاشمی خمینی، سید محمد حسن، توضیح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ۱۳۹۶ش.
  • حاجی‌بابایی، زهرا، «رقابت تنگاتنگ ازدواج و طلاق در کشور/ تهران در صدر همهٔ آمارها»، وب‌سایت خبرگزاری فارس؛ باشگاه توانا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • حبیب‌نژاد، سید احمد، پیوند آسمانی، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۱ش.
  • حدادعادل، غلامعلی، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، تهران، سروش، ۱۳۸۷ش.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، مؤسسه آل‌البیت علیهم السلام، ۱۴۱۶ق.
  • حسینی، مجتبی، رساله دانشجویی، قم، نشر معارف، ۱۳۸۴ش.
  • حکیم، سید محسن، مستمسک العروه الوثقی، قم، منشورات مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۸ق.
  • عظیم‌پور، عظیم و پاپی‌نژاد، فاطمه، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، مطالعات راهبردی زنان، شمارهٔ ۸۴، شهریور ۱۳۸۴ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر کبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • فقیهی، علی‌نقی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، قم، مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۴ش.
  • فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، مؤسسه دارالهجره، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
  • قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۵۸ش.
  • قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
  • قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج۷، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
  • نجفی، کاشف الغطاء، العروة الوثقی، بی‌جا، مؤسسه کاشف الغطاء، ۱۳۲۳ق.
  • نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
  • نوابی‌نژاد، شکوه، مشاوره ازدواج، تهران، انجمن اولیاء و مربیان، ۱۳۷۹ش.
  • هاشمی شاهرودی، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، قم، مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
  • هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام‏، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، قم، مرکز پژوهش‌های فارسی الغدیر، ۱۴۲۶ق‏.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ازدواج&oldid=50964»