امام حسن عسکری: تفاوت میان نسخه‌ها

حسن بن‌علی بن‌محمد (۲۳۲–۲۶۰ق)، یازدهمین امام شیعیان دوازده امامی، ملقب به عسکری، در [[مدینه]] به دنیا آمد. در ۲۲ سالگی پس از [[شهادت]] پدرش [[امام هادی]]، امامت شیعیان را بر عهده گرفت. دوران شش‌ساله امامت او همزمان با حکومت خلفای عباسی معتز و معتمد بود و تمام آن در [[سامرا]] و تحت نظارت و حصر شدید عباسیان سپری شد. در این دوره، وی برای حفظ ارتباط با پیروان و مدیریت جامعه شیعه، همانند پدرش، به توسعه [[سازمان وکالت]] ادامه داد و از طریق نمایندگان ویژه و نامه‌نگاری، به رهبری معنوی و پاسخ‌گویی به مسائل دینی و جمع‌آوری وجوه شرعی اقدام کرد. همچنین با وجود فشار سیاسی، به تربیت شاگردان و دفاع از معارف شیعی در مقابل شبهات پرداخت. به‌گزارش منابع تاریخی، وی در سامرا و به دستور خلیفه عباسی معتمد مسموم شده و به شهادت رسید و در کنار مرقد پدرش به خاک سپرده شد. این مزار که حرم عسکریین نامیده می‌شود، از [[زیارتگاه‌|زیارتگاه‌های]] مهم شیعیان است.

براساس منابع شیعی، امام حسن عسکری در ۸ ربیع‌الثانی سال ۲۳۲ق در مدینه به دنیا آمد.<ref>نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۵۵ق، ص۹۵</ref> در برخی منابع دیگر امامیه و [[اهل‌سنت]]، تاریخ تولد او سال ۲۳۱ق ذکر شده است.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۰۹ق، ص۲۵۸.</ref> پدرش [[علی بن‌محمد]] ملقب به امام هادی است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳.</ref> مادرش، زنی به نام حُدَیث یا حدیثه،<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳.</ref> سَلیل،<ref>ابن عبدالوهاب، عیون المعجزات، ۱۳۶۹ق، ص۱۲۳.</ref> سوسَن<ref>ابن‌جوزی، تذکره الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۳۶۲.</ref> و حَرْبیّه،<ref>عطاردی، مسند الامام العسکری، ۱۳۹۱ش، ص۴۶.</ref> معروف به ام‌الحسن،<ref>قمی، تاریخ قم، ۱۳۶۱ش، ص۲۰۳.</ref> از اهالی مغرب بوده است.<ref>مولوی‌نیا، تاریخ چهارده معصوم، ۱۳۸۵ش، ص۴۳۲.</ref>

[[حکیمه خاتون]] دختر [[امام جواد]] و عمه امام حسن عسکری هم‌عصر با چهار امام بود. وی نقش‌های مهمی در برهه‌های حساس تاریخی مانند پرستاری و آموزش [[نرجس‌ خاتون]]، مشاهده تولد [[امام زمان]] به‌عنوان نخستین افراد، راوی حدیث ازدواج امام حسن عسکری و حدیث تولد و رشد امام زمان را داشته است.<ref>[https://www.entizar.ir/article_73756.html شاکری، «زندگانی حکیمه خاتون »، ۱۳۸۶ش، ص۱۳۶.]</ref>

== '''نسب و کنیه و القاب''' ==

نام امام، حسن<ref>شافعی، مطالب السئول فی مناقب آل الرسول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۹.</ref> و چهار کنیه ابومحمد،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳.</ref> ابوالحسن،<ref>طبری، دلائل الامامه، ۱۴۱۳ق، ص۴۲۴.</ref> اَبوحُجّةُالله و اَبوقائم برای او نقل شده است.<ref>خزعلی، موسوعة الإمام العسکری(ع)، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۳۲.</ref> وی به ابن‌الرضا نیز معروف بود؛ چنانکه پدرش امام هادی و جدش امام جواد نیز به این نسبت شهرت داشتند.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> مشهورترین القاب او، زکی و عسکری است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۹۰۵.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله فقیه،<ref>طریحی، جامع المقال، ۱۳۵۵ش، ص۱۸۵.</ref> خالص، خاص، سراج، صامت، تقی، هادی، نقی، رفیق، فاضل و امین نیز برای او ذکر شده است.<ref>طبری، دلائل الامامه، ۱۴۱۳ق، ص۴۲۵.</ref> به دلیل اینکه امام حسن عسکری در شهر سامرا در منطقه‌ای به‌ نام عسکر، به اجبارِ حکومت عباسی زندگی می‌کردند، به نام عسکر یا عسکری، ملقّب شد.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵.</ref>

براساس منابع تاریخی، نام همسر امام حسن عسکری، نرجس، [[سوسن]]، [[ريحانه]]، [[مريم]]، [[حكيمه]] و [[مَليكه]] بوده است<ref>[https://hadith.net/tag/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C(%D8%B9) «نام‌های مادر امام مهدی(ع)»، وب‌سایت حدیث نت.]</ref> که مادر تنها فرزند او، به نام محمد است.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> اگرچه در برخی منابع از فرزندان دیگری نام برده شده است.<ref>پاکتچی، «حسن عسکری(ع)، امام»، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۹-۶۱۸.</ref> آنچه در مورد ازدواج امام حسن عسکری مورد اتفاق است آن است که همسر امام حسن عسکری کنيز بوده و در خانه‏ حکيمه خاتون زندگی می‌کرده و حکيمه خاتون نقش مؤثری در ازدواج امام داشت.<ref>[https://sokhanetarikh.com/articles/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9/ طبسی، «تحلیلی از ازدواج حضرت امام حسن عسکری(علیه‌السلام)»، سایت سخن تاریخ.]</ref>

امامت حسن بن‌علی بن‌محمد از سال ۲۵۴ تا ۲۶۰ق و به مدت شش سال، پس از شهادت پدرش علی بن محمد آغاز شد.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳.</ref> مهم‌ترین دلیل امامت او، وصیت و احادیث امام هادی است که در زمینه جانشینی فرزندش نقل شده است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۴-۳۲۰.</ref>

بر اساس نظریه سنخ‌شناسی اجتماعی، شیوه‌های اثبات امامت در عصر امام حسن عسکری در جامعه امامیه، به سه دسته تقسیم می‌شد:

عبادت، سخاوت، زهد و ساده‌زیستی، جذب عواطف و دل‌های مشتاق، ترویج فرهنگ صرفه‌جویی، پرورش نیروی تفکر و تعقل در افراد،  اهتمام به دو اصل تولی و تبری، پاسخ به پرسش‌‌های روز، تشویق عالمان و دانشمندان راستین، تبیین جایگاه اهل‌بیت در جامعه، رهبری مبارزات سری و نجات جامعه از بحران‌های سرنوشت‌ساز به‌عنوان مثال در زمان قحطی در شهر سامرا از ویژگی‌های سیره فردی و اجتماعی او است.<ref>[https://erfan.ir/farsi/85821.html «سیری در سیره فردی و اجتماعی امام حسن عسکری(ع)»، وب‌سایت عرفان.]</ref>

=== سیره سیاسی و دینی ===

محدودیت‌های خلفای عباسی نسب به وی، به دو علت بود:

# پایان دادن به موضوع امامت شیعه از طریق یافتن فرزند امام حسن عسکری؛ زیرا براساس اخبار و روایت مربوط به مهدویت می‌دانستند که [[مهدی]] از نسل او خواهد بود.<ref>[https://tarikh.maaref.ac.ir/article-1-1208-fa.html بهنیافر، «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری(ع) در برابر خلافت عباسی»، ۱۳۹۱ش، ص۷۲-۶۷.]</ref>

* استفاده از راهبرد تقیه؛

* تبیین موضوع [[مهدویت]] و آماده‌سازی شیعیان برای دوران غیبت.<ref>[https://tarikh.maaref.ac.ir/article-1-1208-fa.html بهنیافر، «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری(ع) در برابر خلافت عباسی»، ۱۳۹۱ش، ص۷۹-۷۴.]</ref>

در عصر او فرقه‌ها و نحله‌های مختلفی همانند [[واقفیه]]، [[غلات]]، [[مفوضه]] و [[صوفیه]] بودند که امام حسن عسکری در راستای [[مناظره]] و جدال احسن با هر گروه، تلاش می‌کرد به شبهات آنان پاسخ دهد و تحریفات آنان را دفع کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1816231/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9 خیرالهی، «مناظرات امام حسن عسکری(ع)»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰۸-۲۰۷.]</ref> یکی از معروف‌ترین مناظرات امام با فیلسوف بغداد، اسحاق کندی بوده است. کندی براساس عقاید خود دربارۀ تناقض‌های قرآن، کتابی نوشته بود که امام با شگرد حکمت و حسن تدبیر، وی را متقاعد به سوزندان کتاب کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1816231/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9 خیرالهی، «مناظرات امام حسن عسکری(ع)»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰۸.]</ref>

در زمان او، شیعیان در شهرهای [[کوفه]]، [[بغداد]]، [[نیشابور]]، [[قم]]، [[آبه]] (آوه)، [[مدائن]]، [[خراسان]]، [[یمن]]، [[ری]]، [[آذربایجان]]، [[سامراء]]، [[جرجان]] و [[بصره]] سکونت داشتند که از میان آنان، شهرهای سامرا، کوفه، بغداد، قم و نیشابور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بودند. از او ۱۳۰ نامه در هفت محور، [[توحید]]، [[امامت]]، کرامات و غرائب، فقهی، [[دعا]]، مواعظ،  ردّ [[غلوّ]] و مسائل فقهی، کلامی و اجتماعی<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_72762.html حسینیان مقدم و جعفری‌پور، «مکاتبه‌های ساکنان ایران با امام حسن عسکری(ع)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۱۰-۱۰۹.]</ref> در منابع مختلف نقل شده است.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_77543.html زارع بوشهری، «بررسی منابع نامه‌های امام حسن عسکری(ع)»، ۱۴۰۴ش، ص۵۷.]</ref> این نامه‌ها شامل مکاتباتی با شیعیان قم و آوه، مردم مدینه، [[ابن‌بابویه]] و نیز نامه مفصلی به اسحاق بن اسماعیل و شیعیان نیشابور به‌منظور گسترش [[فرهنگ تشیع]] و پاسخ به شبهات است.<ref>[https://journals.dte.ir/article_20753.html تربتی، «نمی ازیم تلاش‌های علمی امام حسن عسکری(علیه‌السلام)»، ۱۳۹۳ش، ص۲۶.]</ref>

اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری در حوزه درآمد شیعیان شامل تأکید بر تحصیل رزق از طریق زحمت و تلاش،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2126305/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF شریفی، «اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری(ع) جهت کسب درآمد»، ۱۴۰۲ش، ص90-91.]</ref> تأکید برحلال بودن درآمد و مبارزه با رشوه،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2126305/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF شریفی، «اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری(ع) جهت کسب درآمد»، ۱۴۰۲ش، ص92-94.]</ref> حمایت از تولیدکننده،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2126305/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF شریفی، «اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری(ع) جهت کسب درآمد»، ۱۴۰۲ش، ص94-95.]</ref> گسترش فرهنگ تعاون و همکاری،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2126305/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF شریفی، «اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری(ع) جهت کسب درآمد»، ۱۴۰۲ش، ص96-97.]</ref> مشورت در امور اقتصادی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2126305/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF شریفی، «اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری(ع) جهت کسب درآمد»، ۱۴۰۲ش، ص97-99.]</ref> و پرهیز از [[تجمل‌گرایی]] و اسراف بوده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2126305/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF شریفی، «اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری(ع) جهت کسب درآمد»، ۱۴۰۲ش، ص99-100.]</ref>

# '''اطلاع‌رسانی درباره امام دوازدهم:''' از مهمترین اقدامات امام حسن عسکری، اهتمام ویژه در مورد خبر ولادت مهدی و تثبیت آن در نزد افکار عمومی شیعیان، معرفی مصداقی و نشان دادن سیمای مهدی موعود به خواص شیعیان، تبیین شرایط و ویژگی‌های [[عصر غیبت]] و مسئله [[عصر ظهور]] با هدف ارتقای سطح آگاهی شیعیان از این رویداد و برخورد هوشمندانه و آگاهانه بوده است.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_144949.html ثنائی، «نقش امام حسن عسکری علیه‌السّلام در آماده‌سازی جامعه شیعی برای دوران غیبت»، ۱۴۰۰ش، ص۵۳.]</ref>

بر اساس گزارش منابع تاریخی تعداد یاران، شاگردان، راویان وکلای حسن بن‌علی بن‌محمد در مجموع ۱۰۳ نفر است<ref>شیخ طوسی، رجال‌الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۴۲۷.</ref> كه ۳۶ نفر آنها ايرانی بودند. در برخی منابع، تعداد اصحاب ایرانی او بالغ بر ۷۵ نفر ذکر شده که تنها ۳۹ نفر آنان فعاليت چشمگيری در باب حديث و روایت، حوزه‌های [[فقه]]، [[کلام]] و [[ردیه‌نویسی]] داشتند. شمار اصحاب ایرانی که به جریان‌های غالیانه منتسب شده‌اند، کم و تعداد وکلای ایرانی و افرادی که در منابع، ملاقات آنان با وی ثبت شده، نسبت به دیگر اصحاب، بیشتر بوده است.<ref>[https://journals.dte.ir/article_73184.html کرمی، «بررسی تطبیقی جایگاه علمی و اجتماعی و وضعیت فکری اصحاب ایرانی و عراقی امام حسن عسکری علیه‌السّلام »، ۱۴۰۱ش، ص۲۸-۲۷.]</ref>

# '''روایات و احادیث:''' در منابع روایی شیعه، از او نسبت به ائمه دیگر احادیث کمتری نقل شده است که این تفاوت عمدتاً به دلیل اقامت اجباری وی در سامرا تحت‌نظر حکومت عباسی است. بخش عمده‌ای از روایات امام حسن عسکری شامل پاسخ به پرسش‌ها است که این شیوۀ ارتباطی، با عنوان سازمان وکالت و شیوۀ مکاتبه شناخته می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/448976/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C محدثی، «فرهنگ جامع سخنان امام حسن عسکری(ع): نگاهی به ترجمه موسوعه کلمات الامام الحسن العسکری»، ۱۳۸۳ش، ص۹۶.]</ref>

براساس گزارش‌های تاریخی و روایی امام حسن عسکری، در زندگی خود، مؤلفه‌هایی مانند تنظیم روابط درونی جامعه، توجه به کار تشکیلاتی و شبکه‌سازی نظام وکالت،<ref>[https://nehzat.ir/news/8582/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D9%88%D9%87-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «امام حسن عسکری(ع) الگو و اسوه جوانان است»، وب‌سایت سازمان تبلیغات اسلامی.]</ref> تأکید بر عقلانیت، اهمیت مشورت، مدیریت گفتار، صبر، مسئولیت‌پذیری و مدیریت زمان را مطرح کرده‌اند که با اقتضائات زندگی مدرن به خصوص جوانان<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=43916 «سیره امام حسن عسکری(ع)؛ الگوی جوانان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref> همخوانی دارد.<ref>[https://www.razavi.news/fa/note/125621/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2/ «امام حسن عسکری(ع) و درس‌های زندگی برای جهان امروز»، وب‌سایت خبر رضوی.]</ref>

# '''ارتباط با خدا:''' یاد خدا، مرگ و آخرت، تقوا،<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/97453/%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%88-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 ویسی، «برداشت‌های مدیریتی از سیره و گفتار امام حسن عسکری علیه‌السلام»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> باور به فرج و انتظار ظهور،<ref>[https://www.shabestan.news/news/1836083/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%DB%8C شیدایی، «سیری در زندگانی امام حسن عسکری(ع)، از کرامات تا فعالیت‌های تبلیغی»، وب‌سایت خبرگزاری شبستان.]</ref> نگاه مثبت به بلایا و یافتن نعمت‌های پنهان در مشکلات، رعایت حقوق دیگران برای کسب روزی حلال.

# '''ارتباط با خانواده:''' تواضع و فروتنی در برابر خانواده.

# '''ارتباط با جامعه:''' بردباری، بخشش و پارسایی، پرهیز از نفاق، خشم، تملق، کینه‌توزی، جدال و بحث‌های بی‌فایده در زندگی، صبر در برابر ناسزاگویی و بدرفتاری دیگران، سود رساندن به دیگران در چارچوب حلال و حرام الهی، استواری بر دین و ولایت، حفظ آبروی خود و دیگران و ایجاد وحدت و یکپارچگی با مسلمانان در هنگام غم و شادی آنان<ref>[https://www.asrehamoon.ir/report/142667/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%B8%DB%8C%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C «امام حسن عسکری(ع)؛ نماد بی‌نظیر وحدت و اخوت/سیره عملی امام یازدهم بهترین الگو در تنگناهای زندگی است»، وب‌سایت عصر هامون.]</ref> این برتری‌ها مورد تأیید دوست و دشمن قرار گرفته است.<ref>صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۴۰.</ref>

در منابع روایی و تاریخی شیعه، کرامات متعددی از امام حسن عسکری نقل شده است که شامل آگاهی از اندیشه‌های درونی، پیش‌بینی مرگ کنیز، تأثیر بر زندانبانان، اجابت دعای طول عمر برای معتمد،<ref>[https://shiastudies.com/fa/%D8%B5%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%D9%89-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7/ «صفات و كرامات امام حسن عسكرى(ع)»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی.]</ref> معجزه سخن گفتن با گرگ، جوشیدن چشمه شیر و عسل، معجزه بارش باران، آوردن ماهی از عمق دریا، نداشتن سایه،<ref>[https://ai14q.ir/imam_askari_kharegoaladat.html «پنج کار خارق العاده و معجزه از امام حسن عسکري(ع)»، وب‌سایت سربازان اسلام.]</ref> آزادی از زندان در وقت معین، تأمین مالی بدون درخواست، آگاهی از روزه‌خواری پنهانی،<ref>[https://fa.al-shia.org/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8/#:~:text=%C2%AB%D9%85%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%86%D9%88%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D8%AA%DB%8C%20%D9%84%D8%A7%20%DB%8C%D8%BA%D9%81%D8%B1,%DA%A9%D9%87%20%D9%87%D9%85%D9%87%20%DA%86%DB%8C%D8%B2%20%D8%AE%D9%88%D8%AF%20%D8%B1%D8%A7 «کرامات امام حسن عسکری علیه‌السلام از زبان ابوهاشم»، وب‌سایت الشیعه.]</ref> هدایت ناصبی با نوشته بدون مرکب، نجات مسلمانان از تردید در برابر مسیحیان (معجزه استخوان پیامبر)، برآوردن حاجت مالی علی بن ابراهیم، تأثیر یک روزه بر دشمن سرسخت،<ref>[https://www.tebyan.net/news/389147/%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%B1 «برخی از کرامات امام حسن عسگری علیه‌السلام از منابع معتبر»، وب‌سایت تبیان.]</ref> شفای چشم نابینا، خبر از آینده و سفر به گرگان، دعای فرزنددار شدن و نجات از چاه آب در کودکی<ref>[https://www.valiasr-aj.com/persian/shownews.php?idnews=12281 «نگاهی به برخی از معجزات امام حسن عسکري عليه‌السلام در منابع اماميه»، وب‌سایت مؤسسه تحقيقاتي حضرت ولي‌عصر(عج).]</ref> است.

پس از شهادت حسن بن علی بن محمد، طی مراسم باشکوهی، بازارها تعطیل شد و بنی‌هاشم، سران سپاه و رجال سیاسی، نویسندگان و معتمدان و مردم شهر سامرا، جنازه او را تشییع کردند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۵۶.</ref>

محل دفن امام هادی و عسکری که به حرم عسکریین شهرت دارد<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/173276/%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE حسینی، «حرم عسکریین در بستر تاریخ»، ۱۳۸۵ش، ص۱۹-۱۵.]</ref> که در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ش در عملیات‌های تروریستی گروه‌های تکفیری بر اثر انفجار، تخریب شد.<ref>خامه‌یار، تخریب زیارتگاه‎ های اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۰-۲۹.</ref> ستاد بازسازی عتبات عالیات در ایران طی سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۶ش گنبد، ضریح و حرم را بازسازی کرد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401050100615/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF نامجو، «مقاوم‌سازی حرم سامرا به ایرانی‌ها سپرده شد»، وب‌سایت ایسنا.]</ref> ساخت ضریح جدید، زیر نظر سیّدجواد شهرستانی نماینده سید علی سیستانی یکی از مراجع تقلید شیعه، طراحی آن زیرنظر سیّدمهدی علمدار، طراحی چوب و سازه‌های آن با هماهنگی سیّدمهدی دیدار و خطاطی ضریح توسط سیّدمحمد حسینی موحد استاد خوشنویسی در ایران انجام شد.<ref>[https://farsnews.ir/Culture/1354912860000081500/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%B6%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1?lang=fa «آخرین وضعیت پروژه ساخت ضریح حرم امامین عسکریین(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری فارس.]</ref>

در منابع روایی و زیارتی، برای امام حسن عسکری زیارتنامه‌ای نقل شده است. زیارت قبور ائمه در منابع شیعه و در برخی منابع اهل‌سنت، به‌عنوان عملی مستحب، وسیله‌ای برای تقرب به خداوند و دارای فضیلت و پاداش اخروی گزارش شده است.<ref>[https://qom.shafaqna.com/FA/189392#:~:text=%D8%B4%DA%A9%D9%89%20%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%20%DA%A9%D9%87%20%D9%81%D8%B6%DB%8C%D9%84%D8%AA%20%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA,)%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%C2%BB. «فضیلت و آداب زیارت امام حسن عسکری(ع) در روایات»،‌وب‌سایت شفقنا.] </ref> برخی از عالمان روز پنج‌شنبه را متعلق به امام حسن عسکری دانسته و معتقد است در تعقیب نماز صبح برای در امان ماندن از شیطان و نفس اماره به او توسل و در قبولی عبادات ناقص، به آن امام شفاعت برید.<ref>خمینی، روح‌الله، آداب الصلاه، ص۳۷۹.</ref>

همچنین برای توسل به او حرزی نقل شده است.<ref>[https://erfan.ir/mafatih507/%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C(%D8%B9)-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%81%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86 «حرز امام حسن عسکری(ع)»، وب‌سایت عرفان.]</ref> نماز توسل به امام حسن عسکری نیز چهار رکعت است که در دو رکعت اول بعد از حمد، پانزده مرتبه سوره زلزال و در دو رکعت دوم، بعد از حمد پانزده مرتبه سوره توحید خوانده شود و در پایان دعایی دارد که برای برآورده شدن حاجات و ازدواج معتبر توصیف شده است.<ref>[https://qom.shafaqna.com/FA/189392#:~:text=%D8%B4%DA%A9%D9%89%20%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%20%DA%A9%D9%87%20%D9%81%D8%B6%DB%8C%D9%84%D8%AA%20%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA,)%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%C2%BB. «فضیلت و آداب زیارت امام حسن عسکری(ع) در روایات»،‌وب‌سایت شفقنا.] </ref>

دانشنامه امام حسن عسکری نیز در فضای مجازی در سال ۱۴۰۴ش منتشر شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404060905670/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «دانشنامه امام حسن عسکری(ع) در فضای مجازی منتشر شد»، وب‌سایت ایسنا.]</ref>