پرش به محتوا

سنت‌های الهی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
ابرابزار
اصلاح واژه اسراییل به اسرائیل
 
(۴۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{درشت|'''سنت‌های الهی؛'''}} قوانین تغییرناپذیر حاکم بر هستی و زندگی انسان.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =سنت‌های الهی.png
| زیرنویس تصویر    =تصویری از روزهای نخستین پیروزی انقلاب؛ ۲۵ بهمن ۱۳۵۷، ثبت‌شده توسط میشل ستبون.
|image_alt=تصویری از روزهای نخستین پیروزی انقلاب
| فایل پادکست      =سنت_های الهی.ogg
| حجم فایلپادکست    =۳/۹۶
| تاریخ پادکست      =۵-۱-۱۴۰۴
| زیرنویس عنوان    = قوانین تغییرناپذیر حاکم بر نظام هستی و جوامع انسانی


سنت‌های الهی به قوانین و ضوابط حاکم بر تدبیر عالم و آدم اطلاق می‌شود که خداوند ر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایه آنها اداره می‌کند. از دیدگاه پژوهشگران، این سنت‌ها که در قرآن کریم و روایات معصومان از آنها یاد شده، قوانینی تغییرناپذیر و همیشگی هستند که هم در عرصه طبیعت و تکوین جریان دارند و هم در حوزه تشریع و هدایت انسان‌ها. به باور اندیشمندان، شناخت این سنت‌ها نقش مهمی در ایجاد نگرش توحیدی به جهان و تحولات آن دارد و به انسان در مواجهه با حوادث گوناگون، بصیرت و آرامش می‌بخشد. سنت‌های الهی، برخلاف تصور رایج، نه تنها به عذاب و کیفر اختصاص ندارند، بلکه ابعاد گسترده‌ای از جمله امداد، آزمایش، هدایت و مهلت‌دهی را شامل می‌شوند و درک صحیح آنها می‌تواند به جوامع انسانی در مسیر پیشرفت یاری رساند.
| عنوان اصلی        = سنت‌های الهی
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        = [[علوم قرآنی]]، [[الهیات]]، [[فلسفه تاریخ]]
| نوع مفهوم        = مفهوم دینی ـ قرآنی
| معنای اصطلاحی      = قوانین و روش‌های تغییرناپذیری که خداوند بر اساس حکمت خود نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند
| حوزه کاربرد      = [[تفسیر قرآن]]، تحلیل تاریخ و جوامع انسانی، الهیات
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
 
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          = قوانین الهی، قانونمندی تاریخ، سنت نصرت الهی، سنت ابتلاء، سنت پیروزی حق بر باطل
| اهمیت            = تبیین‌کننده قانونمندی الهی در تاریخ و جامعه و چارچوبی برای تحلیل تحولات فردی و اجتماعی در اندیشه اسلامی
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''سنت‌های الهی؛'''}} قوانین تغییرناپذیر حاکم بر نظام هستی و جوامع بشری.
 
سنت‌های الهی به قوانین تغییرناپذیری اطلاق می‌شود که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند. این سنت‌ها دارای ویژگی‌هایی چون الهی‌بودن، تکوینی بودن، عمومیت زمانی و مکانی، ثبات و تغییرناپذیری و هماهنگی با اختیار انسان است. از دیدگاه صاحب‌نظران، سنت‌های الهی به دو دستهٔ کلی اخروی و دنیوی تقسیم می‌شوند و سنت‌های دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است؛ سنت‌های اجتماعی نیز دارای دو نوع مطلق و مشروط‌اند. در تجربهٔ معاصر ایران، مصادیقی چون پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، ایستادگی مردم در برابر فشارها، پیشرفت‌های علمی و فناوری، ناکامی تحریم‌ها و پایداری [[جبهه مقاومت]]، به‌عنوان تحقق عینی سنت‌هایی چون [[نصرت الهی]]، نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت، خنثی‌سازی توطئه و پیروزی حق بر باطل تحلیل شده است. به باور این پژوهشگران، باور به سنت‌های الهی ضمن ایجاد آرامش قلوب، تقویت [[اراده ملی|ارادهٔ ملی]] را در برابر تهدیدات افزایش داده و افق پیروزی را روشن می‌سازد.


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
پژوهشگران حوزه علوم قرآنی، سنت الهی را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایه آنها اداره می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1708133/سنت-های-الهی-در-باب-ظهور-و-سقوط-تمدن-ها-از-نظر-علامه-طباطبایی?q=سنتهای%20الهی&score=274877907000.0&rownumber=1 حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.]</ref> بر اساس منابع لغوی، واژهٔ سنت به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=سنّت&d= دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> از دیدگاه مفسران، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. به باور علامه طباطبایی،<ref group="دیدگاه">نیازی به نام آوردن از شخص نیست، شروع این جمله با دیدگاه مفسران بوده و مطلب ادامه همان قرار بگیرد</ref> سنت‌های الهی ضوابطی هستند که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.</ref> مصباح یزدی نیز سنت الهی را ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم معرفی می‌کند.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.</ref><ref group="دیدگاه">اسم شخص لازم نیست بیاید؛ در ادامه متن قبلی قرار بگیرد با حفظ عدم تکرار</ref>به اعتقاد اندیشمندان، یکی از کاربردهای مهم این مفهوم، قانونمندی تاریخ و جوامع انسانی است؛ به این معنا که می‌توان با مطالعهٔ سرگذشت پیشینیان و توجه به علل ناکامی‌ها و موفقیت‌های آنان، به قواعد حاکم بر ظهور و<ref group="دیدگاه">جمله اخیراً گویا ارتباط مستقیمی با بحث ندارد.</ref> سقوط تمدن‌ها دست یافت. این نگاه قرآنی، انسان را به نگرش عمیق در تاریخ و عبرت‌آموزی از آثار برجای‌مانده از اقوام گذشته فرا می‌خواند.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج4، ص21.</ref><ref group="دیدگاه">قسمت اخیر کاربرد هست نه مفهوم‌شناسی</ref>
پژوهشگران [[علوم قرآنی]]، [[سنت‌های الهی]] را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که [[خدا|خداوند]] بر اساس [[حکمت]] خود، [[نظام هستی]] و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1708133/سنت-های-الهی-در-باب-ظهور-و-سقوط-تمدن-ها-از-نظر-علامه-طباطبایی?q=سنتهای%20الهی&score=274877907000.0&rownumber=1 حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.]</ref> بر اساس منابع لغوی، واژهٔ [[سنت]] به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=سنّت&d= دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> از دیدگاه [[تفسیر قرآن|مفسران]]، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. پژهشگران سنت الهی را ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم معرفی می‌کنند<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.</ref> که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده و عمومیت و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.</ref> بر این اساس، یکی از کاربردهای مهم این مفهوم، [[قانونمندی تاریخ]] و جوامع انسانی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج4، ص21.</ref> به باور برخی از صاحب‌نظران دو نوع [[قانون]] بر این جهان حاکم است؛ دستهٔ نخست قوانینی که در سطح ظاهر جهان طبیعت حاکم است و همه آن را درک می‌کنند. از این دسته به [[قوانین طبیعی]] تعبیر می‌شود. دستهٔ دیگر، فراتر از ادراکات حسی وجود دارد و از آن به سنت‌های الهی تعبیر شده است که با اداراکات مادی صرف قدرت فهم آنها وجود ندارد. تحقق این قوانین نیز از طریق ارادهٔ خود [[انسان]] فراهم می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46976 «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>


== مبانی ==
== مبانی ==
پژوهشگران معارف اسلامی بر این باورند که اثبات جریان سنت‌های الهی در جوامع انسانی، مبتنی بر اصول هستی‌شناختی و انسان‌شناختی خاصی است که در قرآن به آنها اشاره شده است. از دیدگاه آنان، هیچ حادثه و تحولی در طبیعت و در نفس انسان‌ها، بدون اذن و ربوبیت تکوینی خداوند رخ نمی‌دهد و همه امور در چارچوب قوانین و سنت‌های مستحکم الهی جریان دارد. به اعتقاد مفسران، سرنوشت افراد و جوامع هرچند با اختیار انسان‌ها همراه است، اما هرگز از تدبیر و حکمت خداوند خارج نبوده و مبتنی بر نظام علت و معلول و هدف‌مندی آفرینش است. از منظر قرآن، میان رفتار انسان‌ها و پدیده‌های طبیعی رابطه‌ای تکوینی وجود دارد؛ چنان‌که ایمان و تقوای جوامع، زمینه‌ساز گشایش برکات آسمان و زمین می‌شود. پژوهشگران تأکید دارند که سنت‌های الهی از صفات خداوند نشأت می‌گیرند و تنوع آنها ناشی از اقتضائات متفاوت هر صفت است؛ چنان‌که خداوند به صفت رحمانیت خود شفا می‌بخشد و به صفت منتقم خود مستکبران را به قهر و غلبه می‌گیرد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> به باور علامه طباطبایی، نسبت دادن حوادث عالم به خداوند، بر اساس جهات وجودی خاص هر حادثه و تناسب آن با یک یا چند صفت الهی صورت می‌گیرد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج1، ص164.</ref>
پژوهشگران معارف اسلامی بر این باورند که اثبات جریان سنت‌های الهی در [[جامعه انسانی|جوامع انسانی]]، مبتنی بر مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی خاصی است که در [[قرآن]] به آنها اشاره شده است. از دیدگاه آنان، هیچ حادثه و تحولی در [[طبیعت]] و در نفس انسان‌ها، بدون اذن و [[ربوبیت تکوینی]] خداوند رخ نمی‌دهد و همهٔ امور در چارچوب قوانین و سنت‌های مستحکم الهی جریان دارد. به اعتقاد مفسران، سرنوشت افراد و جوامع هرچند با [[اختیار]] انسان‌ها همراه است، اما هرگز از تدبیر و [[حکمت خداوند]] خارج نبوده و مبتنی بر [[نظام علت و معلول]] و [[هدف‌مندی آفرینش]] است.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> از منظر قرآن، میان رفتار انسان‌ها و پدیده‌های طبیعی [[رابطه تکوینی|رابطه‌ای تکوینی]] وجود دارد؛ چنان‌که [[ایمان]] و [[تقوا|تقوای]] جوامع، زمینه‌ساز گشایش برکات آسمان و زمین می‌شود.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref> پژوهشگران تأکید دارند که سنت‌های الهی از صفات خداوند نشأت می‌گیرند و تنوع آنها ناشی از اقتضائات متفاوت هر صفت است؛ چنان‌که خداوند به صفت رحمانیت خود شفا می‌بخشد و به صفت منتقم خود مستکبران را به قهر و غلبه می‌گیرد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> به باور برخی مفسران نسبت‌دادن حوادث عالم به خداوند، بر اساس جهات وجودی خاص هر حادثه و تناسب آن با یک یا چند صفت الهی صورت می‌گیرد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج1، ص164.</ref>
 
== تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی ==
به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی (پوزیتیویسم) دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانون‌مند در تحولات اجتماعی بود. در این نگاه، تاریخ تابع قواعدی جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه محمدباقر صدر و سیدعلی خامنه‌ای، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفه اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند. از این منظر، تاریخ نه فرایندی مکانیکی و جبری، بلکه میدانی برای تعامل آگاهانهٔ ارادهٔ انسانی با قوانین ثابت و الهی است.<ref>جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref><ref group="دیدگاه">جمله اخیر مبهم است و گویا از قلم فرسایی‌های هوش مصنوعی است</ref>
 
== اقسام سنت‌های الهی ==
پژوهشگران با الهام از متون دینی، سنت‌های حاکم بر زندگی بشر را به دو دسته کلی تقسیم می‌کنند؛ سنت‌های تغییرناپذیر که ریشه در ساختار ثابت آفرینش دارند و سنت‌های وابسته به رفتار و انتخاب‌های انسان‌ها<ref group="دیدگاه">این تقسیم با اصل «تغییرناپذیر نبودن و ثبات» که در موارد زیادی به آن تأکید شده است به ظاهر تعارض دارد. هرچند ممکن است بگویید در همان فضای مشروطش تخلف ناپذیر است ولی بدواً تعارض به چشم می‌آید.</ref> که با تغییر شرایط و منش اجتماعی دگرگون می‌شوند:<ref group="دیدگاه">منبع این تقسیم کجاست؟


تقسیم به شدت بی معیار و مخدوش است. مثلا:
== ویژگی‌های سنت‌های الهی ==
 
سنت یاری رساندن به حق‌طلبان، سنت تغییر سرنوشت، سنت تفاوت در مراتب، سنت آزمایش، سنت بیدارباش: چرا در سنت‌های وابسته به رفتار انسان قرار نگرفته؟
 
از سوی دیگر: سنت اتمام حجت چرا در سنت‌های تغییرناپذیر نیامده است؟
 
سنت هشدار با سختی‌ها با سنت بیدارباش و آزمایش چه تفاوت دقیقی دارد؟
 
به نظرم بر مصادیق واضح و قطعی سنن الهی تمرکز داشته باشید بهتر است.</ref>
 
=== سنت‌های تغییرناپذیر ===
* '''سنت آفرینش به وجه احسن؛''' انسان با ظرفیت‌ها و استعدادهای بی‌نظیری متولد می‌شود که او را برای رسیدن به کمال آماده ساخته است.<ref>سوره تین، آیه 4</ref>
* '''سنت هدایت همگانی؛''' هر موجودی در مسیر طبیعی خود، از قوانین و نظمی پیروی می‌کند که او را به هدف آفرینشش راهنمایی می‌کند.<ref>سوره طه، آیه 50.</ref>
* '''سنت حقیقت‌جویی فطری؛''' در عمق وجود همه انسان‌ها، نیازی اصیل برای ارتباط با حقیقت برتر و معنای فراتر از زندگی مادی نهاده شده است.<ref>سوره اعراف، آیه 172.</ref>
* '''سنت اندازه‌گیری و تقدیر؛''' همه پدیده‌های این جهان بر اساس نظم و اندازه‌ای دقیق آفریده شده‌اند و هیچ چیز بی‌حساب و کتاب نیست.<ref>سوره اعلی، آیه 3.</ref>
* '''سنت مسئولیت‌پذیری انسان؛''' انسان به دلیل برخورداری از عقل و اراده، توانایی پذیرش مسئولیت‌های بزرگ را یافت و این امانت را برخلاف دیگر موجودات پذیرفت.<ref>سوره احزاب، آیه 72.</ref>
* '''سنت هدایت از طریق پیامبران؛''' در طول تاریخ، هیچ قومی بدون راهنما و هشداردهنده نمانده و پیام حق به گوش همگان رسیده است.<ref>سوره فاطر، آیه 24.</ref>
* '''سنت همزبانی با مردم؛''' پیام حق باید به زبان و فرهنگی بیان شود که مردم آن را بفهمند و با آن انس بگیرند.<ref>سوره ابراهیم، آیه 4.</ref>
* '''سنت آسانی و نفی سختی؛''' مسیر زندگی بر اساس آسانی طراحی شده و دشواری‌های بی‌مورد جایی در برنامه الهی ندارند.<ref>سوره بقره، آیه 185.</ref>
* '''سنت عدالت؛''' خداوند هرگز به کسی ستم نمی‌کند و نظام هستی بر پایه عدالت استوار است.<ref>سوره آل‌عمران، آیه 108.</ref>
* '''سنت پاداش و نتیجه اعمال؛''' هر انسانی نتیجه کار خود را می‌بیند؛ خوبی به سود خود اوست و بدی به زیان خودش.<ref>سوره بقره، آیه 286.</ref>
* '''سنت تأثیر نسل‌ها بر یکدیگر؛''' ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری یک نسل، در نسل‌های بعدی اثر می‌گذارد و جامعه آینده را شکل می‌دهد.<ref>سوره نوح، آیات 26-27.</ref>
* '''سنت پیروزی حق بر باطل؛''' در کشاکش میان حق و باطل، سرانجام حقیقت است که پایدار می‌ماند و باطل از میان می‌رود.<ref>سوره انفال، آیه 8.</ref>
* '''سنت یاری رساندن به حق‌طلبان؛''' خداوند کسانی را که در مسیر حق گام برمی‌دارند، در همین جهان نیز یاری می‌کند.<ref>(سوره غافر، آیه 51.</ref>
* '''سنت مرگ؛''' مرگ پایان‌بخش زندگی همه انسان‌هاست و هیچ‌کس از این مسیر مستثنا نیست.<ref>سوره آل‌عمران، آیه 185.</ref>
* '''سنت اجل معین؛''' هر جامعه‌ای نیز مانند هر فرد، سرآمدی دارد که با رسیدن آن، تغییرناپذیر است.<ref>سوره اعراف، آیه 34.</ref>
* '''سنت تغییر سرنوشت؛''' خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی‌دهد مگر آنکه خودشان آنچه را در دل دارند تغییر دهند.<ref>سوره رعد، آیه 11.</ref>
* '''سنت تفاوت در مراتب؛''' انسان‌ها بر اساس تلاش و باورشان، درجات متفاوتی می‌یابند.<ref>سوره اسراء، آیه 21.</ref>
* '''سنت بیدارباش؛''' گاه سختی‌ها و مشکلات برای بیدار کردن انسان‌ها از خواب غفلت پیش می‌آیند.<ref>سوره انعام، آیه 42.</ref>
* '''سنت آزمایش؛''' زندگی انسان با فراز و نشیب‌ها، خوشی‌ها و ناخوشی‌ها همراه است تا ظرفیت‌ها و باورهای او آشکار شود.<ref>سوره بقره، آیه 155.</ref>
 
=== سنت‌های وابسته به رفتار انسان ===
==== الف) سنت‌های مربوط به نیکوکاران ====
# '''سنت هدایت مضاعف؛''' کسانی که در مسیر درست گام برمی‌دارند و برای حقیقت تلاش می‌کنند، به راه‌های تازه‌ای هدایت می‌شوند.<ref>سوره عنکبوت، آیه 69.</ref>
# '''سنت حمایت الهی؛''' خداوند یار و یاور کسانی است که به او ایمان آورده‌اند و آنان را از تاریکی‌ها به سوی نور می‌برد.<ref>سوره بقره، آیه 257.</ref>
# '''سنت رهایی از سلطه شیطان؛''' شیطان بر بندگان مخلص خدا تسلطی ندارد و نمی‌تواند آنان را بفریبد.<ref>سوره حجر، آیه 42.</ref>
# '''سنت پاک ماندن؛''' خداوند بندگان پاکدل خود را از آلودگی‌ها و گناهان دور نگه می‌دارد.<ref>سوره حجر، آیات 39-40.</ref>
# '''سنت افزایش نعمت؛''' ایمان و پرهیزکاری، برکت زندگی را زیاد می‌کند و درهای نعمت را از آسمان و زمین می‌گشاید.<ref>سوره اعراف، آیه 96.</ref>
 
==== ب) سنت‌های مربوط به بدکاران ====
# '''سنت اتمام حجت؛''' پیامبران فرستاده شدند تا دیگر برای مردم در برابر خدا بهانه‌ای باقی نماند.<ref>سوره نساء، آیه 165.</ref>
# '''سنت افزایش گمراهی؛''' کسانی که پس از آگاهی، راه نادرست را برمی‌گزینند، هر چه بیشتر در گمراهی فرومی‌روند.<ref>سوره صف، آیه 5.</ref>
# '''سنت آراسته شدن اعمال زشت؛''' زمانی که انسان راه باطل را انتخاب کرد، کم‌کم اعمال زشت در نظر او زیبا جلوه می‌کند.<ref>سوره انعام، آیه 43.</ref>
# '''سنت مهلت و سپس غافلگیری؛''' گاه بدکاران نعمت می‌بینند و مهلت می‌یابند تا بیشتر غرق شوند و سپس ناگهان گرفتار می‌آیند.<ref>سوره اعراف، آیات 182-183.</ref>
# '''سنت مهلت برای بازگشت؛''' خداوند در عقوبت عجله نمی‌کند و به گناهکاران فرصت می‌دهد تا شاید بازگردند و توبه کنند.<ref>سوره فاطر، آیه 45.</ref>
# '''سنت هشدار با سختی‌ها؛''' گاه بدکاران با مشکلاتی روبرو می‌شوند تا شاید بیدار شوند و به خود آیند.<ref>سوره رعد، آیه 31.</ref>
# '''سنت تسلط تبهکاران بر جامعه؛''' اگر جامعه‌ای به مرحله نابودی برسد، اشرار و تبهکاران بر آن مسلط می‌شوند و فساد همه جا را فرا می‌گیرد.<ref>سوره اسراء، آیه 16.</ref>
# '''سنت ناشایستگی ظالمان برای رهبری؛''' آنان که به خود یا دیگران ظلم می‌کنند، شایستگی رهبری جامعه را ندارند.<ref>سوره بقره، آیه 124.</ref>
# '''سنت نابودی جوامع فاسد؛''' تاریخ گواه است که جوامعی که در گناه و ستم غرق شدند، سرانجام ریشه‌کن شده و از میان رفتند.<ref>سوره انعام، آیه 6.</ref>
 
== ویژگی‌های سنت‌های الهی<ref group="دیدگاه">بعد از مبانی بیاد بهتر نیست؟</ref> ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|'''ردیف'''
|'''ردیف'''
|ویژگی اصلی
|ویژگی اصلی
|'''تبیین و شرح ویژگی'''
|'''تبیین و شرح ویژگی'''
| '''کارکردهای تربیتی و شناختی'''
|'''کارکردهای تربیتی و شناختی'''
|-
|-
|'''۱'''
|'''۱'''
|الهی‌بودن
|الهی‌بودن
|این سنت‌ها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و تاریخ هستند و انتساب فاعلی آنها به خدا است.
|این سنت‌ها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و [[تاریخ]] هستند و انتساب فاعلی آنها به [[خدا]] است.<ref>صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص85.</ref>
|افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکت‌های اجتماعی<ref>سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳؛ سورهٔ احزاب، آیهٔ ۶۲.</ref>
|افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکت‌های اجتماعی.<ref>سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳؛ سورهٔ احزاب، آیهٔ ۶۲.</ref>
|-
|-
|'''۲'''
|'''۲'''
|تکوینی بودن
|تکوینی‌بودن
|این قوانین از سنخ ایجاد و تکوین هستند و بهعنوان پشتوانه‌ای برای نظام تشریع، آثار پاداش و کیفر را در بطن اعمال قرار می‌دهند.
|این قوانین از سنخ ایجاد و تکوین هستند و به‌عنوان پشتوانه‌ای برای نظام تشریع، آثار پاداش و کیفر را در بطن اعمال قرار می‌دهند.
|غیرقابل اجتناب‌بودن و نقش بنیادین در تحقق امور<ref>سورهٔ یونس، آیهٔ ۱۰۳؛ سورهٔ انبیاء، آیهٔ ۱۸.</ref>
|غیرقابل اجتناب‌بودن و نقش بنیادین در تحقق امور.<ref>سورهٔ یونس، آیهٔ ۱۰۳؛ سورهٔ انبیاء، آیهٔ ۱۸.</ref>
|-
|-
|'''۳'''
|'''۳'''
|هماهنگی تکوین و تشریع
|هماهنگی تکوین و تشریع
|ربوبیت الهی در دو قلمرو وحی و هستی یکسان عمل می‌کند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملت‌ها هماهنگ است.
|ربوبیت الهی در دو قلمرو تشریع و هستی یکسان عمل می‌کند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملت‌ها هماهنگ است.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|پی‌بردن به سنت‌های تکوینی از طریق دستورات تشریعی<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref>
|پی‌بردن به سنت‌های تکوینی از طریق دستورات تشریعی.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref>
|-
|-
|'''۴'''
|'''۴'''
|عمومیت زمانی و مکانی
|عمومیت زمانی و مکانی
|این قوانین فراگیر بوده و در گستره تمامی آسمان‌ها، زمین و در طول تاریخ (گذشته، حال و آینده) بر همه موجودات حاکم است.
|این قوانین فراگیر بوده و در گسترهٔ تمامی آسمان‌ها، زمین و در طول تاریخ بر همهٔ موجودات حاکم است.<ref>صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص83.</ref>
|سنت الهی در کسانی که پیش از این بوده‌اند نیز جاری بوده است<ref>سورهٔ غافر، آیهٔ ۸۵؛ سورهٔ فتح، آیهٔ ۲۳</ref>
|سنت الهی در کسانی که پیش از این بوده‌اند نیز جاری است.<ref>سورهٔ غافر، آیهٔ ۸۵؛ سورهٔ فتح، آیهٔ ۲۳</ref>
|-
|-
|'''۵'''
|'''۵'''
|عمومیت نسبت به افراد و جامعه
|عمومیت نسبت به افراد و [[جامعه]]
|سنت‌ها علاوه بر بستر فردی، بر بستر اجتماعی (امت‌ها و قریه‌ها) نیز ناظرند و وقتی رفتاری فراگیر شود، بازتاب آن کل جامعه را در بر می‌گیرد.
|سنت‌ها علاوه بر بستر فردی، بر بستر اجتماعی (امت‌ها و قریه‌ها) نیز ناظرند و وقتی رفتاری فراگیر شود، بازتاب آن کل جامعه را در بر می‌گیرد.
|نزول برکت یا عذاب بر کل یک امت بر اساس مسئولیت جمعی<ref>سورهٔ یونس، آیهٔ ۴۷؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.</ref>
|نزول برکت یا عذاب بر کل یک امت بر اساس مسئولیت جمعی.<ref>سورهٔ یونس، آیهٔ ۴۷؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.</ref>
|-
|-
|'''۶'''
|'''۶'''
|ثبات و تغییرناپذیری
|ثبات و تغییرناپذیری
|قوانین حاکم بر تطورات تاریخ حتمی هستند؛ یعنی تبدیل (جایگزینی یک سنت با دیگری) و تحویل (انحراف از مسیر مقرر) در آنها راه ندارد.
|قوانین حاکم بر تطورات تاریخ حتمی است؛ جایگزینی یک سنت با دیگری و انحراف از مسیر مقرر در آنها راه ندارد.
|هرگز برای سنت خدا تبدیلی و تحویلی نخواهی یافت<ref>سورهٔ اسراء، آیهٔ ۷۷؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳.</ref>
|هرگز جوامع خارج از مجرای سنت‌ها دست‌خوش تبدیل و تحویل نمی‌شود.<ref>سورهٔ اسراء، آیهٔ ۷۷؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳.</ref>
|-
|-
|'''۷'''
|'''۷'''
|ابتناء بر اصل علیت
|ابتناء بر اصل علیت
|جریان سنت‌ها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال می‌سازد.
|جریان سنت‌ها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال می‌سازد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|امکان تحلیل معرفتیِ انحطاط یا اعتلاء جوامع بر اساس ریشه‌ها<ref>سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۳۷.</ref>
|امکان تحلیل معرفتی انحطاط یا اعتلای جوامع بر اساس ریشه‌ها.<ref>سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۳۷.</ref>
|-
|-
|'''۸'''
|'''۸'''
|هماهنگی با اختیار انسان
|هماهنگی با اختیار انسان
|این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص می‌کنند و اختیار انسان خود یکی از اجزاء علت تامه حوادث است.
|این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص می‌کنند و اختیار انسان خود یکی از اجزای [[علت تامه]] حوادث است.<ref>صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص90.</ref>
|خدا حال قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند<ref>سورهٔ انفال، آیهٔ ۵۳؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.</ref>
|خدا حال قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند.<ref>سورهٔ انفال، آیهٔ ۵۳؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.</ref>
|-
|-
|'''۹'''
|'''۹'''
|داشتن موعد مقرر (اجل)
|داشتن موعد مقرر (اجل)
|تحقق سنت‌ها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که می‌تواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/استدراج) باشد.
|تحقق سنت‌ها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که می‌تواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/[[استدراج]]) باشد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|سبقت رحمت بر غضب جهت فراهم‌سازی فرصت پشیمانی و بازگشت<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۸۲؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۵.</ref>
|سبقت رحمت بر غضب جهت فراهم‌سازی فرصت پشیمانی و بازگشت.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۸۲؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۵.</ref>
|-
|-
|'''۱۰'''
|'''۱۰'''
|حاکمیت برخی بر برخی دیگر
|حاکمیت برخی بر برخی دیگر
|سنت‌ها در یک سطح نیستند؛ برخی عام‌ترند و بر دیگر سنت‌ها حاکمیت دارند، مانند سبقت سنت رحمت بر سنت غضب.
|سنت‌ها در یک سطح نیستند؛ برخی عام‌ترند و بر دیگر سنت‌ها حاکمیت دارند، مانند سبقت سنت رحمت بر سنت غضب.
|حاکمیت سنت حکمت الهی بر تمامی جریانات دیگر<ref>سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۲؛ سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۴.</ref>
|حاکمیت سنت حکمت الهی بر تمامی جریانات دیگر.<ref>سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۲؛ سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۴.</ref>
|-
|-
|'''۱۱'''
|'''۱۱'''
|توالی و تتابع
|توالی و تتابع
|سنت‌ها رابطه‌ای طولی دارند؛ به گونه‌ای که بی‌اعتنایی به یک سنت (مثل پیام وحی)، منجر به فعال شدن سنت دیگر (مثل قساوت قلب یا عذاب) می‌شود.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|سنت‌ها [[رابطه طولی|رابطه‌ای طولی]] دارند؛ به گونه‌ای که بی‌اعتنایی به یک سنت مثل پیام وحی، منجر به فعال شدن سنت دیگر مثل [[قساوت قلب]] یا [[عذاب]] می‌شود.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات<ref>سورهٔ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.</ref>
|تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات.<ref>سورهٔ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.</ref>
|}
|}


== نسبت سنت‌های الهی با اختیار انسان<ref group="دیدگاه">این مطلب با نیمی از مطالب بخش مبانی تداخل زیادی دارد.</ref> ==
== اقسام سنت‌های الهی ==
از دیدگاه پژوهشگران، یکی از پرسش‌های اساسی دربارهٔ سنت‌های الهی، نسبت آنها با اختیار و اراده انسان است. به باور آنان، سنت‌های الهی هرگز به‌معنای جبر و سلب اختیار نیستند، بلکه بر اساس نظام علیت و اختیار انسان طراحی شده‌اند. در قرآن نیز به این حقیقت اشاره شده که خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی‌دهد مگر آنکه آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند.<ref>سورهٔ رعد، آیهٔ 11.</ref> مفسران این آیه را به‌روشنی نشان‌دهندهٔ آن می‌دانند که سنت‌های الهی در گرو رفتار و انتخاب انسان‌ها است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/انواع-سنتهای-الهی-و-سنتهای-بشری/ «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref>
=== سنت‌های دنیوی و سنت‌های اخروی ===
سنت‌های دنیوی به سنت‌هایی گفته می‌شود که مربوط به [[عالم دنیا]] بوده و [[زندگی دنیایی]] انسان را دربرمی‌گیرند. سنت‌های اخروی در [[عالم آخرت]] جریان دارند؛ مانند سنت جزا و پاداش که در آخرت دربارهٔ دوزخیان و بهشتیان روی می‌دهد.<ref>افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.</ref>


به اعتقاد اندیشمندان، این رابطه دو سویه است: از یک سو، اعمال و رفتار انسان‌ها زمینه‌ساز جریان سنت‌های الهی است و از سوی دیگر، سنت‌های الهی بر اساس حکمت، بهترین نتایج را برای انسان‌ها رقم می‌زند. برای مثال، سنت ابتلا زمانی جاری می‌شود که انسان‌ها در مسیر آزمایش قرار گیرند، و سنت امداد در پی یاری‌رسانی مؤمنان به دین خدا تحقق می‌یابد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/انواع-سنتهای-الهی-و-سنتهای-بشری/ «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref>
=== سنت‌های تکوینی و سنت‌های تشریعی ===
[[سنت‌های تکوینی]] سنت‌هایی است که در عالم تکوین قرارداده‌شده و سه دستهٔ سنت‌های مربوط به جهان خلقت، سنت‌های مربوط به انسان و سنت‌های مربوط به جامعهٔ انسانی را شامل می‌شود. [[سنت‌های تشریعی]]، بایدها و نبایدهایی هستند که خداوند در جهان حاکم کرده است.<ref>افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.</ref>


== مصادیق سنت‌های الهی در جامعه معاصر<ref group="دیدگاه">این بخش را به انتهای مقاله ببرید، بهتر نیست؟</ref> ==
=== سنت‌های مطلق و مقید ===
=== پیروزی انقلاب اسلامی ===
سنت‌های الهی به‌طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند، سنت‌های مطلق و سنت‌های مقید.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/برشماری_سنت_های_الهی_در_قرآن «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>
اندیشمندان مسلمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینه تحقق وعده یاری الهی را فراهم کرد. از این منظر، تغییر رژیم پهلوی با وجود حمایت‌های گسترده کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>


=== پایداری جبهه مقاومت ===
==== سنت‌های مطلق ====
تحولات منطقه و ایستادگی گروه‌های مقاومت در برابر تجهیزات پیشرفته نظامی اسرائیل و غرب، بر اساس سنت غلبه گروه‌های کوچک بر گروه‌های بزرگ تبیین می‌شود؛ سنتی که بر همراهی خداوند با صابران در نبردهای نابرابر دلالت دارد. به باور صاحب‌نظران، کاهش تدریجی قدرت‌های مادی در برابر اراده‌های مبتنی بر ایمان، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در فرسایش تدریجی جبهه مقابل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
سنت‌هایی است که به‌عنوان قوانین اساسی آفرینش و تدبیر انسان عمل می‌کند. این‌سنت‌ها که شامل همهٔ انسان‌ها می‌شود، دائمی هستند و هیچ سنت دیگری نمی‌تواند بر آنها حاکم شود. محققان اقسام ذیل را برای این سنت الهی برشمرده‌اند:
* سنت آفرینش به وجه احسن؛
* سنت هدایت تکوینی؛
* سنت هدایت فطری؛
* سنت قدر الهی؛
* سنت عرض امانت؛
* سنت تبشیر و انذار؛
* سنت نفی حرج؛
* سنت نفی ظلم؛
* سنت بازتاب اعمال؛
* سنت استعدادها؛
* سنت سرکوبی باطل؛
* سنت غلبهٔ دین حق؛
* سنت مرگ؛
* سنت اجل حتمی؛
* سنت عدم تقدیم و تأخیر مرگ؛
* سنت اختلاف درجات؛
* سنت تنبیه؛
* سنت آزمایش.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/برشماری_سنت_های_الهی_در_قرآن «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>


=== ناکامی تحریم‌ها ===
==== سنت‌های مقید ====
صاحب‌نظران معتقدند عبور مردم ایران از چالش‌های اقتصادی و تحریم‌های گسترده، بیانگر سنت خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان علیه جامعه اسلامی است. به باور آنان، در شرایطی که ملتی بر خدا توکل کرده و از تهدیدات نهراسد، بر اساس سنت‌های الهی، توطئه‌های دشمنان به خودشان بازگشته و راه‌های جدیدی برای مؤمنان گشوده می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
سنت‌های مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است:


=== برملاشدن ماهیت حقوق بشر ===
===== الف) سنت‌های مربوط به مؤمنان =====
وقایع اخیر بین‌المللی و آشکارشدن چهرهٔ واقعی قدرت‌های غربی در رویدادهای فلسطین به‌ویژه غزه، از دیدگاه صاحب‌نظران اسلامی در چارچوب سنت رسوایی باطل قابل ارزیابی است. به باور آنان، این پدیده نشان می‌دهد که باطل با وجود برخورداری از امکانات رسانه‌ای گسترده، در نهایت دچار انزوا و رسوایی در افکار عمومی جهان می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
# سنت زیادت نعمت‌های معنوی و اخروی؛
# سنت زیادت نعمت‌های مادی و دنیوی؛
# سنت تحبیب و تزیین ایمان؛
# سنت پیروزی بر دشمنان؛<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص481.</ref>
# سنت عدم تسلط شیطان بر مؤمنان.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/برشماری_سنت_های_الهی_در_قرآن «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>


=== پیروزی مردم ایران در جنگ ۱۲ روزه ===
===== ب) سنت‌های مربوط به کافران =====
به باور صاحب‌نظران اسلامی، پیروزی ایران در دفاع ۱۲ روزهٔ ۱۴۰۴ش بر اساس سنت نصرت الهی محقق شده است. از منظر آنان، این دفاع که آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد، مصداق روشن وعده خداوند در یاری رساندن به مؤمنان است. به اعتقاد این صاحب‌نظران، خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند و در این جنگ نیز نصرت الهی شامل حال مدافعان شد. به گفته این صاحب‌نظران، این دفاع قدرت جامعه اسلامی را به جهان نشان داد و رعب و وحشت را بر دشمنان مستولی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/12/3362390/پیروزی-ایران-اسلامی-در-دفاع-12-روزه-براساس-سنت-نصرت-الهی-بود شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
* سنت اتمام حجت؛
* سنت زیادت ضلالت؛
* سنت تزیین اعمال؛
* سنت املاء و استدراج؛
* سنت امهال؛
* سنت ابتلا به مصائب؛
* تسلط مجرمان و مترفان؛
* سنت شکست از دشمنان؛
* سنت استیصال.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص492-500؛ [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/برشماری_سنت_های_الهی_در_قرآن «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>
ج) سنت‌های مربوط به مؤمنان و کافران
* [[سنت امداد]]؛ برخی از محققان این سنت را عام‌ترین، کامل‌ترین و کلی‌ترین سنت معرفی کرده‌اند؛ زیرا بر اساس این سنت خداوند هم کسانی را که کمالات مادی و دنیوی را می‌طلبند و در راه باطل گام می‌گذارند یاری می‌رساند و هم کسانی را که خواستار کمالات معنوی و اخروی باشند و در طریق حق قدم می‌نهند کمک می‌کند.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص479.</ref>


=== نابودی قریب‌الوقوع رژیم اسراییل ===
== تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی ==
به باور صاحب‌نظران اسلامی، نابودی قریب‌الوقوع اسراییل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است. نخست، سنت عقوبت سریع ستمگرانی که مؤمنان را از سرزمین‌هایشان آواره کرده‌اند؛ بر اساس آیات ۷۶–۷۷ سورهٔ اسراء، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کنند، جز مدتی اندک درنگ نخواهند کرد و دچار عذاب الهی می‌شوند. دوم، سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته؛ مطابق آیه ۱۴ سوره توبه، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبهه مقابل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، سنت ظهور حق و محو باطل؛ بر اساس آیه «جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ»، هرچه جلوه حق کامل‌تر شود، نابودی باطل سریع‌تر رخ می‌دهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=41352 «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران.]</ref>
به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی دنیای مدرن است که با الگوبرداری از [[علوم طبیعی]]، به دنبال کشف [[رابطه علی|روابط علی]] و قانون‌مند در تحولات اجتماعی است. در این نگاه، تاریخ تابع قواعد جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه [[سید محمدباقر صدر]] و [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]]، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفهٔ اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند.<ref>جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref>
 
== کارکردهای اجتماعی باور به سنت‌های الهی در جامعه<ref group="دیدگاه">کارکرد باور به سنن نیستند. اینها در واقع کارکرد تحقق سنن هستند.


البته با دقت بیشتر باید گفت اینها اصلاً کارکرد نیستند بلکه نوعی سنت‌های اجتماعی هستند. به دقت بیشتری این قسمت را بازنگری مفهومی و محتوایی کنید. برای بنده چندان مفهوم و قابل قبول نیستند</ref> ==
== تفاوت سنت‌های الهی با قوانین اجتماعی ==
* تحقق نظارت و پاسداشت ارزش‌ها: از کارکردهای سنت‌های الهی، ایجاد احساس مسئولیت متقابل در جامعه و پاسداری از ارزش‌ها از طریق امر به معروف و نهی از منکر است. این نظارت عمومی، گناه را همواره به عنوان گناه در افکار عمومی تثبیت کرده و از تبدیل ارزش‌ها به ضد ارزش جلوگیری می‌کند.
* [[قوانین اجتماعی]] در تمام قلمروهای خود، قابل اثبات منطقی از دیدگاه زندگی اجتماعی آن جامعه است اما [[سنت‌های الهی]] قضیهٔ کلیه‌ای است که در حیات مردم رسوخ کرده و ممکن است تمام آنها از همه‌جهات به لحاظ منطق زندگی اجتماعی قابل اثبات نباشد.
* تحقق عزت: یکی از کارکردهای سنت‌های الهی، کسب عزت فردی و اجتماعی در پرتو عمل به دستورات الهی است. بر اساس آموزه‌های اسلامی، ترک سنت‌های الهی مانند امر به معروف و نهی از منکر، موجب سلطه اشرار و فاسدان بر جامعه و در نهایت ذلت و خواری خواهد شد.
* قوانین اجتماعی چون حاصل [[آزمون و خطا|آزمون و خطای]] بشری است، دستخوش تغییر می‌شود و مرور زمان در تغییر آنها دخیل است، اما سنت‌های الهی چون فراتر از [[عقل]] و اعتبارات محدود [[بشر]] است، عام بوده و دستخوش تحول نمی‌شود.
* تحقق قدرت و مقاومت: سنت‌های الهی زمینه‌ساز تحقق قدرت مبتنی بر ارزش‌های اسلامی و مقاومت در برابر زورگویی است. بر اساس آیه «وَ أَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ»، استحکام ساخت داخلی از طریق تقویت علمی، فناوری، تولید داخلی و اقتصاد مقاومتی، مصداق بارز این کارکرد است.
* قوانین اجتماعی با توجه به آگاهی و تعمق کامل در جهان نیست، اما سنت الهی با توجه به خالقیت خداوند، معطوف به عمق جهان و تمامیت روابط انسان‌ها با خود، جهان و با [[خدا]] است.
* تحقق معنویت: از کارکردهای سنت‌های الهی، تحقق معنویت در جامعه و مصونیت بخشی به آن در برابر بیماری‌های اخلاقی و روحی است. به عقیدهٔ صاحب‌نظران جامعه‌ای که از معنویت برخوردار باشد، در برابر تهاجم و توطئه‌های دشمن نیز از قدرت اخلاقی و انگیزه عمل بر اساس تکلیف الهی برخوردار خواهد شد.
* قوانین اجتماعی با اقتضای سلایق و نیازهای روز وضع می‌شود، اما سنت‌های الهی هماهنگ با تکوین و [[آفرینش انسان]] و جهان است.
* تحقق عقلانیت و عدالت: سنت‌های الهی به تحقق عقلانیت و عدالت در جامعه منجر می‌شوند. عدالت به‌معنای قرار دادن هر چیز در جای خود و اعطای حق به صاحب حق، اقتضای اراده و اختیار انسان مطابق با فطرت است و جامعهٔ انسانی برای برقراری آن نیازمند تبعیت از اولیای الهی است.
* قوانین اجتماعی به نظام روحی و تکامل معنوی افراد کاری ندارد، اما سنت‌های الهی همگی متناسب با زیست مادی و تعالی روحی آنان وضع شده است.
* تحقق بصیرت و دشمن‌شناسی: از کارکردهای سنت‌های الهی، تحقق بصیرت در جامعه و توانایی دشمن‌شناسی است. به عقیده صاحب نظران علوم قرآنی، هوشیاری و درک موقعیت، جرئت اقدام و نترسیدن از سختی‌ها و ایمان و امید به آینده، سه درس مهمی بوده که از مسیر سنت‌های الهی حاصل می‌شود.
* قوانین اجتماعی تنها جنبه‌ای از بهبودی وضع جامعه را لحاظ می‌کند و به نیت کنشگران کار ندارد، اما سنت‌های الهی مجموعه‌ای کاملی از برنامه‌هایی است که زوایای مختلف زندگی انسان را دربر می‌گیرد.<ref>فخرزارع، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، 1403ش، ص135-136.</ref>
* تحقق پیشرفت: سنت‌های الهی به تحقق پیشرفت به جای توسعه صرفاً مادی می‌انجامند. به نظر اندیشمندان اسلامی، تحول به‌عنوان سنت الهی در زندگی بشر، باید مدیریت شود تا به پیشرفت حقیقی بینجامد و جامعه را در مسیر پیشرفت همه‌جانبه پیش ببرد.<ref>رفیق و خیری، «کارکردهای اجتماعی سنن الهی از دیدگاه مقام معظم رهبری سیدعلی خامنه‌ای دام عزه»، 1401ش، ص17-26.</ref>


== سنت‌های الهی در اندیشه سید علی خامنه‌ای<ref group="دیدگاه">جدا کردن نظرات رهبری شهید در مقاله سنت‌های الهی چندان مناسب نیست. هر نکته ای را در جای مربوط به خودش درج کنید بهتر است؛ یعنی نظرات ایشان را در متن به تناسب محتوا پخش کنید. اگر تعریف است، به تعریف اضافه کنید، اگر موارد و مصادیق است در مصادیق، اگر ویژگی است در ویژگی و… در همان‌جا هم نیاز نیست عنوان بزنید و از مطلب اصلی جدا کنید.</ref> ==
== رویدادهای منتسب به سنن الهی در ایران ==
در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، سنت‌های الهی به‌عنوان قوانین تغییرناپذیر خداوند در عرصه طبیعت و تاریخ بشری، جایگاهی محوری و بنیادین دارد. وی سنت‌های الهی را در عرض قوانین طبیعی و حتی فراتر از آن، به‌عنوان قواعد حاکم بر سرنوشت جوامع و ملت‌ها معرفی می‌کنند. به باور او، این سنت‌ها نه تنها در قرآن کریم به تفصیل تبیین شده، بلکه در طول تاریخ و به‌ویژه در تاریخ معاصر انقلاب اسلامی ایران و مقاومت اسلامی در منطقه، به‌صورت عینی و ملموس تحقق یافته که برخی از آنها در ذیل آمده است:
* '''پیروزی انقلاب اسلامی''': اندیشمندان مسلمان پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در سال ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت [[نصرت الهی]] بر اساس [[اخلاص]] و [[قیام برای خدا|قیام برای خداوند]] می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از [[ایمان]]، زمینهٔ تحقق [[امداد غیبی]] را فراهم کرد. از این منظر، سرنگونی [[حکومت پهلوی]] در [[ایران]] با وجود حمایت‌های گستردهٔ [[کشورهای غربی]] به‌ویژه [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]، در چارچوب سنت [[پیروزی حق بر باطل]] در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''ماندگاری حادثه عاشورا در تاریخ؛''' مصداق سنت بقای راه پاکان و صالحان. از نگاه ایشان، خداوند طبیعت را به‌گونه‌ای قرار داده که راه پاکان و مخلصان در تاریخ باقی بماند.
* '''اقتدار ایرانیان''': از منظر این صاحب‌نظران، ایستادگی ایرانیان در [[جنگ عراق با ایران]] و نیز در برابر تحریم‌های گسترده و تهدیدات امنیتی، مصداق سنت تغییرناپذیر نصرت الهی است که بر اساس آن، ایرانیان باایمان، روزبه‌روز قوی‌تر می‌شوند. پیشرفت‌های علمی و فناورانه ایران نیز تجلی سنت نتیجه‌دهی مجاهدت در راه خداوند است که با [[توکل]] بر خدا محقق شده است. از دیدگاه این صاحب‌نظران، ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی [[جمهوری اسلامی ایران]] برای ناکام ساختن دشمن، نشانه سنت پنهان‌بودن قوانین الهی و [[سنت ابطال کید دشمنان]] است. همچنین شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران، مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی و سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ در مقابله با اراده‌های مبتنی بر ایمان دانسته شده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''تجربه دفاع مقدس و ایثار جوانان؛''' مصداق سنت هدایت و نصرت در پی جهاد. از نگاه ایشان، جوانان با ایثار خود توانستند صفحه جنگ را برگردانند و با جهاد در راه خدا، مشمول هدایت و نصرت الهی شوند.
* '''پایداری جبهه مقاومت''': تحولات منطقه و ایستادگی گروه‌های مقاومت در برابر تجهیزات پیشرفتهٔ نظامی [[اسرائیل]] و غرب، بر اساس سنتی تبیین می‌شود که بر همراهی خداوند با صابران در نبردهای نابرابر دلالت دارد. به باور صاحب‌نظران، کاهش تدریجی قدرت‌های مادی در برابر اراده‌های مبتنی بر ایمان، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در فرسایش تدریجی جبهه مقابل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی جمهوری اسلامی؛''' مصداق سنت پنهان بودن قوانین الهی. به باور ایشان، دشمن نمی‌تواند علت ایستادگی ایران را بفهمد، زیرا محاسبات سیاسی متعارف، قدرت درک سنت‌های الهی را ندارد.
* '''ناکامی تحریم‌ها''': صاحب‌نظران معتقدند عبور مردم ایران از چالش‌های اقتصادی و تحریم‌های گسترده، بیانگر سنت خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان علیه [[جامعه اسلامی]] است. به باور آنان، در شرایطی که ملتی بر خدا توکل کرده و از تهدیدات نهراسد، توطئه‌های دشمنان به خودشان بازگشته و راه‌های جدیدی برای مؤمنان گشوده می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''پیشرفت‌های علمی و فناوری ایران در دهه‌های اخیر؛''' مصداق سنت نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت. ایشان این پیشرفت‌ها را نتیجه اعتماد به سنت الهی و تلاش بی‌وقفه جوانان دانسته‌اند که با توکل بر خدا محقق شده است.
* '''رسوایی جبهه باطل''': آشکارشدن چهرهٔ واقعی قدرت‌های غربی در حوادث [[فلسطین]] به‌ویژه [[غزه]]، از دیدگاه صاحب‌نظران مسلمان در چارچوب [[سنت رسوایی باطل]] قابل ارزیابی است. به باور آنان، این پدیده نشان می‌دهد که باطل با وجود برخورداری از امکانات رسانه‌ای گسترده، در نهایت دچار انزوا و رسوایی در [[افکار عمومی]] می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''وحدت مردم ایران در بحران‌ها؛''' مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی دشمن. به باور ایشان، این وحدت باعث شده است که دشمنان نتوانند به اهداف خود برسند.
* '''پیروزی در جنگ ۱۲ روزه''': به باور صاحب‌نظران مسلمان، پیروزی ایران در جنگ ۱۲ روزه‌ای که اسرائیل در بهار ۱۴۰۴ش تحمیل کرد آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد و نشان داد که خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند. این دفاع پیروزمندانه، وحشت را بر دشمنان [[امت اسلامی]] مستولی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/12/3362390/پیروزی-ایران-اسلامی-در-دفاع-12-روزه-براساس-سنت-نصرت-الهی-بود شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
* '''شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران؛''' مصداق سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ. او تأکید کرده است که ائتلاف باطل‌ها علیه حق، سرانجام به نابودی خود آنان می‌انجامد.
* '''نابودی اسرائیل''': به باور صاحب‌نظران مسلمان، نابودی قریب‌الوقوع اسرائیل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است: نخست، سنت عقوبت سریع ستمگرانی که مؤمنان را از سرزمین‌های‌شان آواره کرده‌اند؛ بر اساس آیات ۷۶ و ۷۷ [[سوره اسراء|سورهٔ اسراء]]، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کند، خیلی زود دچار عذاب الهی می‌شوند. دوم، سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته؛ مطابق آیه ۱۴ [[سوره توبه]]، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبههٔ باطل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، سنت ظهور حق و محو باطل؛ بر اساس آیهٔ ۸۱ سورهٔ اسراء، هرچه جلوهٔ حق کامل‌تر شود، نابودی باطل سریع‌تر رخ می‌دهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=41352 «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران.]</ref>
* '''بیداری اسلامی در کشورهای منطقه؛''' مصداق سنت ظهور حق پس از غفلت. از نگاه ایشان، این بیداری نشانه جریان سنت‌های الهی در بیدار کردن ملت‌ها از خواب غفلت است.
* '''ناکام ماندن توطئه‌های دشمنان علیه ایران؛''' مصداق سنت ابطال کید دشمنان. وی معتقد بود که هر بار دشمنان توطئه‌ای علیه جمهوری اسلامی طراحی کرده‌اند، در نهایت به خودشان بازگشته است.
* '''ایستادگی ۴۶ ساله''' '''مردم ایران در برابر فشارها؛''' مصداق سنت تغییرناپذیری نصرت الهی. او تأکید کرده‌اند که با وجود جنگ تحمیلی و تحریم‌های گسترده، ملت ایران نه تنها از پای درنیامد، که روزبه‌روز قوی‌تر شد.
* '''مقاومت مردم غزه؛''' مصداق سنت یاری خداوند برای مظلومان. از منظر وی، مردم غزه مورد ظلم واقع شده‌اند و بر اساس سنت تغییرناپذیر الهی، نصرت خداوند شامل حال آنان خواهد شد و دنیای اسلام نابودی رژیم صهیونیستی را مشاهده خواهد کرد.
* '''پیروزی مبارزان فلسطینی بر رژیم صهیونیستی؛''' مصداق سنت نصرت الهی برای مجاهدان. سید علی خامنه‌ای با اشاره به جنگ‌های ۳۳ روزه، ۲۲ روزه و ۸ روزه، این پیروزی‌ها را نتیجهٔ مجاهدت در راه خدا دانسته و روند نزولی قدرت رژیم صهیونیستی را نشانهٔ جریان این سنت می‌داند.
* '''ناتوانی روزافزون رژیم صهیونیستی در جنگ‌ها؛''' مصداق سنت ضعف باطل. به باور او، رژیم صهیونیستی در طول سال‌های اخیر هر روز ضعیف‌تر شده و این افول، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در نابودی قدرت‌های ظالم و مغرور است.
* '''پیروزی حزب‌الله لبنان در جنگ ۳۳ روزه؛''' مصداق سنت پیروزی حق بر باطل. آیت‌الله خامنه‌ای این پیروزی را نمونه‌ای از غلبه جبهه حق علیرغم نابرابری تجهیزات دانسته‌اند.
* '''انزوای رژیم صهیونیستی در افکار عمومی جهان؛''' مصداق سنت هتک ستر و رسوایی باطل. ایشان این انزوا را نتیجه طبیعی جنایات این رژیم بر اساس سنت‌های الهی می‌دانند.
* '''عملیات طوفان‌الاقصی؛''' مصداق سنت یاری مظلومان علی‌رغم محاصره. وی این عملیات را نمونه‌ای از نصرت الهی برای مجاهدان فلسطینی دانسته‌اند.
* '''برملاشدن چهره واقعی قدرت‌های غربی در جنایات غزه؛''' مصداق سنت رسوایی باطل. به باور ایشان، حمایت همه‌جانبه آمریکا از جنایات رژیم صهیونیستی، باعث تنفر روزافزون ملت‌ها و رسوایی آنان شده است.
* '''پیروزی نهایی جبهه مقاومت در برابر استکبار؛''' مصداق سنت غلبه قطعی حق بر باطل. به باور ایشان، با استناد به سنت قطعی الهی، آیندهٔ روشنی برای جبهه مقاومت پیش‌بینی می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>


== نقش باور به سنت‌های الهی در افزایش تاب‌آوری ملی ایرانیان ==
== انتظار نصرت الهی در ایران ==
کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون جنگ بدر و دفاع مقدس تأکید می‌کنند که بر اساس سنت الهی نصر الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیه «وَما رَمَیتَ إِذ رَمَیتَ وَلٰکِنَّ اللَّهَ رَمیٰ»<ref group="دیدگاه">متن آیه نیاید فقط آیه و سوره</ref> معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش قلوب، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و تاب‌آوری جمعی را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6761386/پیروزی-جبهه-حق-فراتر-از-محاسبات-مادی-است «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون [[جنگ بدر]] و [[جنگ عراق با ایران]] تأکید می‌کنند که بر اساس سنت [[نصرت الهی]]، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیهٔ ۱۷ [[سوره انفال|سورهٔ انفال]] معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند بوده و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش در دل‌ها، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و [[تاب‌آوری]] را در ایران را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6761386/پیروزی-جبهه-حق-فراتر-از-محاسبات-مادی-است «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس پیش‌نویس}}
{{پانویس}}


== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* آقاجانی، نصرالله، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۳ش.
* آقاجانی، نصرالله، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۳ش.
* احمدی پرتو، محمد تقی، خوئینی، معصومه، «سنت پیروزی حق بر باطل در آیات و روایات و جایگاه آن در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای»، مجلهٔ پژوهش‌های اجتماعی- اسلامی، شمارهٔ ۱۲۶، ۱۴۰۱ش.
* احمدی پرتو، محمد تقی، خوئینی، معصومه، «سنت پیروزی حق بر باطل در آیات و روایات و جایگاه آن در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای»، مجلهٔ پژوهش‌های اجتماعی- اسلامی، شمارهٔ ۱۲۶، ۱۴۰۱ش.
* افضلی، علی‌رضا، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، فصلنامهٔ تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شمارهٔ ۵، ۱۳۹۵ش.
* «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۴ش.
* «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۹۷۸ش.
* «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۹۷۸ش.
خط ۱۹۸: خط ۱۹۴:
* جعفری نژاد، مسعود و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، مجلهٔ رهیافت انقلاب اسلامی، شمارهٔ ۵۱، ۱۳۹۹ش.
* جعفری نژاد، مسعود و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، مجلهٔ رهیافت انقلاب اسلامی، شمارهٔ ۵۱، ۱۳۹۹ش.
* حبیبی، محسن و تیموری، شهناز، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، مجلهٔ اندیشه علامه طباطبایی، شمارهٔ ۹، ۱۳۹۷ش.
* حبیبی، محسن و تیموری، شهناز، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، مجلهٔ اندیشه علامه طباطبایی، شمارهٔ ۹، ۱۳۹۷ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* حسینی، سعید، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۳۹۸ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۳۹۳ش.
* «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۳۹۳ش.
* رفیق، محمد و خیری، حسن، «کارکردهای اجتماعی سنن الهی از دیدگاه مقام معظم رهبری سیدعلی خامنه‌ای دام عزه»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۴۰۱ش.
* رفیق، محمد و خیری، حسن، «کارکردهای اجتماعی سنن الهی از دیدگاه مقام معظم رهبری سیدعلی خامنه‌ای دام عزه»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۴۰۱ش.
* «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع ۱۲ روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم، ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ش.
* شبیری زنجانی، سیدجعفر، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع ۱۲ روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم، ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ش.
* طباطبایی، المیزان، فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
* طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
* صدر، سید محمدباقر، سنت‌های تاریخ در قرآن، تهران، تفاهم، ۱۳۸۱ش.
* فخرزارع، سیدحسین، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، مجلهٔ قرآن و علوم اجتماعی، شمارهٔ ۱۳، ۱۴۰۳ش.
* مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۹۱ش.
* مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۹۱ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
{{خداباوری}}
[[رده:الهیات]]
[[رده:باورهای دینی]]
[[رده:خداباوری]]
[[رده:واژگان کلامی]]

نسخهٔ کنونی تا ۴ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۸

سنت‌های الهی
تصویری از روزهای نخستین پیروزی انقلاب
تصویری از روزهای نخستین پیروزی انقلاب؛ ۲۵ بهمن ۱۳۵۷، ثبت‌شده توسط میشل ستبون.


عنوان اصلیسنت‌های الهی
شاخه علمیعلوم قرآنی، الهیات، فلسفه تاریخ
نوع مفهوممفهوم دینی ـ قرآنی
معنای اصطلاحیقوانین و روش‌های تغییرناپذیری که خداوند بر اساس حکمت خود نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند
حوزه کاربردتفسیر قرآن، تحلیل تاریخ و جوامع انسانی، الهیات
مرتبط باقوانین الهی، قانونمندی تاریخ، سنت نصرت الهی، سنت ابتلاء، سنت پیروزی حق بر باطل
اهمیتتبیین‌کننده قانونمندی الهی در تاریخ و جامعه و چارچوبی برای تحلیل تحولات فردی و اجتماعی در اندیشه اسلامی
زیرنویس عنوانقوانین تغییرناپذیر حاکم بر نظام هستی و جوامع انسانی

سنت‌های الهی؛ قوانین تغییرناپذیر حاکم بر نظام هستی و جوامع بشری.

سنت‌های الهی به قوانین تغییرناپذیری اطلاق می‌شود که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند. این سنت‌ها دارای ویژگی‌هایی چون الهی‌بودن، تکوینی بودن، عمومیت زمانی و مکانی، ثبات و تغییرناپذیری و هماهنگی با اختیار انسان است. از دیدگاه صاحب‌نظران، سنت‌های الهی به دو دستهٔ کلی اخروی و دنیوی تقسیم می‌شوند و سنت‌های دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است؛ سنت‌های اجتماعی نیز دارای دو نوع مطلق و مشروط‌اند. در تجربهٔ معاصر ایران، مصادیقی چون پیروزی انقلاب اسلامی، ایستادگی مردم در برابر فشارها، پیشرفت‌های علمی و فناوری، ناکامی تحریم‌ها و پایداری جبهه مقاومت، به‌عنوان تحقق عینی سنت‌هایی چون نصرت الهی، نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت، خنثی‌سازی توطئه و پیروزی حق بر باطل تحلیل شده است. به باور این پژوهشگران، باور به سنت‌های الهی ضمن ایجاد آرامش قلوب، تقویت ارادهٔ ملی را در برابر تهدیدات افزایش داده و افق پیروزی را روشن می‌سازد.

مفهوم‌شناسی

پژوهشگران علوم قرآنی، سنت‌های الهی را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره می‌کند.[۱] بر اساس منابع لغوی، واژهٔ سنت به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.[۲] از دیدگاه مفسران، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. پژهشگران سنت الهی را ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم معرفی می‌کنند[۳] که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده و عمومیت و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.[۴] بر این اساس، یکی از کاربردهای مهم این مفهوم، قانونمندی تاریخ و جوامع انسانی است.[۵] به باور برخی از صاحب‌نظران دو نوع قانون بر این جهان حاکم است؛ دستهٔ نخست قوانینی که در سطح ظاهر جهان طبیعت حاکم است و همه آن را درک می‌کنند. از این دسته به قوانین طبیعی تعبیر می‌شود. دستهٔ دیگر، فراتر از ادراکات حسی وجود دارد و از آن به سنت‌های الهی تعبیر شده است که با اداراکات مادی صرف قدرت فهم آنها وجود ندارد. تحقق این قوانین نیز از طریق ارادهٔ خود انسان فراهم می‌شود.[۶]

مبانی

پژوهشگران معارف اسلامی بر این باورند که اثبات جریان سنت‌های الهی در جوامع انسانی، مبتنی بر مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی خاصی است که در قرآن به آنها اشاره شده است. از دیدگاه آنان، هیچ حادثه و تحولی در طبیعت و در نفس انسان‌ها، بدون اذن و ربوبیت تکوینی خداوند رخ نمی‌دهد و همهٔ امور در چارچوب قوانین و سنت‌های مستحکم الهی جریان دارد. به اعتقاد مفسران، سرنوشت افراد و جوامع هرچند با اختیار انسان‌ها همراه است، اما هرگز از تدبیر و حکمت خداوند خارج نبوده و مبتنی بر نظام علت و معلول و هدف‌مندی آفرینش است.[۷] از منظر قرآن، میان رفتار انسان‌ها و پدیده‌های طبیعی رابطه‌ای تکوینی وجود دارد؛ چنان‌که ایمان و تقوای جوامع، زمینه‌ساز گشایش برکات آسمان و زمین می‌شود.[۸] پژوهشگران تأکید دارند که سنت‌های الهی از صفات خداوند نشأت می‌گیرند و تنوع آنها ناشی از اقتضائات متفاوت هر صفت است؛ چنان‌که خداوند به صفت رحمانیت خود شفا می‌بخشد و به صفت منتقم خود مستکبران را به قهر و غلبه می‌گیرد.[۹] به باور برخی مفسران نسبت‌دادن حوادث عالم به خداوند، بر اساس جهات وجودی خاص هر حادثه و تناسب آن با یک یا چند صفت الهی صورت می‌گیرد.[۱۰]

ویژگی‌های سنت‌های الهی

ردیف ویژگی اصلی تبیین و شرح ویژگی کارکردهای تربیتی و شناختی
۱ الهی‌بودن این سنت‌ها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و تاریخ هستند و انتساب فاعلی آنها به خدا است.[۱۱] افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکت‌های اجتماعی.[۱۲]
۲ تکوینی‌بودن این قوانین از سنخ ایجاد و تکوین هستند و به‌عنوان پشتوانه‌ای برای نظام تشریع، آثار پاداش و کیفر را در بطن اعمال قرار می‌دهند. غیرقابل اجتناب‌بودن و نقش بنیادین در تحقق امور.[۱۳]
۳ هماهنگی تکوین و تشریع ربوبیت الهی در دو قلمرو تشریع و هستی یکسان عمل می‌کند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملت‌ها هماهنگ است.[۱۴] پی‌بردن به سنت‌های تکوینی از طریق دستورات تشریعی.[۱۵]
۴ عمومیت زمانی و مکانی این قوانین فراگیر بوده و در گسترهٔ تمامی آسمان‌ها، زمین و در طول تاریخ بر همهٔ موجودات حاکم است.[۱۶] سنت الهی در کسانی که پیش از این بوده‌اند نیز جاری است.[۱۷]
۵ عمومیت نسبت به افراد و جامعه سنت‌ها علاوه بر بستر فردی، بر بستر اجتماعی (امت‌ها و قریه‌ها) نیز ناظرند و وقتی رفتاری فراگیر شود، بازتاب آن کل جامعه را در بر می‌گیرد. نزول برکت یا عذاب بر کل یک امت بر اساس مسئولیت جمعی.[۱۸]
۶ ثبات و تغییرناپذیری قوانین حاکم بر تطورات تاریخ حتمی است؛ جایگزینی یک سنت با دیگری و انحراف از مسیر مقرر در آنها راه ندارد. هرگز جوامع خارج از مجرای سنت‌ها دست‌خوش تبدیل و تحویل نمی‌شود.[۱۹]
۷ ابتناء بر اصل علیت جریان سنت‌ها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال می‌سازد.[۲۰] امکان تحلیل معرفتی انحطاط یا اعتلای جوامع بر اساس ریشه‌ها.[۲۱]
۸ هماهنگی با اختیار انسان این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص می‌کنند و اختیار انسان خود یکی از اجزای علت تامه حوادث است.[۲۲] خدا حال قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند.[۲۳]
۹ داشتن موعد مقرر (اجل) تحقق سنت‌ها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که می‌تواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/استدراج) باشد.[۲۴] سبقت رحمت بر غضب جهت فراهم‌سازی فرصت پشیمانی و بازگشت.[۲۵]
۱۰ حاکمیت برخی بر برخی دیگر سنت‌ها در یک سطح نیستند؛ برخی عام‌ترند و بر دیگر سنت‌ها حاکمیت دارند، مانند سبقت سنت رحمت بر سنت غضب. حاکمیت سنت حکمت الهی بر تمامی جریانات دیگر.[۲۶]
۱۱ توالی و تتابع سنت‌ها رابطه‌ای طولی دارند؛ به گونه‌ای که بی‌اعتنایی به یک سنت مثل پیام وحی، منجر به فعال شدن سنت دیگر مثل قساوت قلب یا عذاب می‌شود.[۲۷] تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات.[۲۸]

اقسام سنت‌های الهی

سنت‌های دنیوی و سنت‌های اخروی

سنت‌های دنیوی به سنت‌هایی گفته می‌شود که مربوط به عالم دنیا بوده و زندگی دنیایی انسان را دربرمی‌گیرند. سنت‌های اخروی در عالم آخرت جریان دارند؛ مانند سنت جزا و پاداش که در آخرت دربارهٔ دوزخیان و بهشتیان روی می‌دهد.[۲۹]

سنت‌های تکوینی و سنت‌های تشریعی

سنت‌های تکوینی سنت‌هایی است که در عالم تکوین قرارداده‌شده و سه دستهٔ سنت‌های مربوط به جهان خلقت، سنت‌های مربوط به انسان و سنت‌های مربوط به جامعهٔ انسانی را شامل می‌شود. سنت‌های تشریعی، بایدها و نبایدهایی هستند که خداوند در جهان حاکم کرده است.[۳۰]

سنت‌های مطلق و مقید

سنت‌های الهی به‌طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند، سنت‌های مطلق و سنت‌های مقید.[۳۱]

سنت‌های مطلق

سنت‌هایی است که به‌عنوان قوانین اساسی آفرینش و تدبیر انسان عمل می‌کند. این‌سنت‌ها که شامل همهٔ انسان‌ها می‌شود، دائمی هستند و هیچ سنت دیگری نمی‌تواند بر آنها حاکم شود. محققان اقسام ذیل را برای این سنت الهی برشمرده‌اند:

  • سنت آفرینش به وجه احسن؛
  • سنت هدایت تکوینی؛
  • سنت هدایت فطری؛
  • سنت قدر الهی؛
  • سنت عرض امانت؛
  • سنت تبشیر و انذار؛
  • سنت نفی حرج؛
  • سنت نفی ظلم؛
  • سنت بازتاب اعمال؛
  • سنت استعدادها؛
  • سنت سرکوبی باطل؛
  • سنت غلبهٔ دین حق؛
  • سنت مرگ؛
  • سنت اجل حتمی؛
  • سنت عدم تقدیم و تأخیر مرگ؛
  • سنت اختلاف درجات؛
  • سنت تنبیه؛
  • سنت آزمایش.[۳۲]

سنت‌های مقید

سنت‌های مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است:

الف) سنت‌های مربوط به مؤمنان
  1. سنت زیادت نعمت‌های معنوی و اخروی؛
  2. سنت زیادت نعمت‌های مادی و دنیوی؛
  3. سنت تحبیب و تزیین ایمان؛
  4. سنت پیروزی بر دشمنان؛[۳۳]
  5. سنت عدم تسلط شیطان بر مؤمنان.[۳۴]
ب) سنت‌های مربوط به کافران
  • سنت اتمام حجت؛
  • سنت زیادت ضلالت؛
  • سنت تزیین اعمال؛
  • سنت املاء و استدراج؛
  • سنت امهال؛
  • سنت ابتلا به مصائب؛
  • تسلط مجرمان و مترفان؛
  • سنت شکست از دشمنان؛
  • سنت استیصال.[۳۵]

ج) سنت‌های مربوط به مؤمنان و کافران

  • سنت امداد؛ برخی از محققان این سنت را عام‌ترین، کامل‌ترین و کلی‌ترین سنت معرفی کرده‌اند؛ زیرا بر اساس این سنت خداوند هم کسانی را که کمالات مادی و دنیوی را می‌طلبند و در راه باطل گام می‌گذارند یاری می‌رساند و هم کسانی را که خواستار کمالات معنوی و اخروی باشند و در طریق حق قدم می‌نهند کمک می‌کند.[۳۶]

تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی

به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانون‌مند در تحولات اجتماعی است. در این نگاه، تاریخ تابع قواعد جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه سید محمدباقر صدر و سیدعلی خامنه‌ای، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفهٔ اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند.[۳۷]

تفاوت سنت‌های الهی با قوانین اجتماعی

  • قوانین اجتماعی در تمام قلمروهای خود، قابل اثبات منطقی از دیدگاه زندگی اجتماعی آن جامعه است اما سنت‌های الهی قضیهٔ کلیه‌ای است که در حیات مردم رسوخ کرده و ممکن است تمام آنها از همه‌جهات به لحاظ منطق زندگی اجتماعی قابل اثبات نباشد.
  • قوانین اجتماعی چون حاصل آزمون و خطای بشری است، دستخوش تغییر می‌شود و مرور زمان در تغییر آنها دخیل است، اما سنت‌های الهی چون فراتر از عقل و اعتبارات محدود بشر است، عام بوده و دستخوش تحول نمی‌شود.
  • قوانین اجتماعی با توجه به آگاهی و تعمق کامل در جهان نیست، اما سنت الهی با توجه به خالقیت خداوند، معطوف به عمق جهان و تمامیت روابط انسان‌ها با خود، جهان و با خدا است.
  • قوانین اجتماعی با اقتضای سلایق و نیازهای روز وضع می‌شود، اما سنت‌های الهی هماهنگ با تکوین و آفرینش انسان و جهان است.
  • قوانین اجتماعی به نظام روحی و تکامل معنوی افراد کاری ندارد، اما سنت‌های الهی همگی متناسب با زیست مادی و تعالی روحی آنان وضع شده است.
  • قوانین اجتماعی تنها جنبه‌ای از بهبودی وضع جامعه را لحاظ می‌کند و به نیت کنشگران کار ندارد، اما سنت‌های الهی مجموعه‌ای کاملی از برنامه‌هایی است که زوایای مختلف زندگی انسان را دربر می‌گیرد.[۳۸]

رویدادهای منتسب به سنن الهی در ایران

  • پیروزی انقلاب اسلامی: اندیشمندان مسلمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینهٔ تحقق امداد غیبی را فراهم کرد. از این منظر، سرنگونی حکومت پهلوی در ایران با وجود حمایت‌های گستردهٔ کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.[۳۹]
  • اقتدار ایرانیان: از منظر این صاحب‌نظران، ایستادگی ایرانیان در جنگ عراق با ایران و نیز در برابر تحریم‌های گسترده و تهدیدات امنیتی، مصداق سنت تغییرناپذیر نصرت الهی است که بر اساس آن، ایرانیان باایمان، روزبه‌روز قوی‌تر می‌شوند. پیشرفت‌های علمی و فناورانه ایران نیز تجلی سنت نتیجه‌دهی مجاهدت در راه خداوند است که با توکل بر خدا محقق شده است. از دیدگاه این صاحب‌نظران، ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی جمهوری اسلامی ایران برای ناکام ساختن دشمن، نشانه سنت پنهان‌بودن قوانین الهی و سنت ابطال کید دشمنان است. همچنین شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران، مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی و سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ در مقابله با اراده‌های مبتنی بر ایمان دانسته شده است.[۴۰]
  • پایداری جبهه مقاومت: تحولات منطقه و ایستادگی گروه‌های مقاومت در برابر تجهیزات پیشرفتهٔ نظامی اسرائیل و غرب، بر اساس سنتی تبیین می‌شود که بر همراهی خداوند با صابران در نبردهای نابرابر دلالت دارد. به باور صاحب‌نظران، کاهش تدریجی قدرت‌های مادی در برابر اراده‌های مبتنی بر ایمان، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در فرسایش تدریجی جبهه مقابل است.[۴۱]
  • ناکامی تحریم‌ها: صاحب‌نظران معتقدند عبور مردم ایران از چالش‌های اقتصادی و تحریم‌های گسترده، بیانگر سنت خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان علیه جامعه اسلامی است. به باور آنان، در شرایطی که ملتی بر خدا توکل کرده و از تهدیدات نهراسد، توطئه‌های دشمنان به خودشان بازگشته و راه‌های جدیدی برای مؤمنان گشوده می‌شود.[۴۲]
  • رسوایی جبهه باطل: آشکارشدن چهرهٔ واقعی قدرت‌های غربی در حوادث فلسطین به‌ویژه غزه، از دیدگاه صاحب‌نظران مسلمان در چارچوب سنت رسوایی باطل قابل ارزیابی است. به باور آنان، این پدیده نشان می‌دهد که باطل با وجود برخورداری از امکانات رسانه‌ای گسترده، در نهایت دچار انزوا و رسوایی در افکار عمومی می‌شود.[۴۳]
  • پیروزی در جنگ ۱۲ روزه: به باور صاحب‌نظران مسلمان، پیروزی ایران در جنگ ۱۲ روزه‌ای که اسرائیل در بهار ۱۴۰۴ش تحمیل کرد آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد و نشان داد که خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند. این دفاع پیروزمندانه، وحشت را بر دشمنان امت اسلامی مستولی کرد.[۴۴]
  • نابودی اسرائیل: به باور صاحب‌نظران مسلمان، نابودی قریب‌الوقوع اسرائیل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است: نخست، سنت عقوبت سریع ستمگرانی که مؤمنان را از سرزمین‌های‌شان آواره کرده‌اند؛ بر اساس آیات ۷۶ و ۷۷ سورهٔ اسراء، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کند، خیلی زود دچار عذاب الهی می‌شوند. دوم، سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته؛ مطابق آیه ۱۴ سوره توبه، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبههٔ باطل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، سنت ظهور حق و محو باطل؛ بر اساس آیهٔ ۸۱ سورهٔ اسراء، هرچه جلوهٔ حق کامل‌تر شود، نابودی باطل سریع‌تر رخ می‌دهد.[۴۵]

انتظار نصرت الهی در ایران

کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون جنگ بدر و جنگ عراق با ایران تأکید می‌کنند که بر اساس سنت نصرت الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیهٔ ۱۷ سورهٔ انفال معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند بوده و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش در دل‌ها، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و تاب‌آوری را در ایران را افزایش می‌دهد.[۴۶]

پانویس

  1. ↑ حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.
  2. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.
  3. ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.
  4. ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.
  5. ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج4، ص21.
  6. ↑ «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  7. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.
  8. ↑ سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.
  9. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.
  10. ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج1، ص164.
  11. ↑ صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص85.
  12. ↑ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳؛ سورهٔ احزاب، آیهٔ ۶۲.
  13. ↑ سورهٔ یونس، آیهٔ ۱۰۳؛ سورهٔ انبیاء، آیهٔ ۱۸.
  14. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.
  15. ↑ سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.
  16. ↑ صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص83.
  17. ↑ سورهٔ غافر، آیهٔ ۸۵؛ سورهٔ فتح، آیهٔ ۲۳
  18. ↑ سورهٔ یونس، آیهٔ ۴۷؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.
  19. ↑ سورهٔ اسراء، آیهٔ ۷۷؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳.
  20. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.
  21. ↑ سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۳۷.
  22. ↑ صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن،1381ش، ص90.
  23. ↑ سورهٔ انفال، آیهٔ ۵۳؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.
  24. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.
  25. ↑ سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۸۲؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۵.
  26. ↑ سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۲؛ سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۴.
  27. ↑ آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.
  28. ↑ سورهٔ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.
  29. ↑ افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.
  30. ↑ افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.
  31. ↑ «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  32. ↑ «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  33. ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص481.
  34. ↑ «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  35. ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص492-500؛ «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  36. ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن،1391ش، ص479.
  37. ↑ جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.
  38. ↑ فخرزارع، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، 1403ش، ص135-136.
  39. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  40. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  41. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  42. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  43. ↑ «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  44. ↑ شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.
  45. ↑ «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران.
  46. ↑ «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.

منابع

  • قرآن کریم.
  • آقاجانی، نصرالله، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۳ش.
  • احمدی پرتو، محمد تقی، خوئینی، معصومه، «سنت پیروزی حق بر باطل در آیات و روایات و جایگاه آن در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای»، مجلهٔ پژوهش‌های اجتماعی- اسلامی، شمارهٔ ۱۲۶، ۱۴۰۱ش.
  • افضلی، علی‌رضا، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، فصلنامهٔ تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شمارهٔ ۵، ۱۳۹۵ش.
  • «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۴ش.
  • «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۹۷۸ش.
  • ترقی، حمیدرضا، «انقلاب اسلامی ایران یک سنت الهی در تغییر معادلات جهان غرب»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۴ تیر ۱۴۰۱ش.
  • جعفری نژاد، مسعود و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، مجلهٔ رهیافت انقلاب اسلامی، شمارهٔ ۵۱، ۱۳۹۹ش.
  • حبیبی، محسن و تیموری، شهناز، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، مجلهٔ اندیشه علامه طباطبایی، شمارهٔ ۹، ۱۳۹۷ش.
  • حسینی، سعید، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۳۹۸ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۳۹۳ش.
  • رفیق، محمد و خیری، حسن، «کارکردهای اجتماعی سنن الهی از دیدگاه مقام معظم رهبری سیدعلی خامنه‌ای دام عزه»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۴۰۱ش.
  • «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • شبیری زنجانی، سیدجعفر، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع ۱۲ روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم، ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
  • صدر، سید محمدباقر، سنت‌های تاریخ در قرآن، تهران، تفاهم، ۱۳۸۱ش.
  • فخرزارع، سیدحسین، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، مجلهٔ قرآن و علوم اجتماعی، شمارهٔ ۱۳، ۱۴۰۳ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۹۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=سنت‌های_الهی&oldid=48287»