پرش به محتوا

حضرت فاطمه: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
 
خط ۱۰: خط ۱۰:


==فاطمه و علی==
==فاطمه و علی==
فاطمه در سال دوم هجرت با [[امام علی]] ازدواج کرد. وی همسرش را در همه حال و به شیوه‌های گوناگون تکریم می‌کرد و او را بهترین همسر می‌دانست<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۱۳۱.</ref> و چیزی را که در توانش نبود، از او مطالبه نمی‌کرد<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص70؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص113 و 115.</ref> و در شرایط سخت اقتصادی، بر همسرش خرده نمی‌گرفت<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، 1410ق، ج۸، ص۲۵.</ref> بلکه از طریق [[پشم‌ریسی]]، کمک‌کار [[خانواده]] بود.<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸.</ref> در [[خانه]] با کلمات محبت‌آمیز<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸-۲۷۱.</ref> و در بیرون، با کنیه او را صدا می‌زد.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص۱۹۲ و ۱۹۹.</ref> او [[امام علی|علی]] را بهترین یاور برای اطاعت خداوند می‌دانست.<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص116.</ref> به توصیه [[پیامبر اکرم|پیامبر]]<ref>مجلسی ، بحار الانوار،۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص ۳۷۹.</ref> فاطمه کارهای خانه، نظیر آرد کردن گندم، [[خمیر]] درست کردن، پختن [[نان]] و [[نظافت]] را بر عهده گرفته بود و علی کارهای بیرون از منزل، مانند جمع‌آوری هیزم و آبیاری را انجام می‌داد.<ref>کلینی، الکافی، 1363ش، ج5، ص86، ح1؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1404ق، ج1، ص320؛ حمیری قمی، قرب الإسناد، ۱۴۱۳ق، ص۵۲؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص109.</ref>
فاطمه، در سال دوم هجرت با [[امام علی]]، [[ازدواج]] کرد. وی همسرش را در همه حال و به شیوه‌های گوناگون تکریم می‌کرد و او را بهترین همسر می‌دانست<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۱۳۱.</ref> و چیزی را که در توانش نبود، از او مطالبه نمی‌کرد<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص70؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص113 و 115.</ref> و در شرایط سخت اقتصادی، بر همسرش خرده نمی‌گرفت<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، 1410ق، ج۸، ص۲۵.</ref> بلکه از طریق [[پشم‌ریسی]]، کمک‌کار [[خانواده]] بود.<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸.</ref> در [[خانه]] با کلمات محبت‌آمیز<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸-۲۷۱.</ref> و در بیرون، با کنیه او را صدا می‌زد.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص۱۹۲ و ۱۹۹.</ref> او [[امام علی|علی]] را بهترین یاور برای اطاعت خداوند می‌دانست.<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص116.</ref> به توصیه [[پیامبر اکرم]]<ref>مجلسی ، بحار الانوار،۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص ۳۷۹.</ref> فاطمه کارهای خانه، نظیر آرد کردن گندم، [[خمیر]] درست کردن، پختن [[نان]] و [[نظافت]] را بر عهده گرفته بود و علی کارهای بیرون از منزل، مانند جمع‌آوری هیزم و آبیاری را انجام می‌داد.<ref>کلینی، الکافی، 1363ش، ج5، ص86، ح1؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1404ق، ج1، ص320؛ حمیری قمی، قرب الإسناد، ۱۴۱۳ق، ص۵۲؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص109.</ref>


در منابع روایی از پیامبر نقل شده است که ازدواج علی و فاطمه امر الهی بوده و اگر علی نبود همتایی برای فاطمه نبود.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏40، ص77.</ref> بر مبنای گزارش‌های موثق تاریخی علی و فاطمه همسران نیکو برای همدیگر بودند؛ هرگز همدیگر را ناراحت نکرده و علی با دیدن فاطمه غصه‌هایش را فراموش می‌کرد.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص134.</ref> آنها امورات خانواده را منطبق با نقش‌های جنسیتی انجام می‌دادند.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص151.</ref>
در منابع روایی از پیامبر نقل شده است که ازدواج علی و فاطمه امر الهی بوده و اگر علی نبود همتایی برای فاطمه نبود.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏40، ص77.</ref> بر مبنای گزارش‌های موثق تاریخی علی و فاطمه همسران نیکو برای همدیگر بودند؛ هرگز همدیگر را ناراحت نکرده و علی با دیدن فاطمه غصه‌هایش را فراموش می‌کرد.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص134.</ref> آنها امورات خانواده را منطبق با نقش‌های جنسیتی انجام می‌دادند.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص151.</ref>

نسخهٔ کنونی تا ۲۵ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۰۳

حضرت فاطمه، فرزند آخرین فرستاده خدا حضرت محمد بن عبدالله.

زندگینامه

فاطمه (علیها سلام) دختر حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) در جمعه ۲۰ جمادی‌الثانی سال پنجم[۱] یا دوم[۲] پس از بعثت و بنابر قول اکثر علمای اهل سنت پنج سال پیش از بعثت[۳] به دنیا آمد. با توجه به اختلاف در سال تولد فاطمه، درباره عمر او نیز اختلاف است و از ۱۸ سال[۴] تا ۲۱ سال[۵] و ۲۹ سال[۶] برشمرده‌اند. در روایتی از امام باقر، سن فاطمه، ۲۳ سال گفته شده است.[۷]

فاطمه و پیامبر

فاطمه در سختی‌های دوران تبلیغ دین، همراه پیامبر بود.[۸] شفقت و مهربانی فاطمه و مراقبت از پدر، موجب دلگرمی پیامبر بود؛ به همین دلیل، پیامبر او را «ام أبیها» نامید.[۹] همچنین در حوادثی چون محاصره اقتصادی مسلمانان در شعب أبی‌طالب[۱۰]، هجرت به مدینه[۱۱] و نیز در برخی جنگ‌ها[۱۲] پدر را همراهی کرد.

بر مبنای گزارش منابع تاریخی؛ فاطمه بعد از وفات مادرش خدیجه، نه‌تنها نقش دختری که نقش مادری را نیز برای پیامبر ایفا کرده و از سوی پدرش مفتخر به لقب «ام‌ابیها» شد. این لقب زمانى به او داده شد که با نزول آیه ۶ سوره احزاب، همسران پیامبر ملقب به «ام‌المؤمنین» شدند و پیامبر لقب ام‌ابیها را به فاطمه داد. هر گاه مشرکان خاکستر بر سرش می‌ریختند، فاطمه آن را پاک می‌کرد و در جنگ‌ها جراحات پیامبر را می‌بست. فاطمه برای پیامبر چنان عزیز بود که دست او را می‌بوسید، در هنگام سفر از او خداحافظى می‌کرد و در هنگام بازگشت از سفر ابتدا با فاطمه دیدار می‌کرد و هرگاه زهرا نزدش می‌آمد، به احترام او بر می‌خاست. پیامبر خود را درخت طهارت و فاطمه را ریشه آن می‌دانست.[۱۳]

فاطمه و علی

فاطمه، در سال دوم هجرت با امام علی، ازدواج کرد. وی همسرش را در همه حال و به شیوه‌های گوناگون تکریم می‌کرد و او را بهترین همسر می‌دانست[۱۴] و چیزی را که در توانش نبود، از او مطالبه نمی‌کرد[۱۵] و در شرایط سخت اقتصادی، بر همسرش خرده نمی‌گرفت[۱۶] بلکه از طریق پشم‌ریسی، کمک‌کار خانواده بود.[۱۷] در خانه با کلمات محبت‌آمیز[۱۸] و در بیرون، با کنیه او را صدا می‌زد.[۱۹] او علی را بهترین یاور برای اطاعت خداوند می‌دانست.[۲۰] به توصیه پیامبر اکرم[۲۱] فاطمه کارهای خانه، نظیر آرد کردن گندم، خمیر درست کردن، پختن نان و نظافت را بر عهده گرفته بود و علی کارهای بیرون از منزل، مانند جمع‌آوری هیزم و آبیاری را انجام می‌داد.[۲۲]

در منابع روایی از پیامبر نقل شده است که ازدواج علی و فاطمه امر الهی بوده و اگر علی نبود همتایی برای فاطمه نبود.[۲۳] بر مبنای گزارش‌های موثق تاریخی علی و فاطمه همسران نیکو برای همدیگر بودند؛ هرگز همدیگر را ناراحت نکرده و علی با دیدن فاطمه غصه‌هایش را فراموش می‌کرد.[۲۴] آنها امورات خانواده را منطبق با نقش‌های جنسیتی انجام می‌دادند.[۲۵]

از منظر علی، فاطمه یاور او در اطاعت خدا بود و فاطمه نیز علی را بهترین همسر می‌دانست. علی پیوسته به همسری با فاطمه افتخار می‌کرد. اشعاری از او در وصف فاطمه گزارش شده که حاکی از دلبستگی او به فاطمه است. فاطمه تنها محبوبی بود که در قلب علی جای داشت. علی فراتر از تمایل عاطفی، شایستگی همسری با فاطمه را از نشانه‌های حقانیت خود در امر ولایت می‌دانست.[۲۶] فاطمه در بستر بیماری برای تنهایی علی می‌گریست[۲۷] و علی با شنیدن شهادت فاطمه به زمین افتاد.[۲۸]

نام و القاب

برای فاطمه هشت لقب ثبت شده است: صدیقه، مبارکه، طاهره، زکیه، راضیه، مرضیه، محدثه و زهرا.[۲۹] ام‌ابیها، ام‌الائمه، ام‌الحسن و الحسین، از کنیه‌های مشهور او است.[۳۰]

جایگاه سروری زنان

قرآن در آيه ۴۲ سوره آل‌عمران، مریم را برگزیده خدا و برترین زنان عالم می‌داند. در این چارچوب، برخى روايات شيعه و بعضی عالمان اهل‌سنت، مريم را برترين زن جهان در روزگار خودش دانسته و فاطمه زهرا را برترين زن جهان در همه زمان‌ها معرفى كرده‌اند. مفسر تفسیر المیزان معتقد است؛ برگزيده بودن مريم به‌معناى تولّد عيسى به‌گونه غير متعارف و بدون شوهر است و به‌معناى برتر بودن وی از بقيه زنان نيست. هرچند مراد از «عالَمين» در آيه، مطلق هر دو جهان است ولى در آيه از واژه «اصطفاء» استفاده شده كه با حرف «على» متعدى شده و به‌معناى تقدّم است. با توجه به آيه بعد كه تولد عيسى را به مريم بشارت مى‌دهد و همچنين آيه ۹۱ سوره انبياء و آيه ۱۲ سوره تحريم كه بر دميده‌شدن روح الهى در رحم وى تصريح كرده‌اند، برگزيدگى مريم بر همه زنان به سبب ولادت اعجازآميز عيسى است و زنى در اين ويژگى، هم‌تراز مريم نيست. برخى مفسران اهل‌سنت نيز مشابه اين استدلال را مطرح كرده‌اند. از سوی دیگر، مصادر حديثى شيعه و اهل‌سنت، فاطمه زهرا را با وصف «سيدة نساء العالمين» معرفى كرده‌اند. بيش از پنجاه روايت در مصادر حديثى شيعه با اين مضمون گزارش شده‌اند. منابع حديثى اهل‌سنت نيز اين وصف را به گونه‌هاى متفاوت از پيامبر گزارش كرده‌اند، ازجمله: «سيدة نساء المؤمنين»، «سيدة نساء اهل‌الجنّه» و «سيدة نساء العالمين». به‌سبب گزارشِ اين لقب با اسناد معتبر در مصادر حديثى اهل‌سنت، محدثان و مورخان آنها نيز اين ويژگى را پذيرفته‌اند.[۳۱]

بر اساس متون دینی؛ برترین زن عالم بودن یکی از القاب فاطمه زهرا است و ایشان از منظر علمای شیعه نه‌تنها نسبت به زنان دیگر افضل است بلکه از مردان عالم بعد از پیامبر اکرم که اشرف کائنات و امیرالمؤمنین که قرین رسول اکرم بود، نیز افضل‌ است.[۳۲]

فرزندان

فاطمه دارای چهار فرزند به نام حسن، حسین، زینب و ام کلثوم است که همگی از علی بن ابی‌طالب هستند.[۳۳] به گزارش سیره‌نویسان؛ فاطمه فرزندانش را با تعبیرات نور چشم و میوه دل صدا می‌کرد و رسیدگی به بچه‌ها را بر هر کار دیگری مقدم داشته و مادر را در این امر سزاوارتر می‌دانست.[۳۴] حسن در موارد متعددی از فضیلت‌های مادرش گزارش داده، از جمله به این نکته تربیتی اشاره می‌کند که مادرش شبی پیوسته در حال عبادت بود و هنگام صبح برای مردان و زنان مؤمن دعا کرد، اما برای خود چیزی از خدا نخواست و به او نیز سفارش می‌کند که اول همسایه سپس اهل خانه. حسین نیز مدام از مادرش به عظمت یاد کرده و از جمله در حادثه عاشورا به مادرش فاطمه مباهات می‌کند و آن را یکی از امتیازات خود نسبت به دیگران می‌داند. حسین پیش از شهادت، دعایی را که از مادر آموخته بود به فرزندش زین‌العابدین می‌آموزد و او را به خواندن مداوم آن سفارش می‌کند.[۳۵]

فاطمه در قرآن و روایات

در قرآن

سوره کوثر[۳۶] مشخصاً راجع به دختر پیامبر است و آیات مودت[۳۷] ، تطهیر[۳۸] ، مباهله[۳۹] و آیات ابتدایی سوره دهر (انسان) مربوط به اهل‌بیت است که فاطمه هم از آنان است.[۴۰] علامه طباطبایی، با بررسی اقوال و روایات، شأن نزول سوره کوثر را مرتبط با تولد فاطمه زهرا دانسته و خیر کثیر را در ذریه او تطبیق می‌کند.[۴۱] همچنین با گزارش روایات موجود در کتاب‌های اهل‌سنّت و شیعه، شأن نزول سوره انسان را مرتبط با علی و فاطمه و داستان بیماری فرزند یا فرزندان‌شان دانسته، چنین نقل می‌کند؛ آنها برای بهبودی بچه‌ها سه روز روزه نذر کرده بودند و در هر سه روز غذای‌شان را به مستحق داده و با آب، افطارکردند، جبرئيل نازل شد و این سوره را به پیامبر عرضه داشت و تهنیت خدا را به‌خاطر داشتن چنین خاندانی برایش ابلاغ کرد.[۴۲] المیزان در بحث روایی از آیات نور[۴۳] نیز معتقد است؛ مصداق این آیات اهل‌بیت پیامبر بوده و مراد از «مشکاة» در آیه فاطمه زهرا است.[۴۴]

بر مبنای آیه مباهله، فاطمه شریک در رسالت بوده و در کنار پیامبر برای حقانیت رسالت پدرش در مباهله شرکت کرد و این بالاترین مناقبی بود که خدا به فاطمه داد.[۴۵] آیه ۳۳ سوره احزاب دلیل بر عصمت فاطمه بوده[۴۶] و آیات؛ لیلة‌القدر، مودت،[۴۷] التقاء‌ بحرین،‌[۴۸] همه حاکی از شخصیت بالای او است.[۴۹]

بر مبنای برخی روایات مراد از صادقین در آیه ۱۱۹ سوره توبه نیز پیامبر و اهل‌بیتش است که فاطمه یکی از آنها است و از القاب فاطمه، صدیقه است و معنای صدق عملی، همان عصمت است.[۵۰]

در روایات

روایات بسیاری راجع به فضایل فاطمه در کتب معتبر شیعه و سنی وارد شده است؛[۵۱] روایاتی از این قبیل که فاطمه اختر تابناک در میان زنان دنیا بوده،[۵۲] شناخت دقیق فاطمه، درک شب قدر[۵۳] و داشتن الگوی حسنه است،[۵۴] پیامبر در موارد مختلف و با تعابیر متفاوت مقام و عظمت فاطمه را ستوده است.[۵۵] احادیث زیادی از پیامبر خدا با این مضامین وارد شده است که او را پارۀ تن خود دانسته،[۵۶] دستورهای او را دستور خدا،[۵۷] خشم و خشنودی او را خشم و خشنودی خود و خدا می‌داند.[۵۸] لذا در منابع حدیثی، بهشت نتیجه دوستی و محبت به فاطمه زهرا و جهنم پیامد بغض و دشمنی با او دانسته می‌شود.[۵۹] پیامبر، فاطمه را بریده شده از بدی‌ها [۶۰] معرفی کرده و او را پاره تن خود و عزیزترین کس[۶۱] دانسته که هر کس او را شاد نماید، پیامبر را شاد کرده و هر کس او را بیازارد، پیامبر را آزرده[۶۲] و خدا و پیامبرش از خوشنودی‌اش، خوشنود و از خشمش، خشمگین می‌شوند.[۶۳]

ویژگی‌های اخلاقی و عملی

اخلاق فاطمه

فاطمه با دیدن پدر برمی‌خاست و بر دستش بوسه می‌زد.[۶۴] او در راز و نیازهای خود، همواره برای دیگران دعا می‌کرد[۶۵] و این‌گونه خیرخواهی و مهرورزی خود را نسبت به هم‌نوعان، جلوه‌گر می‌ساخت.[۶۶] از کثرت عبادت، پاهایش ورم می‌کرد.[۶۷] دست‌هایش به خاطر دستاس و آسیا کردن آرد، پینه بسته و آبله‌گون شده بود.[۶۸] در مواجهه با اغیار، حریم عفاف را رعایت می‌کرد.[۶۹] سخاوتمند و بخشنده بود.[۷۰] در قبال مشکلات و مصیبت‌ها شکیبا بود.[۷۱] به ظواهر دنیا وابسته و دلبسته نبود.[۷۲] پس از پیامبر، راستگوتر از فاطمه یافت نمی‌شد.[۷۳] او همچنین در تربیت فرزندان، بسیار کوشا بود، با آنان بازی می‌کرد، شعر می‌خواند و به قرائت قرآن آنها گوش می‌کرد.[۷۴]

عبادت فاطمه

به روایت حسن بصری، فاطمه به‌حدى براى عبادت می‌ایستاد که پاهایش ورم مى‌کرد. چیزی نزد او لذت‌بخش‌تر از عبادت خدا نبود و معتقد بود هرکس خدا را خالصانه عبادت کند، خداوند بزرگترین مصالح او را تأمین می‌کند. هنگام نماز از خشیت الهی نفس‌نفس زده و گریه در گلویش می‌شکست.[۷۵] از پیامبر نقل شده است که هرگاه فاطمه در محراب عبادت می‌ایستد، با تمام وجود خدا را عبادت می‌کند، نور عبادتش برای ملائکه درخشیده و خدا خضوع فاطمه را برای فرشته‌ها نشان می‌دهد.[۷۶] فاطمه دعاهاى زیادى مى‌‏خواند و برخى از آن‌ها را به یاران مخصوص پیامبر نیز تعلیم می‌داد.[۷۷]

فاطمه در اجتماع

آموزش پرسشگران و تعلیم و تربیت تشنگان معارف دینی،[۷۸] رسیدگی به مستمندان[۷۹] به‌عنوان مسئولیتی اجتماعی،[۸۰] مقدم داشتن گرسنگان بر خویش[۸۱] و ایثار در حق آنان،[۸۲] هدایت‌گری نسبت به طالبان هدایت[۸۳] و مبارزه در راه دین و دفاع از حریم ولایت[۸۴] از جمله اقدامات و فعالیت‌های اجتماعی فاطمه بود.

منابع متعدد تاریخی، دفاع فاطمه از ولایت علی بن ابی‌طالب را گزارش کرده‌اند؛ با رحلت رسول خدا که حق خلافت از علی و فدک از فاطمه گرفته می‌شود، فاطمه همراه زنان بنی‌هاشم به مسجد آمده و با ایراد خطبه‌ای، از بدعت‌ها، ستم‌ها، فراموش‌ شدن وصیّت پیامبر و احیای سنت‌های جاهلی انتقاد می‌کند. او دفاع از ولایت علی و مقابله با انحراف در رهبری امت اسلامی را تکلیف خود دانسته و به شیوه‌های مختلف بدان اهتمام می‌ورزید.[۸۵]

فاطمه در عرصه سیاسی

هجرت به مدینه،[۸۶] حضور در جبهه‌ها و مداوای مجروحان،[۸۷] تدارک و پشتیبانی رزمندگان،[۸۸] همراهی سپاه اسلام در فتح مکه،[۸۹] شرکت در آیین مباهله،[۹۰] مخالفت با غائله سقیفه و انتخاب ابوبکر به عنوان خلیفه مسلمین،[۹۱] محاجّه با صحابه جهت اثبات شایستگی امام علی برای جانشینی پیامبر،[۹۲] دفاع از امام علی در ماجرای هجوم به خانه‌اش،[۹۳] ناخوشنودی از مسببان وقایع پس از پیامبر،[۹۴] ایراد خطبه فدکیه[۹۵] و خطبه در جمع زنان انصار[۹۶] از مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی فاطمه بوده است.

میراث معنوی فاطمه

از تسبیحات حضرت زهرا،[۹۷] مصحف فاطمه[۹۸] و خطبه فدکیه[۹۹] به‌عنوان میراث معنوی فاطمه یاد می‌شود.

پانویس

  1. ↑ کلینی، الکافی، 1363ش، ج1، ص458؛ طوسی، مصباح المتهجد، 1411ق، ص793؛ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص247.
  2. ↑ مفید، مسار الشیعه، 1414ق، ص54؛ کفعمی، المصباح، 1403ق، ص512.
  3. ↑ ابن‌سعد، طبقات الکبری، 1410ق، ج1، ص33 و ج8، ص19؛ بلاذری، أنساب الأشراف، 1417ق، ج1، ص403؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص66.
  4. ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۴۵۸؛ طبری امامی، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۹۰.
  5. ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص144.
  6. ↑ ابن‌اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹، ج۶، ص۲۲۶.
  7. ↑ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۹۰.
  8. ↑ ابن‌سعد، طبقات الکبری، 1410ق، ج1، ص163.
  9. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص91-92.
  10. ↑ ابن‌سعد، طبقات الکبری، 1410ق، ج1، ص163.
  11. ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص152.
  12. ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.
  13. ↑ ناصری، «رفتار پیامبر با دخترش فاطمه»، 1389ش، بی‌ص.
  14. ↑ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۱۳۱.
  15. ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص70؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص113 و 115.
  16. ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، 1410ق، ج۸، ص۲۵.
  17. ↑ خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸.
  18. ↑ خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸-۲۷۱.
  19. ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص۱۹۲ و ۱۹۹.
  20. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص116.
  21. ↑ مجلسی ، بحار الانوار،۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص ۳۷۹.
  22. ↑ کلینی، الکافی، 1363ش، ج5، ص86، ح1؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1404ق، ج1، ص320؛ حمیری قمی، قرب الإسناد، ۱۴۱۳ق، ص۵۲؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص109.
  23. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏40، ص77.
  24. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص134.
  25. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص151.
  26. ↑ عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  27. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص218.
  28. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص187.
  29. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص252؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص68؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص55.
  30. ↑ مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۱۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص132.
  31. ↑ محمدی ری‌شهری، «لقب سرور بانوان جهانيان برای حضرت فاطمه»، در پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه.
  32. ↑ قائنی، «حضرت زهرا سرور همه زنان جهان در تمام دوران‌ها است»، در وب‌سایت قدس آنلاین.
  33. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص268؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص89-90.
  34. ↑ نوری، «الگوهای رفتاری حضرت زهرا در خانواده»، 1388ش، بی‌ص.
  35. ↑ عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  36. ↑ سوره کوثر، آیات 1-3.
  37. ↑ سوره شوری، آیه 23.
  38. ↑ سوره أحزاب، آیه 33.
  39. ↑ سوره آل‌عمران، آیه 61.
  40. ↑ سوره دهر (إنسان)، آیات 5-12.
  41. ↑ طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج20، ص639-638.
  42. ↑ طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج20، ص213-212.
  43. ↑ سوره نور، آیه 38-35.
  44. ↑ طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج15، ص196-195.
  45. ↑ طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج3، ص354.
  46. ↑ مکارم شیرازی، نمونه، 1374ش، ج17، ص293.
  47. ↑ سوره شوری، آیه 23.
  48. ↑ سوره الرحمن، آیه 19.
  49. ↑ علایی رحمانی، «شخصیت حضرت فاطمه زهرا در کلام وحی/ از سوره کوثر تا آیه التقاء بحرین»، در خبرگزاری بین المللی قرآن.
  50. ↑ قائنی، «حضرت زهرا سرور همه زنان جهان در تمام دوران‌ها است»، در وب‌سایت قدس آنلاین.
  51. ↑ قائنی، «حضرت زهرا سرور همه زنان جهان در تمام دوران‌ها است»، در وب‌سایت قدس آنلاین.
  52. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏4، ص19.
  53. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص65.
  54. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏53، ص180.
  55. ↑ عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  56. ↑ عاملى، وسائل الشيعه، 1409ق، ج‏20، ص67.
  57. ↑ ابن‌طاووس، طرف من الأنباء و المناقب، 1420ق، ص169.
  58. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص19.
  59. ↑ مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏27، ص116.
  60. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص252.
  61. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص253؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص68.
  62. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص253؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص66، 72 و 143.
  63. ↑ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج3، ص۱۵۴.
  64. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص254.
  65. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص255.
  66. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص84.
  67. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص 255.
  68. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص256.
  69. ↑ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص256.
  70. ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص88-89.
  71. ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص88 و 138.
  72. ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص88 و 134.
  73. ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص87.
  74. ↑ طبسی، چند تابلو برای نصب، تصاویری از زندگی حضرت فاطمه زهرا، 1391ش، ص23.
  75. ↑ «هنر عبودیت و بندگی حضرت زهرا»، در پایگاه تخصصی مسجد.
  76. ↑ ديلمى، إرشاد القلوب، 1412ق، ج‏2، ص295.
  77. ↑ «هنر عبودیت و بندگی حضرت زهرا»، در پایگاه تخصصی مسجد.
  78. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص128-129.
  79. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص133.
  80. ↑ سوره حدید، آیه 18؛ سوره أحزاب، آیه 35.
  81. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص134، 135-136.
  82. ↑ سوره حشر، آیه 9؛ سوره دهر (إنسان)، آیه 5-9.
  83. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص145-148.
  84. ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص113.
  85. ↑ عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  86. ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.
  87. ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.
  88. ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۲۴۵.
  89. ↑ واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۳۵.
  90. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص156.
  91. ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی،‌ بی‌تا، ج۲، ص۱۲۴.
  92. ↑ ابن‌قتیبه دینوری، الامامة و السیاسة، ۱۳۸۰ش، ص۲۹ و ۳۰.
  93. ↑ ابن‌قتیبه، الامامة والسیاسه، ۱۴۱۳ق، ج۱ ص۳۰؛ فرهمندپور، «سیره سیاسی فاطمه»، ص۳۰۹-۳۱۶.
  94. ↑ بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۸۲؛ ابن‌قتیبه دینوری، الامامة والسیاسة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۱.
  95. ↑ طبری امامی، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۱۰-۱۲۱؛ جوهری بصری، السقیفة و فدک، ۱۴۱۳ق، ص۱۰۹.
  96. ↑ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، صص260-265.
  97. ↑ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۲۰ و ۳۲۱؛ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۳۶۶؛ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص256-257.
  98. ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۴۱.
  99. ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۸، ص۹۳؛ ج۱۳، ص۲۲۴.

منابع

  • قرآن
  • ابن‌اثیر، علی بن محمد، اسدالغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
  • ابن‌سعد، محمد ، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
  • ابن شهرآشوب، محمد بن علی، المناقب، قم، علامه، بی‌تا.
  • ابن‌قتیبه دینوری، ابومحمد عبدالله بن مسلم، الامامة والسیاسة، تحقیق علی شیری، قم، شریف رضی، ۱۴۱۳ق.
  • آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۰۳ق.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت ، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
  • جوهری بصری، احمد ‌بن عبدالعزیز، السقیفة و فدک، تحقیق محمدهادی امینی، بیروت، شرکة الکتبی، ۱۴۱۳ق.
  • حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق یوسف مرعشلی، بیروت دارالمعرفة، بی‌تا.
  • حمیری قمی، عبدالله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۳ق.
  • خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، تحقیق مالک محمودی، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق.
  • داودی، سعید، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، قم، انتشارات امام علی بن أبی‌طالب، چاپ سوم، 1398ش.
  • صدوق، محمد بن علی بن‌ بابویه، علل الشرایع، تحقیق سید محمدصادق بحرالعلوم، النجف الاشرف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۵ق.
  • صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، قم، مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
  • طبری امامی، محمد بن جریر، دلائل الامامة، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۳ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه ‌الشیعه، ۱۴۱۱ق.
  • فرهمندپور، فهیمه، «سیره سیاسی فاطمه»، دانشنامه فاطمی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
  • قمی، عباس، منتهی الآمال، قم، هجرت، چاپ ششم، 1371ش.
  • کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح، بیروت، مؤسسه الاعلمی، ۱۴۰۳ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
  • مروجی طبسی، محمدجواد، چند تابلو برای نصب (تصاویری از زندگی حضرت فاطمه زهرا، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ هشتم، 1391ش.
  • معروف حسنی، هاشم؛ زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، تهران، امیرکبیر، چاپ ششم، 1389ش.
  • مفید، محمد بن محمد، مسار الشریعه فی مختصر تواریخ الشریعة، تحقیق مهدی نجف، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
  • یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، ‌بی‌تا.
  • ابن‌طاووس، على بن موسى، طرف من الأنباء و المناقب، مشهد، تاسوعا، 1420ق.
  • ديلمى، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب، قم، الشريف الرضي‏، 1412ق.
  • «زندگینامه حضرت فاطمه زهرا از تولد تا شهادت»، وب‌سایت دانشگاه علوم پژشکی کاشان، تاریخ درج: 25 آذر 1402ش.
  • طبا‌طبایي، سيد محمدحسين، الميزان، ترجمه سيد محمدباقر موسوي‌‌ همداني، قم، جامعه ‌مدرسين، 1374ش.
  • عاملى، محمد، وسائل الشيعه، قم، مؤسسة آل‌البيت‏، 1409ق.
  • عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج: 17 تیر 1386ش.
  • علایی رحمانی، فاطمه، «شخصیت حضرت فاطمه زهرا در کلام وحی/ از سوره کوثر تا آیه التقاء بحرین»، خبرگزاری بین المللی قرآن، تاریخ درج: 11 بهمن 1397ش.
  • قائنی، محمد، «حضرت زهرا سرور همه زنان جهان در تمام دوران‌ها است»، در وب‌سایت قدس آنلاین، تاریخ درج: 15 بهمن 1399ش.
  • مجلسى، محمدباقر، بحار الأنوار، بيروت، دار إحياء التراث العربي،‏ 1403ق.
  • محمدی ری‌شهری، محمد، «لقب سرور بانوان جهانيان برای حضرت فاطمه»، در پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: 11 آذر 1403ش.
  • مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلاميه، 1374ش.
  • ناصری، محمد، «رفتار پیامبر با دخترش فاطمه»، در فرهنگ کوثر شماره 81، سال 1389ش.
  • نوری، اعظم، «الگوهای رفتاری حضرت زهرا در خانواده»، در نامه جامعه، شماره 57، سال 1388ش.
  • «هنر عبودیت و بندگی حضرت زهرا»، در پایگاه تخصصی مسجد، تاریخ درج: 1 اسفند 1395ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=حضرت_فاطمه&oldid=77259»