پرش به محتوا

آراستگی در سیره امام رضا: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
دیداریویکی‌متن
صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>آراستگی در سیره امام رضا</big>'''، الگوی رفتاری توجه به زیبایی و برازندگی ظاهر در گفتار و کردار علی بن موسی الرضا.<br> آراستگی در لغت به‌ حالتی گفته می‌شود که برآمده از تلاش آدمی برای زیبا جلوه کردن نزد دیگران است. همچنین آراس...» ایجاد کرد
 
ابرابزار
 
خط ۱: خط ۱:
'''<big>آراستگی در سیره امام رضا</big>'''، الگوی رفتاری توجه به [[زیبایی]] و برازندگی ظاهر در گفتار و کردار علی بن موسی الرضا.<br>
{{جعبه اطلاعات افراد
[[آراستگی شوهر|آراستگی]] در لغت به‌ حالتی گفته می‌شود که برآمده از تلاش آدمی برای زیبا جلوه کردن نزد دیگران است. همچنین آراستگی می‌تواند برآمده از نظم، ترتیب، هماهنگی، بسامانی و بهره‌مندی از [[فضائل]] و کمالات باشد.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه آراستگی، در واژه‌ياب، تاریخ بازیابی 14 مهر 1400]</ref> انسان‌ها به‌صورت طبیعی خواهان [[پاکیزگی]] و زیبایی بوده و از ژولیدگی و پلشتی بیزار هستند.
| تصویر            =
==بایسته‌های روابط اجتماعی==
| زیرنویس تصویر    =
انسان اجتماعی برای رسیدن به اهداف [[زندگی]] جمعی، باید پایه‌ها و ارکان [[جامعه]] را تثبیت و تقویت نماید، تا جامعه‌ای همبسته و متحد شکل بگیرد. روابط اجتماعی انسان که در قالب زندگی جمعی جلوه‌گر می‌شود، علاوه بر آن‌که نیازهای انسان را بهتر و کامل‌تر تأمین می‌کند،<ref>ابن‌خلدون، مقدمه ابن‌خلدون، 1385ش، ج1، ص77؛ طباطبایی، قرآن در اسلام، 1373ش، ص79.</ref>  راه رسیدن انسان به سعادت را نیز هموارتر می‌سازد.<ref>فارابی، آراء اهل المدینة الفاضلة، 1991م، ص117.</ref>  یکی از اهداف مورد توجه در آموزه‌های [[دین]] [[اسلام]] نیز تحکیم [[روابط اجتماعی]] انسان‌ها در تمام سطوح، و کاهش تضادها و تنش‌هایی است که [[نظم]] اجتماعی را به چالش می‌کشد و تعهد افراد را نسبت به وظایف متقابل اجتماعی متزلزل می‌کند. [[قرآن]] به این نکته اشاره کرده است که هرگاه [[الگوهای رفتاری]] ويژه‌ای در جامعه گسترش یابد و موجبات کمال ظهور اجتماعی دين را فراهم سازد، درهای [[برکات]] الهی بر آن جامعه گشوده می‌‌شود.<ref>سوره أعراف، آیه 96.</ref> 
| image_alt        =
==اثرگذاری امام رضا در بایسته‌های دینی روابط اجتماعی==
| فایل پادکست      =
[[امام رضا]] یکی از پیشوایان [[گردشگری مذهبی|مذهبی]] در [[جامعه‌پذیری فرزندان در اسلام|جامعه]] مسلمان است که به‌دلیل اقتضائات اجتماعی از زمینه مناسبی برای ارائه الگوهای رفتاری سازگار با آموزه‌های [[اسلام]] برخوردار بود. گزارش‌های تاریخی معتبر، گویای کامیابی [[علی بن موسی الرضا]] در همراه ساختن جامعه با این الگوهای رفتاری است. استقبال پرشور مردم و به‌ويژه نخبگان و فرهيختگان جامعه از امام رضا در [[نيشابور]]<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص144.</ref>  و همچنين هيجان و اشتياق طبقات مختلف اجتماعی در مرو، هنگام استقبال از او برای برگزاری [[نماز عيد]]،<ref>مفید، الإرشاد في معرفة حجج الله علی العباد، 1383ش، ج2، ص373.</ref>  نمونه‌هايی از پذیرش اجتماعی بایسته‌های روابط اجتماعی است که در رفتار و گفتار امام رضا جلوه‌گر شده بود.
| حجم فایلپادکست    =
==اهتمام امام رضا به آراستگی==
| تاریخ پادکست      =
يکی از الگوهای رفتاری برجسته در زندگی [[امام رضا]] توجه ويژه به [[آراستگی شوهر|آراستگی]] ظاهر خود در روابط اجتماعی و هنگام مواجهه با ساير هم‌نوعان است.<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص192.</ref>  او پاکیزگی را از فضائل اخلاقی معرفی کرده و عطر زدن و رسیدگی به موی سر را از [[آداب]] و سنن [[پیامبران]] خدا دانسته است. این اهتمام به آراستگی در [[جامعه پذیری سیاسی|جامعه]] و روابط اجتماعی به‌دلیل کارکردها و پیامدهای مهمی است که در گفتار و کردار امام رضا به آن‌ها اشاره شده است.
| زیرنویس عنوان    =
===کارکرد اجتماعی آراستگی===
| نام              = علی
در بیانات امام رضا اهمیت آراستگی ناظر به کارکرد و [[پیامد اجتماعی]] آن مانند تحکیم بنیان [[خانواده]] و افزایش [[پاکدامنی]] [[وفاداری همسران|همسران]]، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>کلينی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.</ref> <br>
| نام خانوادگی      = بن موسی الرضا
| زادهٔ              =
| ناپدید شدن        =
| درگذشت            =
| علت مرگ          =
| مدفن              = [[مشهد]]
| محل زندگی        = [[مدینه]]، [[مرو]]
| ملیت              = ایرانی، عرب
| دیگر نام‌ها        = [[امام رضا]]
| تحصیلات            =
| محل تحصیل        = [[مدینه]]
| شناخته‌شده برای    = هدایت امت، ولایتعهدی
| آثار              =
| منصب              = [[امام]] شیعیان، [[ولیعهد]]
| دوره              = دوره عباسی
| پس از            = [[امام موسی کاظم]]
| پیش از            = [[امام محمد جواد]]
| همسر              =
| فرزندان          = [[امام محمد جواد]]
| پدر              = [[امام موسی کاظم]]
| مادر              = نجیبه
| خویشاوندان        = [[اهل‌بیت]]
| جوایز            =
| افتخارات          =
| درجه نظامی        =
| درجه علمی        = امامت و علم لدنی
}}
'''{{درشت|آراستگی در سیره امام رضا}}'''، الگوی رفتاری توجه به [[زیبایی]] و برازندگی ظاهر در گفتار و کردار علی بن موسی الرضا.{{سخ}}
[[آراستگی شوهر|آراستگی]] در لغت به حالتی گفته می‌شود که برآمده از تلاش آدمی برای زیبا جلوه کردن نزد دیگران است. همچنین آراستگی می‌تواند برآمده از نظم، ترتیب، هماهنگی، بسامانی و بهره‌مندی از [[فضائل]] و کمالات باشد.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/آراستگی عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه آراستگی، در واژه‌یاب، تاریخ بازیابی 14 مهر 1400]</ref> انسان‌ها به‌صورت طبیعی خواهان [[پاکیزگی]] و زیبایی بوده و از ژولیدگی و پلشتی بیزار هستند.


===سازگاری با اقتضائات اجتماعی===
== بایسته‌های روابط اجتماعی ==
البته روشن است که ميزان توجه به آراستگی ظاهر، به‌ويژه در زمينه‌ی لباس و [[پوشش]]، با سطح درآمد و زندگی عموم مردم در جامعه مرتبط است. در گفتار و کردار [[امام رضا]] نیز این توجه ویژه به اقتضائات زمانی و مکانی و شرایط خاص اجتماعی را می‌توان به روشنی مشاهده کرد؛ در آن روزگار، برخی از اقشار جامعه انتظار داشتند [[علی بن موسی الرضا]] نیز مطابق با اقتضائات [[امنیت فرهنگی|فرهنگی]] دوران [[امام علی]] لباس بپوشد و مانند او زندگی کند. اما امام رضا با نکوهش چنین رویکردی، به تفاوت دوره‌ها و زمان‌ها، و اقتضائات هر زمان اشاره کرده است.<ref>طبرسی، مکارم الأخلاق، 1371ش، ص98.</ref>  توجه به همين اقتضائات اجتماعی موجب آن می‌شد که  درسیره علی بن موسی الرضا آراستگی مانند:شانه زدن موها و محاسن، [[خضاب]] کردن موها، به‌دست کردن [[انگشتری]] و هر چيز ديگری را که بر آراستگی انسان می‌افزايد  مورد توجه قرار دهد و ديگران را نيز به آن توصيه کند؛ او مرغوب‌ترين و بهترين عطرها را سفارش می‌داد<ref>کلينی، فروع الکافی، 1426ق، ص1178.</ref> و خوش‌بويی و استفاده از [[عطر]] را از اخلاق پیامبران الهی می‌شمرد.<ref>کلينی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.</ref>  
انسان اجتماعی برای رسیدن به اهداف [[زندگی]] جمعی، باید پایه‌ها و ارکان [[جامعه]] را تثبیت و تقویت نماید، تا جامعه‌ای همبسته و متحد شکل بگیرد. روابط اجتماعی انسان که در قالب زندگی جمعی جلوه‌گر می‌شود، علاوه بر آن‌که نیازهای انسان را بهتر و کامل‌تر تأمین می‌کند،<ref>ابن‌خلدون، مقدمه ابن‌خلدون، 1385ش، ج1، ص77؛ طباطبایی، قرآن در اسلام، 1373ش، ص79.</ref> راه رسیدن انسان به سعادت را نیز هموارتر می‌سازد.<ref>فارابی، آراء اهل المدینة الفاضلة، 1991م، ص117.</ref> یکی از اهداف مورد توجه در آموزه‌های [[دین]] [[اسلام]] نیز تحکیم [[روابط اجتماعی]] انسان‌ها در تمام سطوح، و کاهش تضادها و تنش‌هایی است که [[نظم]] اجتماعی را به چالش می‌کشد و تعهد افراد را نسبت به وظایف متقابل اجتماعی متزلزل می‌کند. [[قرآن]] به این نکته اشاره کرده است که هرگاه [[الگوهای رفتاری]] ویژه‌ای در جامعه گسترش یابد و موجبات کمال ظهور اجتماعی دین را فراهم سازد، درهای [[برکات]] الهی بر آن جامعه گشوده می‌شود.<ref>سوره أعراف، آیه 96.</ref>
===سازگاری آراستگی با زهد===
دانشمندان [[مسلمان]] علاوه بر توجه به بعد ايجابی و ترويجی اتخاذ این روش از سوی [[امام رضا]]، آن را نوعی مبارزه منفی با برخی پندارهای نادرست اجتماعی نيز دانسته‌اند؛ زیرا امام رضا با اتخاذ اين روش نشان می‌دهد که [[آراستن]] ظاهر نمی‌تواند نافی و ناقض زهد واقعی باشد، و تا جايی که آدمی دلبسته و شيفته [[دنيا]] و زخارف آن نگردد، می‌تواند وضع لباس و خوراک خود را متنعمانه اداره کند.<ref>فضل‌الله، الإمام الرضا تاريخ و دراسة، 1428ق، ص102.</ref>  در این زمینه، عالمان [[تکریم ایتام در جامعه مسلمان|مسلمان]] به این نکته اشاره کرده‌اند که آن‌چه در فرهنگ اسلامي به‌عنوان دنيا نکوهش شده، تمام آن چيزهايي است که انسان را از ياد خدا غافل کند و رنگ و بوي معصيت داشته باشد؛<ref>جوادی آملی، اسلام و محیط زیست، 1388ش، ص240.</ref>  به‌عبارت ديگر، دنيا زماني که [[هدف]] اصلي انسان قرار بگيرد و [[سبک زندگي]] او را به‌گونه‌ای شکل دهد که او را از مقصود اصلی [[آفرينش]] دور کند مذموم است، اما اگر به‌عنوان مقدمه و پل زندگی اخروی نگريسته شود، دارای [[ارزش]] مثبت خواهد بود. پس دليلی وجود ندارد که مؤمن، خود را از نعمت‌های [[برند حلال|حلال]] و پاکيزه الهی محروم سازد؛ زيرا خداوند اين نعمت‌ها را نيافريده که مؤمن از آن‌ها محروم، و کافر بهره‌مند باشد؛ بلکه [[مؤمن]] به استفاده از اين نعمت‌ها اولی و شايسته‌تر است.<ref>حرّانی، تحف العقول عن آل الرسول، 1394ق، ص256.</ref>  <br>
در یک گزارش تاریخی نقل شده است که گروهی از صوفيان نزد [[امام رضا]] آمده و با کنايه، امت [[مسلمان]] را نیازمند پيشوا و رهبری دانستند که جامه‌اش خشن و طعامش ساده باشد؛ اما امام رضا که [[زهد]] را در اين ظواهر نمی‌جست به آن‌ها یادآوری کرد که [[يوسف پيامبر]]، قبای ابريشمی با دکمه‌های زرد می‌پوشيد، و در مجلس [[پادشاه مصر]] بر پشتی‌های آنان تکيه می‌زد. سپس به آنان گوشزد کرد که حلال خدا را حرام ندانند و از پیشوای جامعه، قسط و [[عدل]] و راستی را بخواهند که این با جایگاه او سازگارتر است.<ref>إربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، 1426ق، ج3، ص423.</ref>


==پانویس==
== اثرگذاری امام رضا در بایسته‌های دینی روابط اجتماعی ==
[[امام رضا]] یکی از پیشوایان [[گردشگری مذهبی|مذهبی]] در [[جامعه‌پذیری فرزندان در اسلام|جامعه]] مسلمان است که به‌دلیل اقتضائات اجتماعی از زمینه مناسبی برای ارائه الگوهای رفتاری سازگار با آموزه‌های [[اسلام]] برخوردار بود. گزارش‌های تاریخی معتبر، گویای کامیابی [[علی بن موسی الرضا]] در همراه ساختن جامعه با این الگوهای رفتاری است. استقبال پرشور مردم و به‌ویژه نخبگان و فرهیختگان جامعه از امام رضا در [[نیشابور]]<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص144.</ref> و همچنین هیجان و اشتیاق طبقات مختلف اجتماعی در مرو، هنگام استقبال از او برای برگزاری [[نماز عید]]،<ref>مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، 1383ش، ج2، ص373.</ref> نمونه‌هایی از پذیرش اجتماعی بایسته‌های روابط اجتماعی است که در رفتار و گفتار امام رضا جلوه‌گر شده بود.
 
== اهتمام امام رضا به آراستگی ==
یکی از الگوهای رفتاری برجسته در زندگی [[امام رضا]] توجه ویژه به [[آراستگی شوهر|آراستگی]] ظاهر خود در روابط اجتماعی و هنگام مواجهه با سایر هم‌نوعان است.<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص192.</ref> او پاکیزگی را از فضائل اخلاقی معرفی کرده و عطر زدن و رسیدگی به موی سر را از [[آداب]] و سنن [[پیامبران]] خدا دانسته است. این اهتمام به آراستگی در [[جامعه پذیری سیاسی|جامعه]] و روابط اجتماعی به‌دلیل کارکردها و پیامدهای مهمی است که در گفتار و کردار امام رضا به آن‌ها اشاره شده است.
 
=== کارکرد اجتماعی آراستگی ===
در بیانات امام رضا اهمیت آراستگی ناظر به کارکرد و [[پیامد اجتماعی]] آن مانند تحکیم بنیان [[خانواده]] و افزایش [[پاکدامنی]] [[وفاداری همسران|همسران]]، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.</ref>
 
=== سازگاری با اقتضائات اجتماعی ===
البته روشن است که میزان توجه به آراستگی ظاهر، به‌ویژه در زمینهٔ لباس و [[پوشش]]، با سطح درآمد و زندگی عموم مردم در جامعه مرتبط است. در گفتار و کردار [[امام رضا]] نیز این توجه ویژه به اقتضائات زمانی و مکانی و شرایط خاص اجتماعی را می‌توان به روشنی مشاهده کرد؛ در آن روزگار، برخی از اقشار جامعه انتظار داشتند [[علی بن موسی الرضا]] نیز مطابق با اقتضائات [[امنیت فرهنگی|فرهنگی]] دوران [[امام علی]] لباس بپوشد و مانند او زندگی کند. اما امام رضا با نکوهش چنین رویکردی، به تفاوت دوره‌ها و زمان‌ها، و اقتضائات هر زمان اشاره کرده است.<ref>طبرسی، مکارم الأخلاق، 1371ش، ص98.</ref> توجه به همین اقتضائات اجتماعی موجب آن می‌شد که درسیره علی بن موسی الرضا آراستگی مانند:شانه زدن موها و محاسن، [[خضاب]] کردن موها، به‌دست کردن [[انگشتری]] و هر چیز دیگری را که بر آراستگی انسان می‌افزاید مورد توجه قرار دهد و دیگران را نیز به آن توصیه کند؛ او مرغوب‌ترین و بهترین عطرها را سفارش می‌داد<ref>کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1178.</ref> و خوش‌بویی و استفاده از [[عطر]] را از اخلاق پیامبران الهی می‌شمرد.<ref>کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.</ref>
 
=== سازگاری آراستگی با زهد ===
دانشمندان [[مسلمان]] علاوه بر توجه به بعد ایجابی و ترویجی اتخاذ این روش از سوی [[امام رضا]]، آن را نوعی مبارزه منفی با برخی پندارهای نادرست اجتماعی نیز دانسته‌اند؛ زیرا امام رضا با اتخاذ این روش نشان می‌دهد که [[آراستن]] ظاهر نمی‌تواند نافی و ناقض زهد واقعی باشد، و تا جایی که آدمی دلبسته و شیفته [[دنیا]] و زخارف آن نگردد، می‌تواند وضع لباس و خوراک خود را متنعمانه اداره کند.<ref>فضل‌الله، الإمام الرضا تاریخ و دراسة، 1428ق، ص102.</ref> در این زمینه، عالمان [[تکریم ایتام در جامعه مسلمان|مسلمان]] به این نکته اشاره کرده‌اند که آنچه در فرهنگ اسلامی به‌عنوان دنیا نکوهش شده، تمام آن چیزهایی است که انسان را از یاد خدا غافل کند و رنگ و بوی معصیت داشته باشد؛<ref>جوادی آملی، اسلام و محیط زیست، 1388ش، ص240.</ref> به‌عبارت دیگر، دنیا زمانی که [[هدف]] اصلی انسان قرار بگیرد و [[سبک زندگی]] او را به‌گونه‌ای شکل دهد که او را از مقصود اصلی [[آفرینش]] دور کند مذموم است، اما اگر به‌عنوان مقدمه و پل زندگی اخروی نگریسته شود، دارای [[ارزش]] مثبت خواهد بود. پس دلیلی وجود ندارد که مؤمن، خود را از نعمت‌های [[برند حلال|حلال]] و پاکیزه الهی محروم سازد؛ زیرا خداوند این نعمت‌ها را نیافریده که مؤمن از آن‌ها محروم، و کافر بهره‌مند باشد؛ بلکه [[مؤمن]] به استفاده از این نعمت‌ها اولی و شایسته‌تر است.<ref>حرّانی، تحف العقول عن آل الرسول، 1394ق، ص256.</ref>{{سخ}}
در یک گزارش تاریخی نقل شده است که گروهی از صوفیان نزد [[امام رضا]] آمده و با کنایه، امت [[مسلمان]] را نیازمند پیشوا و رهبری دانستند که جامه‌اش خشن و طعامش ساده باشد؛ اما امام رضا که [[زهد]] را در این ظواهر نمی‌جست به آن‌ها یادآوری کرد که [[یوسف پیامبر]]، قبای ابریشمی با دکمه‌های زرد می‌پوشید، و در مجلس [[پادشاه مصر]] بر پشتی‌های آنان تکیه می‌زد. سپس به آنان گوشزد کرد که حلال خدا را حرام ندانند و از پیشوای جامعه، قسط و [[عدل]] و راستی را بخواهند که این با جایگاه او سازگارتر است.<ref>إربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، 1426ق، ج3، ص423.</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
 
*قرآن
== منابع ==
*ابن‌خلدون، عبدالرحمن، مقدمه ابن‌خلدون، ترجمه محمد پروين گنابادی، تهران، علمی و فرهنگی، 1385ش.
* قرآن
*إربلی، علی بن عيسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، مجمع جهانی اهل‌بيت، 1426ق.
* ابن‌خلدون، عبدالرحمن، مقدمه ابن‌خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۵ش.
*جوادي آملي، عبدالله، اسلام و محيط زيست، تنظيم و تحقيق عباس رحيميان، قم، إسراء، 1388ش.
* إربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، مجمع جهانی اهل‌بیت، ۱۴۲۶ق.
*حرّانی، ابن‌شعبه، تحف العقول عن آل‌ الرسول، بيروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1394ق.
* جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط زیست، تنظیم و تحقیق عباس رحیمیان، قم، إسراء، ۱۳۸۸ش.
*حمیری، عبدالله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة الثقافة الاسلامیة لکوشانپور، 1417ق.
* حرّانی، ابن‌شعبه، تحف العقول عن آل الرسول، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۴ق.
*صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، عیون اخبار الرضا، قم، المکتبة الحیدریة، 1383ش.
* حمیری، عبدالله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة الثقافة الاسلامیة لکوشانپور، ۱۴۱۷ق.
*طباطبايی، سيد محمدحسين، قرآن در اسلام، تهران، دارالکتب الإسلامية، 1373ش.
* صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، عیون اخبار الرضا، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۳ش.
*طبرسی، ابونصر حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، 1371ش.
* طباطبایی، سید محمدحسین، قرآن در اسلام، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۳ش.
*عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، در سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید:یابی 14 مهر 1400.
* طبرسی، ابونصر حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، ۱۳۷۱ش.
*فارابی، ابونصر، آراء اهل المدينة الفاضلة، بيروت، دار المشرق، 1991م.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، در سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید:یابی ۱۴ مهر ۱۴۰۰.
*فضل‌الله، محمدجواد، الإمام الرضا تاريخ و دراسة، قم، مؤسسة دار الکتاب الإسلامی، 1428ق.
* فارابی، ابونصر، آراء اهل المدینة الفاضلة، بیروت، دار المشرق، ۱۹۹۱م.
*کلینی، محمد بن یعقوب، فروع الکافی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1426ق.
* فضل‌الله، محمدجواد، الإمام الرضا تاریخ و دراسة، قم، مؤسسة دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۲۸ق.
*مجلسي، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1403ق.
* کلینی، محمد بن یعقوب، فروع الکافی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۶ق.
*مفيد، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ترجمه و شرح هاشم رسولی محلاتی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1383ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
* مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ترجمه و شرح هاشم رسولی محلاتی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۳ش.
<!--
 
== تغییر مسیرهای پیشنهادی ==
آراستگی امام رضا{{سخ}}
سیره آراستگی امام رضا{{سخ}}
آراستگی در سیره رضوی{{سخ}}
-->
 
[[رده:آراستگی]]
[[رده:اخلاق اسلامی]]
[[رده:اصلاح رباتیک]]
[[رده:امام رضا]]
[[رده:سیره معصومان]]

نسخهٔ کنونی تا ۱۲ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۲۵

آراستگی در سیره امام رضا
نامعلی
نام خانوادگیبن موسی الرضا
مدفنمشهد
محل زندگیمدینه، مرو
ملیتایرانی، عرب
محل تحصیلمدینه
شناخته‌شده
برای		هدایت امت، ولایتعهدی
منصبامام شیعیان، ولیعهد
دورهدوره عباسی
پس ازامام موسی کاظم
پیش ازامام محمد جواد
فرزندانامام محمد جواد
پدرامام موسی کاظم
مادرنجیبه
خویشاونداناهل‌بیت

آراستگی در سیره امام رضا، الگوی رفتاری توجه به زیبایی و برازندگی ظاهر در گفتار و کردار علی بن موسی الرضا.
آراستگی در لغت به حالتی گفته می‌شود که برآمده از تلاش آدمی برای زیبا جلوه کردن نزد دیگران است. همچنین آراستگی می‌تواند برآمده از نظم، ترتیب، هماهنگی، بسامانی و بهره‌مندی از فضائل و کمالات باشد.[۱] انسان‌ها به‌صورت طبیعی خواهان پاکیزگی و زیبایی بوده و از ژولیدگی و پلشتی بیزار هستند.

بایسته‌های روابط اجتماعی

انسان اجتماعی برای رسیدن به اهداف زندگی جمعی، باید پایه‌ها و ارکان جامعه را تثبیت و تقویت نماید، تا جامعه‌ای همبسته و متحد شکل بگیرد. روابط اجتماعی انسان که در قالب زندگی جمعی جلوه‌گر می‌شود، علاوه بر آن‌که نیازهای انسان را بهتر و کامل‌تر تأمین می‌کند،[۲] راه رسیدن انسان به سعادت را نیز هموارتر می‌سازد.[۳] یکی از اهداف مورد توجه در آموزه‌های دین اسلام نیز تحکیم روابط اجتماعی انسان‌ها در تمام سطوح، و کاهش تضادها و تنش‌هایی است که نظم اجتماعی را به چالش می‌کشد و تعهد افراد را نسبت به وظایف متقابل اجتماعی متزلزل می‌کند. قرآن به این نکته اشاره کرده است که هرگاه الگوهای رفتاری ویژه‌ای در جامعه گسترش یابد و موجبات کمال ظهور اجتماعی دین را فراهم سازد، درهای برکات الهی بر آن جامعه گشوده می‌شود.[۴]

اثرگذاری امام رضا در بایسته‌های دینی روابط اجتماعی

امام رضا یکی از پیشوایان مذهبی در جامعه مسلمان است که به‌دلیل اقتضائات اجتماعی از زمینه مناسبی برای ارائه الگوهای رفتاری سازگار با آموزه‌های اسلام برخوردار بود. گزارش‌های تاریخی معتبر، گویای کامیابی علی بن موسی الرضا در همراه ساختن جامعه با این الگوهای رفتاری است. استقبال پرشور مردم و به‌ویژه نخبگان و فرهیختگان جامعه از امام رضا در نیشابور[۵] و همچنین هیجان و اشتیاق طبقات مختلف اجتماعی در مرو، هنگام استقبال از او برای برگزاری نماز عید،[۶] نمونه‌هایی از پذیرش اجتماعی بایسته‌های روابط اجتماعی است که در رفتار و گفتار امام رضا جلوه‌گر شده بود.

اهتمام امام رضا به آراستگی

یکی از الگوهای رفتاری برجسته در زندگی امام رضا توجه ویژه به آراستگی ظاهر خود در روابط اجتماعی و هنگام مواجهه با سایر هم‌نوعان است.[۷] او پاکیزگی را از فضائل اخلاقی معرفی کرده و عطر زدن و رسیدگی به موی سر را از آداب و سنن پیامبران خدا دانسته است. این اهتمام به آراستگی در جامعه و روابط اجتماعی به‌دلیل کارکردها و پیامدهای مهمی است که در گفتار و کردار امام رضا به آن‌ها اشاره شده است.

کارکرد اجتماعی آراستگی

در بیانات امام رضا اهمیت آراستگی ناظر به کارکرد و پیامد اجتماعی آن مانند تحکیم بنیان خانواده و افزایش پاکدامنی همسران، مورد توجه قرار گرفته است.[۸]

سازگاری با اقتضائات اجتماعی

البته روشن است که میزان توجه به آراستگی ظاهر، به‌ویژه در زمینهٔ لباس و پوشش، با سطح درآمد و زندگی عموم مردم در جامعه مرتبط است. در گفتار و کردار امام رضا نیز این توجه ویژه به اقتضائات زمانی و مکانی و شرایط خاص اجتماعی را می‌توان به روشنی مشاهده کرد؛ در آن روزگار، برخی از اقشار جامعه انتظار داشتند علی بن موسی الرضا نیز مطابق با اقتضائات فرهنگی دوران امام علی لباس بپوشد و مانند او زندگی کند. اما امام رضا با نکوهش چنین رویکردی، به تفاوت دوره‌ها و زمان‌ها، و اقتضائات هر زمان اشاره کرده است.[۹] توجه به همین اقتضائات اجتماعی موجب آن می‌شد که درسیره علی بن موسی الرضا آراستگی مانند:شانه زدن موها و محاسن، خضاب کردن موها، به‌دست کردن انگشتری و هر چیز دیگری را که بر آراستگی انسان می‌افزاید مورد توجه قرار دهد و دیگران را نیز به آن توصیه کند؛ او مرغوب‌ترین و بهترین عطرها را سفارش می‌داد[۱۰] و خوش‌بویی و استفاده از عطر را از اخلاق پیامبران الهی می‌شمرد.[۱۱]

سازگاری آراستگی با زهد

دانشمندان مسلمان علاوه بر توجه به بعد ایجابی و ترویجی اتخاذ این روش از سوی امام رضا، آن را نوعی مبارزه منفی با برخی پندارهای نادرست اجتماعی نیز دانسته‌اند؛ زیرا امام رضا با اتخاذ این روش نشان می‌دهد که آراستن ظاهر نمی‌تواند نافی و ناقض زهد واقعی باشد، و تا جایی که آدمی دلبسته و شیفته دنیا و زخارف آن نگردد، می‌تواند وضع لباس و خوراک خود را متنعمانه اداره کند.[۱۲] در این زمینه، عالمان مسلمان به این نکته اشاره کرده‌اند که آنچه در فرهنگ اسلامی به‌عنوان دنیا نکوهش شده، تمام آن چیزهایی است که انسان را از یاد خدا غافل کند و رنگ و بوی معصیت داشته باشد؛[۱۳] به‌عبارت دیگر، دنیا زمانی که هدف اصلی انسان قرار بگیرد و سبک زندگی او را به‌گونه‌ای شکل دهد که او را از مقصود اصلی آفرینش دور کند مذموم است، اما اگر به‌عنوان مقدمه و پل زندگی اخروی نگریسته شود، دارای ارزش مثبت خواهد بود. پس دلیلی وجود ندارد که مؤمن، خود را از نعمت‌های حلال و پاکیزه الهی محروم سازد؛ زیرا خداوند این نعمت‌ها را نیافریده که مؤمن از آن‌ها محروم، و کافر بهره‌مند باشد؛ بلکه مؤمن به استفاده از این نعمت‌ها اولی و شایسته‌تر است.[۱۴]
در یک گزارش تاریخی نقل شده است که گروهی از صوفیان نزد امام رضا آمده و با کنایه، امت مسلمان را نیازمند پیشوا و رهبری دانستند که جامه‌اش خشن و طعامش ساده باشد؛ اما امام رضا که زهد را در این ظواهر نمی‌جست به آن‌ها یادآوری کرد که یوسف پیامبر، قبای ابریشمی با دکمه‌های زرد می‌پوشید، و در مجلس پادشاه مصر بر پشتی‌های آنان تکیه می‌زد. سپس به آنان گوشزد کرد که حلال خدا را حرام ندانند و از پیشوای جامعه، قسط و عدل و راستی را بخواهند که این با جایگاه او سازگارتر است.[۱۵]

پانویس

  1. ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه آراستگی، در واژه‌یاب، تاریخ بازیابی 14 مهر 1400
  2. ↑ ابن‌خلدون، مقدمه ابن‌خلدون، 1385ش، ج1، ص77؛ طباطبایی، قرآن در اسلام، 1373ش، ص79.
  3. ↑ فارابی، آراء اهل المدینة الفاضلة، 1991م، ص117.
  4. ↑ سوره أعراف، آیه 96.
  5. ↑ صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص144.
  6. ↑ مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، 1383ش، ج2، ص373.
  7. ↑ صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص192.
  8. ↑ کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.
  9. ↑ طبرسی، مکارم الأخلاق، 1371ش، ص98.
  10. ↑ کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1178.
  11. ↑ کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.
  12. ↑ فضل‌الله، الإمام الرضا تاریخ و دراسة، 1428ق، ص102.
  13. ↑ جوادی آملی، اسلام و محیط زیست، 1388ش، ص240.
  14. ↑ حرّانی، تحف العقول عن آل الرسول، 1394ق، ص256.
  15. ↑ إربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، 1426ق، ج3، ص423.

منابع

  • قرآن
  • ابن‌خلدون، عبدالرحمن، مقدمه ابن‌خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۵ش.
  • إربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، مجمع جهانی اهل‌بیت، ۱۴۲۶ق.
  • جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط زیست، تنظیم و تحقیق عباس رحیمیان، قم، إسراء، ۱۳۸۸ش.
  • حرّانی، ابن‌شعبه، تحف العقول عن آل الرسول، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۴ق.
  • حمیری، عبدالله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة الثقافة الاسلامیة لکوشانپور، ۱۴۱۷ق.
  • صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، عیون اخبار الرضا، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۳ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، قرآن در اسلام، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۳ش.
  • طبرسی، ابونصر حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، ۱۳۷۱ش.
  • عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، در سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید:یابی ۱۴ مهر ۱۴۰۰.
  • فارابی، ابونصر، آراء اهل المدینة الفاضلة، بیروت، دار المشرق، ۱۹۹۱م.
  • فضل‌الله، محمدجواد، الإمام الرضا تاریخ و دراسة، قم، مؤسسة دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۲۸ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، فروع الکافی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۶ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ترجمه و شرح هاشم رسولی محلاتی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۳ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=آراستگی_در_سیره_امام_رضا&oldid=84727»