حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست =آب.ogg | |||
| تاریخ پادکست =16-3-1405 | |||
| حجم فایلپادکست =11/3 | |||
| عنوان اصلی = آب | |||
| عنوان انگلیسی = Water | |||
| عنوان عربی = الماء | |||
| عنوان علمی = H₂O | |||
| شاخه علمی = [[شیمی]]، [[زیستشناسی]]، [[زمینشناسی]]، علوم [[محیطزیست]] | |||
| نوع مفهوم = ماده طبیعی و مفهوم بنیادین زیستی–محیطی | |||
| معنای اصطلاحی = ترکیب شیمیایی متشکل از دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن که بهصورت مایع شفاف در طبیعت یافت میشود و برای حیات همه موجودات زنده ضروری است | |||
| حوزه کاربرد = زیستشناسی، شیمی، کشاورزی، بهداشت، محیطزیست، فرهنگ و آیینهای دینی | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = [[چرخه آب]]، [[حیات]]، [[کشاورزی]]، [[طهارت]]، [[محیطزیست]]، [[بحران آب]] | |||
| اهمیت = اساس حیات زیستی، عامل شکلگیری تمدنها، عنصر کلیدی در بهداشت، کشاورزی و پایداری محیطزیست | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''آب'''}}؛ مایهٔ زندگی. | {{درشت|'''آب'''}}؛ مایهٔ زندگی. | ||
| خط ۱۵: | خط ۴۴: | ||
=== در سبک زندگی ایرانی === | === در سبک زندگی ایرانی === | ||
به باور ایرانیان زندگی همه موجودات زنده از آب پدید آمده است و ادامهٔ آن نیز به آب بستگی دارد. در این نگرش، اصل و موجودیت نخستین آب از آسمان بوده که بر روی زمین استقرار یافته است و دنیای پیش از آفرینش آسمان و زمین نیز از آب بوده است. در فرهنگ ایرانیان آب اصل و بنیاد زندگی است، زیبایی طبیعت از آب است، غذای انسان به آب وابسته است و آب از ارکان بهداشتی انسان و نیز باروری گیاهان است. از اینرو، مردم ایران برای آب اهمیت و احترام قائلاند.<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص53.</ref> | به باور ایرانیان زندگی همه موجودات زنده از آب پدید آمده است و ادامهٔ آن نیز به آب بستگی دارد. در این نگرش، اصل و موجودیت نخستین آب از آسمان بوده که بر روی زمین استقرار یافته است و دنیای پیش از آفرینش آسمان و زمین نیز از آب بوده است. در فرهنگ ایرانیان آب اصل و بنیاد زندگی است، زیبایی طبیعت از آب است، غذای انسان به آب وابسته است و آب از ارکان بهداشتی انسان و نیز باروری گیاهان است. از اینرو، مردم ایران برای آب اهمیت و احترام قائلاند.<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص53.</ref> | ||
== جلوههای قدسی آب == | == جلوههای قدسی آب == | ||
| خط ۸۳: | خط ۱۰۳: | ||
# اعتقاد به نر و ماده بودن آب [[چشمه|چشمهها]]، [[رودخانه|رودها]] و [[قنات|قناتها]] بین مردم نقاط مختلف ایران رواج دارد. برای مثال مقنیها در [[اراک]] معتقدند اگر دست و پای آنها در آب قنات زبر شود و ترک بخورد آب نر است و اگر نرم بماند، ماده است. مردم در [[ایزدخواست]] در [[استان فارس]]، معتقدند آبی که در حال حرکت صدا نکند ماده است و آبی که موقع رفتن شرشر کند، نر است | # اعتقاد به نر و ماده بودن آب [[چشمه|چشمهها]]، [[رودخانه|رودها]] و [[قنات|قناتها]] بین مردم نقاط مختلف ایران رواج دارد. برای مثال مقنیها در [[اراک]] معتقدند اگر دست و پای آنها در آب قنات زبر شود و ترک بخورد آب نر است و اگر نرم بماند، ماده است. مردم در [[ایزدخواست]] در [[استان فارس]]، معتقدند آبی که در حال حرکت صدا نکند ماده است و آبی که موقع رفتن شرشر کند، نر است | ||
# در نقاط مختلف ایران، هنگام سفر رفتن مسافران، به امید دیدار تازه، پشتسر آنها آب میپاشند تا مسافر در پرتو روشنایی آب، سالم برگردد؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/02/23/1724290/اصفهان-آب-در-آئینه-فرهنگ-مردم-روستای-هونجان-شهرضا «اصفهان؛ آب در آیینۀ فرهنگ مردم روستای هونجان شهرضا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | # در نقاط مختلف ایران، هنگام سفر رفتن مسافران، به امید دیدار تازه، پشتسر آنها آب میپاشند تا مسافر در پرتو روشنایی آب، سالم برگردد؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/02/23/1724290/اصفهان-آب-در-آئینه-فرهنگ-مردم-روستای-هونجان-شهرضا «اصفهان؛ آب در آیینۀ فرهنگ مردم روستای هونجان شهرضا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
# امروزه هنگامی که آب بر روی زمین میریزد میگویند [[آب روشنایی است]] و آن را به [[فال نیک]] میگیرند؛ همچنین آبپاشیدن در ورودی خانه در [[نوروز]] و نیز آبآوردن از چشمه و رودخانه با کوزهٔ تازه و آبندیده در روز [[چهارشنبهسوری]]، [[خوشیمن]] دانسته میشود. | # امروزه هنگامی که آب بر روی زمین میریزد میگویند [[آب روشنایی است]] و آن را به [[فال نیک]] میگیرند؛ همچنین آبپاشیدن در ورودی خانه در [[نوروز]] و نیز آبآوردن از چشمه و رودخانه با کوزهٔ تازه و آبندیده در روز [[چهارشنبهسوری]]، [[خوشیمن]] دانسته میشود.<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref> | ||
# برخی معتقدند که ریختن آب جوش در باغچه هنگام غروب شگون ندارد؛ | # برخی معتقدند که ریختن آب جوش در باغچه هنگام غروب شگون ندارد؛<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref> | ||
# بسیاری از ایرانیان هنگام حضور بر سر مزار درگذشتگان، بر [[سنگ قبر]] آب میپاشند و معتقدند که روح مرده آرامش خواهد یافت؛<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref> | # بسیاری از ایرانیان هنگام حضور بر سر مزار درگذشتگان، بر [[سنگ قبر]] آب میپاشند و معتقدند که روح مرده آرامش خواهد یافت؛<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref> | ||
# در [[فرهنگ عامه]]، آب بهدلیل زایندگی ذاتی، همذات زنان پنداشته شده است. برای مثال، در میان ترکمنهای ایران، آیین «لَه لَه خوانی» در شبهای ماهتاب برگزار میشده است؛ بدین ترتیب که زنان بر لب چشمه، چاه یا کنار رودخانه قرار میگرفتند و غمهای خود را با سرودن شعر به آب میسپردند تا بر اساس باور کهن، صدای آنان سوار بر امواج آب به مقصد برسد.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1404071301316/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وبسایت هنر آریا.]</ref> | # در [[فرهنگ عامه]]، آب بهدلیل زایندگی ذاتی، همذات زنان پنداشته شده است. برای مثال، در میان ترکمنهای ایران، آیین «لَه لَه خوانی» در شبهای ماهتاب برگزار میشده است؛ بدین ترتیب که زنان بر لب چشمه، چاه یا کنار رودخانه قرار میگرفتند و غمهای خود را با سرودن شعر به آب میسپردند تا بر اساس باور کهن، صدای آنان سوار بر امواج آب به مقصد برسد.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1404071301316/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وبسایت هنر آریا.]</ref> | ||
| خط ۱۱۵: | خط ۱۳۵: | ||
# «آب که آمد تیمّم باطل است»؛ یعنی چون اصل آمد، فرع جایگاهی ندارد؛ | # «آب که آمد تیمّم باطل است»؛ یعنی چون اصل آمد، فرع جایگاهی ندارد؛ | ||
# «آب که از سر گذشت چه یک گز چه صد گز»؛ یعنی کار از کار گذشته است و تلاش فایدهای ندارد.<ref>دهخدا، امثال و حکم، 1370ش، ج1 ص 36-39.</ref> | # «آب که از سر گذشت چه یک گز چه صد گز»؛ یعنی کار از کار گذشته است و تلاش فایدهای ندارد.<ref>دهخدا، امثال و حکم، 1370ش، ج1 ص 36-39.</ref> | ||
# «آب طلب نکرده مراد است» یا «آب نطلبیده مراد است».<ref>[https://www.daneshchi.ir/آب-نطلبیده-مراد-است/#:~:text=ضرب%20المثل%20آب%20نطلبیده%20%D9%85% «معنی ضربالمثل آب نطلبیده مراد است»، وبسایت دانشچی.]</ref> | |||
== آبرو == | == آبرو == | ||
| خط ۱۳۶: | خط ۱۵۷: | ||
به گفته پژوهشگران، [[بحران آب در ایران]] تنها به تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی محدود نمیشود، بلکه ریشه در الگوهای فرهنگی و سبک زندگی نیز دارد. از نظر جامعهشناسان، بسیاری از مردم همچنان با ذهنیت وفور و بیپایانی منابع آب زندگی میکنند و در مواردی، مصرف نمایشی و اسرافآمیز آب بهعنوان نشانهای از پاکیزگی، رفاه یا جایگاه اجتماعی تلقی میشود. به اعتقاد آنان، راهحل پایدار بحران آب در اصلاح نگرشها و نهادینهشدن فرهنگ صرفهجویی از طریق آموزش همگانی، نقش رسانهها و نهادهای فرهنگی است. تجربۀ کشورهایی مانند [[استرالیا]] نشان داده است که تغییر واقعی زمانی رخ میدهد که باورها و ارزشهای فرهنگی دگرگون و صرفهجویی به یک [[سبک زندگی]] بدل شود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref> | به گفته پژوهشگران، [[بحران آب در ایران]] تنها به تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی محدود نمیشود، بلکه ریشه در الگوهای فرهنگی و سبک زندگی نیز دارد. از نظر جامعهشناسان، بسیاری از مردم همچنان با ذهنیت وفور و بیپایانی منابع آب زندگی میکنند و در مواردی، مصرف نمایشی و اسرافآمیز آب بهعنوان نشانهای از پاکیزگی، رفاه یا جایگاه اجتماعی تلقی میشود. به اعتقاد آنان، راهحل پایدار بحران آب در اصلاح نگرشها و نهادینهشدن فرهنگ صرفهجویی از طریق آموزش همگانی، نقش رسانهها و نهادهای فرهنگی است. تجربۀ کشورهایی مانند [[استرالیا]] نشان داده است که تغییر واقعی زمانی رخ میدهد که باورها و ارزشهای فرهنگی دگرگون و صرفهجویی به یک [[سبک زندگی]] بدل شود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref> | ||
= بحران آب در خاورمیانه و جهان = | == بحران آب در خاورمیانه و جهان == | ||
بر اساس گزارشهای بینالمللی، [[خاورمیانه]] بهدلیل اقلیم گرم و خشک همواره با بحران جدی آب مواجه است و نتایج مطالعات نشان میدهد تا سال ۲۰۵۰م تمام کشورهای این منطقه با تنش آبی شدید روبهرو خواهند شد. [[خشکسالی]] بهعنوان عاملی تشدیدکننده، آسیبپذیری کشورها را در برابر جنگ افزایش داده است؛ برای نمونه خشکسالی سوریه (۲۰۰۷-۲۰۱۰م) باعث آوارگی ۱/۵ میلیون کشاورز و تشدید ناآرامیهای منجر به جنگ داخلی شده و در عراق کاهش جریان آب دجله و فرات تا ۴۰ درصد، اعتراضات گسترده را در پی داشته است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/896641/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87 «بحران آب در خاورمیانه؛ آتش زیر خاکستر جنگهای آینده!»، خبرگزاری فرارو.]</ref> بر اساس دادههای مؤسسه [[اقیانوس آرام]]، خشونتهای مرتبط با آب از ۱۹ مورد در ۲۰۱۰م به ۲۴۸ مورد در ۲۰۲۳م افزایش یافته و حملات به سیستمهای آبی در مناطق درگیری فعال مانند یمن، سوریه، اوکراین و [[فلسطین]] و نیز درگیریهای داخلی در هند، پاکستان و آفریقا بر سر منابع آب رو به گسترش است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1018716/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D8%A8-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D8%A2%D8%A8 «جنگ آب آغاز شده است؟ / یک دهه درگیریهای بر سر آب»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | بر اساس گزارشهای بینالمللی، [[خاورمیانه]] بهدلیل اقلیم گرم و خشک همواره با بحران جدی آب مواجه است و نتایج مطالعات نشان میدهد تا سال ۲۰۵۰م تمام کشورهای این منطقه با تنش آبی شدید روبهرو خواهند شد. [[خشکسالی]] بهعنوان عاملی تشدیدکننده، آسیبپذیری کشورها را در برابر جنگ افزایش داده است؛ برای نمونه خشکسالی سوریه (۲۰۰۷-۲۰۱۰م) باعث آوارگی ۱/۵ میلیون کشاورز و تشدید ناآرامیهای منجر به جنگ داخلی شده و در عراق کاهش جریان آب دجله و فرات تا ۴۰ درصد، اعتراضات گسترده را در پی داشته است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/896641/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87 «بحران آب در خاورمیانه؛ آتش زیر خاکستر جنگهای آینده!»، خبرگزاری فرارو.]</ref> بر اساس دادههای مؤسسه [[اقیانوس آرام]]، خشونتهای مرتبط با آب از ۱۹ مورد در ۲۰۱۰م به ۲۴۸ مورد در ۲۰۲۳م افزایش یافته و حملات به سیستمهای آبی در مناطق درگیری فعال مانند یمن، سوریه، اوکراین و [[فلسطین]] و نیز درگیریهای داخلی در هند، پاکستان و آفریقا بر سر منابع آب رو به گسترش است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1018716/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D8%A8-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D8%A2%D8%A8 «جنگ آب آغاز شده است؟ / یک دهه درگیریهای بر سر آب»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | ||
| خط ۱۷۶: | خط ۱۹۷: | ||
* مرادی، شهاب، «ثواب سلام بر حسین گفتن پس از نوشیدن آب»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۳۹۲ش. | * مرادی، شهاب، «ثواب سلام بر حسین گفتن پس از نوشیدن آب»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۳۹۲ش. | ||
* «معماری سقاخانههای ایران»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۳۹۳ش. | * «معماری سقاخانههای ایران»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۳۹۳ش. | ||
* «معنی ضربالمثل آب نطلبیده مراد است»، وبسایت دانشچی، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۲ش. | |||
* ناظم، فرناز و دیگران، «عناصر چهارگانه (آب، خاک، هوا و آتش)، الگویی ایرانی برای طراحی پارک شهری»، مجلهٔ علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهٔ ۲۲، شمارهٔ ۹۳، ۱۳۹۹ش. | * ناظم، فرناز و دیگران، «عناصر چهارگانه (آب، خاک، هوا و آتش)، الگویی ایرانی برای طراحی پارک شهری»، مجلهٔ علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهٔ ۲۲، شمارهٔ ۹۳، ۱۳۹۹ش. | ||
* نظیری نیشابوری، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۳ خرداد ۱۴۰۲ش. | * نظیری نیشابوری، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۳ خرداد ۱۴۰۲ش. | ||
| خط ۱۸۲: | خط ۲۰۴: | ||
* یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، قم، مرکز فقه الائمة الاطهار، ۱۴۱۹ق. | * یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، قم، مرکز فقه الائمة الاطهار، ۱۴۱۹ق. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{طبیعت}} | |||
[[رده:طبیعت]] | |||
[[رده:منابع طبیعی]] | |||
