اربعین حسینی: تفاوت میان نسخه‌ها
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۱۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات | {{جعبه اطلاعات آیین | ||
| تصویر =اربعین. | | تصویر = اربعین حسینی.png | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر = پیاده‌روی اربعین حسینی در مسیر «طریق العلما» | ||
| | | جایگزین = پیاده‌روی اربعین حسینی در مسیر «طریق العلما» | ||
| فایل پادکست =اربعین.ogg | | فایل پادکست = اربعین.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست = ۱۰/۷ | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست = ۲۸-۳-۱۴۰۵ | ||
| | | نام رسمی = اربعین حسینی | ||
| نام انگلیسی = | |||
| | | نام عربی = | ||
| | | نام بومی = | ||
| | | زیرنویس عنوان = چهلمین روز پس از شهادت امام حسین | ||
| عنوان | | زمان برگزاری = ۲۰ صفر | ||
| | | علت برگزاری = چهلمین روز پس از شهادت [[امام حسین]] | ||
| | | هدف برگزاری = بزرگداشت [[اربعین حسینی]] {{سخ}} [[زیارت اربعین]] | ||
| | | مکان برگزاری = [[کربلا]] {{سخ}} [[عراق]] | ||
| | | گستره جغرافیایی = [[جهان اسلام]] | ||
| گستره جغرافیایی = | | منشأ تاریخی = واقعه کربلا (سال ۶۱ق) | ||
| منشأ تاریخی = | | وجه نمادین = سوگواری و گرامیداشت یاد شهدای کربلا | ||
| شماره ثبت ملی = | |||
| | | تاریخ ثبت ملی = | ||
| | | نمادها = [[پیاده‌روی اربعین]] {{سخ}} موکب | ||
| | | مورد احترام = [[مسلمانان]] | ||
| | | مقدس برای = [[شیعیان]] | ||
| | | ثبت جهانی = | ||
| ریشه دینی = | |||
| مقدس برای = | |||
| | |||
| | |||
}} | }} | ||
{{درشت|'''اربعین حسینی؛'''}} چهلمین روز پس از شهادت امام حسین و از مهم‌ترین مناسبت‌های شیعیان. | |||
اربعین حسینی چهلمین روز پس از شهادت امام حسین است که در بیستم ماه صفر قرار دارد و از مناسبت‌های مهم در فرهنگ | اربعین حسینی چهلمین روز پس از شهادت [[امام حسین]] است که در بیستم ماه [[ماه صفر|صفر]] قرار دارد و از مناسبت‌های مهم در فرهنگ [[شیعه]] به‌شمار می‌رود. این روز با [[زیارت امام حسین]]، برگزاری آیین‌های سوگواری و [[پیاده‌روی اربعین]] گرامی داشته می‌شود. اربعین حسینی در بسیاری از کشورهای اسلامی، به‌ویژه ایران و عراق، با مراسم و سنت‌های مذهبی و مردمی همراه است و پیاده‌روی اربعین از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سالانه مذهبی جهان به‌شمار می‌رود. | ||
== مفهوم‌شناسی == | == مفهوم‌شناسی == | ||
اربعین در لغت به‌معنای چهلم است و در اصطلاح صوفیه، به چهل روز خلوت‌نشینی برای [[ریاضت]] و [[عبادت]] گفته می‌شود.<ref> [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/ | اربعین در لغت به‌معنای چهلم است و در اصطلاح صوفیه، به چهل روز خلوت‌نشینی برای [[ریاضت]] و [[عبادت]] گفته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/اربعین-2 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.]</ref> عدد چهل در متون اسلامی جایگاه نمادین دارد و در موضوعاتی مانند بلوغ فکری انسان در چهل‌سالگی،<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%8ه_15_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8ه_%D8%A7%D8%AD%D9%82%D8%A7%D9%81 سورهٔ احقاف، آیۀ ۱۵.]</ref> میقات چهل‌روزه [[حضرت موسی]]،<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۳۲۹.</ref> [[مبعث]] [[حضرت محمد|پیامبر اکرم]] در چهل‌سالگی<ref>یوسفی غروی، تاریخ تحقیقی اسلام (موسوعه التاریخ الاسلامی)، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۱۵.</ref> و شهادت چهل مؤمن بر جنازه مسلمان، مورد اشاره قرار گرفته است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۳ش، ج۱۰۴، ص۶۲.</ref> در فرهنگ شیعیان، اربعین به چهلمین روز درگذشت افراد، به‌ویژه چهلمین روز شهادت [[امام حسین]]، اطلاق می‌شود که با بیستم [[ماه صفر]] مصادف است و با عنوان اربعین حسینی شناخته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/اربعین معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.]</ref><ref>طوسی، مصباح المجتهد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷.</ref> این روز در منابع شیعی با بازگشت اهل‌بیت از شام به کربلا<ref>مفید، مسار الشیعه، ۱۴۱۴ق، ص۲۶.</ref> و نیز اولین زیارت جابر بن عبدالله انصاری، از صحابه پیامبر، و حضور او در کنار قبر حسین پیوند خورده است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷؛ مجلسی، بحارالانوار، ج65، ۱۴۰۳ق، ص130.</ref> برخی گزارش‌ها نیز از حضور کاروان اهل‌بیت بر مزار شهدای کربلا در همین روز حکایت دارند.<ref>طوسی، تهذیب‌الاحکام، ج6، ۱۳۷۶ش، ص125؛ ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۴۹ش، ص589.</ref> | ||
== زیارت اربعین == | == زیارت اربعین == | ||
[[امام حسن عسکری]] در روایتی، [[زیارت اربعین]] را یکی از نشانه‌های مؤمن معرفی کرده است.<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۵۲.</ref><ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.</ref> این حدیث از سوی برخی عالمان دلیل بزرگداشت اربعین دانسته شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/7153/87219/دلیل-بزرگداشت-اربعین-چیست جعفریان، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> امام صادق نیز به فضایل ویژهٔ این زیارت اشاره کرده‌اند.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.</ref> همچنین زیارت‌نامه‌ای برای روز اربعین از | [[امام حسن عسکری]] در روایتی، [[زیارت اربعین]] را یکی از نشانه‌های مؤمن معرفی کرده است.<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۵۲.</ref><ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.</ref> این حدیث از سوی برخی عالمان دلیل بزرگداشت اربعین دانسته شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/7153/87219/دلیل-بزرگداشت-اربعین-چیست جعفریان، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> [[امام صادق]] نیز به فضایل ویژهٔ این زیارت اشاره کرده‌اند.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.</ref> همچنین زیارت‌نامه‌ای برای روز اربعین از امام صادق نقل شده است.<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.</ref> شیخ عباس قمی این زیارت‌نامه را در مفاتیح الجنان با عنوان زیارت اربعین نقل کرده است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، 1379ش، باب زیارات، ص۶۴۲.</ref> | ||
==پیاده‌روی اربعین== | == پیاده‌روی اربعین == | ||
{{اصلی|پیاده‌روی اربعین}} | |||
اربعین حسینی با آیین‌های سوگواری و | اربعین حسینی با آیین‌های [[سوگواری]] و [[زیارت]]، از جمله پیاده‌روی به‌سوی کربلا، گرامی داشته می‌شود<ref>طوسی، تهذیب‌الاحکام، ج6، ۱۳۷۶ش، ص125؛ ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۴۹ش، ص589.</ref> و امروزه یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سالانه مذهبی جهان به‌شمار می‌رود.<ref>فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.</ref> در برخی از منابع کهن اسلامی به پیاده‌روی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین به‌سوی کربلا، اشاره شده است که با وجود مخالفت زمامداران بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز برگزار می‌شد.<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع), ۱۳۸۳ش، ص۱-2.</ref> [[شیعیان]] برای مشارکت در این مراسم از سراسر جهان، در [[ماه صفر]] به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند و معمولاً سفر خود را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند که در روز اربعین، به [[کربلا]] برسند.<ref>شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛{{سخ}} | ||
فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.</ref> | فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.</ref> | ||
==اربعین حسینی در ایران== | == اربعین حسینی در ایران == | ||
ایرانیان، با سیاه‌پوش کردن [[مسجد|مساجد]] و [[تکیه]]ها، نصب پرچم‌های عزا بر سر در [[خانه]]ها و [[حسینیه]]ها، برگزاری [[عزاداری]]، خواندن زیارت اربعین و پخش [[نذری]]، اربعین حسینی را گرامی می‌دارند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج1، ۱۳۷۹ش، ص146.</ref> | |||
ایرانیان، با سیاه‌پوش کردن [[مسجد|مساجد]] و [[تکیه | * در شهر [[قم]]، [[هیئت‌های مذهبی]]، در چهلمین روز از [[شهادت]] امام حسین، به‌صورت [[دسته‌های عزاداری]]، به‌سوی حرم [[حضرت معصومه]]، حرکت می‌کنند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص92-94.</ref> | ||
* در [[مشهد]] نیز هیئت‌های مذهبی، در دهه آخر [[ماه صفر]]، در شب‌هایی مشخص به حرم [[امام رضا]] می‌روند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص184.</ref> | |||
* مردم [[تهران]] در اربعین، [[نذری|نذری‌هایی]] همچون [[شله‌زرد]]، [[خورش قیمه|قیمه]]، [[قورمه سبزی]]، [[حلیم]] و زرشک‌پلو می‌پزند و پخش می‌کنند. دسته‌های عزاداری نیز به‌صورت ثابت یا سیار، به اجرای [[تعزیه]]، سوگواری و [[نوحه‌خوانی]] مشغول می‌شوند.<ref>شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص434-435.</ref> | |||
* بوشهری‌ها در این روز، نذری مخصوص خود را که نوعی [[حلوا]] است، مهیا می‌کنند.<ref>عرفان، تعزیه در استان بوشهر، ۱۳۷۹ش، ص۲۰.</ref> | |||
* مردم [[سیرجان]] پس از مراسم عزاداری اربعین، غذاهایی همچون آش بیمار، [[شله‌زرد]] و [[شیربرنج]] را میان عزاداران توزیع می‌کنند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۳.</ref> | |||
* [[گیلان|گیلانی‌ها]] در این روز، مراسم [[علم واچینی]] برگزار کرده<ref>شهاب کومله‌ای، فرهنگ عامهٔ کومله، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۵–۱۸۶.</ref> و به توزیع [[شربت]]، [[خرما]] و [[حلوا]]، می‌پردازند.<ref>کتاب گیلان، ج3، ۱۳۷۴ش، ص451.</ref> | |||
* [[منبرخانه]]های [[شاهرود]] که محلی برای برگزاری عزاداری‌های زنان این مناطق است، در ایام اربعین با [[تعزیه]]های اجرایی توسط زنان و پخش غذاهای [[نذری]]، رونق می‌گیرند.<ref>فاتح، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۲.</ref> | |||
* مراسم چایینه در [[ایلام]] نیز توسط زنان صورت می‌گیرد. در این مراسم، یک زن به نوحه‌خوانی مشغول شده و باقی زنان چایینه‌خوان، با حالتی پریشان، به [[سینه‌زنی]] می‌پردازند. در این مراسم، عزاداران با [[شربت]] و [[هریسه]] پذیرایی می‌شوند.<ref>آمانگلدی، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۷–۱۹۸.</ref> | |||
در سال‌های اخیر، بسیاری از ایرانیان که نتوانسته‌اند در پیاده‌روی اربعین شرکت کنند، در شهرهای خود به پیاده‌روی می‌پردازند و معمولاً مقصد خود را یکی از مکان‌های مذهبی مانند بقعهٔ امامزادگان قرار می‌دهند. این مراسم به [[پیاده‌روی اربعین#پیاده‌روی جاماندگان اربعین|پیاده‌روی جاماندگان اربعین]] شهرت دارد. | |||
==اربعین حسینی در ادبیات فارسی== | <gallery> | ||
شاعران مختلفی، اشعار بسیار زیبایی را در وصف اربعین حسینی سروده‌اند که از آن جمله می‌توان به ترکیب‌بند معروف محتشم کاشانی اشاره کرد:<ref>فرهنگ مردم لرستان، ۱۳۷۷ش، ص136.</ref> | پرونده:اربعین حسینی۱.jpg|جایگزین=پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران|پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران، ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ش | ||
پرونده:پیاده‌روی اربعین۱۸.jpg|جایگزین=تصویری از پیاده‌روی جاماندگان اربعین در تهران|تصویری از پیاده‌روی جاماندگان اربعین در تهران، شهریور۱۴۰۳ | |||
پرونده:اربعین حسینی۳.jpg|جایگزین=حضور عزاداران حسینی در حرم حضرت معصومه در اربعین حسینی|حضور عزاداران حسینی در حرم حضرت معصومه در اربعین حسینی، ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ش | |||
پرونده:اربعین حسینی۴.jpg|جایگزین=خدمت‌رسانی روحانی به زائران در مسیر پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران|خدمت‌رسانی روحانی به زائران در مسیر پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران، ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ش | |||
پرونده:اربعین حسینی۵.jpg|جایگزین=اجرای تعزیه‌خوانی در مسیر پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران،|اجرای تعزیه‌خوانی در مسیر پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران، ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ش | |||
</gallery> | |||
== اربعین حسینی در ادبیات فارسی == | |||
شاعران مختلفی، اشعار بسیار زیبایی را در وصف اربعین حسینی سروده‌اند که از آن جمله می‌توان به ترکیب‌بند معروف [[محتشم کاشانی]] اشاره کرد:<ref>فرهنگ مردم لرستان، ۱۳۷۷ش، ص136.</ref> | |||
{{سخ}} | |||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | |||
{{ب|اربعین شهدای کربلاست|زین الم کون و مکان اندر عزاست}} | |||
{{ب|شد شهید راه دین سلطان حسین|زاده زهرا امام راستین}} | |||
{{پایان شعر}} | |||
{{پایان نستعلیق}} | |||
شاعرانی دیگر نیز ابیاتی را در وصف وقایع این روز، سروده‌اند، مانند:<ref>رضایی، | شاعرانی دیگر نیز ابیاتی را در وصف وقایع این روز، سروده‌اند، مانند:<ref>رضایی، زمزمهٔ کربلا، ۱۳۵۳ش، ص76.</ref> | ||
{{سخ}} | |||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | |||
{{ب|ای پدر جان، دخترت از شام ویران آمده|قلب سوزان آمده}} | |||
{{ب|زین سفر بابا سکینه با اسیران آمده|خیز مهمان آمده}} | |||
{{پایان شعر}} | |||
{{پایان نستعلیق}} | |||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
== منابع == | |||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* قرآن کریم. | * قرآن کریم. | ||
*آمانگلدی، ضمیر، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، تهران، مجموعه مقالات نخستین همایش محرم و فرهنگ مردم ایران، ۱۳۷۹ش. | * آمانگلدی، ضمیر، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، تهران، مجموعه مقالات نخستین همایش محرم و فرهنگ مردم ایران، ۱۳۷۹ش. | ||
*ابن‌طاووس، علی، اقبال الاعمال، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۴۹ش. | * ابن‌طاووس، علی، اقبال الاعمال، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۴۹ش. | ||
*جعفریان، رسول، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش. | * جعفریان، رسول، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش. | ||
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش. | * دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش. | ||
*رضایی، عبدالحسین، | * رضایی، عبدالحسین، زمزمهٔ کربلا، مشهد، ندای اسلام، ۱۳۵۳ش. | ||
*شبر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، بیروت، دار المرتضی، ۱۳۸۸ق. | * شبر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، بیروت، دار المرتضی، ۱۳۸۸ق. | ||
*شهاب کومله‌ای، حسین، فرهنگ | * شهاب کومله‌ای، حسین، فرهنگ عامهٔ کومله، رشت، گیلکان، ۱۳۸۶ش. | ||
*شهری، | * شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش. | ||
*طوسی، محمد، تهذیب | * طوسی، محمد، تهذیب الاحکام، به‌تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، صدوق، ۱۳۷۶ش. | ||
*طوسی، محمد، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق. | * طوسی، محمد، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق. | ||
*عرفان، حیدر، تعزیه در استان بوشهر، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۷۹ش. | * عرفان، حیدر، تعزیه در استان بوشهر، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۷۹ش. | ||
*فاتح، صدیقه، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، تهران، همایش بین‌المللی محرم و فرهنگ مردم، ۱۳۸۳ش. | * فاتح، صدیقه، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، تهران، همایش بین‌المللی محرم و فرهنگ مردم، ۱۳۸۳ش. | ||
*قاضی طباطبایی، محمدعلی، تحقیق | * قاضی طباطبایی، محمدعلی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۳ش. | ||
*قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، الهادی، ۱۳۷۹ش. | * قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، الهادی، ۱۳۷۹ش. | ||
*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | * مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | ||
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش. | * معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش. | ||
*معتمدی، حسین، عزاداری سنتی شیعیان، قم، عصر ظهور، ۱۳۷۹ش. | * معتمدی، حسین، عزاداری سنتی شیعیان، قم، عصر ظهور، ۱۳۷۹ش. | ||
*مفید، محمد بن محمد، مسار الشیعه، قم، دارالمفید، ۱۴۱۴ق. | * مفید، محمد بن محمد، مسار الشیعه، قم، دارالمفید، ۱۴۱۴ق. | ||
*موسوی گرمارودی، محمدصادق و دیگران، فرهنگ عاشورا، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۴ش. | * موسوی گرمارودی، محمدصادق و دیگران، فرهنگ عاشورا، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۴ش. | ||
*مؤید محسنی، مهری، فرهنگ | * مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۱ش. | ||
* نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسهٔ آلالبیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۸ق. | |||
* یوسفی غروی، محمدهادی، تاریخ تحقیقی اسلام (موسوعه التاریخ الاسلامی)، قم، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۸ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{شیعه-افقی}} | {{شیعه-افقی}} | ||
[[رده:اربعین]] | |||
[[رده:اصلاح رباتیک+عکس+تایید]] | |||
[[رده:زیارت‌های اسلامی]] | |||
[[رده:سوگواری محرم]] | |||
[[رده:مصورسازی]] | |||
[[رده:مناسبت‌های ماه صفر]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۷ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۰۲
 پیاده‌روی اربعین حسینی در مسیر «طریق العلما» | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| نام و مشخصات | |
|---|---|
| نام رسمی | اربعین حسینی |
| زمان و برگزاری | |
| زمان برگزاری | ۲۰ صفر |
| علت برگزاری | چهلمین روز پس از شهادت امام حسین |
| هدف برگزاری | بزرگداشت اربعین حسینی زیارت اربعین |
| مکان برگزاری | کربلا عراق |
| گستره جغرافیایی | جهان اسلام |
| منشأ تاریخی | واقعه کربلا (سال ۶۱ق) |
| ویژگی‌ها و ثبت | |
| وجه نمادین | سوگواری و گرامیداشت یاد شهدای کربلا |
| نمادها | پیاده‌روی اربعین موکب |
| مورد احترام | مسلمانان |
| مقدس برای | شیعیان |
اربعین حسینی؛ چهلمین روز پس از شهادت امام حسین و از مهم‌ترین مناسبت‌های شیعیان.
اربعین حسینی چهلمین روز پس از شهادت امام حسین است که در بیستم ماه صفر قرار دارد و از مناسبت‌های مهم در فرهنگ شیعه به‌شمار می‌رود. این روز با زیارت امام حسین، برگزاری آیین‌های سوگواری و پیاده‌روی اربعین گرامی داشته می‌شود. اربعین حسینی در بسیاری از کشورهای اسلامی، به‌ویژه ایران و عراق، با مراسم و سنت‌های مذهبی و مردمی همراه است و پیاده‌روی اربعین از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سالانه مذهبی جهان به‌شمار می‌رود.
مفهوم‌شناسی
اربعین در لغت به‌معنای چهلم است و در اصطلاح صوفیه، به چهل روز خلوت‌نشینی برای ریاضت و عبادت گفته می‌شود.[۱] عدد چهل در متون اسلامی جایگاه نمادین دارد و در موضوعاتی مانند بلوغ فکری انسان در چهل‌سالگی،[۲] میقات چهل‌روزه حضرت موسی،[۳] مبعث پیامبر اکرم در چهل‌سالگی[۴] و شهادت چهل مؤمن بر جنازه مسلمان، مورد اشاره قرار گرفته است.[۵] در فرهنگ شیعیان، اربعین به چهلمین روز درگذشت افراد، به‌ویژه چهلمین روز شهادت امام حسین، اطلاق می‌شود که با بیستم ماه صفر مصادف است و با عنوان اربعین حسینی شناخته می‌شود.[۶][۷] این روز در منابع شیعی با بازگشت اهل‌بیت از شام به کربلا[۸] و نیز اولین زیارت جابر بن عبدالله انصاری، از صحابه پیامبر، و حضور او در کنار قبر حسین پیوند خورده است.[۹] برخی گزارش‌ها نیز از حضور کاروان اهل‌بیت بر مزار شهدای کربلا در همین روز حکایت دارند.[۱۰]
زیارت اربعین
امام حسن عسکری در روایتی، زیارت اربعین را یکی از نشانه‌های مؤمن معرفی کرده است.[۱۱][۱۲] این حدیث از سوی برخی عالمان دلیل بزرگداشت اربعین دانسته شده است.[۱۳] امام صادق نیز به فضایل ویژهٔ این زیارت اشاره کرده‌اند.[۱۴] همچنین زیارت‌نامه‌ای برای روز اربعین از امام صادق نقل شده است.[۱۵] شیخ عباس قمی این زیارت‌نامه را در مفاتیح الجنان با عنوان زیارت اربعین نقل کرده است.[۱۶]
پیاده‌روی اربعین
اربعین حسینی با آیین‌های سوگواری و زیارت، از جمله پیاده‌روی به‌سوی کربلا، گرامی داشته می‌شود[۱۷] و امروزه یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سالانه مذهبی جهان به‌شمار می‌رود.[۱۸] در برخی از منابع کهن اسلامی به پیاده‌روی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین به‌سوی کربلا، اشاره شده است که با وجود مخالفت زمامداران بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز برگزار می‌شد.[۱۹] شیعیان برای مشارکت در این مراسم از سراسر جهان، در ماه صفر به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند و معمولاً سفر خود را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند که در روز اربعین، به کربلا برسند.[۲۰]
اربعین حسینی در ایران
ایرانیان، با سیاه‌پوش کردن مساجد و تکیه‌ها، نصب پرچم‌های عزا بر سر در خانه‌ها و حسینیه‌ها، برگزاری عزاداری، خواندن زیارت اربعین و پخش نذری، اربعین حسینی را گرامی می‌دارند.[۲۱]
- در شهر قم، هیئت‌های مذهبی، در چهلمین روز از شهادت امام حسین، به‌صورت دسته‌های عزاداری، به‌سوی حرم حضرت معصومه، حرکت می‌کنند.[۲۲]
- در مشهد نیز هیئت‌های مذهبی، در دهه آخر ماه صفر، در شب‌هایی مشخص به حرم امام رضا می‌روند.[۲۳]
- مردم تهران در اربعین، نذری‌هایی همچون شله‌زرد، قیمه، قورمه سبزی، حلیم و زرشک‌پلو می‌پزند و پخش می‌کنند. دسته‌های عزاداری نیز به‌صورت ثابت یا سیار، به اجرای تعزیه، سوگواری و نوحه‌خوانی مشغول می‌شوند.[۲۴]
- بوشهری‌ها در این روز، نذری مخصوص خود را که نوعی حلوا است، مهیا می‌کنند.[۲۵]
- مردم سیرجان پس از مراسم عزاداری اربعین، غذاهایی همچون آش بیمار، شله‌زرد و شیربرنج را میان عزاداران توزیع می‌کنند.[۲۶]
- گیلانی‌ها در این روز، مراسم علم واچینی برگزار کرده[۲۷] و به توزیع شربت، خرما و حلوا، می‌پردازند.[۲۸]
- منبرخانه‌های شاهرود که محلی برای برگزاری عزاداری‌های زنان این مناطق است، در ایام اربعین با تعزیه‌های اجرایی توسط زنان و پخش غذاهای نذری، رونق می‌گیرند.[۲۹]
- مراسم چایینه در ایلام نیز توسط زنان صورت می‌گیرد. در این مراسم، یک زن به نوحه‌خوانی مشغول شده و باقی زنان چایینه‌خوان، با حالتی پریشان، به سینه‌زنی می‌پردازند. در این مراسم، عزاداران با شربت و هریسه پذیرایی می‌شوند.[۳۰]
در سال‌های اخیر، بسیاری از ایرانیان که نتوانسته‌اند در پیاده‌روی اربعین شرکت کنند، در شهرهای خود به پیاده‌روی می‌پردازند و معمولاً مقصد خود را یکی از مکان‌های مذهبی مانند بقعهٔ امامزادگان قرار می‌دهند. این مراسم به پیاده‌روی جاماندگان اربعین شهرت دارد.
-
پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران، ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ش -
تصویری از پیاده‌روی جاماندگان اربعین در تهران، شهریور۱۴۰۳ -
حضور عزاداران حسینی در حرم حضرت معصومه در اربعین حسینی، ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ش -
خدمت‌رسانی روحانی به زائران در مسیر پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران، ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ش -
اجرای تعزیه‌خوانی در مسیر پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی در تهران، ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ش
اربعین حسینی در ادبیات فارسی
شاعران مختلفی، اشعار بسیار زیبایی را در وصف اربعین حسینی سروده‌اند که از آن جمله می‌توان به ترکیب‌بند معروف محتشم کاشانی اشاره کرد:[۳۱]
| اربعین شهدای کربلاست | زین الم کون و مکان اندر عزاست | |
| شد شهید راه دین سلطان حسین | زاده زهرا امام راستین |
شاعرانی دیگر نیز ابیاتی را در وصف وقایع این روز، سروده‌اند، مانند:[۳۲]
| ای پدر جان، دخترت از شام ویران آمده | قلب سوزان آمده | |
| زین سفر بابا سکینه با اسیران آمده | خیز مهمان آمده |
پانویس
- ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.
- ↑ سورهٔ احقاف، آیۀ ۱۵.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۳۲۹.
- ↑ یوسفی غروی، تاریخ تحقیقی اسلام (موسوعه التاریخ الاسلامی)، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۱۵.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۳ش، ج۱۰۴، ص۶۲.
- ↑ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.
- ↑ طوسی، مصباح المجتهد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷.
- ↑ مفید، مسار الشیعه، ۱۴۱۴ق، ص۲۶.
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷؛ مجلسی، بحارالانوار، ج65، ۱۴۰۳ق، ص130.
- ↑ طوسی، تهذیب‌الاحکام، ج6، ۱۳۷۶ش، ص125؛ ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۴۹ش، ص589.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۵۲.
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.
- ↑ جعفریان، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، 1379ش، باب زیارات، ص۶۴۲.
- ↑ طوسی، تهذیب‌الاحکام، ج6، ۱۳۷۶ش، ص125؛ ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۴۹ش، ص589.
- ↑ فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.
- ↑ قاضی طباطبایی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع), ۱۳۸۳ش، ص۱-2.
- ↑ شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛
فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳. - ↑ معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج1، ۱۳۷۹ش، ص146.
- ↑ معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص92-94.
- ↑ معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص184.
- ↑ شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص434-435.
- ↑ عرفان، تعزیه در استان بوشهر، ۱۳۷۹ش، ص۲۰.
- ↑ مؤید محسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۳.
- ↑ شهاب کومله‌ای، فرهنگ عامهٔ کومله، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۵–۱۸۶.
- ↑ کتاب گیلان، ج3، ۱۳۷۴ش، ص451.
- ↑ فاتح، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۲.
- ↑ آمانگلدی، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۷–۱۹۸.
- ↑ فرهنگ مردم لرستان، ۱۳۷۷ش، ص136.
- ↑ رضایی، زمزمهٔ کربلا، ۱۳۵۳ش، ص76.
منابع
- قرآن کریم.
- آمانگلدی، ضمیر، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، تهران، مجموعه مقالات نخستین همایش محرم و فرهنگ مردم ایران، ۱۳۷۹ش.
- ابن‌طاووس، علی، اقبال الاعمال، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۴۹ش.
- جعفریان، رسول، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش.
- رضایی، عبدالحسین، زمزمهٔ کربلا، مشهد، ندای اسلام، ۱۳۵۳ش.
- شبر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، بیروت، دار المرتضی، ۱۳۸۸ق.
- شهاب کومله‌ای، حسین، فرهنگ عامهٔ کومله، رشت، گیلکان، ۱۳۸۶ش.
- شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.
- طوسی، محمد، تهذیب الاحکام، به‌تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، صدوق، ۱۳۷۶ش.
- طوسی، محمد، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق.
- عرفان، حیدر، تعزیه در استان بوشهر، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۷۹ش.
- فاتح، صدیقه، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، تهران، همایش بین‌المللی محرم و فرهنگ مردم، ۱۳۸۳ش.
- قاضی طباطبایی، محمدعلی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۳ش.
- قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، الهادی، ۱۳۷۹ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش.
- معتمدی، حسین، عزاداری سنتی شیعیان، قم، عصر ظهور، ۱۳۷۹ش.
- مفید، محمد بن محمد، مسار الشیعه، قم، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
- موسوی گرمارودی، محمدصادق و دیگران، فرهنگ عاشورا، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۴ش.
- مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۱ش.
- نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسهٔ آلالبیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
- یوسفی غروی، محمدهادی، تاریخ تحقیقی اسلام (موسوعه التاریخ الاسلامی)، قم، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۸ش.
| شاخه‌ها | |
|---|---|
| باورها و آموزه‌ها | |
| شخصیت‌های محوری | |
| رویدادها و مناسبت‌ها | |
| متون و احادیث | |
| آیین‌ها | |
| موضوعات مرتبط | |
