حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = بخارادوزی.jpg | |||
| زیرنویس تصویر = بخارادوزی | |||
| image_alt = بخارادوزی | |||
| فایل پادکست = بخارادوزی.ogg | |||
| حجم فایلپادکست = 3/15 | |||
| تاریخ پادکست = 18-11-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = بخارادوزی | |||
| عنوان انگلیسی = Bukharadūzi | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = رودوزی سنتی ایرانی-مرکزی آسیایی | |||
| شاخه علمی = [[صنایع دستی]]{{سخ}}[[سوزندوزی]]{{سخ}}هنرهای سنتی | |||
| نوع مفهوم = هنر سنتی | |||
| معنای اصطلاحی = دوخت نقوش تزئینی روی پارچه با نخ گلدوزی | |||
| حوزه کاربرد = پوشاک سنتی و اشرافی{{سخ}}لوازم جهیزیه و روتختی{{سخ}}پوشش دیواری{{سخ}}سجاده و ملزومات عبادی{{سخ}}کالای تزئینی و دکوراسیون | |||
| گستره جغرافیایی = [[ایران]]{{سخ}}[[ازبکستان]] | |||
| منشأ تاریخی = شهر [[بخارا]] | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = نام شهر بخارا در ازبکستان | |||
| مرتبط با = سوزندوزی{{سخ}}رودوزی ایرانی و آسیای مرکزی{{سخ}}صنایع دستی تزیینی | |||
| اهمیت = حفظ و انتقال میراث فرهنگی{{سخ}}تزئین پارچهها و کالاهای کاربردی{{سخ}}تداوم هنر سنتی ایرانی-مرکزی آسیایی | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''بخارادوزی؛''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ گلدوزی. | '''بخارادوزی؛''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ گلدوزی. | ||
بخارادوزی یکی از انواع رودوزیهای سنتی و از شاخههای [[صنایعدستی]] تزیینیکاربردی ایرانی است که خاستگاه آن به منطقهٔ [[بخارا]] در [[ازبکستان]] نسبت داده میشود. این هنر دستی با بهرهگیری از [[نخ]] و [[سوزن]] بر روی پارچههای ساده اجرا میشود و در طول [[تاریخ]]، میان [[اقوام ایرانی]] و [[اقوام ترک|ترک]] رواج داشته است. بخارادوزی در دورههای [[ | بخارادوزی یکی از انواع رودوزیهای سنتی و از شاخههای [[صنایعدستی]] تزیینیکاربردی ایرانی است که خاستگاه آن به منطقهٔ [[بخارا]] در [[ازبکستان]] نسبت داده میشود. این هنر دستی با بهرهگیری از [[نخ]] و [[سوزن]] بر روی پارچههای ساده اجرا میشود و در طول [[تاریخ]]، میان [[اقوام ایرانی]] و [[اقوام ترک|ترک]] رواج داشته است. بخارادوزی در دورههای [[سلجوقیان|سلجوقی]]، [[تیموریان|تیموری]]، [[صفویه|صفوی]] و [[قاجاریه|قاجار]]، دستخوش تحولاتی در شیوهٔ اجرا، نقوش و کاربرد شده و امروزه بهعنوان بخشی از [[میراث فرهنگی]]، در برخی مناطق تولید میشود. | ||
== تعریف بخارادوزی == | == تعریف بخارادوزی == | ||
| خط ۷: | خط ۳۷: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
بخارادوزی یکی از قدیمیترین سوزندوزیها میان اقوام ترک و ایرانی ساکن [[آسیای مرکزی]] است.<ref>[https://haftdast.com/node/1046 «شکلگیری و تکامل بخارادوزی در آسیای میانه»، وبسایت خانۀ هفتدست.]</ref> این نوع سوزندوزی در | بخارادوزی یکی از قدیمیترین سوزندوزیها میان اقوام ترک و ایرانی ساکن [[آسیای مرکزی]] است.<ref>[https://haftdast.com/node/1046 «شکلگیری و تکامل بخارادوزی در آسیای میانه»، وبسایت خانۀ هفتدست.]</ref> این نوع سوزندوزی در دورهٔ سلجوقی از رواج کاملی برخوردار بوده و آثاری از آن نیز در [[موزه|موزههای]] جهان دیده میشود.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/handicraft/بخارادوزی-تهران «بخارادوزی ((تهران))»، وبسایت ایران.]</ref> قدیمیترین نمونهٔ بخارادوزی مربوط به [[دوره تیموری|دورهٔ تیموری]] است که سفیر [[اسپانیا]] در سفرنامهٔ خود پس از رفتن به دربار تیمور گرگانی، اشارهای به آن میکند.<ref name=":0">[https://haftdast.com/node/1046 «شکلگیری و تکامل بخارادوزی در آسیای میانه»، وبسایت خانۀ هفتدست.]</ref> در دورهٔ تیموری، هنر بخارادوزی گسترش یافت و بخارادوزان این دوره موفق شدند که آن را بر روی پارچهٔ [[تافته]] و بهصورت دو رو اجرا کنند.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/handicraft/بخارادوزی-تهران «بخارادوزی ((تهران))»، وبسایت ایران.]</ref> | ||
در | در دورهٔ صفویه، بخارادوزی بهعنوان یکی از هنرهای رایج و دارای تنوع شناخته میشد و در تزیین [[پوشاک]] و [[منسوجات]]، بهویژه میان طبقات درباری و اشراف، کاربرد داشت. در دورهٔ قاجار، تغییراتی در طرحها و نقشپردازیهای این هنر متناسب با [[سلیقه|سلیقهٔ]] رایج آن دوره ایجاد شد.<ref>[https://honariran.org/هنر-بخارا-دوزی-تاریخچه،-کاربردها-و-فرص/ «هنر بخارادوزی: تاریخچه، کاربردها و فرصتهای درآمدزایی از این هنر زیبا»، وبسایت هنر ایران.]</ref> امروزه این هنر در شهرهایی مانند [[تهران]] احیا شده است.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/handicraft/بخارادوزی-تهران «بخارادوزی ((تهران))»، وبسایت ایران.]</ref> | ||
== مراحل و طراحیهای بخارادوزی == | == مراحل و طراحیهای بخارادوزی == | ||
[[پرونده:بخارادوزی۱.jpg|جایگزین=طرح گلانار - بخارادوزی|بندانگشتی|طرح گلانار]] | |||
مراحل اجرای بخارادوزی شامل آمادهسازی و رنگآمیزی پارچه، طرحاندازی نقشها، دوخت تزئینات و در نهایت اتصال و تکمیل قطعات پارچه است. نقوش و طرحهای بخارادوز عبارتند از: نقوش هندسی، گلهای اناری، شاهعباسی، میخک، گل گلدان، گل و بته، لچک و ترنج، گلهای حاشیهای، طرهای و نیمطرهای، برگهای چتایی، افسری، تاکی، بتهجقهای، گلهای سیبی، ساعتی، جناقی، بازوبندی، شجری، بند رومی و نقوش شمسهای.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3593129/بخارا-دوزی-میراث-ماندگار-خراسان-بزرگ-از-عهد-سلجوقی «بخارادوزی، میراث ماندگار خراسان بزرگ از عهد سلجوقی»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> | مراحل اجرای بخارادوزی شامل آمادهسازی و رنگآمیزی پارچه، طرحاندازی نقشها، دوخت تزئینات و در نهایت اتصال و تکمیل قطعات پارچه است. نقوش و طرحهای بخارادوز عبارتند از: نقوش هندسی، گلهای اناری، شاهعباسی، میخک، گل گلدان، گل و بته، لچک و ترنج، گلهای حاشیهای، طرهای و نیمطرهای، برگهای چتایی، افسری، تاکی، بتهجقهای، گلهای سیبی، ساعتی، جناقی، بازوبندی، شجری، بند رومی و نقوش شمسهای.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3593129/بخارا-دوزی-میراث-ماندگار-خراسان-بزرگ-از-عهد-سلجوقی «بخارادوزی، میراث ماندگار خراسان بزرگ از عهد سلجوقی»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> | ||
| خط ۲۸: | خط ۵۹: | ||
== انواع سبکهای بخارادوزی == | == انواع سبکهای بخارادوزی == | ||
[[پرونده:بخارادوزی۲.jpg|جایگزین=بخارادوزی ازبکستان|بندانگشتی|بخارادوزی که در شهر نورعطا در ازبکستان رایج است ]] | |||
سبکهای بخارادوزی براساس مناطق و تأثیرات فرهنگی آنان شکل گرفته است. | سبکهای بخارادوزی براساس مناطق و تأثیرات فرهنگی آنان شکل گرفته است. | ||
* شهر بخارا بهدلیل حضور طوایف گوناگون از جمله [[تاجیک]]ها، [[ازبک]] | * شهر بخارا بهدلیل حضور طوایف گوناگون از جمله [[تاجیک]]ها، [[قوم ازبک|ازبکها]] و [[یهودی|یهودیان]] دارای طیف وسیعتری از نقوش بخارادوزی نسبت به سایر مناطق است. | ||
* نورعطا شهری باستانی در ازبکستان با اکثریت جمعیت تاجیک، در بخارادوزی، شهرت خود را مدیون نقشهای گلدستههای بزرگ است. | * نورعطا شهری باستانی در ازبکستان با اکثریت جمعیت تاجیک، در بخارادوزی، شهرت خود را مدیون نقشهای گلدستههای بزرگ است. | ||
* پسکند واقع در استان [[تاشکند]] بهاستفاده از نقوش بزرگ آسمانی شامل | * پسکند واقع در استان [[تاشکند]] بهاستفاده از نقوش بزرگ آسمانی شامل ماه، ستاره و خورشید میپردازد که عمدتاً با رنگ قرمز روی پارچههای بزرگ سوزندوزی میشود. | ||
* [[سمرقند]] دومین شهر بزرگ ازبکستان، نقوش گیاهی متنوعی بهویژه گل رز را بهنمایش میگذارد. | * [[سمرقند]] دومین شهر بزرگ ازبکستان، نقوش گیاهی متنوعی بهویژه گل رز را بهنمایش میگذارد. | ||
* در تاشکند دو دسته طرح اصلی مشاهده میشود: یکی طرح آسمان و فلک که با دایرههای بزرگ قرمز رنگ مشخص میشود و دیگری نقوش گلدار که نماد خوشحالی و آرزوی داشتن [[خانواده|خانوادهای]] پرجمعیت برای [[عروس]] است. | * در تاشکند دو دسته طرح اصلی مشاهده میشود: یکی طرح آسمان و فلک که با دایرههای بزرگ قرمز رنگ مشخص میشود و دیگری نقوش گلدار که نماد خوشحالی و آرزوی داشتن [[خانواده|خانوادهای]] پرجمعیت برای [[عروس]] است. | ||
| خط ۴۴: | خط ۷۶: | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس | {{پانویس}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۵۴: | خط ۸۶: | ||
* «شکلگیری و تکامل بخارادوزی در آسیای میانه»، وبسایت خانهٔ هفتدست، تاریخ بازدید: ۳ دی ۱۴۰۴ش. | * «شکلگیری و تکامل بخارادوزی در آسیای میانه»، وبسایت خانهٔ هفتدست، تاریخ بازدید: ۳ دی ۱۴۰۴ش. | ||
* «هنر بخارادوزی: تاریخچه، کاربردها و فرصتهای درآمدزایی از این هنر زیبا»، وبسایت هنر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۴۰۳ش. | * «هنر بخارادوزی: تاریخچه، کاربردها و فرصتهای درآمدزایی از این هنر زیبا»، وبسایت هنر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۴۰۳ش. | ||
{{نساجی}} | |||
