پرش به محتوا

تفاهم‌نامه اسلام‌آباد: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =تفاهم‌نامه اسلام‌آباد.jpg 
| زیرنویس تصویر    =مسعود پزشکیان، در [[تهران]] یادداشت تفاهم امضاشده با دونالد ترامپ را به نمایش گذاشت. 
| image_alt        =مسعود پزشکیان- تفاهم امضاشده با دونالد ترامپ
| فایل پادکست      =تفاهم‌نامه اسلام‌آباد.ogg 
| حجم فایلپادکست    =۹/۲۵ 
| تاریخ پادکست      =۱۸-۴-۱۴۰۵ 
| زیرنویس عنوان    = 
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
<big>'''تفاهم‌نامه اسلام‌آباد؛'''</big> توافقی چارچوبی با میانجی‌گری پاکستان برای پایان جنگ و آغاز مذاکرات جامع میان ایران و آمریکا.
<big>'''تفاهم‌نامه اسلام‌آباد؛'''</big> توافقی چارچوبی با میانجی‌گری پاکستان برای پایان جنگ و آغاز مذاکرات جامع میان ایران و آمریکا.


تفاهم‌نامه اسلام‌آباد که در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش با میانجی‌گری پاکستان و با همکاری قطر، مصر و ترکیه به امضای روسای جمهور ایران و آمریکا رسید، حاصل نزدیک به سه ماه مذاکره در پی جنگی ۴۰ روزه است که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ش بین ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر درگرفت. این سند که مشتمل بر ۱۴ بند تنظیم شده، به‌عنوان چارچوبی موقت و غیرالزام‌آور برای مدیریت دورۀ پس از آتش‌بس و ایجاد بستر مذاکرات جامع دربارۀ برنامه هسته‌ای، تنگۀ هرمز و آزادسازی دارایی‌های ایران طراحی شده است. این تفاهم‌نامه با واکنش‌های گسترده و متفاوتی در سطح بین‌المللی و داخلی مواجه شد؛ به‌گونه‌ای که کشورهای اروپایی، ناتو، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و همچنین چین و ژاپن از آن استقبال کردند، در حالی که اسرائیل و بخشی از محافل سیاسی آمریکا رویکردی انتقادی در پیش گرفتند.  
تفاهم‌نامۀ اسلام‌آباد (Islamabad Memorandum of Understanding) سندی دیپلماتیک است که در [[۲۸ خرداد]] ۱۴۰۵م ([[۱۸ ژوئن]] ۲۰۲۶م) با میانجی‌گری پاکستان و با همکاری قطر، مصر و ترکیه، به‌صورت الکترونیکی میان رئیس [[جمهوری اسلامی ایران]] و رئیس جمهور [[ایالات متحده آمریکا]] به امضا رسید. این تفاهم‌نامه که حاصل نزدیک به سه ماه مذاکره پس از [[جنگ رمضان]] است، به‌عنوان چارچوبی موقت برای پایان‌دادن به درگیری‌های نظامی و آغاز مذاکرات جامع دربارۀ [[برنامه هسته‌ای ایران]]، [[تنگه هرمز]] و آزادسازی دارایی‌های ایران طراحی شده است. این توافق با استقبال گسترده کشورهای اروپایی، چین، ژاپن، روسیه و کشورهای منطقه همراه شد و همزمان نارضایتی شدید [[اسرائیل]] و انتقاداتی در محافل سیاسی آمریکا را به‌همراه داشت. امضای این تفاهم، چالش‌هایی ازجمله تداوم حملات اسرائیل به [[لبنان]] و نقض آتش‌بس را در پی داشت که روند اجرای آن را با اختلال مواجه کرد و مذاکرات بعدی را تحت تأثیر قرار داد.
 
== مفهوم‌شناسی ==
در نظام حقوق بین‌الملل، اسناد بین‌دولتی بر اساس میزان الزام‌آوری به سطوح متفاوتی تقسیم می‌شوند. معاهده (به انگلیسی: Treaty) بالاترین سطح را دارد و تعهدات حقوقی الزام‌آور ایجاد می‌کند. همچنین توافق‌نامه (به انگلیسی: Agreement) با تشریفات ساده‌تر، برای موضوعات اجرایی و همکاری‌های کوتاه‌مدت کاربرد دارد؛ در حالی که تفاهم‌نامه (به انگلیسی: Memorandum of Understanding) سندی غیرالزام‌آور و انعطاف‌پذیر محسوب می‌شود که بیشتر برای اعتمادسازی و ترسیم چارچوب گفت‌وگوها به کار می‌رود.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 1|ک=یورو نیوز|ف=تفاهم‌نامه ایران و آمریکا چه تفاوتی با توافق‌نامه دارد و به چه سرنوشتی می‌تواند دچار شود؟}}</ref> تفاهم‌نامۀ اسلام‌آباد با وجود آنکه در ظاهر یک سند غیرالزام‌آور است، اما به‌دلیل کاربرد واژگانی نظیر «تعهد» و تصریح به تکالیف مشخص، از نظر برخی حقوق‌دانان به توافقی حقوقی نزدیک‌تر است.<ref>{{پک|حسینی|28 خرداد 1405|ک=خبرگزاری فارس|ف=تفاهم‌نامه ایران و آمریکا از نگاه یک حقوقدان}}</ref>


== زمینه‌ها ==
== زمینه‌ها ==
زمینه‌های شکل‌گیری تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به حملات گسترده و همه‌جانبه‌ای بازمی‌گردد که در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش از سوی آمریکا و اسرائیل علیه اهدافی از جمله دفتر [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]]، کاخ ریاست‌جمهوری و شورای عالی امنیت ملی آغاز شد و بر اساس گزارش هلال‌احمر، ۲۴ استان ایران را هدف قرار داد.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> ایران نیز در ساعت ۱۲ ظهر همان روز،<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera]</ref> با شلیک موشک به اهدافی در اسرائیل و پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه [[خلیج فارس]]، پاسخ متقابل داد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527966/747-مصدوم-و-201-شهید-اکنون-24-استان-مورد-اصابت 747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> آمریکا هدف تغییر رژیم و اسرائیل هدف از کارانداختن توان نظامی و هسته‌ای را برای این جنگ اعلام کردند، هرچند با طولانی‌ترشدن جنگ، واگرایی در اهداف نهایی دو طرف نمایان شد.<ref name=":13223">[https://carnegieendowment.org/emissary/2026/03/iran-us-israel-goals-diverge-oil-leaders "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'". Carnegie Endowment.]</ref> این جنگ تا تاریخ ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش به طور فعال ادامه داشت.<ref name=":0">[https://www.tabnak.ir/fa/news/1367654/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D9%81-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%AE%D8%B0-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B4%D9%88%D8%AF «آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک.]</ref>
[[پرونده:عملیات وعده صادق۱۱.png|جایگزین=ود غلیط ناشی از بمباران مجموعه بیت رهبری در حوالی خیابان پاستور تهران|بندانگشتی|مشاهده شدن دود غلیط ناشی از بمباران مجموعه بیت رهبری در حوالی خیابان پاستور تهران، ۹ اسفند ۱۴۰۴ش]]
زمینه‌های شکل‌گیری این تفاهم‌نامه به جنگ رمضان بازمی‌گردد؛ جنگی که در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش با حملات گسترده آمریکا و اسرائیل علیه اهدافی از جمله بیت [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]]، کاخ ریاست‌جمهوری و شورای‌عالی امنیت ملی آغاز شد و نقاطی در ۲۴ استان ایران را هدف قرار داد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 3|ک=خبرگزاری دویچه وله.|ف=انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران}}</ref> ایران نیز در ساعت ۱۲ ظهر همان روز،<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 4|ک=Al Jazeera|ف=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran|زبان=en}}</ref> با شلیک موشک به اهدافی در اسرائیل و پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه [[خلیج فارس]]، پاسخ متقابل داد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 5|ک=خبرگزاری تسنیم.|ف=747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت}}</ref> این جنگ تا [[۱۸ فروردین]] ۱۴۰۵ش به‌طور فعال ادامه داشت.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 8|ک=خبرگزاری تابناک|ف=آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود}}</ref> تغییر رژیم و نابودی توان نظامی و هسته‌ای ایران، از اهداف اعلامی آمریکا و اسرائیل برای این جنگ بود، اما با طولانی‌ترشدن جنگ، ناتوانی آنها در دستیابی به این اهداف، نمایان شد.<ref>{{پک/بن|تافهم‌نامه 6|ک=Carnegie Endowment|ف=The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier|زبان=en}}</ref>
 
به باور تحلیلگران، [[تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵|تجمعات شبانه مردم ایران]] در کنار نیروهای مسلح، معادلات میدانی را به‌گونه‌ای تغییر داد که دشمن با وجود برخورداری از تجهیزات پیشرفته، در دستیابی به اهداف خود ناکام ماند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه8|ک=خبرگزاری فارس|ف=امام جمعه پاکدشت: توافق اسلام‌آباد محصول ایستادگی ملت ایران است}}</ref> ازاین‌رو، امضای تفاهم‌نامه از سوی تحلیلگران سیاسی ایران به‌عنوان نماد استیصال آمریکا و شکست راهبرد فشار حداکثری در برابر مقاومت مردم و اقتدار نظامی ایران تلقی شده است.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 9|ک=خبرگزاری رسمی حوزه؛ خبرگزاری مهر|ف=امضای تفاهم نامه نشان دهنده استیصال آمریکا و حامیان او در نبرد با ایران اسلامی است؛  مرعشی: تفاهمنامه اسلام‌آباد نمادی از پایداری و اقتدار ایران است}}</ref>


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==
در بامداد ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش با اعلام طرفین درگیر، آتش‌بسی دو هفته‌ای برقرار شد. در دوران آتش‌بس، ایران بسته‌ماندن [[تنگه هرمز]] را به طور فعال اجرا کرد و آمریکا نیز با محاصره دریایی، کشتی‌های مرتبط با ایران را توقیف می‌کرد که ایران آن را نقض آتش‌بس تلقی می‌نمود. آتش‌بس در ۱ اردیبهشت به پایان رسید و با تمدید بدون محدودیت زمانی ادامه یافت. با آغاز دوره آتش‌بس، گفت‌وگوهای دیپلماتیک با میانجی‌گری پاکستان، قطر، مصر و ترکیه شکل گرفت و دور اول مذاکرات در ۲۲ فروردین در پاکستان برگزار شد. هرچند دور دوم مذاکرات که قرار بود در هفته منتهی به پایان آتش‌بس برگزار شود، از سوی ایران لغو شد. مقامات ایرانی این اقدام را در پاسخ به عدم پایبندی طرف آمریکایی به تعهدات و نیز ادامۀ محاصرۀ دریایی علی‌رغم جریان مذاکرات عنوان کردند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1368520/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE «تحلیل رسانه‌های غربی از تمدید آتش‌بس ترامپ»، خبرگزاری تابناک.] </ref> در ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ش با میانجی‌گری قطر و هماهنگی ایالات متحده، مذاکراتی در تهران برگزار شد که طی آن، اختلافات اصلی دربارۀ سه موضوع کلیدی شامل آزادسازی دارایی‌های مسدودشدۀ ایران، بازگشایی تنگه هرمز و چارچوب برنامۀ هسته‌ای ایران در دورۀ آتش‌بس 60روزه، به میزان قابل‌توجهی کاهش یافت. در ۲۴ خرداد، ایران اعلام کرد که پیش‌نویس ارائه‌شده از سوی ایالات متحده، متضمن تعهد تهران به خودداری از تولید یا دستیابی به سلاح هسته‌ای و نیز موافقت واشنگتن با رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم با غنای بالا توسط ایران است. در همان روز، دو طرف اعلام کردند که به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز رسیده‌اند و ترامپ از لغو محاصره دریایی خبر داد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1044478/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF «آشنایی با جزئیات تفاهم‌نامه اسلام‌آباد»، همشهری آنلاین.]</ref> در نهایت در بامداد 28 خرداد 1405ش تفاهم‌نامه به‌صورت دیجیتال توسط مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران و دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، امضا شد.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1781730955834519039/یادداشت-تفاهم-اسلام-آباد-توسط-ترامپ-و-پزشکیان-امضا-شد «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>
در خلال جنگ رمضان، درخواست‌های مکرر برای آتش‌بس از سوی آمریکا با وساطت [[پاکستان]]، [[قطر]] و [[فرانسه]] مطرح شد، اما [[ایران]] با رد این درخواست‌ها، تصریح کرد که این جنگ نباید به آتش‌بسی ساده تبدیل شود.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 10|ک=وب‌سایت عدالت پارس|ف=پیروزی قاطع ایران در جنگ رمضان / عزیزی: آمریکا شکست خورد و دو هفته التماس آتش‌بس کرد/شروط پنج‌گانه ایران برای مذاکره با آمریکا / آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار و خروج کامل نظامیان از منطقه}}</ref>
 
در [[۵ فروردین]] ۱۴۰۵ش، مقامات پاکستانی طرحی پانزده‌بندی را از سوی ایالات متحده، به ایران منتقل کردند. این طرح شامل موضوعاتی نظیر کاهش تحریم‌ها، محدودیت‌های هسته‌ای و موشکی و تضمین تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز بود.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 11|ک=The Washington Post|ف=Iran receives a US ceasefire plan, officials say, as strikes batter the Middle East|زبان=en}}</ref> ایران این پیشنهاد را نپذیرفت و در مقابل، پنج شرط را برای توقف جنگ مطرح کرد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 12|ک=BBC News|ف=US 'very close' to meeting main goals in Iran, White House says, as Tehran rejects peace plan|زبان=en}}</ref> در [[۱۱ فروردین]]، پاکستان و [[چین]] نیز ابتکاری پنج‌ماده‌ای برای [[صلح]] ارائه کردند که بر توقف فوری تمامی درگیری‌ها و امکان ارسال کمک‌های بشردوستانه به منطقه تأکید داشت.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 13|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=ابتکار پنج ماده‌ای چین و پاکستان برای بازگرداندن صلح و ثبات در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه}}</ref>


== اهمیت ==
در بامداد [[۱۹ فروردین]] ۱۴۰۵ش، آتش‌بسی دو هفته‌ای برقرار شد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 14|ک=وب‌سایت یورونیوز|ف=آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است}}</ref> پذیرش پایان جنگ از سوی ایران منوط به پذیرش اصول طرح ده‌ماده‌ای این کشور در مذاکرات نهایی شد که شامل توقف جنگ در همه جبهه‌ها از جمله [[لبنان]]، لغو کلیه تحریم‌ها، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه، پذیرش حق غنی‌سازی ایران، پرداخت خسارت و خاتمه قطعنامه‌های شورای حکام و شورای امنیت بود.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 15|ک=خبرگزاری فرارو|ف=جزئیات طرح ۱۰ بندی پیشنهادی ایران}}</ref> ایالات متحده این شروط را مبنایی قابل اجرا برای مذاکره دانست.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 16|ک=Politico website|ف=Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline|زبان=en}}</ref>
از دیدگاه تحلیلگران، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را باید یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی و راهبردی دهه‌های اخیر در روابط ایران و ایالات متحده دانست که فراتر از یک توافق دوجانبه، تلاشی برای پایان‌بخشی به یکی از طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین منازعات عصر حاضر محسوب می‌شود. به باور ناظران، اهمیت این سند از آن جهت است که برای نخستین‌بار مجموعه‌ای از مسائل امنیتی، اقتصادی، هسته‌ای و منطقه‌ای را در قالب یک چارچوب واحد مورد توجه قرار داده و مسیر تازه‌ای را برای آینده روابط دو کشور ترسیم کرده است. تحلیلگران بر این باورند که این تفاهم نشان داد حتی پیچیده‌ترین بحران‌های بین‌المللی نیز در نهایت می‌توانند از مسیر مذاکره و توافق مدیریت شوند<ref group="دیدگاه">آیا واقعا چنین است؟ مذاکره اگر چنین توانی داشت، از وقوع جنگ پیشگیری میکرد نه اینکه وسط جنگ با ضرب و زور به کار بیاد. این قرائت ناقص و البته اصلاحاتی است.</ref> و دیپلماسی همچنان مؤثرترین ابزار برای حل‌وفصل اختلافات پیچیده به شمار می‌رود. با این حال، به اعتقاد کارشناسان، موفقیت یا ناکامی این تفاهم تنها سرنوشت دو کشور را تعیین نخواهد کرد، بلکه بر آینده نظم منطقه‌ای نیز اثرگذار خواهد بود و اکنون مهم‌ترین مسئله، توانایی طرفین برای اجرای دقیق و متوازن تعهدات مندرج در آن است.<ref>[https://civilica.com/note/23458/ رضایی، «صلح یا استراحت بین دو نیمه: تاملی بر یادداشت تفاهم اسلام آباد»، وب‌سایت سیلیویکا.]</ref>  


== متن تفاهم‌نامه ==
در [[۲۱ خرداد]] ۱۴۰۵ش، با میانجی‌گری قطر و هماهنگی ایالات متحده، مذاکراتی در [[تهران]] برگزار شد که طی آن، اختلافات اصلی درباره سه موضوع کلیدی شامل آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران، بازگشایی تنگه هرمز و چارچوب برنامه هسته‌ای ایران به میزان قابل‌توجهی کاهش یافت. در [[۲۴ خرداد]]، دو طرف اعلام کردند که به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز رسیده‌اند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 18|ک=همشهری آنلاین.|ف=آشنایی با جزئیات تفاهم‌نامه اسلام‌آباد}}</ref>
متن کامل یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، که در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش با میانجی‌گری پاکستان به امضا رسید، مشتمل بر ۱۴ بند است و محتوای اصلی آن چهار محور اصلی را شامل می‌شود:


نظامی-امنیتی: خاتمه فوری و دائمی عملیات‌های نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، رفع محاصره دریایی و خروج نیروهای آمریکایی از حوزه پیرامونی ایران، و تردد کشتی‌های تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز با هماهنگی عمان و کشورهای ساحلی.
=== امضای تفاهم‌نامه ===
[[پرونده:تفاهم‌نامه اسلام‌آباد۲.jpg|جایگزین= یادداشت تفاهم امضا شده بین آمریکا و ایران را در کاخ ورسای فرانسه در دست ترامپ|بندانگشتی|دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، یادداشت تفاهم امضا شده بین آمریکا و ایران را در کاخ ورسای فرانسه در دست گرفته است.]]
این تفاهم‌نامه که حاصل مذاکرات هیأت ایرانی به ریاست [[محمدباقر قالیباف]]، رئیس [[مجلس شورای اسلامی]]<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 24|ک=وب‌سایت تابناک|ف=اسامی هیات ایرانی در سفر به پاکستان برای مذاکره}}</ref> و هیأت آمریکایی به ریاست جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، بود<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 25|ک=وب‌سایت عصر ایران|ف=اعضای تیم‌های مذاکره کننده ایران آمریکا در پاکستان چه کسانی هستند؟}}</ref> در بامداد [[۲۸ خرداد]] ۱۴۰۵ش، به‌صورت الکترونیکی توسط [[مسعود پزشکیان]]، رئیس‌جمهور ایران و [[دونالد ترامپ]]، رئیس‌جمهور ایالات متحده، امضا شد. دونالد ترامپ این سند را در کاخ ورسای در [[فرانسه]] امضا کرد و مسعود پزشکیان نیز به‌طور هم‌زمان در [[تهران]] نسخهٔ کاغذی آن را امضا نمود. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نیز به‌عنوان میانجی، سند را تأیید کرد.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1781730955834519039/یادداشت-تفاهم-اسلام-آباد-توسط-ترامپ-و-پزشکیان-امضا-شد «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>


محور هسته‌ای و تحریم‌ها:  تعهد ایران به عدم تولید یا خرید سلاح هسته‌ای و حل‌وفصل وضعیت مواد غنی‌شده از طریق رقیق‌سازی در محل تحت نظارت آژانس، و تعهد آمریکا به خاتمه تمامی تحریم‌های یک‌جانبه و بین‌المللی و نیز آزادسازی وجوه مسدودشده و صدور مجوزهای صادرات نفت و فرآورده‌های پتروشیمی؛
سابقۀ [[مذاکرات ایران و آمریکا]] از ۱۹۷۹م تا کنون، از توافق الجزایر در ۱۹۸۱م ماجرای ایران-کنترا در میانه جنگ، همکاری در افغانستان پس از ۲۰۰۱م و مذاکرات محرمانه عمان در ۲۰۱۲م تا توافق برجام در ۲۰۱۵ و سپس فراز و فرودهای پس از خروج ترامپ از برجام، همواره مسیری پرنوسان و همراه با فشار و تهدید را از سوی آمریکا علیه ایران طی کرده است. این مذاکرات به‌ویژه در دوره دوم ترامپ در سال‌های ۲۰۲۵م و ۲۰۲۶م با تشدید سیاست فشار حداکثری، محاصره دریایی و حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران همراه بود.<ref>{{پک|فدائی|15 آوریل 2026|ک=وب‌سایت به‌پیش|ف=روند مذاکرات چهل و هفت ساله جمهوری اسلامی و ایالات متحد امریکا}}</ref>


محور اقتصادی و بازسازی: تعهد آمریکا به ایجاد برنامه‌ای برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران با تأمین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار؛
== متن تفاهم‌نامه ==
متن کامل این یادداشت تفاهم مشتمل بر ۱۴ بند است و محتوای اصلی آن چهار محور را شامل می‌شود:  


محور اجرایی و نهایی: مذاکرات برای توافق نهایی ظرف ۶۰ روز، تشکیل سازوکار نظارت بر اجرا، و تأیید توافق نهایی با قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت سازمان ملل متحد. این یادداشت که با امضای نمایندگان ایران، آمریکا و پاکستان (به‌عنوان میانجی) همراه است، به‌عنوان سندی مقدماتی برای دستیابی به توافقی جامع و دائمی طراحی شده و طرفین را به حفظ وضعیت موجود تا زمان توافق نهایی ملزم می‌کند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/03/27/3620158/%D9%85%D8%AA%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 «متن یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref><ref group="دیدگاه">به نظرم بهتره که متن تفاهم به شکل کامل بیاد</ref>
# محور نظامی-امنیتی: خاتمه فوری و دائمی عملیات‌های نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، رفع محاصره دریایی و خروج نیروهای آمریکایی از حوزه پیرامونی ایران، و تردد کشتی‌های تجاری در [[خلیج فارس]] و [[تنگه هرمز]].
# محور هسته‌ای و تحریم‌ها: تعهد ایران به عدم تولید یا خرید سلاح هسته‌ای و حل‌وفصل وضعیت مواد غنی‌شده از طریق رقیق‌سازی در محل تحت نظارت آژانس؛ تعهد آمریکا به خاتمه تمامی تحریم‌های یک‌جانبه و بین‌المللی و نیز آزادسازی وجوه مسدودشده.
# محور اقتصادی و بازسازی: تعهد آمریکا به ایجاد برنامه‌ای برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران با تأمین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار.
# محور اجرایی و نهایی: مذاکرات برای توافق نهایی ظرف ۶۰ روز، تشکیل سازوکار نظارت بر اجرا و تأیید توافق نهایی با قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت سازمان ملل متحد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 23|ک=خبرگزاری تسینم|ف=متن یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا}}</ref>


== ماهیت و کارکرد ==
== میانجی‌گری کشورها ==
به نظر تحلیلگران، این تفاهم‌نامه یک سند غیرالزام‌آور در حقوق بین‌الملل است که به‌عنوان چارچوبی موقت برای مدیریت دوره پس از آتش‌بس و ایجاد بستر لازم جهت ورود به مذاکرات جامع‌تر برای حصول توافق نهایی طراحی شده و موفقیت آن به میزان پایبندی طرفین به تعهدات متقابل در دوره ۶۰ روزه وابسته است. تحلیلگران بر این باورند که منطق حاکم بر این تفاهم، مبتنی بر کنترل متقابل و راستی‌آزمایی رفتار طرفین است و اعتماد، نقطه شروع یا پیش‌فرض این مذاکرات قرار نگرفته است. کارکردهای اصلی این تفاهم‌نامه از دیدگاه تحلیلگران عبارت است از: تثبیت دستاوردهای میدانی و تبدیل نتایج جنگ به ترتیبات سیاسی و حقوقی پایدار، کاهش خطر ازسرگیری درگیری‌ها از طریق ایجاد سازوکارهای نظارتی و راستی‌آزمایی و فراهم‌آوردن فرصتی برای گفت‌وگوهای فنی و تخصصی درباره برنامه هسته‌ای ایران در چارچوبی کنترل‌شده.<ref>[https://www.irna.ir/news/86187334/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%BE%D9%84%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد؛ پلی میان توقف درگیری و توافق نهایی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
[[پرونده:تفاهم‌نامه اسلام‌آباد۳.jpg|جایگزین=دیدار هیئت مذاکره‌کننده ایران به ریاست محمدباقر قالیباف با شهباز شریف|بندانگشتی|هیئت مذاکره‌کننده ایران به ریاست محمدباقر قالیباف، پیش از آغاز نشست‌های رسمی دیپلماتیک با طرف آمریکایی، در اسلام‌آباد با شهباز شریف، دیدار کرد.]]
پاکستان به‌عنوان میانجی اصلی و تسهیل‌گر این تفاهم‌نامه، نقش محوری در برقراری ارتباط میان ایران و ایالات متحده و نهایی‌سازی توافق ایفا کرد. بر اساس گزارش‌ها، رابطه شخصی نزدیک بین دونالد ترامپ و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و نیز وابستگی پاکستان به واردات انرژی از خلیج فارس، از عوامل کلیدی در پذیرش نقش میانجی‌گری از سوی اسلام‌آباد بود.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 20|ک=خبرگزاری فرارو|ف=هدف پاکستان از میانجی‌گری میان ایران و آمریکا چیست؟}}</ref> در کنار [[پاکستان]]، کشورهای [[قطر]]، [[ترکیه]]، [[مصر]] و [[عربستان سعودی]] نیز با هماهنگی با میانجی اصلی، تلاش‌هایی را برای کمک به پیشبرد مذاکرات انجام دادند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 21|ک=خبر آنلاین|ف=میانجی اصلی بین ایران و آمریکا کدام کشور است؟/ معاون دفتر پزشکیان: همه منطقه و حتی عربستان هم کمک‌هایی می‌کنند}}</ref>
 
== اهمیت ==
از دیدگاه تحلیلگران، تفاهم‌نامۀ اسلام‌آباد فراتر از یک متن فنی و چارچوب حقوقی، تصویری جدید از موازنه قدرت در منطقه غرب آسیا ارائه می‌کند. مهم‌ترین دستاورد این تفاهم را باید در سطحی فراتر از مفاد فنی آن جست‌وجو کرد؛ جایی که آمریکا ناچار به کنارگذاشتن بخشی از خواسته‌های اولیه از جمله سناریوی «تسلیم بی‌قیدوشرط» شده و چارچوبی مبتنی بر پیشنهادهای اولیه ایران و واقعیت‌های جدید میدانی را پذیرفته است. به اعتقاد ناظران، خطوط قرمز ترسیم‌شده از جمله خارج‌ماندن پرونده موشکی و عدم محدودسازی فعالیت‌های منطقه‌ای، از دستاوردهای راهبردی محسوب می‌شود.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 22|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=تفاهم اسلام‌آباد؛ حاصل اقتدار میدانی و دیپلماسی هوشمند/ شکست فشار حداکثری در قاب یک توافق}}</ref>


== بازتاب‌های رسانه‌ای ==
== بازتاب‌های رسانه‌ای ==
تفاهم‌نامه اسلام‌آباد میان ایران و ایالات متحده با میانجی‌گری پاکستان، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت و خبرگزاری‌های معتبری نظیر رویترز و آسوشیتدپرس آن را گامی برای پایان‌بخشی به دوره تنش و آغاز مذاکرات جامع‌تر ارزیابی کردند. رسانه‌های اروپایی از جمله تایمز و یورونیوز، اگرچه از کاهش خطر درگیری مستقیم استقبال نمودند، اما بر ابهامات موجود در متن تفاهم و موکول شدن جزئیات کلیدی به مذاکرات بعدی تأکید ورزیدند. در مقابل، رسانه‌های اسرائیلی و بخشی از محافل سیاسی آمریکا از جمله گاردین، رویکردی انتقادی اتخاذ کرده و ابراز نگرانی کردند که این توافق ممکن است بدون رفع کامل نگرانی‌ها درباره برنامه هسته‌ای ایران، فشارها را کاهش دهد. نقش پاکستان به عنوان میانجی اصلی در این تفاهم، بازتاب قابل توجهی در رسانه‌هایی نظیر واشنگتن‌پست، اسکای‌نیوز و روزنامه داون داشت و از آن به‌عنوان عاملی کلیدی در دستیابی به متن نهایی یاد شد. برآیند گزارش‌های منتشرشده حاکی از آن است که این تفاهم بیش از یک توافق نهایی، به‌عنوان چارچوبی برای ورود به مرحلۀ جدیدی از گفت‌وگوها تلقی می‌شود و موفقیت آن به نحوۀ مدیریت اختلافات در ماه‌های آینده بستگی خواهد داشت.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/423402/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%7C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%A7%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D8%AA%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D9%84%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%88 «بازتاب جهانی «تفاهم اسلام‌آباد» | از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تل‌آویو»، خبرگزاری شهر آرا.]</ref><ref group="دیدگاه">حتما از منابع بیشتری استفاده کنید.</ref><ref group="دیدگاه">رسانه های جمهوری اسلامی، لبنانی و عصبانیت رسانه های اسرائیلی نیز باید گزارش بشه حتما.(اسرائیل را جلوتر آورده اید به نظرم بخش رسانه ها یکجا باشه بهتره ولی اصراری نیست الامر الیکم)</ref>
خبرگزاری‌های رویترز، آسوشیتدپرس و ان‌بی‌سی نیوز، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را گامی برای پایان‌بخشیدن به دوره تنش ارزیابی کردند. فایننشال تایمز و یورونیوز، سی‌ان‌ان و آکسیوس به بازگشایی تنگه هرمز و کاهش قیمت نفت پرداختند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 28|ک=خبرگزاری شهر آرا|ف=بازتاب جهانی تفاهم اسلام‌آباد {{!}} از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تل‌آویو}}</ref> رسانه‌های عربی الجزیره، المیادین و العربی و روزنامه‌های الاخبار و القدس العربی به کاهش حملات اسرائیل به لبنان در آستانه امضای توافق اشاره نمودند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 29|ک=وب‌سایت نور نیوز|ف=بازتاب گسترده تفاهم‌نامه ایران و آمریکا/ رسانه‌ها، افراد و محافل سیاسی چه گفتند؟}}</ref> رسانه‌های واشینگتن‌پست، اسکای‌نیوز و روزنامه داون، میانجی‌گری پاکستان را عامل کلیدی در دستیابی به تفاهم   دانستند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 28|ک=خبرگزاری شهر آرا|ف=بازتاب جهانی «تفاهم اسلام‌آباد» {{!}} از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تل‌آویو}}</ref> رسانه‌های اسرائیل این تفاهم‌نامه را توافقی نامطلوب و تهدیدآمیز برای منافع تل‌آویو ارزیابی کردند و ازجمله روزنامه معاریو ضمن اذعان به برتری راهبردی ایران، [[نتانیاهو]] را مهره‌ای شکست‌خورده توصیف کرد. همچنین هاآرتص گزارش داد که هیچ‌یک از اهداف جنگی اسرائیل در این توافق لحاظ نشده است.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 3۱|ک=وب‌سایت شبکه العالم|ف=رسانه‌های عبری: ایران در توافق با آمریکا پیروز میدان است}}</ref>


== واکنش‌ها ==
== واکنش‌ها ==
در ایران، [[سید مجتبی خامنه‌ای]]، رهبر انقلاب اسلامی، در پیامی با وجود داشتن نظر متفاوت، به‌دلیل تعهد رئیس‌جمهور مبنی بر پاسداشت حقوق ملت و جبهه مقاومت، با این تفاهم موافقت کرد، اما تأکید نمود که از این پس ملت ایران منتظر تحقق شروط مذکور خواهند بود و در صورت زیاده‌خواهی طرف آمریکایی، زیر بار آن نخواهند رفت.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 32|ک=خبرگزاری تسنیم|ف=پیام مهم رهبر معظم انقلاب درباره تفاهمنامه روسای جمهور ایران و آمریکا}}</ref> مسعود پزشکیان این تفاهم‌نامه را سندی تاریخی و پیامی از ایران مقتدر توصیف کرد<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 33|ک=خبرگزاری شهر آرا|ف=واکنش پزشکیان به امضای تفاهم اسلام آباد: این یک سند تاریخی و پیامی از ایران مقتدر است}}</ref> و محمدباقر قالیباف، آن را گامی بلند به سوی پیروزی نهایی نامید.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 34|ک=وب‌سایت تباناک|ف=پیام قالیباف پس از اعلام توافق با آمریکا}}</ref> [[حسن روحانی]] و [[سید محمد خاتمی]]، رئیسان‌جمهور پیشین ایران، نیز از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد استقبال کردند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1379947/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AA%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «واکنش روحانی به امضای تفاهم نامه ایران و آمریکا/ تمجید از صلابت، درایت و حکمت رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت تابناک.]</ref><ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 36|ک=وب‌سایت تباناک|ف=خشنودی سیدمحمد خاتمی از ﺗﻔﺎﻫﻢ اﻳﺮان و آﻣﺮﻳﻜﺎ}}</ref> احزاب و جریان‌های سیاسی، ازجمله جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی، حزب ندای ایرانیان، حزب توسعۀ ملی، حزب کارگزاران و حزب اعتدال و توسعه نیز بر لزوم حمایت از تیم مذاکره‌کننده و حفظ وحدت ملی تأکید کردند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 38|ک=برگزرای ایرنا|ف=برداشت آزاد احزاب از تفاهم اسلام‌آباد/ حفظ «اتحاد مقدس» حرف مشترک حزبی‌ها}}</ref>


=== جمهوری اسلامی ایران ===
در آستانه امضای این تفاهم‌نامه، در [[تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵|تجمعات شبانه ایرانیان]]، انتقادهایی به رویکرد هیأت مذاکره‌کننده ایران شکل گرفت که با حمایت برخی چهره‌های سیاسی و نمایندگان مجلس همراه شد. این اعتراضات از دیدگاه برخی تحلیلگران، نماد مقاومت در برابر باج‌خواهی آمریکا تلقی شد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 39|ک=برگزرای فرارو|ف=پشت پرده تجمعات شبانه تهران}}</ref> با این حال، پس از انتشار پیام [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]] که در آن تفاهم‌نامه نه به‌معنای قبول صددرصدی و نه مخالفت صددرصدی، بلکه نوعی قبول مشروط با نظارت دانسته شد، فضای تجمعات تغییر یافت و مردم حمایت خود را از موضع رهبری اعلام کردند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 41|ک=خبرگزاری فارس|ف=خواندن پیام‌‌ رهبر انقلاب در شب ۱۱۰ تجمعات شهرکرد}}</ref><ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 4۱|ک=خبرگزاری فارس|ف=حمایت مردم از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد در چارچوب نظر رهبری}}</ref>


* [[سید مجتبی خامنه‌ای]]، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در پیامی به ملت ایران، ضمن اشاره به امضای تفاهم‌نامه میان روسای جمهور ایران و آمریکا، بر نقش استیصال طرف آمریکایی در روند دستیابی به این توافق تأکید کرد. وی با وجود اظهار نظر متفاوت در اصول<ref group="دیدگاه">مبهمه، یعنی چی؟ صریح متن ایشان را میتوان اورد</ref>، با توجه به تعهد رئیس‌جمهور و اعضای شورای عالی <ref group="دیدگاه">اعضا هم تعهد دادن یا فقط شخص رئیس جمهور؟؟</ref>امنیت ملی مبنی بر پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت و همچنین پذیرش مسئولیت در قبال اجرای آن، با این تفاهم‌نامه موافقت کرد. سید مجتبی خامنه‌ای بر لزوم نظارت بر تحقق شروط مورد نظر و همچنین عدم پذیرش زیاده‌خواهی طرف آمریکایی در مذاکرات آتی تصریح کرده است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/03/28/3620842/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 «پیام مهم رهبر معظم انقلاب درباره تفاهمنامه روسای جمهور ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref><ref group="دیدگاه">به نظرم روی جنبه مطالبه گر بودن ایشان و مردم تأکید بیشتری بشه</ref>
در سطح بین‌المللی، چهار کشور اروپایی شامل [[بریتانیا]]، [[فرانسه]]، [[آلمان]] و [[ایتالیا]]، در بیانیه‌ای مشترک که  ۳۵ کشور دیگر ازجمله [[ژاپن]]، [[کانادا]]، [[استرالیا]] و کشورهای عضو [[اتحادیه اروپا]] نیز به آن پیوستند، از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد استقبال کردند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 42|ک=خبرگزاری موج|ف=«حمایت ۳۹ کشور از توافق ایران و آمریکا و آمادگی برای رفع تحریم‌ها»، خبرگزاری موج}}</ref><ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 43|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=گسترش حمایت جهانی از توافق ایران و آمریکا؛ ۲۵ کشور به بیانیه اروپا پیوستند}}</ref> مارک روته، دبیرکل ناتو و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، کشورهای [[چین]]، [[ژاپن]]،<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 37|ک=برگزرای فارس|ف=واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد}}</ref> [[ارمنستان]]، [[جمهوری آذربایجان]]،<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 37|ک=برگزرای فارس|ف=واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد}}</ref> [[روسیه]]،<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۴۶|ک=خبر آنلاین|ف=واکنش روسیه به امضای تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا}}</ref> [[عربستان سعودی]]،<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 4۷|ک=وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد|ف=تماس تلفنی سران پاکستان و عربستان درباره مذاکرات بین ایران و آمریکا}}</ref> [[نعیم قاسم]]، دبیرکل [[حزب‌الله لبنان]]،<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 48|ک=وب‌سایت تابناک|ف=نعیم قاسم: ایران از جنگ، قوی‌تر خارج شد}}</ref> شماری از شخصیت‌های سیاسی، دانشگاهی و مذهبی افغانستان<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 4۹|ک=خبرگزاری سریع|ف=استقبال چهره‌های سیاسی افغانستان از توافق ایران و امریکا}}</ref> و [[طالبان]] نیز این تفاهم‌نامه را تحولی مثبت، ارزیابی کردند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۵۰|ک=خبرگزاری فارس|ف=طالبان: توافق ایران و آمریکا تحول مثبت است}}</ref>
* مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، با انتشار مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس، این تفاهم‌نامه را «سندی تاریخی و پیامی از ایران مقتدر» توصیف و تأکید کرد که صلح در سایه احترام متقابل تحقق خواهد یافت و جمهوری اسلامی ایران همواره به صلح جهانی با حفظ عزت و استقلال، پیشرفت و همکاری منطقه‌ای متعهد و پایبند است.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/423420/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «واکنش پزشکیان به امضای تفاهم اسلام آباد: این یک سند تاریخی و پیامی از ایران مقتدر است»، خبرگزاری شهر آرا.]</ref>  
* محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی<ref group="دیدگاه">و رئیس تیم مذاکره کننده</ref>، نیز در پیامی اعلام کرد که با مقاومت تاریخی ملت و رشادت نیروهای مسلح، ایران گامی بلند به سوی پیروزی نهایی برداشته است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1379374/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 «پیام قالیباف پس از اعلام توافق با آمریکا»، وب‌سایت تباناک.]</ref>  
* حسن روحانی، رئیس‌جمهور پیشین ایران، در یادداشتی این تفاهم‌نامه را ستود و آن را نتیجه تدابیر شورای عالی امنیت ملی و رهبری نظام دانست و نسبت به حساسیت دو ماه پیش‌رو برای ادامه مذاکرات هشدار داد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1379947/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AA%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «واکنش روحانی به امضای تفاهم نامه ایران و آمریکا/ تمجید از صلابت، درایت و حکمت رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت تابناک.]</ref>  
* سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور اسبق ایران، نیز در بیانیه‌ای از این تفاهم‌نامه استقبال و آن را گامی بلند و شجاعانه توصیف کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1379317/%D8%AE%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%EF%BA%97%EF%BB%94%EF%BA%8E%EF%BB%AB%EF%BB%A2-%D8%A7%EF%BB%B3%EF%BA%AE%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%EF%BB%A3%EF%BA%AE%EF%BB%B3%EF%BB%9C%EF%BA%8E «خشنودی سیدمحمد خاتمی از ﺗﻔﺎﻫﻢ اﻳﺮان و آﻣﺮﻳﻜﺎ»، وب‌سایت تابناک.]</ref>  
* سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، پس از حصول این تفاهم‌نامه با تعدادی از همتایان خود در کشورهای مختلف از جمله ترکیه، عراق، مصر، عربستان سعودی، عمان، ایتالیا و کویت گفت‌وگو کرد و آنان را در جریان مفاد و آخرین تحولات قرار داد و بر مسئولیت آمریکا در قبال اجرای مفاد تفاهم‌نامه و ضرورت توقف کامل حملات اسرائیل علیه لبنان تأکیدکرد.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1781865872624629039/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، خبرگزرای فارس.]</ref>
* در آستانه امضای این تفاهم‌نامه، تجمعاتی شبانه در تهران و برخی شهرها در مخالفت با رویکرد تیم دیپلماسی کشور شکل گرفت که با حمایت برخی چهره‌های سیاسی و نمایندگان مجلس همراه شد. این تجمعات از دیدگاه برخی تحلیلگران، نماد مقاومت در برابر باج‌خواهی آمریکا تلقی شد، در حالی که گروهی دیگر آن را مانور جریان‌های تندرو برای تفرقه‌افکنی و تضعیف تصمیمات کلان نظام ارزیابی کردند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/979591/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 «پشت پرده تجمعات شبانه تهران»، خبرگزاری فرارو.]</ref><ref group="دیدگاه">این قسمت نیاز به بسط بیشتری داره. دلیل مخالفتشان قبل از پیام رهبری با نقد مفاد تفاهم نامه بود و بعد از پیام رهبری عمدتا ب با تکیه بر علی الاصول بود</ref>


=== بین‌المللی ===
اسرائیل به‌عنوان یکی از طرفین درگیر در جنگ، این توافق را نامناسب توصیف کرد. [[بنیامین نتانیاهو]]، نخست‌وزیر اسرائیل، به ترامپ اعلام کرد که اسرائیل خود را ملزم به رعایت مفاد این توافق نمی‌داند<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 37|ک=برگزرای فارس|ف=واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد}}</ref> و در عمل نیز حملات هوایی و توپخانه‌ای اسرائیل به جنوب [[لبنان]] در بامداد [[۱۹ ژوئن]] دست‌کم ۱۸ نفر از جمله زنان و کودکان لبنانی جان باختند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۵۲|ک=خبرگزاری اناتولی|ف=ادامه بمباران لبنان توسط اسرائیل علی‌رغم توافق ایران و آمریکا؛ 18 نفر جان باختند}}</ref>
تفاهم‌نامه اسلام‌آباد برای خاتمه جنگ بین ایران و ایالات متحده، با واکنش‌های گسترده‌ای در سطح بین‌المللی همراه بود. بیانیه مشترک چهار کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا که از این توافق استقبال کرده بود، با پیوستن ۳۵ کشور دیگر از جمله ژاپن، کانادا، استرالیا، کشورهای عضو اتحادیه اروپا و چند کشور دیگر، به بیانیه‌ای گسترده‌تر تبدیل شد. امضاکنندگان این بیانیه، تفاهم‌نامه را فرصتی برای بازگرداندن ثبات منطقه‌ای و تثبیت اقتصاد جهانی ارزیابی و بر لزوم نهایی‌سازی سریع و اجرای جامع توافق تأکید کردند.<ref>[https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-8/713444-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7 «حمایت ۳۹ کشور از توافق ایران و آمریکا و آمادگی برای رفع تحریم‌ها»، خبرگزاری موج؛] [https://www.irna.ir/news/86184883/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DB%B2%DB%B5-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87 «گسترش حمایت جهانی از توافق ایران و آمریکا؛ ۲۵ کشور به بیانیه اروپا پیوستند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> ناتو و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز از این تفاهم‌نامه استقبال کردند. مارک روته، دبیرکل ناتو، آن را گامی مثبت به سوی ثبات منطقه‌ای توصیف کرد و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، بر ضرورت آغاز کار فنی و تدوین گام‌های مشخص برای اجرا تأکید نمود. چین و ژاپن نیز با استقبال از این توافق، بر حمایت خود از صلح و ثبات در منطقه تأکید کردند. ارمنستان و جمهوری آذربایجان نیز در بیانیه‌هایی از این تفاهم‌نامه استقبال و از نقش میانجی‌گران منطقه‌ای قدردانی کردند.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1781865872624629039/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، خبرگزرای فارس.]</ref><ref group="دیدگاه">روسیه و عربستان هم به نظرم اگر واکنشی داشتند اضافه شود</ref>
[[پرونده:تفاهم‌نامه اسلام‌آباد۴.jpg|جایگزین=واکنش ترامپ پس از نهایی‌شدن تفاهم با ایران |بندانگشتی|واکنش ترامپ پس از نهایی‌شدن تفاهم با ایران ]]
در میان مقامات آمریکایی، [[دونالد ترامپ]]، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با اعلام لغو محاصره دریایی، از دستیابی به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز خبر داد؛<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۵۳|ک=وب‌سایت یورو نیوز|ف=تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا نهایی شد؛ ترامپ دستور لغو محاصره دریایی را صادر کرد}}</ref> اما آدام اسمیت، عضو ارشد دموکرات کمیته نیروهای مسلح در مجلس نمایندگان آمریکا، اظهار داشت که برخلاف ادعای ترامپ، این توافق «تسلیم بی‌قیدوشرط» ایران نیست.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 37|ک=برگزرای فارس|ف=واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد}}</ref> نانسی پلوسی، رئیس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا از حزب دموکرات، نیز در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به توافق ماهرانه دولت اوباما با ایران، جنگ ترامپ و پیامدهای نظامی و اقتصادی آن را نکوهش کرد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۵۵|ک=وب‌سایت بی بی سی فارسی|ف=واکنش‌ها در ایران به تفاهم‌نامه ایران و آمریکا؛ از حمایت دو رئیس جمهور سابق تا «سکوت آن یک نفر}}</ref>


=== اسرائیل و آمریکا ===
== پیامدها ==
اسرائیل به‌عنوان یکی از طرفین درگیر در جنگ، موضعی متفاوت گرفت و دنی دنون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، این توافق را نامناسب توصیف کرد. شبکه سی‌ان‌ان نیز به نقل از منابع آگاه گزارش داد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به ترامپ اعلام کرده است که اسرائیل خود را ملزم به رعایت مفاد این توافق نمی‌داند. <ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1781865872624629039/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، خبرگزرای فارس.]</ref> رسانه‌های اسرائیل نیز با ابراز نگرانی عمیق از این تفاهم‌نامه، آن را توافقی نامطلوب و تهدیدآمیز برای منافع امنیتی تل‌آویو ارزیابی کردند و از جمله روزنامه معاریو ضمن اذعان به برتری راهبردی ایران، نتانیاهو را مهره‌ای شکست‌خورده توصیف کرد. همچنین کانال ۱۲ و هاآرتص گزارش دادند که هیچ‌یک از اهداف جنگی اسرائیل در این توافق لحاظ نشده و اسرائیل در روند تصمیم‌گیری منتهی به آن نفوذ محدودی داشته است.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7507208/%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «رسانه‌های عبری: ایران در توافق با آمریکا پیروز میدان است»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref> از طرف دیگر، حملات هوایی و توپخانه‌ای اسرائیل به جنوب لبنان ادامه یافت و در حملات بامداد 19 ژوئن دست‌کم ۱۸ نفر از جمله زنان و کودکان لبنانی جان باختند.<ref>[https://www.aa.com.tr/fa/%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87/%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%BA%D9%85-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-18-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86%D8%AF/3971638 «ادامه بمباران لبنان توسط اسرائیل علی‌رغم توافق ایران و آمریکا؛ 18 نفر جان باختند»، خبرگزاری اناتولی.]</ref>
با امضای تفاهم‌نامه، بهای نفت خام با کاهش حدود ۲ درصدی به ۷۵ تا ۷۸ دلار در هر بشکه رسید که بیانگر بازگشت آرامش به بازارهای انرژی و افزایش عرضه نفت بود.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۵۶|ک=وب‌سایت یورو نیوز|ف=سقوط بیشتر قیمت نفت همزمان با امضای توافق پایان جنگ ایران توسط ترامپ و پزشکیان}}</ref> دونالد ترامپ اعتراف کرد که اگر توافق نمی‌کردیم، ذخایر استراتژیک نفت ۴ هفته دیگر تمام می‌شد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۵۷|ک=خبرگزاری فارس|ف=اگر توافق نمی‌کردیم ذخایر استراتژیک نفت ۴ هفته دیگر تمام می‌شد}}</ref> امضای تفاهم‌نامه به کاهش قیمت طلا در جهان<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۵۸|ک=وب‌سایت روزنامۀ انتخاب|ف=رویترز: طلا در انتظار جزئیات توافق آمریکا و ایران کاهش یافت/ قیمت فلز زرد ۰.۱۴ درصد کاهش یافت و به ۴۳۲۵.۲ دلار برای هر اونس رسید}}</ref> و همچنین کاهش نرخ ارز و طلا در بازار داخلی ایران نیز منجر شد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۵۹|ک=وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.|ف=واکنش بازارها به امضای تفاهم‌نامه ایران و آمریکا/ دلار ریخت/ قیمت طلا و سکه کاهش یافت}}</ref>


در میان مقامات آمریکایی، واکنش‌ها به این تفاهم‌نامه متفاوت بود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با اعلام لغو محاصره دریایی، از دستیابی به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز خبر داد.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/06/14/pakistan-pm-announces-us-iran-peace-deal-concluded-june-2026 «تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا نهایی شد؛ ترامپ دستور لغو محاصره دریایی را صادر کردر»»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref> با این حال، آدام اسمیت، عضو ارشد دموکرات کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان آمریکا، در مصاحبه با شبکه سی‌ان‌ان، در انتقاد از این تفاهم اظهار داشت که برخلاف ادعای ترامپ، این توافق «تسلیم بی‌قیدوشرط» ایران نیست.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1781865872624629039/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، خبرگزرای فارس.]</ref> نانسی پلوسی، رئیس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا از حزب دموکرات، نیز در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به توافق دوره اوباما که آن را «ماهرانه» توصیف کرد، نوشت که ترامپ آن توافق را پاره کرد و به جنگی رفت که به قیمت از دست دادن جان ۱۳ سرباز آمریکایی، افزایش قیمت بنزین و امضای شکستی که میلیاردها دلار برای مالیات‌دهندگان هزینه داشته، تمام شده است.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/cy49e7xjj49o «واکنش‌ها در ایران به تفاهم‌نامه ایران و آمریکا؛ از حمایت دو رئیس جمهور سابق تا «سکوت آن یک نفر»»، وب‌سایت بی بی سی فارسی.]</ref>
بر اساس نظرسنجی دانشگاه عبری اورشلیم، ۹۲درصد از اسرائیلی‌ها ایران را پیروز میدان می‌دانند و اکثریت مردم دیدگاه منفی به توافق ایران و آمریکا دارند. محبوبیت بنیامین نتانیاهو به‌شدت کاهش یافته و به نظر تحلیلگران، آینده سیاسی او در انتخابات آتی چندان روشن به نظر نمی‌رسد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۶۰|ک=وب‌سایت بی بی سی فارسی.|ف=نتانیاهو از پیروزی می‌گوید اما بیشتر اسرائیلی‌ها ایران را پیروز می‌دانند}}</ref>


== پیامدها ==
=== آغاز رسمی مذاکرات ===
[[پرونده:تفاهم‌نامه اسلام‌آباد۵.jpg|جایگزین=هیئت مذاکره‌کننده ایرانی در محل برگزاری مذاکرات، زوریخ سوئیس|بندانگشتی|تصویری از هیئت مذاکره‌کننده ایرانی در محل برگزاری مذاکرات، زوریخ سوئیس]]
هیأت مذاکره‌کننده ایران در [[۳۰ خرداد]] ۱۴۰۵ش با هدف پیگیری اجرای تعهدات طرف آمریکایی و تأکید بر توقف کامل جنگ در لبنان، به سوئیس سفر کرد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۶۱|ک=خبرگزاری فرارو|ف=آخرین اخبار از تحولات پس از تفاهم‌نامه؛ سفر هیئت مذاکره کننده ایران به سوئیس}}</ref> نخستین نشست رسمی مذاکرات ایران و آمریکا در [[۳۱ خرداد]] ۱۴۰۵ش در بورگن اشتوک سوئیس آغاز شد. این نشست چهارجانبه با حضور هیأت‌های ایران و آمریکا و نخست‌وزیران پاکستان و قطر، برگزار شد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه 26|ک=وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد|ف=مذاکرات مقامات ارشد ایران و آمریکا در سوئیس}}</ref><ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۶۲|ک=خبرگزاری فارس|ف=آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس}}</ref> جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، این نشست را تاریخی خواند<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۶۳|ک=وب‌سایت بی بی سی فارسی|ف=ونس در آغاز مذاکره با ایران: این یک نشست تاریخی است}}</ref> و محمدباقر قالیباف بر اجرای تعهدات آمریکا از جمله توقف کامل جنگ در لبنان به عنوان پیش‌شرط آغاز مذاکرات تأکید کرد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۶۲|ک=خبرگزاری فارس|ف=آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس}}</ref> در این دور از مذاکرات بر ایجاد سازوکار نظارتی با حضور ایران برای تثبیت آتش‌بس در لبنان، تثبیت حاکمیت ایران بر تنگۀ هرمز از طریق ایجاد خط تماس و نیز صدور اسناد رفع تحریم‌های نفتی، پتروشیمی و مشتقات توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا به مدت ۶۰ روز، توافق شد. همچنین یادداشت تفاهم اجرای آزادسازی اموال بلوکه‌شدۀ ایران میان ایران و قطر به امضا رسید و مقرر شد کارگروه‌های سه‌گانه پس از اجرای کامل بند ۱۳ تفاهم‌نامه فعالیت خود را آغاز کنند.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۶۵|ک=خبرگزاری فارس|ف=۵ نکته مهم توافقات انجام‌شده بیانیه پایانی دور اول مذاکرات سوئیس}}</ref>


=== اقتصادی ===
== چالش‌ها ==
به روایت رسانه‌ها با امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بهای نفت خام با کاهش حدود ۲درصدی به ۷۵ تا ۷۸ دلار در هر بشکه رسید که بیانگر بازگشت آرامش به بازارهای انرژی و افزایش عرضه نفت بود. به نظر کارشناسان این کاهش قیمت، اگرچه هنوز بالاتر از سطح پیش از جنگ (حدود ۷۰ دلار) قرار دارد، اما نشان‌دهندۀ پایان دورۀ نوسانات شدید قیمتی و بهبود نسبی جریان کشتیرانی در خلیج فارس محسوب می‌شود.<ref>[https://parsi.euronews.com/business/2026/06/18/oil-prices-fall-further-as-trump-and-pezeshkian-sign-agreement-to-end-the-iran-war «سقوط بیشتر قیمت نفت همزمان با امضای توافق پایان جنگ ایران توسط ترامپ و پزشکیان»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref><ref group="دیدگاه">شاید بد نباشه به کاهش قیمت ارز و طلا در ایران هم اشاره بشه. البته مطمئن نیستم ولی خب...</ref>
تحلیلگران یکی از چالش‌های اساسی در مسیر اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را تداوم نقض آتش‌بس توسط اسرائیل در لبنان می‌دانند که بارها روند مذاکرات را با اختلال مواجه کرده است.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۶۶|ک=وب‌سایت تابناک|ف=اسرائیل دست از نقض مکرر آتش‌بس نمی‌کشد!}}</ref> با وجود اینکه برقراری آتش‌بس فوری و پایدار در همه جبهه‌ها از جمله لبنان، یکی از شروط اصلی ایران برای آغاز مذاکرات بود،<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۲۶|ک=وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد|ف=مذاکرات مقامات ارشد ایران و آمریکا در سوئیس}}</ref> اسرائیل از پذیرش این شرط سر باز زد و با شدت بیشتری به حملات هوایی به مناطق مسکونی جنوب لبنان ادامه داد.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۶۶|ک=وب‌سایت تابناک|ف=اسرائیل دست از نقض مکرر آتش‌بس نمی‌کشد!}}</ref>


=== سیاسی ===
به باور تحلیلگران، یکی دیگر از چالش‌های اساسی، بی‌اعتمادی عمیق و دیرپای میان ایران و ایالات متحده است که ریشه در سابقه نقض تعهدات از سوی واشنگتن، به‌ویژه خروج یک‌جانبه دونالد ترامپ از برجام در ۲۰۱۸ دارد. تکرار تهدیدات نظامی از سوی ترامپ پس از امضای تفاهم‌نامه، نشان‌دهنده عدم پایبندی آمریکا به روح توافق است.<ref>{{پک/بن|تفاهم‌نامه ۷۰|ک=وب‌سایت تجارت نیوز|ف=موسویان: اقیانوسی از بی‌اعتمادی میان تهران و واشنگتن وجود دارد}}</ref>
به گزارش رسانه‌ها این تفاهم‌نامه باعث نگرانی مردم اسرائیل شده و گروه‌های سیاسی مخالف و موافق دولت، مخالف مذاکرات بین ایران و آمریکا هستند و همین باعث کاهش محبوبیت بنیامین نتانیاهو شده است.<ref>[https://x.com/bbcpersian/status/2068687099197292798 «ژیار گل، خبرنگار اعزامی بی‌بی‌سی فارسی به اسرائیل می‌گوید»، صحفه بی بی سی در ایکس.]</ref>
 
=== آغاز رسمی مذاکرات ===
در ادامه اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، نخستین نشست رسمی مذاکرات میان ایران و آمریکا با عنوان نشست دریاچه لوسرن بعدازظهر ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ش در بورگن اشتوک سوئیس آغاز شد. ریاست هیأت ایرانی را محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورامی اسلامی و هیأت آمریکایی را جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور آمریکا، بر عهده دارند و شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان و شیخ محمد بن عبدالرحمان آل ثانی نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر به‌عنوان میانجی حضور دارند.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1782046202818208510/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%B3 «آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس»، خبرگزاری فارس.]</ref> ونس این نشست را «تاریخی» خواند، در حالی که ترامپ هم‌زمان تهدید کرد در صورت توقف‌نکردن اقدامات نیروهای نیابتی ایران در لبنان، ضربۀ سختی خواهد زد.<ref>[https://www.bbc.com/persian/live/cgqj7ezyzdqt «ونس در آغاز مذاکره با ایران: این یک نشست تاریخی است»، وب‌سایت بی بی سی فارسی.]</ref> سخنگوی ایران نیز بر اجرای تعهدات آمریکا از جمله توقف کامل جنگ در لبنان به عنوان پیش‌شرط آغاز مذاکرات تأکید کرد.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1782046202818208510/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%B3 «آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس»، خبرگزاری فارس.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
=منابع=
=منابع=
 
{{آغاز منابع}}
* «آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1367654/آتش‌بس-به-طرف-مقابل-تحمیل-شد-اخذ-عوارض-از-کشتی‌های-تجاری-ادامه-دارد-آمریکا-در-صورت-ادامه-محاصره-دریایی-باید-با-چین-وارد-جنگ-شود|تاریخ=29 فروردین 1405|تاریخ بازبینی=4 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه7}}|وبگاه=خبرگزاری تابناک}}
* «آشنایی با جزئیات تفاهم‌نامه اسلام‌آباد»، همشهری آنلاین، 25 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=آخرین اخبار از تحولات پس از تفاهم‌نامه؛ سفر هیئت مذاکره کننده ایران به سوئیس|نشانی=https://www.bbc.com/persian/live/cddl36jlmy3t|تاریخ=30 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه۶۱}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* «آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 31 خرداد 1404ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با جزئیات تفاهم‌نامه اسلام‌آباد|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/1044478/آشنایی-با-جزئیات-تفاهم-نامه-اسلام-آباد|تاریخ=25 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 18}}|وبگاه=همشهری آنلاین}}
* «ادامه بمباران لبنان توسط اسرائیل علی‌رغم توافق ایران و آمریکا؛ 18 نفر جان باختند»، خبرگزاری اناتولی، تاریخ درج مطلب: 19 ژوئن 2026م.
* {{یادکرد وب|عنوان= «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، خبرگزاری یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آوریل ۲۰۲۶م.|نشانی=https://parsi.euronews.com/2026/04/08/us-iran-2-week-ceasefire-begins-trump-victory-claim-negotiable-proposal-2026|تاریخ=۸ آوریل ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=25 ژوئن 2026|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه14}}|وبگاه=خبرگزاری یورو نیوز}}
* «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس|نشانی=https://farsnews.ir/akramsharifi/1782046202818208510/آغاز-نشست-چهارجانبه-ایران-آمریکا-قطر-و-پاکستان-در-سوئیس|تاریخ=31 خرداد 1404|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه۶۲}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
* «بازتاب جهانی «تفاهم اسلام‌آباد» | از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تل‌آویو»، خبرگزاری شهر آرا، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1404ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=ابتکار پنج ماده‌ای چین و پاکستان برای بازگرداندن صلح و ثبات در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4261517-ابتکار-ماده-ای-چین-پاکستان-برای-بازگرداندن-صلح-ثبات-به-خاورمیانه-خلیج-فارس|تاریخ=11 فروردین 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۱۳}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
* «پشت پرده تجمعات شبانه تهران»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 25 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=ادامه بمباران لبنان توسط اسرائیل علی‌رغم توافق ایران و آمریکا؛ 18 نفر جان باختند|نشانی=https://www.aa.com.tr/fa/خاورمیانه/ادامه-بمباران-لبنان-توسط-اسرائیل-علی-رغم-توافق-ایران-و-آمریکا-18-نفر-جان-باختند/3971638|تاریخ=19 ژوئن 2026|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۵۲}}|وبگاه=خبرگزاری آناتولی}}
* «پیام قالیباف پس از اعلام توافق با آمریکا»، وب‌سایت تباناک، تاریخ درج مطلب: 25 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=استقبال چهره‌های سیاسی افغانستان از توافق ایران و امریکا|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1366428/اسامی-هیات-ایرانی-در-سفر-به-پاکستان-برای-مذاکره|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۴۹}}|وبگاه=خبرگزاری سریع}}
* «پیام مهم رهبر معظم انقلاب درباره تفاهمنامه روسای جمهور ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=اسرائیل دست از نقض مکرر آتش‌بس نمی‌کشد!|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1366501/اسرائیل-دست-از-نقض-مکرر-آتش‌بس-نمی‌کشد|تاریخ=22 فروردین 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۶۶}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=اعضای تیم‌های مذاکره کننده ایران آمریکا در پاکستان چه کسانی هستند؟|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/1155054/اعضای-تیم-های-مذاکره-کننده-ایران-آمریکا-در-پاکستان-چه-کسانی-هستند|تاریخ=20 فروردین 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 25}}|وبگاه=وب‌سایت عصر ایران}}
* «تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا نهایی شد؛ ترامپ دستور لغو محاصره دریایی را صادر کردر»»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 14 ژوئن 2026م.
* {{یادکرد وب|عنوان=اگر توافق نمی‌کردیم ذخایر استراتژیک نفت ۴ هفته دیگر تمام می‌شد|نشانی=https://farsnews.ir/user176832090436/1781791529228987033|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۵۷}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
* «حمایت ۳۹ کشور از توافق ایران و آمریکا و آمادگی برای رفع تحریم‌ها»، خبرگزاری موج، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1405ش؛
* {{یادکرد وب|عنوان=امام جمعه پاکدشت: توافق اسلام‌آباد محصول ایستادگی ملت ایران است|نشانی=https://farsnews.ir/aliamani/1781869226465297749|تاریخ=29 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 8}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
* «خشنودی سیدمحمد خاتمی از ﺗﻔﺎﻫﻢ اﻳﺮان و آﻣﺮﻳﻜﺎ»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 25 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=امضای تفاهم نامه نشان دهنده استیصال آمریکا و حامیان او در نبرد با ایران اسلامی است|نشانی=https://www.hawzahnews.com/news/1396976/امضای-تفاهم-نامه-نشان-دهنده-استیصال-آمریکا-و-حامیان-او-در-نبرد|تاریخ=29 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 9}}|وبگاه=خبرگزاری رسمی حوزه}}
* «رسانه‌های عبری: ایران در توافق با آمریکا پیروز میدان است»، وب‌سایت شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: 24 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران|نشانی=https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417|تاریخ=۹ اسفند ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=3 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 3}}|وبگاه=خبرگزاری دویچه وله}}
* «سقوط بیشتر قیمت نفت همزمان با امضای توافق پایان جنگ ایران توسط ترامپ و پزشکیان»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 18 ژوئن 2026م.
* {{یادکرد وب|عنوان=بازتاب جهانی «تفاهم اسلام‌آباد {{!}} از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تل‌آویو|نشانی=https://shahraranews.ir/fa/news/423402/بازتاب-جهانی-تفاهم-اسلام‌آباد-%7C-از-استقبال-محتاطانه-اروپا-تا-نگرانی-تل‌آویو|تاریخ=28 خرداد 1404|تاریخ بازبینی=3 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 28}}|وبگاه=خبرگزاری شهر آرا}}
* رضایی، امیرمهدی، «صلح یا استراحت بین دو نیمه: تاملی بر یادداشت تفاهم اسلام آباد»، وب‌سایت سیلیویکا، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=بازتاب گسترده تفاهم‌نامه ایران و آمریکا/ رسانه‌ها، افراد و محافل سیاسی چه گفتند؟»،|نشانی=https://nournews.ir/fa/news/324778/بازتاب-گسترده-تفاهم-نامه-ایران-و-آمریکا-رسانه-ها،-افراد-و-محافل-سیاسی-چه-گفتند؟|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 29}}|وبگاه=وب‌سایت نور نیوز}}
* «ژیار گل، خبرنگار اعزامی بی‌بی‌سی فارسی به اسرائیل می‌گوید»، صحفه بی بی سی در ایکس، تاریخ بازدید: 31 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=برداشت آزاد احزاب از تفاهم اسلام‌آباد/ حفظ «اتحاد مقدس» حرف مشترک حزبی‌ها|نشانی=https://www.irna.ir/news/86185614/برداشت-آزاد-احزاب-از-تفاهم-اسلام-آباد-حفظ-اتحاد-مقدس-حرف-مشترک|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 38}}|وبگاه=خبرگزرای ایرنا}}
* «گسترش حمایت جهانی از توافق ایران و آمریکا؛ ۲۵ کشور به بیانیه اروپا پیوستند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 26 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=پشت پرده تجمعات شبانه تهران|نشانی=https://fararu.com/fa/news/979591/پشت-پرده-تجمعات-شبانه-تهران|تاریخ=25 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 39}}|وبگاه=خبرگزرای فرارو}}
* «متن یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 27 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=پیام قالیباف پس از اعلام توافق با آمریکا»، و تاریخ درج مطلب: 2ش.|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1379374/پیام-قالیباف-پس-از-اعلام-توافق-با-آمریکا|تاریخ=5 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 34}}|وبگاه=وب‌سایت تباناک}}
* «واکنش پزشکیان به امضای تفاهم اسلام آباد: این یک سند تاریخی و پیامی از ایران مقتدر است»، خبرگزاری شهر آرا، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=پیام مهم رهبر معظم انقلاب دربارهٔ تفاهمنامه روسای جمهور ایران و آمریکا|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/03/28/3620842/پیام-مهم-رهبر-معظم-انقلاب-درباره-تفاهمنامه-روسای-جمهور-ایران-و-آمریکا|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 32}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}}
* «واکنش روحانی به امضای تفاهم نامه ایران و آمریکا/ تمجید از صلابت، درایت و حکمت رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=پیروزی قاطع ایران در جنگ رمضان / عزیزی: آمریکا شکست خورد و دو هفته التماس آتش‌بس کرد/شروط پنج‌گانه ایران برای مذاکره با آمریکا / آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار و خروج کامل نظامیان از منطقه|نشانی=https://edalatepars.ir/پیروزی-قاطع-ایران-در-جنگ-رمضان-عزیزی-آ/|تاریخ=19 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 10}}|وبگاه=وب‌سایت عدالت پارس}}
* «واکنش‌ها در ایران به تفاهم‌نامه ایران و آمریکا؛ از حمایت دو رئیس جمهور سابق تا «سکوت آن یک نفر»»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=تفاهم‌نامه ایران و آمریکا از نگاه یک حقوقدان|نشانی=https://farsnews.ir/Mohadeseh_hoseini/1781773859370707708/تفاهم-نامه-ایران-و-آمریکا-از-نگاه-یک-حقوقدان|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|حسینی}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
* «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، خبرگزرای فارس، تاریخ درج مطلب: 19 ژوئن 2026م.
* {{یادکرد وب|عنوان=تفاهم‌نامه ایران و آمریکا چه تفاوتی با توافق‌نامه دارد و به چه سرنوشتی می‌تواند دچار شود؟|نشانی=https://parsi.euronews.com/2026/05/24/what-is-a-mou-and-its-difference-from-an-agreement|تاریخ=24 ژوئن 2026|تاریخ بازبینی=25 ژوئن 2026|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 1}}|وبگاه=وب‌سایت یورو نیوز}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=تفاهم اسلام‌آباد؛ حاصل اقتدار میدانی و دیپلماسی هوشمند/ شکست فشار حداکثری در قاب یک توافق|نشانی=https://www.irna.ir/news/86183382/تفاهم-اسلام-آباد-حاصل-اقتدار-میدانی-و-دیپلماسی-هوشمند-شکست|تاریخ=25 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 22}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
* «ونس در آغاز مذاکره با ایران: این یک نشست تاریخی است»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 31 خرداد 1404ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا نهایی شد؛ ترامپ دستور لغو محاصره دریایی را صادر کرد|نشانی=https://parsi.euronews.com/2026/06/14/pakistan-pm-announces-us-iran-peace-deal-concluded-june-2026|تاریخ=14 ژوئن 2026|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۵۳}}|وبگاه=وب‌سایت یورو نیوز}}
* «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد؛ پلی میان توقف درگیری و توافق نهایی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 30 خرداد 1405ش.
* {{یادکرد وب|عنوان=تماس تلفنی سران پاکستان و عربستان دربارهٔ مذاکرات بین ایران و آمریکا|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4277558-تماس-تلفنی-سران-پاکستان-عربستان-درباره-مذاکرات-بین-ایران-آمریکا|تاریخ=29 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 43}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد}}
* «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* {{یادکرد وب|عنوان= «جزئیات طرح ۱۰ بندی پیشنهادی ایران»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ش.|نشانی=https://fararu.com/fa/news/961088/جزئیات-طرح-بندی-پیشنهادی-ایران|تاریخ=19 فروردین 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 15}}|وبگاه=وب‌سایت یورو نیوز}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=حمایت مردم از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد در چارچوب نظر رهبری|نشانی=https://farsnews.ir/z_heidari/1781810785019900800/خواندن-پیام-رهبر-انقلاب-در-شب-۱۱۰-تجمعات-شهرکرد|تاریخ=18 ژوئن 2026|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 4۱}}|وبگاه=خبرگزرای فارس}}
* "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera, Date posted: 14 January 2026.
* {{یادکرد وب|عنوان=حمایت ۳۹ کشور از توافق ایران و آمریکا و آمادگی برای رفع تحریم‌ها|نشانی=https://www.mojnews.com/بخش-بین-الملل-8/713444-حمایت-کشور-از-توافق-ایران-آمریکا-آمادگی-برای-رفع-تحریم-ها|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 4۱}}|وبگاه=خبرگزرای موج}}
* "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'", Carnegie Endowment, Date posted: 20 march 2026.
* {{یادکرد وب|عنوان=خواندن پیام رهبر انقلاب در شب ۱۱۰ تجمعات شهرکرد|نشانی=https://farsnews.ir/z_heidari/1781810785019900800/خواندن-پیام-رهبر-انقلاب-در-شب-۱۱۰-تجمعات-شهرکرد|تاریخ=18 ژوئن 2026|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 40}}|وبگاه=خبرگزرای فارس}}
* {{یادکرد وب|عنوان=خشنودی سیدمحمد خاتمی از تفاهم ایران و آمریکا|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1379317/خشنودی-سیدمحمد-خاتمی-از-ﺗﻔﺎﻫﻢ-اﻳﺮان-و-آﻣﺮﻳﻜﺎ|تاریخ=25 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۳۶}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=رسانه‌های عبری: ایران در توافق با آمریکا پیروز میدان است|نشانی=https://fa.alalam.ir/news/7507208/رسانه-های-عبری-ایران-در-توافق-با-آمریکا-پیروز-میدان-است|تاریخ=24 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 31}}|وبگاه=وب‌سایت شبکه العالم}}
* {{یادکرد وب|عنوان=روند مذاکرات چهل و هفت ساله جمهوری اسلامی و ایالات متحد امریکا|نشانی=https://www.bepish.org/fa/node/13830|تاریخ=۱۵ آوریل ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۷ خرداد ۱۴۰۵|وبگاه=وب‌سایت به‌پیش|شناسه={{شناسه یادکردبهروز فدائی}}}}
* {{یادکرد وب|عنوان=رویترز: طلا در انتظار جزئیات توافق آمریکا و ایران کاهش یافت/ قیمت فلز زرد ۰٫۱۴ درصد کاهش یافت و به ۴۳۲۵٫۲ دلار برای هر اونس رسید|نشانی=https://www.entekhab.ir/fa/news/926368/رویترز-طلا-در-انتظار-جزئیات-توافق-آمریکا-و-ایران-کاهش-یافت-قیمت-فلز-زرد-0-14-درصد-کاهش-یافت-و-به-4325-2-دلار-برای-هر-اونس-رسید|تاریخ=27 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۵۸}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامهٔ انتخاب}}
* {{یادکرد وب|عنوان=سقوط بیشتر قیمت نفت همزمان با امضای توافق پایان جنگ ایران توسط ترامپ و پزشکیان|نشانی=https://parsi.euronews.com/business/2026/06/18/oil-prices-fall-further-as-trump-and-pezeshkian-sign-agreement-to-end-the-iran-war|تاریخ=18 ژوئن 2026|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۵۶}}|وبگاه=وب‌سایت یورو نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=طالبان: توافق ایران و آمریکا تحول مثبت است|نشانی=https://farsnews.ir/Alamdar/1781595343522231449/طالبان-توافق-ایران-و-آمریکا-تحول-مثبت-است?lang=fa|تاریخ=26 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۵۰}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
* {{یادکرد وب|عنوان=گسترش حمایت جهانی از توافق ایران و آمریکا؛ ۲۵ کشور به بیانیه اروپا پیوستند|نشانی=https://www.irna.ir/news/86184883/گسترش-حمایت-جهانی-از-توافق-ایران-و-آمریکا-۲۵-کشور-به-بیانیه|تاریخ=26 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۴۳}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=متن یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/03/27/3620158/متن-یادداشت-تفاهم-اسلام-آباد-بین-جمهوری-اسلامی-ایران-و-آمریکا|تاریخ=27 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 23}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}}
* {{یادکرد وب|عنوان=مذاکرات مقامات ارشد ایران و آمریکا در سوئیس|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-خبر-دیپلماسی-64/4278036-مذاکرات-مقامات-ارشد-ایران-آمریکا-در-سوئیس|تاریخ=1 تیر 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 26}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد}}
* {{یادکرد وب|عنوان=موسویان: اقیانوسی از بی‌اعتمادی میان تهران و واشینگتن وجود دارد|نشانی=https://tejaratnews.com/ادعای-شهباز-شریف-درباره-مذاکرات-موشکی|تاریخ=1 تیر 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۷۰}}|وبگاه=وب‌سایت تجارت نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=میانجی اصلی بین ایران و آمریکا کدام کشور است؟ / معاون دفتر پزشکیان: همه منطقه و حتی عربستان هم کمک‌هایی می‌کنند|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/2234363/میانجی-اصلی-بین-ایران-و-آمریکا-کدام-کشور-است-معاون-دفتر-پزشکیان|تاریخ=27 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 21}}|وبگاه=خبر آنلاین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=نتانیاهو از پیروزی می‌گوید اما بیشتر اسرائیلی‌ها ایران را پیروز می‌دانند|نشانی=https://www.bbc.com/persian/live/cddl36jlmy3t|تاریخ=1 تیر 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه۶۰}}|وبگاه=وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=نعیم قاسم: ایران از جنگ، قوی‌تر خارج شد|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1380636/نعیم-قاسم-ایران-از-جنگ-قوی‌تر-خارج-شد|تاریخ=31 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 43}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکنش بازارها به امضای تفاهم‌نامه ایران و آمریکا/ دلار ریخت/ قیمت طلا و سکه کاهش یافت|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4277333-واکنش-بازارها-به-امضای-تفاهم-نامه-ایران-آمریکا-دلار-ریخت-قیمت-طلا-سکه-کاهش-یافت|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه۵۹}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکنش پزشکیان به امضای تفاهم اسلام‌آباد: این یک سند تاریخی و پیامی از ایران مقتدر است|نشانی=https://shahraranews.ir/fa/news/423420/واکنش-پزشکیان-به-امضای-تفاهم-اسلام-آباد-این-یک-سند-تاریخی-و-پیامی-از-ایران-مقتدر-است|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 33}}|وبگاه=خبرگزاری شهر آرا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکنش روحانی به امضای تفاهم نامه ایران و آمریکا/ تمجید از صلابت، درایت و حکمت رهبر معظم انقلاب|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1379947/واکنش-روحانی-به-امضای-تفاهم-نامه-ایران-و-آمریکا-تمجید-از-صلابت-درایت-و-حکمت-رهبر-معظم-انقلاب|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 35}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکنش روسیه به امضای تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/2235111/واکنش-روسیه-به-امضای-تفاهم-نامه-میان-ایران-و-آمریکا|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 43}}|وبگاه=خبر آنلاین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکنش‌ها در ایران به تفاهم‌نامه ایران و آمریکا؛ از حمایت دو رئیس‌جمهور سابق تا «سکوت آن یک نفر|نشانی=https://www.bbc.com/persian/articles/cy49e7xjj49o|تاریخ=28 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۵۵}}|وبگاه=وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد|نشانی=https://farsnews.ir/akramsharifi/1781865872624629039/واکنش-های-جهانی-به-یادداشت-تفاهم-اسلام-آباد|تاریخ=19 ژوئن 2026م|تاریخ بازبینی=3 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 37}}|وبگاه=خبرگزرای فارس}}
* {{یادکرد وب|عنوان=ونس در آغاز مذاکره با ایران: این یک نشست تاریخی است|نشانی=https://farsnews.ir/akramsharifi/1782046202818208510/آغاز-نشست-چهارجانبه-ایران-آمریکا-قطر-و-پاکستان-در-سوئیس|تاریخ=31 خرداد 1404|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه۶۳۲}}|وبگاه=وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=هدف پاکستان از میانجی‌گری میان ایران و آمریکا چیست؟|نشانی=https://fararu.com/fa/news/964865/هدف-پاکستان-از-میانجی-گری-میان-ایران-آمریکا-چیست|تاریخ=2 اردیبهشت 1405|تاریخ بازبینی=4 بهمن 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 20}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=۵ نکته مهم توافقات انجام‌شده بیانیه پایانی دور اول مذاکرات سوئیس|نشانی=https://farsnews.ir/akramsharifi/1782046202818208510/آغاز-نشست-چهارجانبه-ایران-آمریکا-قطر-و-پاکستان-در-سوئیس|تاریخ=22 ژوئن 2026|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه ۶۵}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
* {{یادکرد وب|عنوان=747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527966/747-مصدوم-و-201-شهید-اکنون-24-استان-مورد-اصابت|تاریخ=9 اسفند 1404|تاریخ بازبینی=4 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 5}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Iran receives a US ceasefire plan, officials say, as strikes batter the Middle East|نشانی=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-25-2026-be07c54139bcc70672bb33f0773ede6a|تاریخ=March 25, 2026|تاریخ بازبینی=25 ژوئن 2026|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 11}}|کد زبان=en|وبگاه=AP News}}
* {{یادکرد وب|عنوان="The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier|نشانی=https://carnegieendowment.org/emissary/2026/03/iran-us-israel-goals-diverge-oil-leaders|تاریخ=25 مارس 2026|تاریخ بازبینی=25 ژوئن 2026|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 6}}|کد زبان=en|وبگاه=Carnegie Endowment}}
* {{یادکرد وب|عنوان=US 'very close' to meeting main goals in Iran, White House says, as Tehran rejects peace plan|نشانی=https://www.bbc.com/news/live/cn8dldl0jx9t|تاریخ=March 25, 2026|تاریخ بازبینی=25 ژوئن 2026|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 12}}|کد زبان=en|وبگاه=BBC News}}
* {{یادکرد وب|عنوان=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran|نشانی=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising|تاریخ=28 Feb 2026|تاریخ بازبینی=25 ژوئن 2026|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 4}}|کد زبان=en|وبگاه=Al Jazeera}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline .|نشانی=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising|تاریخ=April 8, 2026|تاریخ بازبینی=25 ژوئن 2026|شناسه={{شناسه یادکرد|تفاهم‌نامه 4}}|کد زبان=en|وبگاه=Politico website}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۱۴

تفاهم‌نامه اسلام‌آباد
مسعود پزشکیان- تفاهم امضاشده با دونالد ترامپ
مسعود پزشکیان، در تهران یادداشت تفاهم امضاشده با دونالد ترامپ را به نمایش گذاشت.


تفاهم‌نامه اسلام‌آباد؛ توافقی چارچوبی با میانجی‌گری پاکستان برای پایان جنگ و آغاز مذاکرات جامع میان ایران و آمریکا.

تفاهم‌نامۀ اسلام‌آباد (Islamabad Memorandum of Understanding) سندی دیپلماتیک است که در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵م (۱۸ ژوئن ۲۰۲۶م) با میانجی‌گری پاکستان و با همکاری قطر، مصر و ترکیه، به‌صورت الکترونیکی میان رئیس جمهوری اسلامی ایران و رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا به امضا رسید. این تفاهم‌نامه که حاصل نزدیک به سه ماه مذاکره پس از جنگ رمضان است، به‌عنوان چارچوبی موقت برای پایان‌دادن به درگیری‌های نظامی و آغاز مذاکرات جامع دربارۀ برنامه هسته‌ای ایران، تنگه هرمز و آزادسازی دارایی‌های ایران طراحی شده است. این توافق با استقبال گسترده کشورهای اروپایی، چین، ژاپن، روسیه و کشورهای منطقه همراه شد و همزمان نارضایتی شدید اسرائیل و انتقاداتی در محافل سیاسی آمریکا را به‌همراه داشت. امضای این تفاهم، چالش‌هایی ازجمله تداوم حملات اسرائیل به لبنان و نقض آتش‌بس را در پی داشت که روند اجرای آن را با اختلال مواجه کرد و مذاکرات بعدی را تحت تأثیر قرار داد.

مفهوم‌شناسی

در نظام حقوق بین‌الملل، اسناد بین‌دولتی بر اساس میزان الزام‌آوری به سطوح متفاوتی تقسیم می‌شوند. معاهده (به انگلیسی: Treaty) بالاترین سطح را دارد و تعهدات حقوقی الزام‌آور ایجاد می‌کند. همچنین توافق‌نامه (به انگلیسی: Agreement) با تشریفات ساده‌تر، برای موضوعات اجرایی و همکاری‌های کوتاه‌مدت کاربرد دارد؛ در حالی که تفاهم‌نامه (به انگلیسی: Memorandum of Understanding) سندی غیرالزام‌آور و انعطاف‌پذیر محسوب می‌شود که بیشتر برای اعتمادسازی و ترسیم چارچوب گفت‌وگوها به کار می‌رود.[۱] تفاهم‌نامۀ اسلام‌آباد با وجود آنکه در ظاهر یک سند غیرالزام‌آور است، اما به‌دلیل کاربرد واژگانی نظیر «تعهد» و تصریح به تکالیف مشخص، از نظر برخی حقوق‌دانان به توافقی حقوقی نزدیک‌تر است.[۲]

زمینه‌ها

ود غلیط ناشی از بمباران مجموعه بیت رهبری در حوالی خیابان پاستور تهران
مشاهده شدن دود غلیط ناشی از بمباران مجموعه بیت رهبری در حوالی خیابان پاستور تهران، ۹ اسفند ۱۴۰۴ش

زمینه‌های شکل‌گیری این تفاهم‌نامه به جنگ رمضان بازمی‌گردد؛ جنگی که در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با حملات گسترده آمریکا و اسرائیل علیه اهدافی از جمله بیت رهبر جمهوری اسلامی ایران، کاخ ریاست‌جمهوری و شورای‌عالی امنیت ملی آغاز شد و نقاطی در ۲۴ استان ایران را هدف قرار داد.[۳] ایران نیز در ساعت ۱۲ ظهر همان روز،[۴] با شلیک موشک به اهدافی در اسرائیل و پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس، پاسخ متقابل داد.[۵] این جنگ تا ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش به‌طور فعال ادامه داشت.[۶] تغییر رژیم و نابودی توان نظامی و هسته‌ای ایران، از اهداف اعلامی آمریکا و اسرائیل برای این جنگ بود، اما با طولانی‌ترشدن جنگ، ناتوانی آنها در دستیابی به این اهداف، نمایان شد.[۷]

به باور تحلیلگران، تجمعات شبانه مردم ایران در کنار نیروهای مسلح، معادلات میدانی را به‌گونه‌ای تغییر داد که دشمن با وجود برخورداری از تجهیزات پیشرفته، در دستیابی به اهداف خود ناکام ماند.[۸] ازاین‌رو، امضای تفاهم‌نامه از سوی تحلیلگران سیاسی ایران به‌عنوان نماد استیصال آمریکا و شکست راهبرد فشار حداکثری در برابر مقاومت مردم و اقتدار نظامی ایران تلقی شده است.[۹]

تاریخچه

در خلال جنگ رمضان، درخواست‌های مکرر برای آتش‌بس از سوی آمریکا با وساطت پاکستان، قطر و فرانسه مطرح شد، اما ایران با رد این درخواست‌ها، تصریح کرد که این جنگ نباید به آتش‌بسی ساده تبدیل شود.[۱۰]

در ۵ فروردین ۱۴۰۵ش، مقامات پاکستانی طرحی پانزده‌بندی را از سوی ایالات متحده، به ایران منتقل کردند. این طرح شامل موضوعاتی نظیر کاهش تحریم‌ها، محدودیت‌های هسته‌ای و موشکی و تضمین تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز بود.[۱۱] ایران این پیشنهاد را نپذیرفت و در مقابل، پنج شرط را برای توقف جنگ مطرح کرد.[۱۲] در ۱۱ فروردین، پاکستان و چین نیز ابتکاری پنج‌ماده‌ای برای صلح ارائه کردند که بر توقف فوری تمامی درگیری‌ها و امکان ارسال کمک‌های بشردوستانه به منطقه تأکید داشت.[۱۳]

در بامداد ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش، آتش‌بسی دو هفته‌ای برقرار شد.[۱۴] پذیرش پایان جنگ از سوی ایران منوط به پذیرش اصول طرح ده‌ماده‌ای این کشور در مذاکرات نهایی شد که شامل توقف جنگ در همه جبهه‌ها از جمله لبنان، لغو کلیه تحریم‌ها، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه، پذیرش حق غنی‌سازی ایران، پرداخت خسارت و خاتمه قطعنامه‌های شورای حکام و شورای امنیت بود.[۱۵] ایالات متحده این شروط را مبنایی قابل اجرا برای مذاکره دانست.[۱۶]

در ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ش، با میانجی‌گری قطر و هماهنگی ایالات متحده، مذاکراتی در تهران برگزار شد که طی آن، اختلافات اصلی درباره سه موضوع کلیدی شامل آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران، بازگشایی تنگه هرمز و چارچوب برنامه هسته‌ای ایران به میزان قابل‌توجهی کاهش یافت. در ۲۴ خرداد، دو طرف اعلام کردند که به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز رسیده‌اند.[۱۷]

امضای تفاهم‌نامه

یادداشت تفاهم امضا شده بین آمریکا و ایران را در کاخ ورسای فرانسه در دست ترامپ
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، یادداشت تفاهم امضا شده بین آمریکا و ایران را در کاخ ورسای فرانسه در دست گرفته است.

این تفاهم‌نامه که حاصل مذاکرات هیأت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی[۱۸] و هیأت آمریکایی به ریاست جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، بود[۱۹] در بامداد ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش، به‌صورت الکترونیکی توسط مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، امضا شد. دونالد ترامپ این سند را در کاخ ورسای در فرانسه امضا کرد و مسعود پزشکیان نیز به‌طور هم‌زمان در تهران نسخهٔ کاغذی آن را امضا نمود. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نیز به‌عنوان میانجی، سند را تأیید کرد.[۲۰]

سابقۀ مذاکرات ایران و آمریکا از ۱۹۷۹م تا کنون، از توافق الجزایر در ۱۹۸۱م ماجرای ایران-کنترا در میانه جنگ، همکاری در افغانستان پس از ۲۰۰۱م و مذاکرات محرمانه عمان در ۲۰۱۲م تا توافق برجام در ۲۰۱۵ و سپس فراز و فرودهای پس از خروج ترامپ از برجام، همواره مسیری پرنوسان و همراه با فشار و تهدید را از سوی آمریکا علیه ایران طی کرده است. این مذاکرات به‌ویژه در دوره دوم ترامپ در سال‌های ۲۰۲۵م و ۲۰۲۶م با تشدید سیاست فشار حداکثری، محاصره دریایی و حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران همراه بود.[۲۱]

متن تفاهم‌نامه

متن کامل این یادداشت تفاهم مشتمل بر ۱۴ بند است و محتوای اصلی آن چهار محور را شامل می‌شود:

  1. محور نظامی-امنیتی: خاتمه فوری و دائمی عملیات‌های نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، رفع محاصره دریایی و خروج نیروهای آمریکایی از حوزه پیرامونی ایران، و تردد کشتی‌های تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز.
  2. محور هسته‌ای و تحریم‌ها: تعهد ایران به عدم تولید یا خرید سلاح هسته‌ای و حل‌وفصل وضعیت مواد غنی‌شده از طریق رقیق‌سازی در محل تحت نظارت آژانس؛ تعهد آمریکا به خاتمه تمامی تحریم‌های یک‌جانبه و بین‌المللی و نیز آزادسازی وجوه مسدودشده.
  3. محور اقتصادی و بازسازی: تعهد آمریکا به ایجاد برنامه‌ای برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران با تأمین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار.
  4. محور اجرایی و نهایی: مذاکرات برای توافق نهایی ظرف ۶۰ روز، تشکیل سازوکار نظارت بر اجرا و تأیید توافق نهایی با قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت سازمان ملل متحد.[۲۲]

میانجی‌گری کشورها

دیدار هیئت مذاکره‌کننده ایران به ریاست محمدباقر قالیباف با شهباز شریف
هیئت مذاکره‌کننده ایران به ریاست محمدباقر قالیباف، پیش از آغاز نشست‌های رسمی دیپلماتیک با طرف آمریکایی، در اسلام‌آباد با شهباز شریف، دیدار کرد.

پاکستان به‌عنوان میانجی اصلی و تسهیل‌گر این تفاهم‌نامه، نقش محوری در برقراری ارتباط میان ایران و ایالات متحده و نهایی‌سازی توافق ایفا کرد. بر اساس گزارش‌ها، رابطه شخصی نزدیک بین دونالد ترامپ و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و نیز وابستگی پاکستان به واردات انرژی از خلیج فارس، از عوامل کلیدی در پذیرش نقش میانجی‌گری از سوی اسلام‌آباد بود.[۲۳] در کنار پاکستان، کشورهای قطر، ترکیه، مصر و عربستان سعودی نیز با هماهنگی با میانجی اصلی، تلاش‌هایی را برای کمک به پیشبرد مذاکرات انجام دادند.[۲۴]

اهمیت

از دیدگاه تحلیلگران، تفاهم‌نامۀ اسلام‌آباد فراتر از یک متن فنی و چارچوب حقوقی، تصویری جدید از موازنه قدرت در منطقه غرب آسیا ارائه می‌کند. مهم‌ترین دستاورد این تفاهم را باید در سطحی فراتر از مفاد فنی آن جست‌وجو کرد؛ جایی که آمریکا ناچار به کنارگذاشتن بخشی از خواسته‌های اولیه از جمله سناریوی «تسلیم بی‌قیدوشرط» شده و چارچوبی مبتنی بر پیشنهادهای اولیه ایران و واقعیت‌های جدید میدانی را پذیرفته است. به اعتقاد ناظران، خطوط قرمز ترسیم‌شده از جمله خارج‌ماندن پرونده موشکی و عدم محدودسازی فعالیت‌های منطقه‌ای، از دستاوردهای راهبردی محسوب می‌شود.[۲۵]

بازتاب‌های رسانه‌ای

خبرگزاری‌های رویترز، آسوشیتدپرس و ان‌بی‌سی نیوز، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را گامی برای پایان‌بخشیدن به دوره تنش ارزیابی کردند. فایننشال تایمز و یورونیوز، سی‌ان‌ان و آکسیوس به بازگشایی تنگه هرمز و کاهش قیمت نفت پرداختند.[۲۶] رسانه‌های عربی الجزیره، المیادین و العربی و روزنامه‌های الاخبار و القدس العربی به کاهش حملات اسرائیل به لبنان در آستانه امضای توافق اشاره نمودند.[۲۷] رسانه‌های واشینگتن‌پست، اسکای‌نیوز و روزنامه داون، میانجی‌گری پاکستان را عامل کلیدی در دستیابی به تفاهم دانستند.[۲۸] رسانه‌های اسرائیل این تفاهم‌نامه را توافقی نامطلوب و تهدیدآمیز برای منافع تل‌آویو ارزیابی کردند و ازجمله روزنامه معاریو ضمن اذعان به برتری راهبردی ایران، نتانیاهو را مهره‌ای شکست‌خورده توصیف کرد. همچنین هاآرتص گزارش داد که هیچ‌یک از اهداف جنگی اسرائیل در این توافق لحاظ نشده است.[۲۹]

واکنش‌ها

در ایران، سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی، در پیامی با وجود داشتن نظر متفاوت، به‌دلیل تعهد رئیس‌جمهور مبنی بر پاسداشت حقوق ملت و جبهه مقاومت، با این تفاهم موافقت کرد، اما تأکید نمود که از این پس ملت ایران منتظر تحقق شروط مذکور خواهند بود و در صورت زیاده‌خواهی طرف آمریکایی، زیر بار آن نخواهند رفت.[۳۰] مسعود پزشکیان این تفاهم‌نامه را سندی تاریخی و پیامی از ایران مقتدر توصیف کرد[۳۱] و محمدباقر قالیباف، آن را گامی بلند به سوی پیروزی نهایی نامید.[۳۲] حسن روحانی و سید محمد خاتمی، رئیسان‌جمهور پیشین ایران، نیز از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد استقبال کردند.[۳۳][۳۴] احزاب و جریان‌های سیاسی، ازجمله جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی، حزب ندای ایرانیان، حزب توسعۀ ملی، حزب کارگزاران و حزب اعتدال و توسعه نیز بر لزوم حمایت از تیم مذاکره‌کننده و حفظ وحدت ملی تأکید کردند.[۳۵]

در آستانه امضای این تفاهم‌نامه، در تجمعات شبانه ایرانیان، انتقادهایی به رویکرد هیأت مذاکره‌کننده ایران شکل گرفت که با حمایت برخی چهره‌های سیاسی و نمایندگان مجلس همراه شد. این اعتراضات از دیدگاه برخی تحلیلگران، نماد مقاومت در برابر باج‌خواهی آمریکا تلقی شد.[۳۶] با این حال، پس از انتشار پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران که در آن تفاهم‌نامه نه به‌معنای قبول صددرصدی و نه مخالفت صددرصدی، بلکه نوعی قبول مشروط با نظارت دانسته شد، فضای تجمعات تغییر یافت و مردم حمایت خود را از موضع رهبری اعلام کردند.[۳۷][۳۸]

در سطح بین‌المللی، چهار کشور اروپایی شامل بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا، در بیانیه‌ای مشترک که ۳۵ کشور دیگر ازجمله ژاپن، کانادا، استرالیا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز به آن پیوستند، از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد استقبال کردند.[۳۹][۴۰] مارک روته، دبیرکل ناتو و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، کشورهای چین، ژاپن،[۴۱] ارمنستان، جمهوری آذربایجان،[۴۲] روسیه،[۴۳] عربستان سعودی،[۴۴] نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله لبنان،[۴۵] شماری از شخصیت‌های سیاسی، دانشگاهی و مذهبی افغانستان[۴۶] و طالبان نیز این تفاهم‌نامه را تحولی مثبت، ارزیابی کردند.[۴۷]

اسرائیل به‌عنوان یکی از طرفین درگیر در جنگ، این توافق را نامناسب توصیف کرد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به ترامپ اعلام کرد که اسرائیل خود را ملزم به رعایت مفاد این توافق نمی‌داند[۴۸] و در عمل نیز حملات هوایی و توپخانه‌ای اسرائیل به جنوب لبنان در بامداد ۱۹ ژوئن دست‌کم ۱۸ نفر از جمله زنان و کودکان لبنانی جان باختند.[۴۹]

واکنش ترامپ پس از نهایی‌شدن تفاهم با ایران
واکنش ترامپ پس از نهایی‌شدن تفاهم با ایران

در میان مقامات آمریکایی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با اعلام لغو محاصره دریایی، از دستیابی به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز خبر داد؛[۵۰] اما آدام اسمیت، عضو ارشد دموکرات کمیته نیروهای مسلح در مجلس نمایندگان آمریکا، اظهار داشت که برخلاف ادعای ترامپ، این توافق «تسلیم بی‌قیدوشرط» ایران نیست.[۵۱] نانسی پلوسی، رئیس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا از حزب دموکرات، نیز در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به توافق ماهرانه دولت اوباما با ایران، جنگ ترامپ و پیامدهای نظامی و اقتصادی آن را نکوهش کرد.[۵۲]

پیامدها

با امضای تفاهم‌نامه، بهای نفت خام با کاهش حدود ۲ درصدی به ۷۵ تا ۷۸ دلار در هر بشکه رسید که بیانگر بازگشت آرامش به بازارهای انرژی و افزایش عرضه نفت بود.[۵۳] دونالد ترامپ اعتراف کرد که اگر توافق نمی‌کردیم، ذخایر استراتژیک نفت ۴ هفته دیگر تمام می‌شد.[۵۴] امضای تفاهم‌نامه به کاهش قیمت طلا در جهان[۵۵] و همچنین کاهش نرخ ارز و طلا در بازار داخلی ایران نیز منجر شد.[۵۶]

بر اساس نظرسنجی دانشگاه عبری اورشلیم، ۹۲درصد از اسرائیلی‌ها ایران را پیروز میدان می‌دانند و اکثریت مردم دیدگاه منفی به توافق ایران و آمریکا دارند. محبوبیت بنیامین نتانیاهو به‌شدت کاهش یافته و به نظر تحلیلگران، آینده سیاسی او در انتخابات آتی چندان روشن به نظر نمی‌رسد.[۵۷]

آغاز رسمی مذاکرات

هیئت مذاکره‌کننده ایرانی در محل برگزاری مذاکرات، زوریخ سوئیس
تصویری از هیئت مذاکره‌کننده ایرانی در محل برگزاری مذاکرات، زوریخ سوئیس

هیأت مذاکره‌کننده ایران در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ش با هدف پیگیری اجرای تعهدات طرف آمریکایی و تأکید بر توقف کامل جنگ در لبنان، به سوئیس سفر کرد.[۵۸] نخستین نشست رسمی مذاکرات ایران و آمریکا در ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ش در بورگن اشتوک سوئیس آغاز شد. این نشست چهارجانبه با حضور هیأت‌های ایران و آمریکا و نخست‌وزیران پاکستان و قطر، برگزار شد.[۵۹][۶۰] جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، این نشست را تاریخی خواند[۶۱] و محمدباقر قالیباف بر اجرای تعهدات آمریکا از جمله توقف کامل جنگ در لبنان به عنوان پیش‌شرط آغاز مذاکرات تأکید کرد.[۶۲] در این دور از مذاکرات بر ایجاد سازوکار نظارتی با حضور ایران برای تثبیت آتش‌بس در لبنان، تثبیت حاکمیت ایران بر تنگۀ هرمز از طریق ایجاد خط تماس و نیز صدور اسناد رفع تحریم‌های نفتی، پتروشیمی و مشتقات توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا به مدت ۶۰ روز، توافق شد. همچنین یادداشت تفاهم اجرای آزادسازی اموال بلوکه‌شدۀ ایران میان ایران و قطر به امضا رسید و مقرر شد کارگروه‌های سه‌گانه پس از اجرای کامل بند ۱۳ تفاهم‌نامه فعالیت خود را آغاز کنند.[۶۳]

چالش‌ها

تحلیلگران یکی از چالش‌های اساسی در مسیر اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را تداوم نقض آتش‌بس توسط اسرائیل در لبنان می‌دانند که بارها روند مذاکرات را با اختلال مواجه کرده است.[۶۴] با وجود اینکه برقراری آتش‌بس فوری و پایدار در همه جبهه‌ها از جمله لبنان، یکی از شروط اصلی ایران برای آغاز مذاکرات بود،[۶۵] اسرائیل از پذیرش این شرط سر باز زد و با شدت بیشتری به حملات هوایی به مناطق مسکونی جنوب لبنان ادامه داد.[۶۶]

به باور تحلیلگران، یکی دیگر از چالش‌های اساسی، بی‌اعتمادی عمیق و دیرپای میان ایران و ایالات متحده است که ریشه در سابقه نقض تعهدات از سوی واشنگتن، به‌ویژه خروج یک‌جانبه دونالد ترامپ از برجام در ۲۰۱۸ دارد. تکرار تهدیدات نظامی از سوی ترامپ پس از امضای تفاهم‌نامه، نشان‌دهنده عدم پایبندی آمریکا به روح توافق است.[۶۷]

پانویس

  1. ↑ «تفاهم‌نامه ایران و آمریکا چه تفاوتی با توافق‌نامه دارد و به چه سرنوشتی می‌تواند دچار شود؟»، یورو نیوز.
  2. ↑ حسینی، «تفاهم‌نامه ایران و آمریکا از نگاه یک حقوقدان»، خبرگزاری فارس.
  3. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله..
  4. ↑ “US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran”, Al Jazeera.
  5. ↑ «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت»، خبرگزاری تسنیم..
  6. ↑ «آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک.
  7. ↑ “The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier”, Carnegie Endowment.
  8. ↑ «امام جمعه پاکدشت: توافق اسلام‌آباد محصول ایستادگی ملت ایران است»، خبرگزاری فارس.
  9. ↑ «امضای تفاهم نامه نشان دهنده استیصال آمریکا و حامیان او در نبرد با ایران اسلامی است؛ مرعشی: تفاهمنامه اسلام‌آباد نمادی از پایداری و اقتدار ایران است»، خبرگزاری رسمی حوزه؛ خبرگزاری مهر.
  10. ↑ «پیروزی قاطع ایران در جنگ رمضان / عزیزی: آمریکا شکست خورد و دو هفته التماس آتش‌بس کرد/شروط پنج‌گانه ایران برای مذاکره با آمریکا / آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار و خروج کامل نظامیان از منطقه»، وب‌سایت عدالت پارس.
  11. ↑ “Iran receives a US ceasefire plan, officials say, as strikes batter the Middle East”, The Washington Post.
  12. ↑ “US 'very close' to meeting main goals in Iran, White House says, as Tehran rejects peace plan”, BBC News.
  13. ↑ «ابتکار پنج ماده‌ای چین و پاکستان برای بازگرداندن صلح و ثبات در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه»، خبرگزاری ایرنا.
  14. ↑ «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وب‌سایت یورونیوز.
  15. ↑ «جزئیات طرح ۱۰ بندی پیشنهادی ایران»، خبرگزاری فرارو.
  16. ↑ “Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline”, Politico website.
  17. ↑ «آشنایی با جزئیات تفاهم‌نامه اسلام‌آباد»، همشهری آنلاین..
  18. ↑ «اسامی هیات ایرانی در سفر به پاکستان برای مذاکره»، وب‌سایت تابناک.
  19. ↑ «اعضای تیم‌های مذاکره کننده ایران آمریکا در پاکستان چه کسانی هستند؟»، وب‌سایت عصر ایران.
  20. ↑ «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر.
  21. ↑ فدائی، «روند مذاکرات چهل و هفت ساله جمهوری اسلامی و ایالات متحد امریکا»، وب‌سایت به‌پیش.
  22. ↑ «متن یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسینم.
  23. ↑ «هدف پاکستان از میانجی‌گری میان ایران و آمریکا چیست؟»، خبرگزاری فرارو.
  24. ↑ «میانجی اصلی بین ایران و آمریکا کدام کشور است؟/ معاون دفتر پزشکیان: همه منطقه و حتی عربستان هم کمک‌هایی می‌کنند»، خبر آنلاین.
  25. ↑ «تفاهم اسلام‌آباد؛ حاصل اقتدار میدانی و دیپلماسی هوشمند/ شکست فشار حداکثری در قاب یک توافق»، خبرگزاری ایرنا.
  26. ↑ «بازتاب جهانی تفاهم اسلام‌آباد | از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تل‌آویو»، خبرگزاری شهر آرا.
  27. ↑ «بازتاب گسترده تفاهم‌نامه ایران و آمریکا/ رسانه‌ها، افراد و محافل سیاسی چه گفتند؟»، وب‌سایت نور نیوز.
  28. ↑ «بازتاب جهانی «تفاهم اسلام‌آباد» | از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تل‌آویو»، خبرگزاری شهر آرا.
  29. ↑ «رسانه‌های عبری: ایران در توافق با آمریکا پیروز میدان است»، وب‌سایت شبکه العالم.
  30. ↑ «پیام مهم رهبر معظم انقلاب درباره تفاهمنامه روسای جمهور ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسنیم.
  31. ↑ «واکنش پزشکیان به امضای تفاهم اسلام آباد: این یک سند تاریخی و پیامی از ایران مقتدر است»، خبرگزاری شهر آرا.
  32. ↑ «پیام قالیباف پس از اعلام توافق با آمریکا»، وب‌سایت تباناک.
  33. ↑ «واکنش روحانی به امضای تفاهم نامه ایران و آمریکا/ تمجید از صلابت، درایت و حکمت رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت تابناک.
  34. ↑ «خشنودی سیدمحمد خاتمی از ﺗﻔﺎﻫﻢ اﻳﺮان و آﻣﺮﻳﻜﺎ»، وب‌سایت تباناک.
  35. ↑ «برداشت آزاد احزاب از تفاهم اسلام‌آباد/ حفظ «اتحاد مقدس» حرف مشترک حزبی‌ها»، برگزرای ایرنا.
  36. ↑ «پشت پرده تجمعات شبانه تهران»، برگزرای فرارو.
  37. ↑ «خواندن پیام‌‌ رهبر انقلاب در شب ۱۱۰ تجمعات شهرکرد»، خبرگزاری فارس.
  38. ↑ «حمایت مردم از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد در چارچوب نظر رهبری»، خبرگزاری فارس.
  39. ↑ ««حمایت ۳۹ کشور از توافق ایران و آمریکا و آمادگی برای رفع تحریم‌ها»، خبرگزاری موج»، خبرگزاری موج.
  40. ↑ «گسترش حمایت جهانی از توافق ایران و آمریکا؛ ۲۵ کشور به بیانیه اروپا پیوستند»، خبرگزاری ایرنا.
  41. ↑ «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، برگزرای فارس.
  42. ↑ «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، برگزرای فارس.
  43. ↑ «واکنش روسیه به امضای تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا»، خبر آنلاین.
  44. ↑ «تماس تلفنی سران پاکستان و عربستان درباره مذاکرات بین ایران و آمریکا»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
  45. ↑ «نعیم قاسم: ایران از جنگ، قوی‌تر خارج شد»، وب‌سایت تابناک.
  46. ↑ «استقبال چهره‌های سیاسی افغانستان از توافق ایران و امریکا»، خبرگزاری سریع.
  47. ↑ «طالبان: توافق ایران و آمریکا تحول مثبت است»، خبرگزاری فارس.
  48. ↑ «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، برگزرای فارس.
  49. ↑ «ادامه بمباران لبنان توسط اسرائیل علی‌رغم توافق ایران و آمریکا؛ 18 نفر جان باختند»، خبرگزاری اناتولی.
  50. ↑ «تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا نهایی شد؛ ترامپ دستور لغو محاصره دریایی را صادر کرد»، وب‌سایت یورو نیوز.
  51. ↑ «واکنش‌های جهانی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد»، برگزرای فارس.
  52. ↑ «واکنش‌ها در ایران به تفاهم‌نامه ایران و آمریکا؛ از حمایت دو رئیس جمهور سابق تا «سکوت آن یک نفر»، وب‌سایت بی بی سی فارسی.
  53. ↑ «سقوط بیشتر قیمت نفت همزمان با امضای توافق پایان جنگ ایران توسط ترامپ و پزشکیان»، وب‌سایت یورو نیوز.
  54. ↑ «اگر توافق نمی‌کردیم ذخایر استراتژیک نفت ۴ هفته دیگر تمام می‌شد»، خبرگزاری فارس.
  55. ↑ «رویترز: طلا در انتظار جزئیات توافق آمریکا و ایران کاهش یافت/ قیمت فلز زرد ۰.۱۴ درصد کاهش یافت و به ۴۳۲۵.۲ دلار برای هر اونس رسید»، وب‌سایت روزنامۀ انتخاب.
  56. ↑ «واکنش بازارها به امضای تفاهم‌نامه ایران و آمریکا/ دلار ریخت/ قیمت طلا و سکه کاهش یافت»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد..
  57. ↑ «نتانیاهو از پیروزی می‌گوید اما بیشتر اسرائیلی‌ها ایران را پیروز می‌دانند»، وب‌سایت بی بی سی فارسی..
  58. ↑ «آخرین اخبار از تحولات پس از تفاهم‌نامه؛ سفر هیئت مذاکره کننده ایران به سوئیس»، خبرگزاری فرارو.
  59. ↑ «مذاکرات مقامات ارشد ایران و آمریکا در سوئیس»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
  60. ↑ «آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس»، خبرگزاری فارس.
  61. ↑ «ونس در آغاز مذاکره با ایران: این یک نشست تاریخی است»، وب‌سایت بی بی سی فارسی.
  62. ↑ «آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس»، خبرگزاری فارس.
  63. ↑ «۵ نکته مهم توافقات انجام‌شده بیانیه پایانی دور اول مذاکرات سوئیس»، خبرگزاری فارس.
  64. ↑ «اسرائیل دست از نقض مکرر آتش‌بس نمی‌کشد!»، وب‌سایت تابناک.
  65. ↑ «مذاکرات مقامات ارشد ایران و آمریکا در سوئیس»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
  66. ↑ «اسرائیل دست از نقض مکرر آتش‌بس نمی‌کشد!»، وب‌سایت تابناک.
  67. ↑ «موسویان: اقیانوسی از بی‌اعتمادی میان تهران و واشنگتن وجود دارد»، وب‌سایت تجارت نیوز.

منابع

  • "Iran receives a US ceasefire plan, officials say, as strikes batter the Middle East". AP News (به انگلیسی). March 25, 2026. Retrieved 25 June 2026.
  • ""The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier". Carnegie Endowment (به انگلیسی). 25 March 2026. Retrieved 25 June 2026.
  • "US 'very close' to meeting main goals in Iran, White House says, as Tehran rejects peace plan". BBC News (به انگلیسی). March 25, 2026. Retrieved 25 June 2026.
  • "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran". Al Jazeera (به انگلیسی). 28 Feb 2026. Retrieved 25 June 2026.
  • "Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline". Politico website (به انگلیسی). April 8, 2026. Retrieved 25 June 2026.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=تفاهم‌نامه_اسلام‌آباد&oldid=60899»