موج اول فمینیسم: تفاوت میان نسخه‌ها

فمینیسم به‌عنوان یک جنبش اجتماعی، به‌طور معمول به دوره‌هایی موسوم به [[امواج فمینیسم|امواج فمینیستی]] تقسیم می‌شود. هر موج بر پایه اولویت‌ها، اهداف و راهبردهای غالب خود در یک مقطع تاریخی مشخص می‌شود و نشان‌دهنده تحول تدریجی این جنبش است. به‌طور کلی، [[فمینیسم]] از مبارزه برای حقوق قانونی ابتدایی آغاز کرده و سپس به نقد ساختارهای فرهنگی، توجه به تنوع هویتی و در نهایت بهره‌گیری از فناوری برای پیشبرد عدالت گسترش یافته است. [[موج اول فمینیسم]]، جنبشی سیاسی و اجتماعی در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی بود که با محوریت کسب [[حقوق شهروندی|حقوق اولیه شهروندی]] و سیاسی به‌ویژه حق رأی، شکل گرفت و جایگاه زنان به‌عنوان دارایی مردان را به چالش کشید. موفقیت آن در تغییر قوانین کشورهای غربی، اگرچه محدود و اغلب [[نژادپرستی|نژادپرستانه]] بود، اما سنگ بنای مبارزات فمینیستی بعدی را گذاشت.<ref>[https://movarekhpod.com/types-of-feminism-the-four-waves-2/ «چهار موج اصلی فمینیسم؛ سیر تکوینی نهضت طرفداری از حقوق زنان در طول تاریخ»، وبسایت مورخ.]</ref>

موج اول فمینیسم که عمدتاً از دهه‌های ۱۸۴۰ تا ۱۹۲۰ میلادی جریان داشت، به‌عنوان «جنبش حق رأی زنان» شناخته می‌شود و به طرف‌داران آن، [[سافرجت]] گفته می‌شد. این جنبش که نخستین حرکت سیاسی سازمان‌یافته فمینیستی در [[کشورهای غربی]] محسوب می‌شود، با هدف اصلی کسب حقوق قانونی و سیاسی پایه برای زنان، شکل گرفت.<ref>[https://journals.iau.ir/article_524629_970d9b08abc2bc9325d4bc63c7f6b6c0.pdf توحیدفام و عیسی‌وند، «فمینیسم و دموکراسی در گذر تاریخ»، 1389ش، ص35.]</ref> نقطه اوج این موج در دو دهۀ آغازین قرن بیستم میلادی با کسب حق رأی برای زنان در کشورهایی مانند انگلستان (۱۹۱۸م) و آمریکا (۱۹۲۰م) رقم خورد. موج اول فمینیسم با دستیابی به این هدف کلیدی فروکش کرد و دورۀ فترتی تا حدود ۱۹۶۰م را تجربه کرد.<ref>رضوانی، فمنیسم و رسانه‌های تصویری، 1385ش، ص13.</ref> با این حال، مبانی فکری و حقوقی که موج اول بنیان نهاد، بعدها در اسناد بین‌المللی مانند [[اعلامیه جهانی حقوق بشر|اعلامیۀ جهانی حقوق بشر]] (۱۹۴۸م) تأثیر گذاشت و زمینه‌ساز [[امواج فمینیسم|موج‌های فمینیستی]] بعدی شد.<ref>[https://snn.ir/fa/news/105583/%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%81%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%B3%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D9%8A%D8%B1 اسفندیار، «روند ظهور فمینیسم در چهار قرن اخیر»، 1387ش.]</ref>

موج اول فمینیسم در تقاطع سه جریان شکل گرفت: بیداری فکری درباره [[حقوق انسان]]، نیاز اقتصادی [[نظام سرمایه‌داری]] به [[نیروی کار ارزان]] زنانه، و تجربه و فضای باز سیاسی-اجتماعی ایجادشده توسط [[انقلاب|انقلاب‌ها]]، [[جنگ|جنگ‌ها]] و [[جنبش|جنبش‌های]] هم‌عصر. این زمینه‌ها همزمان هم خواست [[زنان]] برای تغییر را برانگیخت و هم امکان عملی و اجتماعی تحقق بخشی از خواسته‌های آنان مانند [[حق اشتغال]] و [[حق رأی]] را فراهم آورد.<ref>[https://snn.ir/fa/news/105583/%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%81%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%B3%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D9%8A%D8%B1 اسفندیار، «روند ظهور فمينيسم در چهار قرن اخير»، 1387.]</ref>

 

'''مری ولستون کرافت''': كتاب او با عنوان حقانيت حقوق زن (1792م) که از اولین آثار در حوزه [[فمینیسم]] به شمار می‌رود بر شکل‌گیری موج اول فمینیسم اثرگذار بود. [[مری ولستون کرافت]] بر اهمیت آموزش و برابری زنان تأکید داشت و این کتاب را در مخالفت با اندیشه [[ژان ژاک روسو]] و موضع [[انقلاب فرانسه]] و بورژوازی کشورهایی نوشت که [[دختران]] را از برابری منع می‌کردند. این کتاب زمینه‌های طرح مباحث حقوق زنان را پس از انقلاب فرانسه در [[کشورهای غربی]] فراهم کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/725788/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%81%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «خواستگاه فمینیسم و دانش‌های فمینیستی»، 1382ش، ص16.]</ref>

 

 

* اسفندیار، سرور، «روند ظهور فمینیسم در چهار قرن اخیر»، خبرگزاری دانشجو، کد خبر:۱۰۵۵۸۳، 1387ش.

* توحیدفام، محمد و عیسی‌وند، لیلا، «فمینیسم و دموکراسی در گذر تاریخ»، فصلنامه علمی‌پژوهشی مطالعات روابط بین‌الملل، س3، ش13، 1389ش.

* رضوانی، سلمان، فمنیسم و رسانه‌های تصویری، قم، دفتر عقل، 1385ش.

* زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «خواستگاه فمینیسم در ایران»، حوراء، شماره 33، 1388ش.

* سینافر، حبیب، «فمینیسم، تاریخچه، امواج، گرایش‌ها و آثار مثبت و منفی جنبش‌ها»، دهمین کنفرانس بین المللی مدیریت و علوم انسانی در ایران، دانشگاه تهران، 1401ش.

* مشیرزاده، حمیرا، از جنبش تا نظریه اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم، تهران، شیرازه، 1381ش.