مهریه: تفاوت میان نسخهها
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
|||
| (۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست =مهریه.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۸/۴۲ | |||
| تاریخ پادکست =۱۵-۲-۱۴۰۵ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|مهریه}}'''؛ پیشکش مالی مرد به زن برای درخواست ازدواج. | |||
مهریه هدیهای مالی و نشانهای از صداقت و علاقهٔ مرد به زن است. مهر با [[حیا]] و [[عفاف|عفاف زن]] هم ریشه است و نماد قدرشناسی مرد بابت زیست عفیفانه دختر در دوران تجرد است. مهریه در اسلام بهای خرید زن نیست؛ بلکه پیشکشی مالی به جهت ابراز محبت مرد به زن است. | مهریه هدیهای مالی و نشانهای از صداقت و علاقهٔ مرد به زن است. مهر با [[حیا]] و [[عفاف|عفاف زن]] هم ریشه است و نماد قدرشناسی مرد بابت زیست عفیفانه دختر در دوران تجرد است. مهریه در اسلام بهای خرید زن نیست؛ بلکه پیشکشی مالی به جهت ابراز محبت مرد به زن است. | ||
==مفهومشناسی== | == مفهومشناسی == | ||
«مهریه» مالی است که داماد موقع ازدواج به عروس میدهد<ref>- [https://vajehyab.com/dehkhoda/مهریه?q=مهریه دهخدا، لغتنامه، «ذیل وازۀ مهریه».]</ref> و اصطلاح حقوقی «مهر» یا «صداق» مالی است که با عقد ازدواج مرد ملزم به پرداخت آن به زن است.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> در قرآن از مهریه با عناوین «صداق»، «نحله»، «فریضه» و «اجر» یاد | «مهریه» مالی است که داماد موقع ازدواج به عروس میدهد<ref>- [https://vajehyab.com/dehkhoda/مهریه?q=مهریه دهخدا، لغتنامه، «ذیل وازۀ مهریه».]</ref> و اصطلاح حقوقی «مهر» یا «صداق» مالی است که با عقد ازدواج مرد ملزم به پرداخت آن به زن است.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> در قرآن از مهریه با عناوین «صداق»، «نحله»، «فریضه» و «اجر» یاد شده است.<ref>- [https://ensani.ir/file/download/article/1668919045-10146-50-31.pdf فتحی و دیگران، «معناشناسی و شبکۀ معنایی واژگان هم ارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهم السلام»، 1401ش، ص505 و 506.]</ref> | ||
==تاریخچه== | == تاریخچه == | ||
قبل از اسلام در دوران جاهلیت، ازدواج بر سه رکن؛ خواستگاری، مهریه و عقد استوار بود وگاهی اوقات صرفاً با پرداخت مهریه بدون آنکه عقدی صورت پذیرد، ازدواج انجام میشد و پرداخت مهریه از طرف داماد و توافق بر آن، به منزلهٔ عقد بود. اعراب بادیهنشین قبل از اسلام، مهریه را مختص به خود میدانستند و چیزی از آن را به زنان نمیدادند. اعراب بادیهنشین به جای وجه نقد رسم داشتند که خواستگار بهعنوان مهریه تعدادی شتر را تا خیمه زن بیاورد؛ اما عرب شهرنشین وجه نقد را ترجیح میداد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/46078/گونه-هاى-ازدواج-در-عصر-جاهلى منتظری مقدم، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> | قبل از اسلام در دوران جاهلیت، ازدواج بر سه رکن؛ خواستگاری، مهریه و عقد استوار بود وگاهی اوقات صرفاً با پرداخت مهریه بدون آنکه عقدی صورت پذیرد، ازدواج انجام میشد و پرداخت مهریه از طرف داماد و توافق بر آن، به منزلهٔ عقد بود. اعراب بادیهنشین قبل از اسلام، مهریه را مختص به خود میدانستند و چیزی از آن را به زنان نمیدادند. اعراب بادیهنشین به جای وجه نقد رسم داشتند که خواستگار بهعنوان مهریه تعدادی شتر را تا خیمه زن بیاورد؛ اما عرب شهرنشین وجه نقد را ترجیح میداد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/46078/گونه-هاى-ازدواج-در-عصر-جاهلى منتظری مقدم، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> | ||
==فلسفه مهریه== | == فلسفه مهریه == | ||
از مهمترین حکمتهای تشریع مهریه در اسلام میتوان به موارد ذیل اشاره کرد: | از مهمترین حکمتهای تشریع مهریه در اسلام میتوان به موارد ذیل اشاره کرد: | ||
#مهریه دارای دو جهت است: از یک سو نماد صداقت مرد و از سوی دیگر حکایتگر تجلیل و سپاس از طرف مقابل است.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/110387/تأملی-بر-چیستی-و-چرایی-مهریه- «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> | # مهریه دارای دو جهت است: از یک سو نماد صداقت مرد و از سوی دیگر حکایتگر تجلیل و سپاس از طرف مقابل است.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/110387/تأملی-بر-چیستی-و-چرایی-مهریه- «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> | ||
#زن به حکم حیا، عفت و اصالت دریافته است که عزت و احترام او به این است که خود را در امر [[ازدواج دانشجویی|ازدواج]]، رایگان در اختیار مرد قرار ندهد.<ref>- [https://basijnews.ir/fa/news/8953296/مهریه-عاملی-برای-بالا-رفتن-نرخ-طلاق-یا-دوام «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.]</ref> | # زن به حکم حیا، عفت و اصالت دریافته است که عزت و احترام او به این است که خود را در امر [[ازدواج دانشجویی|ازدواج]]، رایگان در اختیار مرد قرار ندهد.<ref>- [https://basijnews.ir/fa/news/8953296/مهریه-عاملی-برای-بالا-رفتن-نرخ-طلاق-یا-دوام «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.]</ref> | ||
#مهریه شخصیت و عزت زن را حفظ میکند. معمولاً هدیه را به کسی میدهند که دل را به او سپردهاند و برایش قدر و منزلتی قائل هستند.<ref>- [https://www.olgou.ir/downloads/Ketab/ketab03/55.pdf عظیمزادۀ اردبیلی، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسئلة مطالبة مهریه و راهکارهای بازدارنده«،1402ش، ص1127.]</ref> | # مهریه شخصیت و عزت زن را حفظ میکند. معمولاً هدیه را به کسی میدهند که دل را به او سپردهاند و برایش قدر و منزلتی قائل هستند.<ref>- [https://www.olgou.ir/downloads/Ketab/ketab03/55.pdf عظیمزادۀ اردبیلی، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسئلة مطالبة مهریه و راهکارهای بازدارنده«،1402ش، ص1127.]</ref> | ||
#تعدیل روابط خانوادگی؛ قانون خلقت زن را مظهر غرور و بینیازی و مطلوبیت و مرد را مظهر نیاز و طلب قرار | # تعدیل روابط خانوادگی؛ قانون خلقت زن را مظهر غرور و بینیازی و مطلوبیت و مرد را مظهر نیاز و طلب قرار داده است. این مرد است که علیرغم توان بیشتر جسمی در مقابل زن اظهار نیاز میکند و به [[خواستگاری|خواستگاری زن]] میرود. پرداخت مهریه از طرف مرد به زن احترام به شخصیت زن است تا رایگان در اختیار مرد قرار نگیرد. | ||
#با توجه به شرایط جسمی زن و توان کمتر برای تجارت و کسب اقتصادی، پرداخت مهریه پشتوانهای اقتصادی و مالی برای زن محسوب میشود. امام رضا با توجه به اشتغال زن به امور خانهداری و فرزندآوری پرداخت مهریه به زن را درآمدی اقتصادی برای زن معرفی میکند. | # با توجه به شرایط جسمی زن و توان کمتر برای تجارت و کسب اقتصادی، پرداخت مهریه پشتوانهای اقتصادی و مالی برای زن محسوب میشود. امام رضا با توجه به اشتغال زن به امور خانهداری و فرزندآوری پرداخت مهریه به زن را درآمدی اقتصادی برای زن معرفی میکند. | ||
#استحکام روابط خانوادگی؛ اضافه شدن شرایط و مقررات به هر قرارداد و عقدی حاکی از اهمیت آن است و مهریه از شرایط وجوب عقد دائم و موقت است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/29 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص29-30.]</ref> | # استحکام روابط خانوادگی؛ اضافه شدن شرایط و مقررات به هر قرارداد و عقدی حاکی از اهمیت آن است و مهریه از شرایط وجوب عقد دائم و موقت است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/29 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص29-30.]</ref> | ||
#قدرشناسی از جانب مرد برای زیست عفیفانهٔ دختر در دوران قبل از ازدواج است. | # قدرشناسی از جانب مرد برای زیست عفیفانهٔ دختر در دوران قبل از ازدواج است. | ||
#ضمانتی برای استقلال و پشتوانهٔ مالی زن به ویژه بعد از جدایی یا فوت شوهر است.<ref>- [https://basijnews.ir/fa/news/8953296/مهریه-عاملی-برای-بالا-رفتن-نرخ-طلاق-یا-دوام «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.]</ref> | # ضمانتی برای استقلال و پشتوانهٔ مالی زن به ویژه بعد از جدایی یا فوت شوهر است.<ref>- [https://basijnews.ir/fa/news/8953296/مهریه-عاملی-برای-بالا-رفتن-نرخ-طلاق-یا-دوام «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.]</ref> | ||
==اقسام مهریه== | == اقسام مهریه == | ||
مهریه از دو جهت قابل تقسیم است، یکی از لحاظ میزان مهریه و دیگری بهجهت زمان پرداخت. | مهریه از دو جهت قابل تقسیم است، یکی از لحاظ میزان مهریه و دیگری بهجهت زمان پرداخت. | ||
اقسام مهریه از حیث میزان مهریه را میتوان به موارد ذیل تقسیم کرد: | اقسام مهریه از حیث میزان مهریه را میتوان به موارد ذیل تقسیم کرد: | ||
#'''مهرالمسمی:''' مهریهٔ مورد توافق [[لباس عروس اقوام ایرانی|عروس]] و داماد را که در عقد ذکر میشود، مهرالمسمی میدانند. | # '''مهرالمسمی:''' مهریهٔ مورد توافق [[لباس عروس اقوام ایرانی|عروس]] و داماد را که در عقد ذکر میشود، مهرالمسمی میدانند. | ||
#'''مهرالسنه:''' میزان مهریهای است که پیامبر اسلام برای دختر خود معین | # '''مهرالسنه:''' میزان مهریهای است که پیامبر اسلام برای دختر خود معین کرده است و معادل پانصد درهم (۵/۲۶۲ مثقال نقره مسکوک) است. این میزان مهریه در اسلام مستحب است. | ||
#'''مهرالمثل:''' مقدار مهریهای که برای زنان مشابه فرد، معمول است. در مواردی که زن مهریهای را مشخص نکرده باشد یا مهریهٔ او ارزش مالی نداشته باشد برای او مهرالمثل تعیین میشود. عرف و شرایط خویشان زن در تعیین مقدار مهرالمثل أثرگذار است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/32 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33.]</ref> مهریه بهجهت زمان پرداخت نیز به حال (نقد) یا موجل (زماندار) تقسیم میشود. اگر مهریهٔ زن حال باشد (عندالمطالبه) زن هر زمان که بخواهد بعد از عقد حق مطالبه دارد؛ اما اگر مهریه موَجَّل باشد (عندالاستطاعه) تا فرارسیدن زمان آن، زن حق مطالبه ندارد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/34 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33 و34.]</ref> | # '''مهرالمثل:''' مقدار مهریهای که برای زنان مشابه فرد، معمول است. در مواردی که زن مهریهای را مشخص نکرده باشد یا مهریهٔ او ارزش مالی نداشته باشد برای او مهرالمثل تعیین میشود. عرف و شرایط خویشان زن در تعیین مقدار مهرالمثل أثرگذار است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/32 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33.]</ref> مهریه بهجهت زمان پرداخت نیز به حال (نقد) یا موجل (زماندار) تقسیم میشود. اگر مهریهٔ زن حال باشد (عندالمطالبه) زن هر زمان که بخواهد بعد از عقد حق مطالبه دارد؛ اما اگر مهریه موَجَّل باشد (عندالاستطاعه) تا فرارسیدن زمان آن، زن حق مطالبه ندارد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/34 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33 و34.]</ref> | ||
==آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای زنان== | == آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای زنان == | ||
در اسلام حدی برای میزان مهریه مشخص نشده؛ اما مهریهٔ سبک و در حد توان زوج سفارش | در اسلام حدی برای میزان مهریه مشخص نشده؛ اما مهریهٔ سبک و در حد توان زوج سفارش شده است.<ref>- [https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/416855/میزان-%c2«Ù
ÙرÛÙ%c2»-در-رÙاÙات-اسÙاÙ
Ù مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی» وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> مهریه در اسلام، نماد محبت و دوستی است و ارزشگذاری مادی آن موضوعیت ندارد همچنین در مسئلهٔ مهریه مهم بعد اخلاقی آن است و به همین جهت مهریهٔ زیاد با کرامت انسانی زن منافات دارد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/110387/تأملی-بر-چیستی-و-چرایی-مهریه- «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> سیرهٔ پیامبر اسلام نیز در ازدواج دخترش با مهریهٔ سبک، الگویی برای زنان مسلمان است.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> او در روایتی بهترین زنان امت را کسانی میداند که صورتشان زیباتر و مهرشان کمتر است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/5/324 کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص 324.]</ref> وی در سخنی دیگر کممهر بودن زنان را مایهٔ خوشیمنی و مبارکی میداند. امام علی هم مهریه زیاد را موجب دشمنی میداند.<ref>- [https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/416855/میزان-%c2«Ù
ÙرÛÙ%c2»-در-رÙاÙات-اسÙاÙ
Ù مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی» وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> پیامبر اسلام زنی را که مهر خود را به همسرش ببخشد مژده میدهد که بهازای هر دینار آن اجر آزادسازی بندگان را داشته باشد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11005/5/382/صداق_النساء کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص 382.]</ref> | ||
==آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای مردان== | == آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای مردان == | ||
در نگاه اسلامی وضع مهریه برای شرایط [[طلاق عاطفی|طلاق]] و جدایی زوجین نیست؛ بلکه عاملی برای محبت و صداقت مرد است و مردان مسلمان پرداخت مهریه را حقی به گردن خود میدانند که مختص همسرانشان است. امام صادق مردی که مهری را مشخص کند؛ اما قصد پرداخت آن را نداشته باشد مانند سارق میداند. امام حسین هم در روایتی بیان میکند که ما مهر زنانمان را به خودشان پرداخت میکنیم تا در امور دلخواه و مختص خودشان هزینه کنند.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/34 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص34.]</ref> | در نگاه اسلامی وضع مهریه برای شرایط [[طلاق عاطفی|طلاق]] و جدایی زوجین نیست؛ بلکه عاملی برای محبت و صداقت مرد است و مردان مسلمان پرداخت مهریه را حقی به گردن خود میدانند که مختص همسرانشان است. امام صادق مردی که مهری را مشخص کند؛ اما قصد پرداخت آن را نداشته باشد مانند سارق میداند. امام حسین هم در روایتی بیان میکند که ما مهر زنانمان را به خودشان پرداخت میکنیم تا در امور دلخواه و مختص خودشان هزینه کنند.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/34 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص34.]</ref> | ||
==مهریهٔ نامتعارف== | == مهریهٔ نامتعارف == | ||
یکی از پدیدههای مهم اجتماعی در ایران افزایش میزان مهریه است. انحراف این مسئلهٔ طبیعی از مدار صحیح خود مشکلات بسیاری را رقم | یکی از پدیدههای مهم اجتماعی در ایران افزایش میزان مهریه است. انحراف این مسئلهٔ طبیعی از مدار صحیح خود مشکلات بسیاری را رقم زده است.<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.]</ref> در ذیل به مهمترین دلایل افزایش مهریه اشاره خواهد شد: | ||
*تفکر رایج و غلط نسیه بودن پرداخت مهریه در مردان؛ | * تفکر رایج و غلط نسیه بودن پرداخت مهریه در مردان؛ | ||
*غلیهٔ روحیات و نگرشهای مادی و اقتصادی در زنان که موجب شده تا مهریه زیاد را راهی برای کسب اقتصادی تلقی کنند. | * غلیهٔ روحیات و نگرشهای مادی و اقتصادی در زنان که موجب شده تا مهریه زیاد را راهی برای کسب اقتصادی تلقی کنند. | ||
*عدم استیفای حقوق زنان در سایر حوزهها میتواند دلیلی برای جبران از طریق مهریهٔ زیاد باشد. | * عدم استیفای حقوق زنان در سایر حوزهها میتواند دلیلی برای جبران از طریق مهریهٔ زیاد باشد. | ||
*مهار طلاق و کنترل تنوعطلبی مردان؛ بهزعم برخی زنان با مهریهٔ سنگین میتوانند موجب استحکام کانون خانواده شوند. | * مهار طلاق و کنترل تنوعطلبی مردان؛ بهزعم برخی زنان با مهریهٔ سنگین میتوانند موجب استحکام کانون خانواده شوند. | ||
*ارتقای منزلت اجتماعی زنان و کمالیابی زنان؛ رشد اجتماعی و تحصیلاتی زنان در جوامع امروزی شأن و منزلت اجتماعی زنان را بالا | * ارتقای منزلت اجتماعی زنان و کمالیابی زنان؛ رشد اجتماعی و تحصیلاتی زنان در جوامع امروزی شأن و منزلت اجتماعی زنان را بالا برده است و این مسئله در افزایش میزان مهریه تأثیرگذار است. | ||
*بالارفتن هزینهها و تشریفات ازدواج؛ در این میان مهریهٔ سنگین مستمسکی برای جبران این تشریفات است. | * بالارفتن هزینهها و تشریفات ازدواج؛ در این میان مهریهٔ سنگین مستمسکی برای جبران این تشریفات است. | ||
*شیوع ازدواجهای برون فامیلی؛ ضعف شناخت طرف مقابل و اعتماد به او در ازدواجهای غیر فامیلی یکی از علل | * شیوع ازدواجهای برون فامیلی؛ ضعف شناخت طرف مقابل و اعتماد به او در ازدواجهای غیر فامیلی یکی از علل مهریهٔهای نامتعارف است. | ||
*چشم هم چشمی و تفاخر برای میزان مهریه؛ | * چشم هم چشمی و تفاخر برای میزان مهریه؛ | ||
*تضعیف اعتماد اجتماعی که موجب شده افزایش مهریه تدبیری برای کاهش ریسک و خطرات احتمالی باشد.<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.]</ref> | * تضعیف اعتماد اجتماعی که موجب شده افزایش مهریه تدبیری برای کاهش ریسک و خطرات احتمالی باشد.<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.]</ref> | ||
*رواج [[روسپیگری|فحشا]]، حیلهگری و عدم وفای به عهد؛<ref>- [https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_1212_18cf7f1a13c6aaafe7c4455939ac7b64.pdf قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص124.]</ref> | * رواج [[روسپیگری|فحشا]]، حیلهگری و عدم وفای به عهد؛<ref>- [https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_1212_18cf7f1a13c6aaafe7c4455939ac7b64.pdf قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص124.]</ref> | ||
*غلبهٔ جنبهٔ مادی ازدواج بر جنبهٔ معنوی آن؛ طبیعت ازدواج معامله و تجارت نیست؛ بلکه زندگی دو انسان است که با کاهش مهریه جنبهٔ انسانی آن پررنگ میشود.<ref>- [http://pajuhesh.irc.ir/product/magazine/show.text/id/1428/order/164 «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> | * غلبهٔ جنبهٔ مادی ازدواج بر جنبهٔ معنوی آن؛ طبیعت ازدواج معامله و تجارت نیست؛ بلکه زندگی دو انسان است که با کاهش مهریه جنبهٔ انسانی آن پررنگ میشود.<ref>- [http://pajuhesh.irc.ir/product/magazine/show.text/id/1428/order/164 «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> | ||
===پیامدهای مهریهٔ نامتعارف=== | === پیامدهای مهریهٔ نامتعارف === | ||
مهمترین پیامدهای منفی مهریهٔ زیاد در جامعه عبارتند از: | مهمترین پیامدهای منفی مهریهٔ زیاد در جامعه عبارتند از: | ||
*افزایش سن ازدواج؛ مطابق پژوهشهای انجام شده، میان افزایش میانگین سن ازدواج در بین دختران و تعیین مهریههای غیرمتعارف رابطه معناداری وجود دارد. | * افزایش سن ازدواج؛ مطابق پژوهشهای انجام شده، میان افزایش میانگین سن ازدواج در بین دختران و تعیین مهریههای غیرمتعارف رابطه معناداری وجود دارد. | ||
*کاهش نرخ ازدواج؛ افزایش مهریههای سنگین و نامتعارف یکی از عوامل مؤثر در کاهش نرخ ازدواج در جامعه محسوب میشود. | * کاهش نرخ ازدواج؛ افزایش مهریههای سنگین و نامتعارف یکی از عوامل مؤثر در کاهش نرخ ازدواج در جامعه محسوب میشود. | ||
*ایجاد خصومت و دشمنی؛ مهریهای که قرار بود موجب مهر و محبت و نزدیک شدن قلبها شود وقتی از میزان متعارف خارج میشود از همان ابتدای شروع زندگی موجب بذر دشمنی و کینه میشود؛ | * ایجاد خصومت و دشمنی؛ مهریهای که قرار بود موجب مهر و محبت و نزدیک شدن قلبها شود وقتی از میزان متعارف خارج میشود از همان ابتدای شروع زندگی موجب بذر دشمنی و کینه میشود؛ | ||
*تحمل اجباری زندگی تصنعی بهدلیل مهریهٔ بالا؛ | * تحمل اجباری زندگی تصنعی بهدلیل مهریهٔ بالا؛ | ||
*احتمال سوداگرایی از سمت زنانی که با این شیوه به دنبال کسب اقتصادی هستند؛ | * احتمال سوداگرایی از سمت زنانی که با این شیوه به دنبال کسب اقتصادی هستند؛ | ||
*تحتالشعاع قرار گرفتن ارزشهای دینی؛<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.]</ref> | * تحتالشعاع قرار گرفتن ارزشهای دینی؛<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.]</ref> | ||
*[[خشونت علیه زنان]] و تحت فشار قرار دادن آنها برای رضایت بخشش مهریه.<ref>- [https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_1212_18cf7f1a13c6aaafe7c4455939ac7b64.pdf قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص130.]</ref> | * [[خشونت علیه زنان]] و تحت فشار قرار دادن آنها برای رضایت بخشش مهریه.<ref>- [https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_1212_18cf7f1a13c6aaafe7c4455939ac7b64.pdf قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص130.]</ref> | ||
==احکام مهریه در اسلام== | == احکام مهریه در اسلام == | ||
مهمترین احکام مرتبط با مهریه در اسلام عبارتند از: | مهمترین احکام مرتبط با مهریه در اسلام عبارتند از: | ||
*مقدار مهریه وابسته به توافق و رضایت دختر و پسر است و هر میزان که توافق کنند صحیح است؛<ref>[https://lib.eshia.ir/26378/1/36 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.]</ref> اما از نظر برخی از فقها کسی که بدون درایت مهریهٔ سنگین را میپذیرد، هم دلیلی بر سفاهت آن و هم دلیلی برنداشتن قصد جدی به پرداخت آن است که در این صورت، مهریه باطل و به مهرالمثل تبدیل میشود.<ref>- [https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/416855/میزان-%c2«Ù
ÙرÛÙ%c2»-در-رÙاÙات-اسÙاÙ
Ù مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> | * مقدار مهریه وابسته به توافق و رضایت دختر و پسر است و هر میزان که توافق کنند صحیح است؛<ref>[https://lib.eshia.ir/26378/1/36 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.]</ref> اما از نظر برخی از فقها کسی که بدون درایت مهریهٔ سنگین را میپذیرد، هم دلیلی بر سفاهت آن و هم دلیلی برنداشتن قصد جدی به پرداخت آن است که در این صورت، مهریه باطل و به مهرالمثل تبدیل میشود.<ref>- [https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/416855/میزان-%c2«Ù
ÙرÛÙ%c2»-در-رÙاÙات-اسÙاÙ
Ù مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> | ||
*مهریه در اسلام مختص دختر است و هیچکس در آن سهیم نیست. | * مهریه در اسلام مختص دختر است و هیچکس در آن سهیم نیست. | ||
*مالک بودن مقدار مهریه در زمان تعیین، لازم نیست. | * مالک بودن مقدار مهریه در زمان تعیین، لازم نیست. | ||
*مهریه باید در زمان تعیین معین باشد و ابهام نداشته باشد. | * مهریه باید در زمان تعیین معین باشد و ابهام نداشته باشد. | ||
*مهریه باید در زمان تعیین، مالیت و ارزش اقتصادی و قابلیت مالکیت داشته باشد. مهریه قرار دادن اموری مانند عین مثل باغ یا سکه، دین مثل سفته، منفعت، کار، آموزش و حقوق مالی صحیح است. | * مهریه باید در زمان تعیین، مالیت و ارزش اقتصادی و قابلیت مالکیت داشته باشد. مهریه قرار دادن اموری مانند عین مثل باغ یا سکه، دین مثل سفته، منفعت، کار، آموزش و حقوق مالی صحیح است. | ||
*اگر یکی از دو زوج قبل از عمل زناشویی از دنیا برود میزان پرداختی مهریه نصف میشود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/36 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.]</ref> | * اگر یکی از دو زوج قبل از عمل زناشویی از دنیا برود میزان پرداختی مهریه نصف میشود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/36 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.]</ref> | ||
==مهریه در قانون مدنی== | == مهریه در قانون مدنی == | ||
در قانون مدنی ایران قوانینی برای مهریه تعیین | در قانون مدنی ایران قوانینی برای مهریه تعیین شده است. در مادهٔ ۱۰۸۲ بیان شده که به مجرّد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بکند، بر مالکیت زن و حق تصرف او در مهر دلالت دارد. مادهٔ ۱۰۸۰ هم تعیین مهر را وابسته به توافق و رضایت طرفین میداند. مادهٔ ۱۰۸۵ ایفای وظایف زناشویی زن را وابسته به پرداخت مهر به زن میداند.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> | ||
در گذشته اگر مهریه زن عندالمطالبه بود در صورت درخواست از مرد و عدم پرداخت، از لحاظ قانونی مرد روانه زندان میشد؛ اما براساس مادهٔ ۲۲ قانون حمایت از خانواده (مصوب ۱۳۹۱) اگر مهریه زن بیش از ۱۱۰ عدد سکه طلا باشد و مرد علیرغم استطاعت مالی پرداخت نکند به درخواست زوجه به زندان میرود در غیر اینصورت (عدم استطاعت پرداخت) باید به مرور زمان پرداخت کند.<ref>- [https://flj.isu.ac.ir/article_56653_b1c8fd4e150bbd5f2bcb8b29084d448b.pdf کاویار و دیگران، «تحلیل ماده 22 قانون حمایت خانواده (مصوب1391) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوۀ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (1394)»، 1394ش، ص105.]</ref> | در گذشته اگر مهریه زن عندالمطالبه بود در صورت درخواست از مرد و عدم پرداخت، از لحاظ قانونی مرد روانه زندان میشد؛ اما براساس مادهٔ ۲۲ قانون حمایت از خانواده (مصوب ۱۳۹۱) اگر مهریه زن بیش از ۱۱۰ عدد سکه طلا باشد و مرد علیرغم استطاعت مالی پرداخت نکند به درخواست زوجه به زندان میرود در غیر اینصورت (عدم استطاعت پرداخت) باید به مرور زمان پرداخت کند.<ref>- [https://flj.isu.ac.ir/article_56653_b1c8fd4e150bbd5f2bcb8b29084d448b.pdf کاویار و دیگران، «تحلیل ماده 22 قانون حمایت خانواده (مصوب1391) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوۀ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (1394)»، 1394ش، ص105.]</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس|۲}} | {{پانویس|۲}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
*«پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب:۲۱ دی ۱۳۹۶ش. | {{آغاز منابع}} | ||
*تأملی بر چیستی و چرایی مهریه»، تهران، مجلهٔ حوراء، شمارهٔ سیزدهم، وبسایت علوم انسانی، تاریخ درج مطلب ۱۳۸۴ش. | * «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب:۲۱ دی ۱۳۹۶ش. | ||
*حبیبی، محمد اسحاق، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، قم، مجلهٔ معرفت، سال شانزدهم، شمارهٔ ۱۱۸، ۱۳۸۶ش. | * تأملی بر چیستی و چرایی مهریه»، تهران، مجلهٔ حوراء، شمارهٔ سیزدهم، وبسایت علوم انسانی، تاریخ درج مطلب ۱۳۸۴ش. | ||
*دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | * حبیبی، محمد اسحاق، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، قم، مجلهٔ معرفت، سال شانزدهم، شمارهٔ ۱۱۸، ۱۳۸۶ش. | ||
*عظیمزاده اردبیلی، فائزه، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسألهٔ مطالبهٔ مهریه و راهکارهای بازدارنده»، تهران، اندیشههای راهبردی زن و خانواده، شماره ۸۷، ۱۴۰۲ش. | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | ||
*فتحی، فاطمه و دیگران، «معناشناسی و شبکهٔ معنایی واژگان همارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهمالسلام»، مجلهٔ پیشرفتهای نوین در | * عظیمزاده اردبیلی، فائزه، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسألهٔ مطالبهٔ مهریه و راهکارهای بازدارنده»، تهران، اندیشههای راهبردی زن و خانواده، شماره ۸۷، ۱۴۰۲ش. | ||
*قلیزاده، آذر و غفاریان، سحر، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، تهران، فصلنامهٔ علمی پژوهشی جامعهشناسی زنان، سال دوم، شمارهٔ اول، ۱۳۹۰ش. | * فتحی، فاطمه و دیگران، «معناشناسی و شبکهٔ معنایی واژگان همارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهمالسلام»، مجلهٔ پیشرفتهای نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزشوپرورش سال پنجم، شمارهٔ ۵۰، مرداد ۱۴۰۱ش. | ||
*کاویار، حسین و دیگران، «تحلیل مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (۱۳۹۴)»، تهران، دو فصلنامهٔ علمی ترویجی فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، شمارهٔ ۶۳، ۱۳۹۴ش. | * قلیزاده، آذر و غفاریان، سحر، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، تهران، فصلنامهٔ علمی پژوهشی جامعهشناسی زنان، سال دوم، شمارهٔ اول، ۱۳۹۰ش. | ||
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | * کاویار، حسین و دیگران، «تحلیل مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (۱۳۹۴)»، تهران، دو فصلنامهٔ علمی ترویجی فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، شمارهٔ ۶۳، ۱۳۹۴ش. | ||
*مکارم شیرازی، ناصر، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | * کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | ||
*مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۷۱ش. | * مکارم شیرازی، ناصر، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | ||
* مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۷۱ش. | |||
*منتظری مقدم، حامد، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، دو فصلنامهٔ تاریخ اسلام در آینهٔ پژوهش، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شماره چهارم، ۱۳۸۴ش. | *منتظری مقدم، حامد، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، دو فصلنامهٔ تاریخ اسلام در آینهٔ پژوهش، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شماره چهارم، ۱۳۸۴ش. | ||
*«مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۳۹۶ش. | * «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۳۹۶ش. | ||
*«نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | * «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | ||
*یوسفیان، نعمتالله، احکام اقتصادی خانواده، تهران، نمایندگی ولیفقیه سپاه پاسدران انقلاب اسلامی، بیتا. | * یوسفیان، نعمتالله، احکام اقتصادی خانواده، تهران، نمایندگی ولیفقیه سپاه پاسدران انقلاب اسلامی، بیتا. | ||
[[ | {{پایان منابع}} | ||
ویکی ر | |||
[[پرونده:مهریه.jpg|جایگزین=رسالهای فقهی از شیخ مفید|بندانگشتی|رسالهای فقهی از شیخ مفید که به بررسی مسئله مهریه در ازدواج پرداخته است]] | |||
'''{{درشت|مهریه}}'''، مالی که زن با عقد نکاح، مالک آن میشود و مرد ملزم به پرداخت آن است. | |||
== مفهومشناسی مهریه == | |||
مَهریه بهمعنای مَهر و کابین است.<ref>دهخدا، لغتنامه، 1338ق، ذیل واژهٔ مهریه.</ref> به مقدار مال یا وجهی که هنگام [[ازدواج]] یا پس از آن، شوهر در عوض تمتع، به زن میدهد مهریه گویند.<ref>معین، فرهنگ معین، 1382ش، ذیل واژهٔ مهریه.</ref> به تعبیری دقیقتر مهریه یا صداق مالی است که زن با ازدواج مالک آن میگردد و مرد به دادن آن ملزم میشود.<ref>صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص166.</ref> | |||
== ماهیت مهریه == | |||
مهریه به تعبیر [[قرآن]] کریم [[هدیه]] است.<ref>سورهٔ نساء، آیهٔ 4.</ref> در شرع، اسم برای چیزی است که در مقابل آمیزش با زن بهوسیلهٔ ازدواج یا وطی یا مرگ یا از بین بردن بکارت بهصورت اجباری واجب میشود.<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/31/2 نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام،، 1362ش، ج31، ص2.]</ref> | |||
در شریعت [[اسلام]] مهریه میتواند [[پول]]، یا عین یک شیء (قطعهای زمین، تختهای فرش یا مقداری [[طلا]]) یا منفعت (مانند آموختن بخشی از قرآن) باشد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/31/3 نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، 1362ش، ج31، ص3-4.]</ref> تعیین مقدار مهریه بهعهدهٔ طرفین عقد است و پس از تعیین آن، مرد مکلف به پرداخت آن است و حق پس گرفتن آن را ندارد حتی اگر مهریه سنگین باشد.<ref>سورهٔ نساء، آیهٔ 20.</ref> | |||
== مقدار مهریه == | |||
اگرچه در روایات اسلامی به مهریههای سبک و مَهر السنة<ref>مَهر السُّنة، مهریهٔ مقرر پیامبر خدا برای زنان و دختران خود بود که معادل پانصد درهم یا پنجاه دینار است. صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص167.</ref> سفارش شده اما مقدار مشخص و ثابتی در آن تکلیف نشده است. بهطور مثال مهریهٔ هیچیک از زنان [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] از پانصد درهم تجاوز نکرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11015/15/64 نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1407ق، ج15، ص64.]</ref> در روایتی آمده که مهریهٔ پیامبر دو «اوقیه» و یک «نشاء» بود که یک اوقیه معادل چهل درهم است و نشاء معادل نصف اوقیه است یعنی بیست درهم.<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/21/246 حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، 1409ق، ج21، ص246.]</ref> همچنین کابین بانوان [[مسلمان]] در عصر پیامبر دوازده اوقیه و نیم طلا بود و بهای آن با نقرهٔ خالص پانصد درهم میشد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/7/356 طوسی، تهذیب الاحکام، بیتا، ج7، ص356.]</ref> بر اساس روایتی دیگر، پیامبر به شخصی که قصد ازدواج داشت و توانایی پراخت مهریه نداشت، توصیه کرد که حتی با تعیین یک انگشتری از آهن بهعنوان مهریه، ازدواج کند.<ref>بیهقی، السنن الکبری، 1424ق، ج7، ص242؛ بخاری، الجامع الصحیح المختصر، 1407ق، ج5، ص1987.</ref> | |||
== انواع مهریه == | |||
مهریه از دو جهت قابل دستهبندی است: | |||
=== بر اساس تعیین مهر === | |||
'''مهر المثل''': این مهریه بهموجب قرارداد تعیین نمیشود بلکه بنا بر عرف و عادت و با توجه به وضع زن مانند پایگاه اجتماعی، موقعیت مالی، موقعیت خانوادگی، سن و زیبایی و متناسب با شأن زن مشخص میگردد.<ref>صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص183.</ref> | |||
'''مهر المسمّی''': اگر مهر، ضمن عقد نکاح یا بعداً به تراضی معین شود مهر المسمی گفته میشود.<ref>خویباری، «تحلیلی بر ماهیت حقوقی «مهر المسمی» و آثار آن در فقه امامیه و حقوق ایران»، 1390ش، ص279.</ref> | |||
'''مهر المتعه''': هرگاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر، زن را [[طلاق]] دهد، آن زن مستحق مهر المتعه است.<ref>قانون مدنی، ماده 1093.</ref> | |||
=== براساس شرط استطاعت === | |||
'''عند المطالبه''': «عند المطالبه» بهمعنی هنگام مطالبه است. مهریهای که هر زمان زن آن را مطالبه کند، مرد باید آن را بپردازد و در صورتی که مرد آن را نپردازد، زن میتواند از مراجع قانونی برای مطالبه آن اقدام کند. | |||
'''عند الاستطاعه''': «عند الاستطاعه» بهمعنی هنگام توانایی است. توانایی در اینجا بهمعنی توانایی مالی است و مراد از مهریه عند الاستطاعه، مهریهای است که مرد هر زمان که توانایی مالی داشته باشد ملزم به پرداخت آن است. در مهریه عندالاستطاعه زن، باید استطاعت و توانایی مرد را اثبات کند.<ref>«انواع مهریه اعم از مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالمسمی»، وبلاگ حقوقی دینا.</ref> | |||
== فلسفه مهریه == | |||
استاد مطهری مَهر را تدبیر ماهرانهای دانسته که در متن آفرینش، برای تعدیل روابط زن و مرد و پیوند آنها به یکدیگر بهکار گرفته شده است؛<ref>مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بیتا، ص199.</ref> زن و مرد اگرچه از زندگی [[رابطه زناشویی|زناشویی]] بهطور یکسان سود میبرند اما در صورت جدایی، زن متحمل خسارات بیشتری نسبت به مرد خواهد شد؛ مانند اینکه مردان پس از جدایی امکان بیشتری برای ازدواج مجدد دارند و این فرصت دربارهٔ زنان بهویژه با افزایش سن، بسیار کمتر است. در این شرایط، مهر وسیلهای برای تأمین زندگی زن در آینده است. همچنین مهر، پشتوانهای برای رعایت حقوق زن در زندگی زناشویی است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/3747/19435/مهریه-از-دیدگاه-اسلام قادری، «مهریه از دیدگاه اسلام»، 1386ش.]</ref> | |||
== پیامدهای مهریهٔ سنگین == | |||
مَهریه در اسلام جنبهٔ ابزاری دارد و از اهداف ازدواج نیست. افزایش مهریه اگرچه [[طلاق]] را برای مرد مشکل میسازد، اما در گذر زمان و در گستره جامعه، پیامدهای آشکار و نهانی را در پی دارد که هنجارهای اجتماعی را سست میکند. افزایش سن ازدواج، عدم تأمین نیازهای روحی و جسمی جوانان، تغییر در شیوهٔ [[همسرگزینی دختران|همسرگزینی]]، کاهش نرخ ازدواج، ایجاد دشمنی و بدبینی، طلاق عاطفی، کمرنگ شدن ارزشهای دینی، [[افسردگی]]، رواج فحشاء، حیلهگری و بداخلاقی، عدم [[وفای به عهد|وفای بهعهد]] و از بین رفتن سرمایههای اجتماعی از جمله این پیامدها است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/246356/آسیب-شناسی-مهریه-و-عوامل-فرهنگی-اجتماعی-و-اقتصادی-موثر-بر-آن قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص124.]</ref> در مواردی گزارش شده است که مهریهٔ زیاد، موجب قتل زنان توسط شوهران گردیده است.<ref>روزنامه اعتماد، شماره 3533، تاریخ سوم خرداد 1395، ص14.</ref> | |||
مجموعهٔ این پیامدها سبب شده که در فرایند ازدواج و انگارههای شناختی خواستاران ازدواج و همچنین در ذهن خانوادهٔ آنها نسبت به ازدواج دیدگاههای منفی شکل بگیرد و از آن گریزان شوند. پیامبر خدا در موضعی [[دعا]] کرد که از مهریهٔ زنان یکی از قبائل کاسته شود و در کنار این دعا، برای سقوط حکومت غسانیان نیز دعا کرد.<ref>ابن قتیبة دینوری، عیون الأخبار، بیتا، ج4، ص70.</ref> برخی از اندیشمندان، این همنشینی را بیانگر اهمیت و خطرآفرین بودن هر دو مقوله دانستهاند. | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
== منابع == | |||
{{آغاز منابع}} | |||
* قرآن کریم | |||
* ابنقتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم، عیون الأخبار، بیروت، دار الکتاب العربی، بیتا. | |||
* «انواع مهریه اعم از مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالمسمی»، وبلاگ حقوقی دینا، تاریخ بازدید: ۳۰ آبان ۱۴۰۰ش. | |||
* بخاری، محمد بن إسماعیل، الجامع الصحیح المختصر، بهتحقیق مصطفی دیب البغا، بیروت، دار ابنکثیر، ۱۴۰۷ق. | |||
* بیهقی، ابوبکر، السنن، بهتحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۴ق. | |||
* حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، بهتحقیق مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق. | |||
* خویباری، حامد، «تحلیلی بر ماهیت حقوقی «مهر المسمی» و آثار آن در فقه امامیه و حقوق ایران»، مطالعات فقه اسلامی و حقوق، شماره ۴۱، ۱۳۹۰ش. | |||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۸ش. | |||
* صفایی، حسین و اسدالله امامی، حقوق خانواده، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۵ش. | |||
* طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بیتا. | |||
* قادری، زهره، «مهریه از دیدگاه اسلام»، مجله شمیم یاس، شماره ۶، ۱۳۸۲ش. | |||
* قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران. | |||
* قلیزاده، آذر و سحر غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، جامعهشناسی زنان دانشگاه آزاد واحد مرودشت، شماره ۱، ۱۳۹۰ش. | |||
* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، قم، صدرا، بیتا. | |||
* معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، زرین، ۱۳۸۲ش. | |||
* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چ ششم، ۱۴۰۰ق. | |||
* نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بهتحقیق مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۸ق. | |||
{{پایان منابع}} | |||
ویکی ز | |||
'''{{درشت|مهریه}}'''؛ پیشکش مالی مرد به زن برای درخواست ازدواج. | |||
مهریه هدیهای مالی و نشانهای از صداقت و علاقهٔ مرد به زن است. مهر با [[حیا]] و [[عفاف|عفاف زن]] هم ریشه است و نماد قدرشناسی مرد بابت زیست عفیفانه دختر در دوران تجرد است. مهریه در اسلام بهای خرید زن نیست؛ بلکه پیشکشی مالی به جهت ابراز محبت مرد به زن است. | |||
== مفهومشناسی == | |||
«مهریه» مالی است که داماد موقع ازدواج به عروس میدهد<ref>- [https://vajehyab.com/dehkhoda/مهریه?q=مهریه دهخدا، لغتنامه، «ذیل وازۀ مهریه».]</ref> و اصطلاح حقوقی «مهر» یا «صداق» مالی است که با عقد ازدواج مرد ملزم به پرداخت آن به زن است.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> در قرآن از مهریه با عناوین «صداق»، «نحله»، «فریضه» و «اجر» یاد شده است.<ref>- [https://ensani.ir/file/download/article/1668919045-10146-50-31.pdf فتحی و دیگران، «معناشناسی و شبکۀ معنایی واژگان هم ارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهم السلام»، 1401ش، ص505 و 506.]</ref> | |||
== تاریخچه == | |||
قبل از اسلام در دوران جاهلیت، ازدواج بر سه رکن؛ خواستگاری، مهریه و عقد استوار بود وگاهی اوقات صرفاً با پرداخت مهریه بدون آنکه عقدی صورت پذیرد، ازدواج انجام میشد و پرداخت مهریه از طرف داماد و توافق بر آن، به منزلهٔ عقد بود. اعراب بادیهنشین قبل از اسلام، مهریه را مختص به خود میدانستند و چیزی از آن را به زنان نمیدادند. اعراب بادیهنشین به جای وجه نقد رسم داشتند که خواستگار بهعنوان مهریه تعدادی شتر را تا خیمه زن بیاورد؛ اما عرب شهرنشین وجه نقد را ترجیح میداد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/46078/گونه-هاى-ازدواج-در-عصر-جاهلى منتظری مقدم، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> | |||
== فلسفه مهریه == | |||
از مهمترین حکمتهای تشریع مهریه در اسلام میتوان به موارد ذیل اشاره کرد: | |||
# مهریه دارای دو جهت است: از یک سو نماد صداقت مرد و از سوی دیگر حکایتگر تجلیل و سپاس از طرف مقابل است.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/110387/تأملی-بر-چیستی-و-چرایی-مهریه- «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> | |||
# زن به حکم حیا، عفت و اصالت دریافته است که عزت و احترام او به این است که خود را در امر [[ازدواج دانشجویی|ازدواج]]، رایگان در اختیار مرد قرار ندهد.<ref>- [https://basijnews.ir/fa/news/8953296/مهریه-عاملی-برای-بالا-رفتن-نرخ-طلاق-یا-دوام «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.]</ref> | |||
# مهریه شخصیت و عزت زن را حفظ میکند. معمولاً هدیه را به کسی میدهند که دل را به او سپردهاند و برایش قدر و منزلتی قائل هستند.<ref>- [https://www.olgou.ir/downloads/Ketab/ketab03/55.pdf عظیمزادۀ اردبیلی، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسئلة مطالبة مهریه و راهکارهای بازدارنده«،1402ش، ص1127.]</ref> | |||
# تعدیل روابط خانوادگی؛ قانون خلقت زن را مظهر غرور و بینیازی و مطلوبیت و مرد را مظهر نیاز و طلب قرار داده است. این مرد است که علیرغم توان بیشتر جسمی در مقابل زن اظهار نیاز میکند و به [[خواستگاری|خواستگاری زن]] میرود. پرداخت مهریه از طرف مرد به زن احترام به شخصیت زن است تا رایگان در اختیار مرد قرار نگیرد. | |||
# با توجه به شرایط جسمی زن و توان کمتر برای تجارت و کسب اقتصادی، پرداخت مهریه پشتوانهای اقتصادی و مالی برای زن محسوب میشود. امام رضا با توجه به اشتغال زن به امور خانهداری و فرزندآوری پرداخت مهریه به زن را درآمدی اقتصادی برای زن معرفی میکند. | |||
# استحکام روابط خانوادگی؛ اضافه شدن شرایط و مقررات به هر قرارداد و عقدی حاکی از اهمیت آن است و مهریه از شرایط وجوب عقد دائم و موقت است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/29 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص29-30.]</ref> | |||
# قدرشناسی از جانب مرد برای زیست عفیفانهٔ دختر در دوران قبل از ازدواج است. | |||
# ضمانتی برای استقلال و پشتوانهٔ مالی زن به ویژه بعد از جدایی یا فوت شوهر است.<ref>- [https://basijnews.ir/fa/news/8953296/مهریه-عاملی-برای-بالا-رفتن-نرخ-طلاق-یا-دوام «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.]</ref> | |||
== اقسام مهریه == | |||
مهریه از دو جهت قابل تقسیم است، یکی از لحاظ میزان مهریه و دیگری بهجهت زمان پرداخت. | |||
اقسام مهریه از حیث میزان مهریه را میتوان به موارد ذیل تقسیم کرد: | |||
# '''مهرالمسمی:''' مهریهٔ مورد توافق [[لباس عروس اقوام ایرانی|عروس]] و داماد را که در عقد ذکر میشود، مهرالمسمی میدانند. | |||
# '''مهرالسنه:''' میزان مهریهای است که پیامبر اسلام برای دختر خود معین کرده است و معادل پانصد درهم (۵/۲۶۲ مثقال نقره مسکوک) است. این میزان مهریه در اسلام مستحب است. | |||
# '''مهرالمثل:''' مقدار مهریهای که برای زنان مشابه فرد، معمول است. در مواردی که زن مهریهای را مشخص نکرده باشد یا مهریهٔ او ارزش مالی نداشته باشد برای او مهرالمثل تعیین میشود. عرف و شرایط خویشان زن در تعیین مقدار مهرالمثل أثرگذار است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/32 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33.]</ref> مهریه بهجهت زمان پرداخت نیز به حال (نقد) یا موجل (زماندار) تقسیم میشود. اگر مهریهٔ زن حال باشد (عندالمطالبه) زن هر زمان که بخواهد بعد از عقد حق مطالبه دارد؛ اما اگر مهریه موَجَّل باشد (عندالاستطاعه) تا فرارسیدن زمان آن، زن حق مطالبه ندارد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/34 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33 و34.]</ref> | |||
== آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای زنان == | |||
در اسلام حدی برای میزان مهریه مشخص نشده؛ اما مهریهٔ سبک و در حد توان زوج سفارش شده است.<ref>- [https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/416855/میزان-%c2«Ù
ÙرÛÙ%c2»-در-رÙاÙات-اسÙاÙ
Ù مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی» وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> مهریه در اسلام، نماد محبت و دوستی است و ارزشگذاری مادی آن موضوعیت ندارد همچنین در مسئلهٔ مهریه مهم بعد اخلاقی آن است و به همین جهت مهریهٔ زیاد با کرامت انسانی زن منافات دارد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/110387/تأملی-بر-چیستی-و-چرایی-مهریه- «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> سیرهٔ پیامبر اسلام نیز در ازدواج دخترش با مهریهٔ سبک، الگویی برای زنان مسلمان است.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> او در روایتی بهترین زنان امت را کسانی میداند که صورتشان زیباتر و مهرشان کمتر است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/5/324 کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص 324.]</ref> وی در سخنی دیگر کممهر بودن زنان را مایهٔ خوشیمنی و مبارکی میداند. امام علی هم مهریه زیاد را موجب دشمنی میداند.<ref>- [https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/416855/میزان-%c2«Ù
ÙرÛÙ%c2»-در-رÙاÙات-اسÙاÙ
Ù مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی» وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> پیامبر اسلام زنی را که مهر خود را به همسرش ببخشد مژده میدهد که بهازای هر دینار آن اجر آزادسازی بندگان را داشته باشد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11005/5/382/صداق_النساء کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص 382.]</ref> | |||
== آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای مردان == | |||
در نگاه اسلامی وضع مهریه برای شرایط [[طلاق عاطفی|طلاق]] و جدایی زوجین نیست؛ بلکه عاملی برای محبت و صداقت مرد است و مردان مسلمان پرداخت مهریه را حقی به گردن خود میدانند که مختص همسرانشان است. امام صادق مردی که مهری را مشخص کند؛ اما قصد پرداخت آن را نداشته باشد مانند سارق میداند. امام حسین هم در روایتی بیان میکند که ما مهر زنانمان را به خودشان پرداخت میکنیم تا در امور دلخواه و مختص خودشان هزینه کنند.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/34 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص34.]</ref> | |||
== مهریهٔ نامتعارف == | |||
یکی از پدیدههای مهم اجتماعی در ایران افزایش میزان مهریه است. انحراف این مسئلهٔ طبیعی از مدار صحیح خود مشکلات بسیاری را رقم زده است.<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.]</ref> در ذیل به مهمترین دلایل افزایش مهریه اشاره خواهد شد: | |||
* تفکر رایج و غلط نسیه بودن پرداخت مهریه در مردان؛ | |||
* غلیهٔ روحیات و نگرشهای مادی و اقتصادی در زنان که موجب شده تا مهریه زیاد را راهی برای کسب اقتصادی تلقی کنند. | |||
* عدم استیفای حقوق زنان در سایر حوزهها میتواند دلیلی برای جبران از طریق مهریهٔ زیاد باشد. | |||
* مهار طلاق و کنترل تنوعطلبی مردان؛ بهزعم برخی زنان با مهریهٔ سنگین میتوانند موجب استحکام کانون خانواده شوند. | |||
* ارتقای منزلت اجتماعی زنان و کمالیابی زنان؛ رشد اجتماعی و تحصیلاتی زنان در جوامع امروزی شأن و منزلت اجتماعی زنان را بالا برده است و این مسئله در افزایش میزان مهریه تأثیرگذار است. | |||
* بالارفتن هزینهها و تشریفات ازدواج؛ در این میان مهریهٔ سنگین مستمسکی برای جبران این تشریفات است. | |||
* شیوع ازدواجهای برون فامیلی؛ ضعف شناخت طرف مقابل و اعتماد به او در ازدواجهای غیر فامیلی یکی از علل مهریهٔهای نامتعارف است. | |||
* چشم هم چشمی و تفاخر برای میزان مهریه؛ | |||
* تضعیف اعتماد اجتماعی که موجب شده افزایش مهریه تدبیری برای کاهش ریسک و خطرات احتمالی باشد.<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.]</ref> | |||
* رواج [[روسپیگری|فحشا]]، حیلهگری و عدم وفای به عهد؛<ref>- [https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_1212_18cf7f1a13c6aaafe7c4455939ac7b64.pdf قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص124.]</ref> | |||
* غلبهٔ جنبهٔ مادی ازدواج بر جنبهٔ معنوی آن؛ طبیعت ازدواج معامله و تجارت نیست؛ بلکه زندگی دو انسان است که با کاهش مهریه جنبهٔ انسانی آن پررنگ میشود.<ref>- [http://pajuhesh.irc.ir/product/magazine/show.text/id/1428/order/164 «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> | |||
=== پیامدهای مهریهٔ نامتعارف === | |||
مهمترین پیامدهای منفی مهریهٔ زیاد در جامعه عبارتند از: | |||
* افزایش سن ازدواج؛ مطابق پژوهشهای انجام شده، میان افزایش میانگین سن ازدواج در بین دختران و تعیین مهریههای غیرمتعارف رابطه معناداری وجود دارد. | |||
* کاهش نرخ ازدواج؛ افزایش مهریههای سنگین و نامتعارف یکی از عوامل مؤثر در کاهش نرخ ازدواج در جامعه محسوب میشود. | |||
* ایجاد خصومت و دشمنی؛ مهریهای که قرار بود موجب مهر و محبت و نزدیک شدن قلبها شود وقتی از میزان متعارف خارج میشود از همان ابتدای شروع زندگی موجب بذر دشمنی و کینه میشود؛ | |||
* تحمل اجباری زندگی تصنعی بهدلیل مهریهٔ بالا؛ | |||
* احتمال سوداگرایی از سمت زنانی که با این شیوه به دنبال کسب اقتصادی هستند؛ | |||
* تحتالشعاع قرار گرفتن ارزشهای دینی؛<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.]</ref> | |||
* [[خشونت علیه زنان]] و تحت فشار قرار دادن آنها برای رضایت بخشش مهریه.<ref>- [https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_1212_18cf7f1a13c6aaafe7c4455939ac7b64.pdf قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص130.]</ref> | |||
== احکام مهریه در اسلام == | |||
مهمترین احکام مرتبط با مهریه در اسلام عبارتند از: | |||
* مقدار مهریه وابسته به توافق و رضایت دختر و پسر است و هر میزان که توافق کنند صحیح است؛<ref>[https://lib.eshia.ir/26378/1/36 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.]</ref> اما از نظر برخی از فقها کسی که بدون درایت مهریهٔ سنگین را میپذیرد، هم دلیلی بر سفاهت آن و هم دلیلی برنداشتن قصد جدی به پرداخت آن است که در این صورت، مهریه باطل و به مهرالمثل تبدیل میشود.<ref>- [https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/416855/میزان-%c2«Ù
ÙرÛÙ%c2»-در-رÙاÙات-اسÙاÙ
Ù مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> | |||
* مهریه در اسلام مختص دختر است و هیچکس در آن سهیم نیست. | |||
* مالک بودن مقدار مهریه در زمان تعیین، لازم نیست. | |||
* مهریه باید در زمان تعیین معین باشد و ابهام نداشته باشد. | |||
* مهریه باید در زمان تعیین، مالیت و ارزش اقتصادی و قابلیت مالکیت داشته باشد. مهریه قرار دادن اموری مانند عین مثل باغ یا سکه، دین مثل سفته، منفعت، کار، آموزش و حقوق مالی صحیح است. | |||
* اگر یکی از دو زوج قبل از عمل زناشویی از دنیا برود میزان پرداختی مهریه نصف میشود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/26378/1/36 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.]</ref> | |||
== مهریه در قانون مدنی == | |||
در قانون مدنی ایران قوانینی برای مهریه تعیین شده است. در مادهٔ ۱۰۸۲ بیان شده که به مجرّد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بکند، بر مالکیت زن و حق تصرف او در مهر دلالت دارد. مادهٔ ۱۰۸۰ هم تعیین مهر را وابسته به توافق و رضایت طرفین میداند. مادهٔ ۱۰۸۵ ایفای وظایف زناشویی زن را وابسته به پرداخت مهر به زن میداند.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> | |||
در گذشته اگر مهریه زن عندالمطالبه بود در صورت درخواست از مرد و عدم پرداخت، از لحاظ قانونی مرد روانه زندان میشد؛ اما براساس مادهٔ ۲۲ قانون حمایت از خانواده (مصوب ۱۳۹۱) اگر مهریه زن بیش از ۱۱۰ عدد سکه طلا باشد و مرد علیرغم استطاعت مالی پرداخت نکند به درخواست زوجه به زندان میرود در غیر اینصورت (عدم استطاعت پرداخت) باید به مرور زمان پرداخت کند.<ref>- [https://flj.isu.ac.ir/article_56653_b1c8fd4e150bbd5f2bcb8b29084d448b.pdf کاویار و دیگران، «تحلیل ماده 22 قانون حمایت خانواده (مصوب1391) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوۀ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (1394)»، 1394ش، ص105.]</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس|۲}} | |||
== منابع == | |||
* «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب:۲۱ دی ۱۳۹۶ش. | |||
* تأملی بر چیستی و چرایی مهریه»، تهران، مجلهٔ حوراء، شمارهٔ سیزدهم، وبسایت علوم انسانی، تاریخ درج مطلب ۱۳۸۴ش. | |||
* حبیبی، محمد اسحاق، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، قم، مجلهٔ معرفت، سال شانزدهم، شمارهٔ ۱۱۸، ۱۳۸۶ش. | |||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | |||
* عظیمزاده اردبیلی، فائزه، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسألهٔ مطالبهٔ مهریه و راهکارهای بازدارنده»، تهران، اندیشههای راهبردی زن و خانواده، شماره ۸۷، ۱۴۰۲ش. | |||
* فتحی، فاطمه و دیگران، «معناشناسی و شبکهٔ معنایی واژگان همارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهمالسلام»، مجلهٔ پیشرفتهای نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزشوپرورش سال پنجم، شمارهٔ ۵۰، مرداد ۱۴۰۱ش. | |||
* قلیزاده، آذر و غفاریان، سحر، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، تهران، فصلنامهٔ علمی پژوهشی جامعهشناسی زنان، سال دوم، شمارهٔ اول، ۱۳۹۰ش. | |||
* کاویار، حسین و دیگران، «تحلیل مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (۱۳۹۴)»، تهران، دو فصلنامهٔ علمی ترویجی فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، شمارهٔ ۶۳، ۱۳۹۴ش. | |||
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | |||
* مکارم شیرازی، ناصر، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | |||
* مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۷۱ش. | |||
*منتظری مقدم، حامد، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، دو فصلنامهٔ تاریخ اسلام در آینهٔ پژوهش، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شماره چهارم، ۱۳۸۴ش. | |||
* «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۳۹۶ش. | |||
* «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش. | |||
* یوسفیان، نعمتالله، احکام اقتصادی خانواده، تهران، نمایندگی ولیفقیه سپاه پاسدران انقلاب اسلامی، بیتا. | |||
ویکی ج | |||
{{ازدواج}} | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۷
پادکست مقاله | 🡇
|
مهریه؛ پیشکش مالی مرد به زن برای درخواست ازدواج.
مهریه هدیهای مالی و نشانهای از صداقت و علاقهٔ مرد به زن است. مهر با حیا و عفاف زن هم ریشه است و نماد قدرشناسی مرد بابت زیست عفیفانه دختر در دوران تجرد است. مهریه در اسلام بهای خرید زن نیست؛ بلکه پیشکشی مالی به جهت ابراز محبت مرد به زن است.
مفهومشناسی
«مهریه» مالی است که داماد موقع ازدواج به عروس میدهد[۱] و اصطلاح حقوقی «مهر» یا «صداق» مالی است که با عقد ازدواج مرد ملزم به پرداخت آن به زن است.[۲] در قرآن از مهریه با عناوین «صداق»، «نحله»، «فریضه» و «اجر» یاد شده است.[۳]
تاریخچه
قبل از اسلام در دوران جاهلیت، ازدواج بر سه رکن؛ خواستگاری، مهریه و عقد استوار بود وگاهی اوقات صرفاً با پرداخت مهریه بدون آنکه عقدی صورت پذیرد، ازدواج انجام میشد و پرداخت مهریه از طرف داماد و توافق بر آن، به منزلهٔ عقد بود. اعراب بادیهنشین قبل از اسلام، مهریه را مختص به خود میدانستند و چیزی از آن را به زنان نمیدادند. اعراب بادیهنشین به جای وجه نقد رسم داشتند که خواستگار بهعنوان مهریه تعدادی شتر را تا خیمه زن بیاورد؛ اما عرب شهرنشین وجه نقد را ترجیح میداد.[۴]
فلسفه مهریه
از مهمترین حکمتهای تشریع مهریه در اسلام میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- مهریه دارای دو جهت است: از یک سو نماد صداقت مرد و از سوی دیگر حکایتگر تجلیل و سپاس از طرف مقابل است.[۵]
- زن به حکم حیا، عفت و اصالت دریافته است که عزت و احترام او به این است که خود را در امر ازدواج، رایگان در اختیار مرد قرار ندهد.[۶]
- مهریه شخصیت و عزت زن را حفظ میکند. معمولاً هدیه را به کسی میدهند که دل را به او سپردهاند و برایش قدر و منزلتی قائل هستند.[۷]
- تعدیل روابط خانوادگی؛ قانون خلقت زن را مظهر غرور و بینیازی و مطلوبیت و مرد را مظهر نیاز و طلب قرار داده است. این مرد است که علیرغم توان بیشتر جسمی در مقابل زن اظهار نیاز میکند و به خواستگاری زن میرود. پرداخت مهریه از طرف مرد به زن احترام به شخصیت زن است تا رایگان در اختیار مرد قرار نگیرد.
- با توجه به شرایط جسمی زن و توان کمتر برای تجارت و کسب اقتصادی، پرداخت مهریه پشتوانهای اقتصادی و مالی برای زن محسوب میشود. امام رضا با توجه به اشتغال زن به امور خانهداری و فرزندآوری پرداخت مهریه به زن را درآمدی اقتصادی برای زن معرفی میکند.
- استحکام روابط خانوادگی؛ اضافه شدن شرایط و مقررات به هر قرارداد و عقدی حاکی از اهمیت آن است و مهریه از شرایط وجوب عقد دائم و موقت است.[۸]
- قدرشناسی از جانب مرد برای زیست عفیفانهٔ دختر در دوران قبل از ازدواج است.
- ضمانتی برای استقلال و پشتوانهٔ مالی زن به ویژه بعد از جدایی یا فوت شوهر است.[۹]
اقسام مهریه
مهریه از دو جهت قابل تقسیم است، یکی از لحاظ میزان مهریه و دیگری بهجهت زمان پرداخت.
اقسام مهریه از حیث میزان مهریه را میتوان به موارد ذیل تقسیم کرد:
- مهرالمسمی: مهریهٔ مورد توافق عروس و داماد را که در عقد ذکر میشود، مهرالمسمی میدانند.
- مهرالسنه: میزان مهریهای است که پیامبر اسلام برای دختر خود معین کرده است و معادل پانصد درهم (۵/۲۶۲ مثقال نقره مسکوک) است. این میزان مهریه در اسلام مستحب است.
- مهرالمثل: مقدار مهریهای که برای زنان مشابه فرد، معمول است. در مواردی که زن مهریهای را مشخص نکرده باشد یا مهریهٔ او ارزش مالی نداشته باشد برای او مهرالمثل تعیین میشود. عرف و شرایط خویشان زن در تعیین مقدار مهرالمثل أثرگذار است.[۱۰] مهریه بهجهت زمان پرداخت نیز به حال (نقد) یا موجل (زماندار) تقسیم میشود. اگر مهریهٔ زن حال باشد (عندالمطالبه) زن هر زمان که بخواهد بعد از عقد حق مطالبه دارد؛ اما اگر مهریه موَجَّل باشد (عندالاستطاعه) تا فرارسیدن زمان آن، زن حق مطالبه ندارد.[۱۱]
آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای زنان
در اسلام حدی برای میزان مهریه مشخص نشده؛ اما مهریهٔ سبک و در حد توان زوج سفارش شده است.[۱۲] مهریه در اسلام، نماد محبت و دوستی است و ارزشگذاری مادی آن موضوعیت ندارد همچنین در مسئلهٔ مهریه مهم بعد اخلاقی آن است و به همین جهت مهریهٔ زیاد با کرامت انسانی زن منافات دارد.[۱۳] سیرهٔ پیامبر اسلام نیز در ازدواج دخترش با مهریهٔ سبک، الگویی برای زنان مسلمان است.[۱۴] او در روایتی بهترین زنان امت را کسانی میداند که صورتشان زیباتر و مهرشان کمتر است.[۱۵] وی در سخنی دیگر کممهر بودن زنان را مایهٔ خوشیمنی و مبارکی میداند. امام علی هم مهریه زیاد را موجب دشمنی میداند.[۱۶] پیامبر اسلام زنی را که مهر خود را به همسرش ببخشد مژده میدهد که بهازای هر دینار آن اجر آزادسازی بندگان را داشته باشد.[۱۷]
آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای مردان
در نگاه اسلامی وضع مهریه برای شرایط طلاق و جدایی زوجین نیست؛ بلکه عاملی برای محبت و صداقت مرد است و مردان مسلمان پرداخت مهریه را حقی به گردن خود میدانند که مختص همسرانشان است. امام صادق مردی که مهری را مشخص کند؛ اما قصد پرداخت آن را نداشته باشد مانند سارق میداند. امام حسین هم در روایتی بیان میکند که ما مهر زنانمان را به خودشان پرداخت میکنیم تا در امور دلخواه و مختص خودشان هزینه کنند.[۱۸]
مهریهٔ نامتعارف
یکی از پدیدههای مهم اجتماعی در ایران افزایش میزان مهریه است. انحراف این مسئلهٔ طبیعی از مدار صحیح خود مشکلات بسیاری را رقم زده است.[۱۹] در ذیل به مهمترین دلایل افزایش مهریه اشاره خواهد شد:
- تفکر رایج و غلط نسیه بودن پرداخت مهریه در مردان؛
- غلیهٔ روحیات و نگرشهای مادی و اقتصادی در زنان که موجب شده تا مهریه زیاد را راهی برای کسب اقتصادی تلقی کنند.
- عدم استیفای حقوق زنان در سایر حوزهها میتواند دلیلی برای جبران از طریق مهریهٔ زیاد باشد.
- مهار طلاق و کنترل تنوعطلبی مردان؛ بهزعم برخی زنان با مهریهٔ سنگین میتوانند موجب استحکام کانون خانواده شوند.
- ارتقای منزلت اجتماعی زنان و کمالیابی زنان؛ رشد اجتماعی و تحصیلاتی زنان در جوامع امروزی شأن و منزلت اجتماعی زنان را بالا برده است و این مسئله در افزایش میزان مهریه تأثیرگذار است.
- بالارفتن هزینهها و تشریفات ازدواج؛ در این میان مهریهٔ سنگین مستمسکی برای جبران این تشریفات است.
- شیوع ازدواجهای برون فامیلی؛ ضعف شناخت طرف مقابل و اعتماد به او در ازدواجهای غیر فامیلی یکی از علل مهریهٔهای نامتعارف است.
- چشم هم چشمی و تفاخر برای میزان مهریه؛
- تضعیف اعتماد اجتماعی که موجب شده افزایش مهریه تدبیری برای کاهش ریسک و خطرات احتمالی باشد.[۲۰]
- رواج فحشا، حیلهگری و عدم وفای به عهد؛[۲۱]
- غلبهٔ جنبهٔ مادی ازدواج بر جنبهٔ معنوی آن؛ طبیعت ازدواج معامله و تجارت نیست؛ بلکه زندگی دو انسان است که با کاهش مهریه جنبهٔ انسانی آن پررنگ میشود.[۲۲]
پیامدهای مهریهٔ نامتعارف
مهمترین پیامدهای منفی مهریهٔ زیاد در جامعه عبارتند از:
- افزایش سن ازدواج؛ مطابق پژوهشهای انجام شده، میان افزایش میانگین سن ازدواج در بین دختران و تعیین مهریههای غیرمتعارف رابطه معناداری وجود دارد.
- کاهش نرخ ازدواج؛ افزایش مهریههای سنگین و نامتعارف یکی از عوامل مؤثر در کاهش نرخ ازدواج در جامعه محسوب میشود.
- ایجاد خصومت و دشمنی؛ مهریهای که قرار بود موجب مهر و محبت و نزدیک شدن قلبها شود وقتی از میزان متعارف خارج میشود از همان ابتدای شروع زندگی موجب بذر دشمنی و کینه میشود؛
- تحمل اجباری زندگی تصنعی بهدلیل مهریهٔ بالا؛
- احتمال سوداگرایی از سمت زنانی که با این شیوه به دنبال کسب اقتصادی هستند؛
- تحتالشعاع قرار گرفتن ارزشهای دینی؛[۲۳]
- خشونت علیه زنان و تحت فشار قرار دادن آنها برای رضایت بخشش مهریه.[۲۴]
احکام مهریه در اسلام
مهمترین احکام مرتبط با مهریه در اسلام عبارتند از:
- مقدار مهریه وابسته به توافق و رضایت دختر و پسر است و هر میزان که توافق کنند صحیح است؛[۲۵] اما از نظر برخی از فقها کسی که بدون درایت مهریهٔ سنگین را میپذیرد، هم دلیلی بر سفاهت آن و هم دلیلی برنداشتن قصد جدی به پرداخت آن است که در این صورت، مهریه باطل و به مهرالمثل تبدیل میشود.[۲۶]
- مهریه در اسلام مختص دختر است و هیچکس در آن سهیم نیست.
- مالک بودن مقدار مهریه در زمان تعیین، لازم نیست.
- مهریه باید در زمان تعیین معین باشد و ابهام نداشته باشد.
- مهریه باید در زمان تعیین، مالیت و ارزش اقتصادی و قابلیت مالکیت داشته باشد. مهریه قرار دادن اموری مانند عین مثل باغ یا سکه، دین مثل سفته، منفعت، کار، آموزش و حقوق مالی صحیح است.
- اگر یکی از دو زوج قبل از عمل زناشویی از دنیا برود میزان پرداختی مهریه نصف میشود.[۲۷]
مهریه در قانون مدنی
در قانون مدنی ایران قوانینی برای مهریه تعیین شده است. در مادهٔ ۱۰۸۲ بیان شده که به مجرّد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بکند، بر مالکیت زن و حق تصرف او در مهر دلالت دارد. مادهٔ ۱۰۸۰ هم تعیین مهر را وابسته به توافق و رضایت طرفین میداند. مادهٔ ۱۰۸۵ ایفای وظایف زناشویی زن را وابسته به پرداخت مهر به زن میداند.[۲۸]
در گذشته اگر مهریه زن عندالمطالبه بود در صورت درخواست از مرد و عدم پرداخت، از لحاظ قانونی مرد روانه زندان میشد؛ اما براساس مادهٔ ۲۲ قانون حمایت از خانواده (مصوب ۱۳۹۱) اگر مهریه زن بیش از ۱۱۰ عدد سکه طلا باشد و مرد علیرغم استطاعت مالی پرداخت نکند به درخواست زوجه به زندان میرود در غیر اینصورت (عدم استطاعت پرداخت) باید به مرور زمان پرداخت کند.[۲۹]
پانویس
- ↑ - دهخدا، لغتنامه، «ذیل وازۀ مهریه».
- ↑ - حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.
- ↑ - فتحی و دیگران، «معناشناسی و شبکۀ معنایی واژگان هم ارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهم السلام»، 1401ش، ص505 و 506.
- ↑ - منتظری مقدم، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.
- ↑ - «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.
- ↑ - «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.
- ↑ - عظیمزادۀ اردبیلی، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسئلة مطالبة مهریه و راهکارهای بازدارنده«،1402ش، ص1127.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص29-30.
- ↑ - «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33 و34.
- ↑ - مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی» وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ - «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.
- ↑ - حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.
- ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص 324.
- ↑ - مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی» وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ - کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص 382.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص34.
- ↑ - «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.
- ↑ - «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.
- ↑ - قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص124.
- ↑ - «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه.
- ↑ - «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.
- ↑ - قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص130.
- ↑ یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.
- ↑ - مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.
- ↑ - حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.
- ↑ - کاویار و دیگران، «تحلیل ماده 22 قانون حمایت خانواده (مصوب1391) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوۀ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (1394)»، 1394ش، ص105.
منابع
- «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب:۲۱ دی ۱۳۹۶ش.
- تأملی بر چیستی و چرایی مهریه»، تهران، مجلهٔ حوراء، شمارهٔ سیزدهم، وبسایت علوم انسانی، تاریخ درج مطلب ۱۳۸۴ش.
- حبیبی، محمد اسحاق، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، قم، مجلهٔ معرفت، سال شانزدهم، شمارهٔ ۱۱۸، ۱۳۸۶ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
- عظیمزاده اردبیلی، فائزه، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسألهٔ مطالبهٔ مهریه و راهکارهای بازدارنده»، تهران، اندیشههای راهبردی زن و خانواده، شماره ۸۷، ۱۴۰۲ش.
- فتحی، فاطمه و دیگران، «معناشناسی و شبکهٔ معنایی واژگان همارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهمالسلام»، مجلهٔ پیشرفتهای نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزشوپرورش سال پنجم، شمارهٔ ۵۰، مرداد ۱۴۰۱ش.
- قلیزاده، آذر و غفاریان، سحر، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، تهران، فصلنامهٔ علمی پژوهشی جامعهشناسی زنان، سال دوم، شمارهٔ اول، ۱۳۹۰ش.
- کاویار، حسین و دیگران، «تحلیل مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (۱۳۹۴)»، تهران، دو فصلنامهٔ علمی ترویجی فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، شمارهٔ ۶۳، ۱۳۹۴ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
- مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۷۱ش.
- منتظری مقدم، حامد، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، دو فصلنامهٔ تاریخ اسلام در آینهٔ پژوهش، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شماره چهارم، ۱۳۸۴ش.
- «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۳۹۶ش.
- «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
- یوسفیان، نعمتالله، احکام اقتصادی خانواده، تهران، نمایندگی ولیفقیه سپاه پاسدران انقلاب اسلامی، بیتا.
ویکی ر
مهریه، مالی که زن با عقد نکاح، مالک آن میشود و مرد ملزم به پرداخت آن است.
مفهومشناسی مهریه
مَهریه بهمعنای مَهر و کابین است.[۱] به مقدار مال یا وجهی که هنگام ازدواج یا پس از آن، شوهر در عوض تمتع، به زن میدهد مهریه گویند.[۲] به تعبیری دقیقتر مهریه یا صداق مالی است که زن با ازدواج مالک آن میگردد و مرد به دادن آن ملزم میشود.[۳]
ماهیت مهریه
مهریه به تعبیر قرآن کریم هدیه است.[۴] در شرع، اسم برای چیزی است که در مقابل آمیزش با زن بهوسیلهٔ ازدواج یا وطی یا مرگ یا از بین بردن بکارت بهصورت اجباری واجب میشود.[۵]
در شریعت اسلام مهریه میتواند پول، یا عین یک شیء (قطعهای زمین، تختهای فرش یا مقداری طلا) یا منفعت (مانند آموختن بخشی از قرآن) باشد.[۶] تعیین مقدار مهریه بهعهدهٔ طرفین عقد است و پس از تعیین آن، مرد مکلف به پرداخت آن است و حق پس گرفتن آن را ندارد حتی اگر مهریه سنگین باشد.[۷]
مقدار مهریه
اگرچه در روایات اسلامی به مهریههای سبک و مَهر السنة[۸] سفارش شده اما مقدار مشخص و ثابتی در آن تکلیف نشده است. بهطور مثال مهریهٔ هیچیک از زنان پیامبر خدا از پانصد درهم تجاوز نکرد.[۹] در روایتی آمده که مهریهٔ پیامبر دو «اوقیه» و یک «نشاء» بود که یک اوقیه معادل چهل درهم است و نشاء معادل نصف اوقیه است یعنی بیست درهم.[۱۰] همچنین کابین بانوان مسلمان در عصر پیامبر دوازده اوقیه و نیم طلا بود و بهای آن با نقرهٔ خالص پانصد درهم میشد.[۱۱] بر اساس روایتی دیگر، پیامبر به شخصی که قصد ازدواج داشت و توانایی پراخت مهریه نداشت، توصیه کرد که حتی با تعیین یک انگشتری از آهن بهعنوان مهریه، ازدواج کند.[۱۲]
انواع مهریه
مهریه از دو جهت قابل دستهبندی است:
بر اساس تعیین مهر
مهر المثل: این مهریه بهموجب قرارداد تعیین نمیشود بلکه بنا بر عرف و عادت و با توجه به وضع زن مانند پایگاه اجتماعی، موقعیت مالی، موقعیت خانوادگی، سن و زیبایی و متناسب با شأن زن مشخص میگردد.[۱۳]
مهر المسمّی: اگر مهر، ضمن عقد نکاح یا بعداً به تراضی معین شود مهر المسمی گفته میشود.[۱۴]
مهر المتعه: هرگاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر، زن را طلاق دهد، آن زن مستحق مهر المتعه است.[۱۵]
براساس شرط استطاعت
عند المطالبه: «عند المطالبه» بهمعنی هنگام مطالبه است. مهریهای که هر زمان زن آن را مطالبه کند، مرد باید آن را بپردازد و در صورتی که مرد آن را نپردازد، زن میتواند از مراجع قانونی برای مطالبه آن اقدام کند.
عند الاستطاعه: «عند الاستطاعه» بهمعنی هنگام توانایی است. توانایی در اینجا بهمعنی توانایی مالی است و مراد از مهریه عند الاستطاعه، مهریهای است که مرد هر زمان که توانایی مالی داشته باشد ملزم به پرداخت آن است. در مهریه عندالاستطاعه زن، باید استطاعت و توانایی مرد را اثبات کند.[۱۶]
فلسفه مهریه
استاد مطهری مَهر را تدبیر ماهرانهای دانسته که در متن آفرینش، برای تعدیل روابط زن و مرد و پیوند آنها به یکدیگر بهکار گرفته شده است؛[۱۷] زن و مرد اگرچه از زندگی زناشویی بهطور یکسان سود میبرند اما در صورت جدایی، زن متحمل خسارات بیشتری نسبت به مرد خواهد شد؛ مانند اینکه مردان پس از جدایی امکان بیشتری برای ازدواج مجدد دارند و این فرصت دربارهٔ زنان بهویژه با افزایش سن، بسیار کمتر است. در این شرایط، مهر وسیلهای برای تأمین زندگی زن در آینده است. همچنین مهر، پشتوانهای برای رعایت حقوق زن در زندگی زناشویی است.[۱۸]
پیامدهای مهریهٔ سنگین
مَهریه در اسلام جنبهٔ ابزاری دارد و از اهداف ازدواج نیست. افزایش مهریه اگرچه طلاق را برای مرد مشکل میسازد، اما در گذر زمان و در گستره جامعه، پیامدهای آشکار و نهانی را در پی دارد که هنجارهای اجتماعی را سست میکند. افزایش سن ازدواج، عدم تأمین نیازهای روحی و جسمی جوانان، تغییر در شیوهٔ همسرگزینی، کاهش نرخ ازدواج، ایجاد دشمنی و بدبینی، طلاق عاطفی، کمرنگ شدن ارزشهای دینی، افسردگی، رواج فحشاء، حیلهگری و بداخلاقی، عدم وفای بهعهد و از بین رفتن سرمایههای اجتماعی از جمله این پیامدها است.[۱۹] در مواردی گزارش شده است که مهریهٔ زیاد، موجب قتل زنان توسط شوهران گردیده است.[۲۰]
مجموعهٔ این پیامدها سبب شده که در فرایند ازدواج و انگارههای شناختی خواستاران ازدواج و همچنین در ذهن خانوادهٔ آنها نسبت به ازدواج دیدگاههای منفی شکل بگیرد و از آن گریزان شوند. پیامبر خدا در موضعی دعا کرد که از مهریهٔ زنان یکی از قبائل کاسته شود و در کنار این دعا، برای سقوط حکومت غسانیان نیز دعا کرد.[۲۱] برخی از اندیشمندان، این همنشینی را بیانگر اهمیت و خطرآفرین بودن هر دو مقوله دانستهاند.
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، 1338ق، ذیل واژهٔ مهریه.
- ↑ معین، فرهنگ معین، 1382ش، ذیل واژهٔ مهریه.
- ↑ صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص166.
- ↑ سورهٔ نساء، آیهٔ 4.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام،، 1362ش، ج31، ص2.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، 1362ش، ج31، ص3-4.
- ↑ سورهٔ نساء، آیهٔ 20.
- ↑ مَهر السُّنة، مهریهٔ مقرر پیامبر خدا برای زنان و دختران خود بود که معادل پانصد درهم یا پنجاه دینار است. صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص167.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1407ق، ج15، ص64.
- ↑ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، 1409ق، ج21، ص246.
- ↑ طوسی، تهذیب الاحکام، بیتا، ج7، ص356.
- ↑ بیهقی، السنن الکبری، 1424ق، ج7، ص242؛ بخاری، الجامع الصحیح المختصر، 1407ق، ج5، ص1987.
- ↑ صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص183.
- ↑ خویباری، «تحلیلی بر ماهیت حقوقی «مهر المسمی» و آثار آن در فقه امامیه و حقوق ایران»، 1390ش، ص279.
- ↑ قانون مدنی، ماده 1093.
- ↑ «انواع مهریه اعم از مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالمسمی»، وبلاگ حقوقی دینا.
- ↑ مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بیتا، ص199.
- ↑ قادری، «مهریه از دیدگاه اسلام»، 1386ش.
- ↑ قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص124.
- ↑ روزنامه اعتماد، شماره 3533، تاریخ سوم خرداد 1395، ص14.
- ↑ ابن قتیبة دینوری، عیون الأخبار، بیتا، ج4، ص70.
منابع
- قرآن کریم
- ابنقتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم، عیون الأخبار، بیروت، دار الکتاب العربی، بیتا.
- «انواع مهریه اعم از مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالمسمی»، وبلاگ حقوقی دینا، تاریخ بازدید: ۳۰ آبان ۱۴۰۰ش.
- بخاری، محمد بن إسماعیل، الجامع الصحیح المختصر، بهتحقیق مصطفی دیب البغا، بیروت، دار ابنکثیر، ۱۴۰۷ق.
- بیهقی، ابوبکر، السنن، بهتحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۴ق.
- حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، بهتحقیق مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق.
- خویباری، حامد، «تحلیلی بر ماهیت حقوقی «مهر المسمی» و آثار آن در فقه امامیه و حقوق ایران»، مطالعات فقه اسلامی و حقوق، شماره ۴۱، ۱۳۹۰ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۸ش.
- صفایی، حسین و اسدالله امامی، حقوق خانواده، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۵ش.
- طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بیتا.
- قادری، زهره، «مهریه از دیدگاه اسلام»، مجله شمیم یاس، شماره ۶، ۱۳۸۲ش.
- قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران.
- قلیزاده، آذر و سحر غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، جامعهشناسی زنان دانشگاه آزاد واحد مرودشت، شماره ۱، ۱۳۹۰ش.
- مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، قم، صدرا، بیتا.
- معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، زرین، ۱۳۸۲ش.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چ ششم، ۱۴۰۰ق.
- نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بهتحقیق مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۸ق.
ویکی ز
مهریه؛ پیشکش مالی مرد به زن برای درخواست ازدواج.
مهریه هدیهای مالی و نشانهای از صداقت و علاقهٔ مرد به زن است. مهر با حیا و عفاف زن هم ریشه است و نماد قدرشناسی مرد بابت زیست عفیفانه دختر در دوران تجرد است. مهریه در اسلام بهای خرید زن نیست؛ بلکه پیشکشی مالی به جهت ابراز محبت مرد به زن است.
مفهومشناسی
«مهریه» مالی است که داماد موقع ازدواج به عروس میدهد[۱] و اصطلاح حقوقی «مهر» یا «صداق» مالی است که با عقد ازدواج مرد ملزم به پرداخت آن به زن است.[۲] در قرآن از مهریه با عناوین «صداق»، «نحله»، «فریضه» و «اجر» یاد شده است.[۳]
تاریخچه
قبل از اسلام در دوران جاهلیت، ازدواج بر سه رکن؛ خواستگاری، مهریه و عقد استوار بود وگاهی اوقات صرفاً با پرداخت مهریه بدون آنکه عقدی صورت پذیرد، ازدواج انجام میشد و پرداخت مهریه از طرف داماد و توافق بر آن، به منزلهٔ عقد بود. اعراب بادیهنشین قبل از اسلام، مهریه را مختص به خود میدانستند و چیزی از آن را به زنان نمیدادند. اعراب بادیهنشین به جای وجه نقد رسم داشتند که خواستگار بهعنوان مهریه تعدادی شتر را تا خیمه زن بیاورد؛ اما عرب شهرنشین وجه نقد را ترجیح میداد.[۴]
فلسفه مهریه
از مهمترین حکمتهای تشریع مهریه در اسلام میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- مهریه دارای دو جهت است: از یک سو نماد صداقت مرد و از سوی دیگر حکایتگر تجلیل و سپاس از طرف مقابل است.[۵]
- زن به حکم حیا، عفت و اصالت دریافته است که عزت و احترام او به این است که خود را در امر ازدواج، رایگان در اختیار مرد قرار ندهد.[۶]
- مهریه شخصیت و عزت زن را حفظ میکند. معمولاً هدیه را به کسی میدهند که دل را به او سپردهاند و برایش قدر و منزلتی قائل هستند.[۷]
- تعدیل روابط خانوادگی؛ قانون خلقت زن را مظهر غرور و بینیازی و مطلوبیت و مرد را مظهر نیاز و طلب قرار داده است. این مرد است که علیرغم توان بیشتر جسمی در مقابل زن اظهار نیاز میکند و به خواستگاری زن میرود. پرداخت مهریه از طرف مرد به زن احترام به شخصیت زن است تا رایگان در اختیار مرد قرار نگیرد.
- با توجه به شرایط جسمی زن و توان کمتر برای تجارت و کسب اقتصادی، پرداخت مهریه پشتوانهای اقتصادی و مالی برای زن محسوب میشود. امام رضا با توجه به اشتغال زن به امور خانهداری و فرزندآوری پرداخت مهریه به زن را درآمدی اقتصادی برای زن معرفی میکند.
- استحکام روابط خانوادگی؛ اضافه شدن شرایط و مقررات به هر قرارداد و عقدی حاکی از اهمیت آن است و مهریه از شرایط وجوب عقد دائم و موقت است.[۸]
- قدرشناسی از جانب مرد برای زیست عفیفانهٔ دختر در دوران قبل از ازدواج است.
- ضمانتی برای استقلال و پشتوانهٔ مالی زن به ویژه بعد از جدایی یا فوت شوهر است.[۹]
اقسام مهریه
مهریه از دو جهت قابل تقسیم است، یکی از لحاظ میزان مهریه و دیگری بهجهت زمان پرداخت.
اقسام مهریه از حیث میزان مهریه را میتوان به موارد ذیل تقسیم کرد:
- مهرالمسمی: مهریهٔ مورد توافق عروس و داماد را که در عقد ذکر میشود، مهرالمسمی میدانند.
- مهرالسنه: میزان مهریهای است که پیامبر اسلام برای دختر خود معین کرده است و معادل پانصد درهم (۵/۲۶۲ مثقال نقره مسکوک) است. این میزان مهریه در اسلام مستحب است.
- مهرالمثل: مقدار مهریهای که برای زنان مشابه فرد، معمول است. در مواردی که زن مهریهای را مشخص نکرده باشد یا مهریهٔ او ارزش مالی نداشته باشد برای او مهرالمثل تعیین میشود. عرف و شرایط خویشان زن در تعیین مقدار مهرالمثل أثرگذار است.[۱۰] مهریه بهجهت زمان پرداخت نیز به حال (نقد) یا موجل (زماندار) تقسیم میشود. اگر مهریهٔ زن حال باشد (عندالمطالبه) زن هر زمان که بخواهد بعد از عقد حق مطالبه دارد؛ اما اگر مهریه موَجَّل باشد (عندالاستطاعه) تا فرارسیدن زمان آن، زن حق مطالبه ندارد.[۱۱]
آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای زنان
در اسلام حدی برای میزان مهریه مشخص نشده؛ اما مهریهٔ سبک و در حد توان زوج سفارش شده است.[۱۲] مهریه در اسلام، نماد محبت و دوستی است و ارزشگذاری مادی آن موضوعیت ندارد همچنین در مسئلهٔ مهریه مهم بعد اخلاقی آن است و به همین جهت مهریهٔ زیاد با کرامت انسانی زن منافات دارد.[۱۳] سیرهٔ پیامبر اسلام نیز در ازدواج دخترش با مهریهٔ سبک، الگویی برای زنان مسلمان است.[۱۴] او در روایتی بهترین زنان امت را کسانی میداند که صورتشان زیباتر و مهرشان کمتر است.[۱۵] وی در سخنی دیگر کممهر بودن زنان را مایهٔ خوشیمنی و مبارکی میداند. امام علی هم مهریه زیاد را موجب دشمنی میداند.[۱۶] پیامبر اسلام زنی را که مهر خود را به همسرش ببخشد مژده میدهد که بهازای هر دینار آن اجر آزادسازی بندگان را داشته باشد.[۱۷]
آداب اخلاقی مهریه در اسلام برای مردان
در نگاه اسلامی وضع مهریه برای شرایط طلاق و جدایی زوجین نیست؛ بلکه عاملی برای محبت و صداقت مرد است و مردان مسلمان پرداخت مهریه را حقی به گردن خود میدانند که مختص همسرانشان است. امام صادق مردی که مهری را مشخص کند؛ اما قصد پرداخت آن را نداشته باشد مانند سارق میداند. امام حسین هم در روایتی بیان میکند که ما مهر زنانمان را به خودشان پرداخت میکنیم تا در امور دلخواه و مختص خودشان هزینه کنند.[۱۸]
مهریهٔ نامتعارف
یکی از پدیدههای مهم اجتماعی در ایران افزایش میزان مهریه است. انحراف این مسئلهٔ طبیعی از مدار صحیح خود مشکلات بسیاری را رقم زده است.[۱۹] در ذیل به مهمترین دلایل افزایش مهریه اشاره خواهد شد:
- تفکر رایج و غلط نسیه بودن پرداخت مهریه در مردان؛
- غلیهٔ روحیات و نگرشهای مادی و اقتصادی در زنان که موجب شده تا مهریه زیاد را راهی برای کسب اقتصادی تلقی کنند.
- عدم استیفای حقوق زنان در سایر حوزهها میتواند دلیلی برای جبران از طریق مهریهٔ زیاد باشد.
- مهار طلاق و کنترل تنوعطلبی مردان؛ بهزعم برخی زنان با مهریهٔ سنگین میتوانند موجب استحکام کانون خانواده شوند.
- ارتقای منزلت اجتماعی زنان و کمالیابی زنان؛ رشد اجتماعی و تحصیلاتی زنان در جوامع امروزی شأن و منزلت اجتماعی زنان را بالا برده است و این مسئله در افزایش میزان مهریه تأثیرگذار است.
- بالارفتن هزینهها و تشریفات ازدواج؛ در این میان مهریهٔ سنگین مستمسکی برای جبران این تشریفات است.
- شیوع ازدواجهای برون فامیلی؛ ضعف شناخت طرف مقابل و اعتماد به او در ازدواجهای غیر فامیلی یکی از علل مهریهٔهای نامتعارف است.
- چشم هم چشمی و تفاخر برای میزان مهریه؛
- تضعیف اعتماد اجتماعی که موجب شده افزایش مهریه تدبیری برای کاهش ریسک و خطرات احتمالی باشد.[۲۰]
- رواج فحشا، حیلهگری و عدم وفای به عهد؛[۲۱]
- غلبهٔ جنبهٔ مادی ازدواج بر جنبهٔ معنوی آن؛ طبیعت ازدواج معامله و تجارت نیست؛ بلکه زندگی دو انسان است که با کاهش مهریه جنبهٔ انسانی آن پررنگ میشود.[۲۲]
پیامدهای مهریهٔ نامتعارف
مهمترین پیامدهای منفی مهریهٔ زیاد در جامعه عبارتند از:
- افزایش سن ازدواج؛ مطابق پژوهشهای انجام شده، میان افزایش میانگین سن ازدواج در بین دختران و تعیین مهریههای غیرمتعارف رابطه معناداری وجود دارد.
- کاهش نرخ ازدواج؛ افزایش مهریههای سنگین و نامتعارف یکی از عوامل مؤثر در کاهش نرخ ازدواج در جامعه محسوب میشود.
- ایجاد خصومت و دشمنی؛ مهریهای که قرار بود موجب مهر و محبت و نزدیک شدن قلبها شود وقتی از میزان متعارف خارج میشود از همان ابتدای شروع زندگی موجب بذر دشمنی و کینه میشود؛
- تحمل اجباری زندگی تصنعی بهدلیل مهریهٔ بالا؛
- احتمال سوداگرایی از سمت زنانی که با این شیوه به دنبال کسب اقتصادی هستند؛
- تحتالشعاع قرار گرفتن ارزشهای دینی؛[۲۳]
- خشونت علیه زنان و تحت فشار قرار دادن آنها برای رضایت بخشش مهریه.[۲۴]
احکام مهریه در اسلام
مهمترین احکام مرتبط با مهریه در اسلام عبارتند از:
- مقدار مهریه وابسته به توافق و رضایت دختر و پسر است و هر میزان که توافق کنند صحیح است؛[۲۵] اما از نظر برخی از فقها کسی که بدون درایت مهریهٔ سنگین را میپذیرد، هم دلیلی بر سفاهت آن و هم دلیلی برنداشتن قصد جدی به پرداخت آن است که در این صورت، مهریه باطل و به مهرالمثل تبدیل میشود.[۲۶]
- مهریه در اسلام مختص دختر است و هیچکس در آن سهیم نیست.
- مالک بودن مقدار مهریه در زمان تعیین، لازم نیست.
- مهریه باید در زمان تعیین معین باشد و ابهام نداشته باشد.
- مهریه باید در زمان تعیین، مالیت و ارزش اقتصادی و قابلیت مالکیت داشته باشد. مهریه قرار دادن اموری مانند عین مثل باغ یا سکه، دین مثل سفته، منفعت، کار، آموزش و حقوق مالی صحیح است.
- اگر یکی از دو زوج قبل از عمل زناشویی از دنیا برود میزان پرداختی مهریه نصف میشود.[۲۷]
مهریه در قانون مدنی
در قانون مدنی ایران قوانینی برای مهریه تعیین شده است. در مادهٔ ۱۰۸۲ بیان شده که به مجرّد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بکند، بر مالکیت زن و حق تصرف او در مهر دلالت دارد. مادهٔ ۱۰۸۰ هم تعیین مهر را وابسته به توافق و رضایت طرفین میداند. مادهٔ ۱۰۸۵ ایفای وظایف زناشویی زن را وابسته به پرداخت مهر به زن میداند.[۲۸]
در گذشته اگر مهریه زن عندالمطالبه بود در صورت درخواست از مرد و عدم پرداخت، از لحاظ قانونی مرد روانه زندان میشد؛ اما براساس مادهٔ ۲۲ قانون حمایت از خانواده (مصوب ۱۳۹۱) اگر مهریه زن بیش از ۱۱۰ عدد سکه طلا باشد و مرد علیرغم استطاعت مالی پرداخت نکند به درخواست زوجه به زندان میرود در غیر اینصورت (عدم استطاعت پرداخت) باید به مرور زمان پرداخت کند.[۲۹]
پانویس
- ↑ - دهخدا، لغتنامه، «ذیل وازۀ مهریه».
- ↑ - حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.
- ↑ - فتحی و دیگران، «معناشناسی و شبکۀ معنایی واژگان هم ارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهم السلام»، 1401ش، ص505 و 506.
- ↑ - منتظری مقدم، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.
- ↑ - «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.
- ↑ - «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.
- ↑ - عظیمزادۀ اردبیلی، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسئلة مطالبة مهریه و راهکارهای بازدارنده«،1402ش، ص1127.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص29-30.
- ↑ - «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص33 و34.
- ↑ - مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی» وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ - «تأملی بر چیستی مهریه»، 1384ش، وبسایت جامع علوم انسانی.
- ↑ - حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.
- ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص 324.
- ↑ - مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی» وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ - کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص 382.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص34.
- ↑ - «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.
- ↑ - «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.
- ↑ - قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص124.
- ↑ - «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه.
- ↑ - «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان.
- ↑ - قلیزاده و غفاریان، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص130.
- ↑ یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.
- ↑ - مکارم شیرازی، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ - یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بیتا، ج1، ص 31-32 و36.
- ↑ - حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.
- ↑ - کاویار و دیگران، «تحلیل ماده 22 قانون حمایت خانواده (مصوب1391) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوۀ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (1394)»، 1394ش، ص105.
منابع
- «پایش جامعهشناختی مهریه»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب:۲۱ دی ۱۳۹۶ش.
- تأملی بر چیستی و چرایی مهریه»، تهران، مجلهٔ حوراء، شمارهٔ سیزدهم، وبسایت علوم انسانی، تاریخ درج مطلب ۱۳۸۴ش.
- حبیبی، محمد اسحاق، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، قم، مجلهٔ معرفت، سال شانزدهم، شمارهٔ ۱۱۸، ۱۳۸۶ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
- عظیمزاده اردبیلی، فائزه، «آسیبشناسی و تحلیل حقوقی مسألهٔ مطالبهٔ مهریه و راهکارهای بازدارنده»، تهران، اندیشههای راهبردی زن و خانواده، شماره ۸۷، ۱۴۰۲ش.
- فتحی، فاطمه و دیگران، «معناشناسی و شبکهٔ معنایی واژگان همارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهمالسلام»، مجلهٔ پیشرفتهای نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزشوپرورش سال پنجم، شمارهٔ ۵۰، مرداد ۱۴۰۱ش.
- قلیزاده، آذر و غفاریان، سحر، «آسیبشناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، تهران، فصلنامهٔ علمی پژوهشی جامعهشناسی زنان، سال دوم، شمارهٔ اول، ۱۳۹۰ش.
- کاویار، حسین و دیگران، «تحلیل مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی مصوب (۱۳۹۴)»، تهران، دو فصلنامهٔ علمی ترویجی فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، شمارهٔ ۶۳، ۱۳۹۴ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وبسایت آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
- مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۷۱ش.
- منتظری مقدم، حامد، «گونههای ازدواج در عصر جاهلی»، دو فصلنامهٔ تاریخ اسلام در آینهٔ پژوهش، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شماره چهارم، ۱۳۸۴ش.
- «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۳۹۶ش.
- «نکوهش مهر زیاد»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
- یوسفیان، نعمتالله، احکام اقتصادی خانواده، تهران، نمایندگی ولیفقیه سپاه پاسدران انقلاب اسلامی، بیتا.
ویکی ج
| حقوق پیرامون ازدواج | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ازدواج و روانشناسی | |||||||
| فرهنگ ازدواج | |||||||
| آداب و رسوم | |||||||
| در باورهای دینی | |||||||
| موارد مرتبط | |||||||
| انواع ازدواج |
| ||||||
