پاکدامنی
پاکدامنی؛ فضیلت اخلاقیِ حفظ عفت پرهیز از رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند.
پاکدامنی مفهومی اخلاقی کنایه از نجابت، عفاف و خودداری از رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند است. این مفهوم در آموزه‌های اسلامی و قرآن از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده و بر حفظ عفت و خودداری از روابط جنسی حرام تأکید دارد. پاکدامنی در ادبیات فارسی نیز به‌عنوان یکی از فضایل اخلاقی و از ویژگی‌های مطلوب انسان، به‌ویژه زنان، بازتاب یافته است.
مفهوم‌شناسی
پاکدامنی در زبان فارسی کنایه از نجابت، پارسایی[۱] و عفاف است.[۲] در لغت‌نامه دهخدا، پاکدامن و عفیف‌الازار مترادف دانسته شده‌اند.[۳] آزار در این تعبیر به جامه‌ای گفته می‌شود که بخش پایین بدن را می‌پوشاند.[۴] معادل انگلیسی پاکدامنی، Chastity، نیز به معنای پرهیز از رابطه جنسی خارج از ازدواج است.[۵]
پاکدامنی در قرآن
در قرآن، پاکدامنی با مفاهیمی مانند حفظ عورت[۶][۷] و خودداری از روابط جنسی حرام بیان شده و از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده است.[۸][۹] در آیات ۳۰ و ۳۱ سورهٔ نور، در کنار دستور به غضّ بصر، بر حفظ عورت تأکید شده است؛ سید محمدحسین طباطبایی این تعبیر را ناظر به پوشاندن عورت از نگاه نامحرمان دانسته است.[۱۰] مرتضی مطهری معتقد است آن را می‌تواند به معنای حفظ دامن از اعمالی مانند زنا و فحشا نیز دانست.[۱۱] در سورهٔ مؤمنون[۱۲] و سورهٔ معارج[۱۳] نیز حفظ پاکدامنی از ویژگی‌های مؤمنان بیان شده است.[۱۴] همچنین آیهٔ ۳۳ سورهٔ نور بر تلاش برای حفظ عفاف تأکید دارد.[۱۵]
در ادبیات فارسی
در شعر فارسی، پاکدامنی از فضایل اخلاقی و در بسیاری از متون، از ویژگی‌های مطلوب زنان دانسته شده است.[۱۶] علاوه‌بر این، زندگی خانوادگی ایرانیان همیشه به‌گونه‌ای بوده که زنان با مردان بیگانه در ارتباط نباشند؛ ازاین‌روی خانه‌ها به‌صورت بیرونی و اندرونی ساخته می‌شد.[۱۷] زن شایسته در شاهنامه فردوسی نیز با ویژگی‌هایی مانند عفت، حیا، پوشیدگی و پاکدامنی توصیف شده است.[۱۸] بااین‌حال، پاکدامنی در برخی متون فارسی فضیلتی عمومی و شایستهٔ همهٔ افراد تلقی شده است.[۱۹] برخی معتقدند، ذکر نکردن نام زنان در غزل‌های عاشقانهٔ فارسی برای حفظ اخلاق عمومی و پاسداری از پاکدامنی تلقی شده و هرگونه تصویرپردازی از عشق میان زن و مرد، ضد اجتماعی و توهین به غیرت مردان خانواده محسوب می‌شده است. از این‌رو توصیف مِی نوشی و مستی به‌عنوان یکی از درون‌مایه‌های برجستهٔ شعر غنایی فارسی به‌کار رفته اما چنین امتیازی به توصیف زنان یا ابراز عشق به آنان تعلق نگرفته است.[۲۰]
پانویس
- ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاکدامن.
- ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاکدامنی.
- ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عفاف.
- ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه آزار.
- ↑ "chastity»، وب‌سایت مجموعه آموزشی بیاموز.
- ↑ زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل ، 1407ق، ج3، ص177.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ق، ج16، ص314.
- ↑ فضل‌الله، من وحی القرآن، 1419ق، ج16، ص135.
- ↑ فضل‌الله، من وحی القرآن، 1419ق، ج 18، ص308.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 13190ق، ج15، ص111.
- ↑ مطهری، مسئله حجاب، ص129، بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید مطهری.
- ↑ سوره مومنون، آیه 5.
- ↑ سوره معارج، آیه 29.
- ↑ مکارم شیرازی و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، 1371ش، ج14، ص197.
- ↑ زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، 1407ق، ج3، ص237.
- ↑ یعقوبی، «پاکدامنی و پوشیدگی زن در جلوه‌گاه شعر پارسی»، 1396ش، ص46.
- ↑ یعقوبی، «پاکدامنی و پوشیدگی زن در جلوه‌گاه شعر پارسی»، 1396ش، ص46.
- ↑ یعقوبی، «پاکدامنی و پوشیدگی زن در جلوه‌گاه شعر پارسی»، 1396ش،ص48.
- ↑ عبدالرزاق اصفهانی، «دیوان اشعار»، ترکیبات، شماره 2، وب‌سایت گنجور.
- ↑ Yarshater, "ḠAZAL ii. Characteristics And Conventions", 2006.
منابع
- قرآن کریم
- دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۳ شهریور ۱۴۰۴ش.
- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، مصحح: مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ سوم، ۱۴۰۷ق.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- عبدالرزاق اصفهانی، جمال‌الدین، «دیوان اشعار»، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ش.
- عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۳ شهریور ۱۴۰۴ش.
- فضل‌الله، محمدحسین، من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک، ۱۴۱۹ق.
- مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، وب‌سایت بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید مطهری، تاریخ بازدید: ۴ شهریور ۱۴۰۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، نویسنده، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش.
- یعقوبی، حسن، «پاکدامنی و پوشیدگی زن در جلوه‌گاه شعر پارسی»، پویش در آموزش علوم انسانی، سال سوم، شماره ۹، زمستان ۱۳۹۶ش.
- Chastity»، وب‌سایت مجموعه آموزشی بیامور»، تاریخ بازدید: ۴ شهریور ۱۴۰۴ش.
- Yarshater, Ehsan, "ḠAZAL ii. Characteristics And Conventions", Iranica, November 15, 2006.
