جز حمید فاضل صفحهٔ چهارشنبه سوری را به چهارشنبهسوری منتقل کرد |
اصلاح عنوان مدخل |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:چهارشنبه سوری (1).jpg|جایگزین=چهارشنبه سوری بوشهر|بندانگشتی|برپایی آتش | [[پرونده:چهارشنبه سوری (1).jpg|جایگزین=چهارشنبه سوری بوشهر|بندانگشتی|برپایی آتش چهارشنبهسوری در یک ساحل شهر بوشهر]] | ||
'''{{درشت| | '''{{درشت|چهارشنبهسوری}}؛''' جشنی کهن در شبِ آخرین چهارشنبه سال شمسی که با افروختن آتش و پریدن از روی آن همراه است. | ||
آیین | آیین چهارشنبهسوری (چهارشنبهسوری) از [[جشن]]های دیرینهٔ [[بهار|بهاری]] است که در [[ایران]] فرهنگی برای استقبال از [[نوروز]] برپا میشد. ایرانیان برای دفع شر و بلا و نیز برآورده شدن آرزوهایشان، در هر کوی و برزن آتشی برافروخته و از روی آن میپریدند و ترانههایی را زمزمه میکردند. این جشن همچنان جایگاه ویژهای نزد ایرانیان دارد و در غروب آخرین سهشنبه سال با روشنکردن آتش برگزار میشود، اما در سالهای اخیر گرفتار کژکارکردهایی شده که این مراسم را با حوادث ناگواری همراه کرده است. | ||
==واژهشناسی | ==واژهشناسی چهارشنبهسوری== | ||
«سوری» در ترکیب | «سوری» در ترکیب «چهارشنبهسوری» را برخی بهمعنای جشن و سرور گرفته و چهارشنبهسوری را چهارشنبهٔ عیش و عشرت معنا کردهاند<ref>[http://ensani.ir/fa/article/156129/چهارشنبه-سوری نفیسی، «چهارشنبه سوری»، مجله مهر، 1313ش، ص842].</ref> و بعضی، آن را چیزی دانستهاند که به رنگ سرخ باشد چنانکه گل سوری به گل سرخ گفته میشود.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/سوری-3 عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه سوری].</ref> برخی چهار در چهارشنبه را اشاره به چهار فصل سال و نیز برپایی آتش را نشان استقبال از گرم شدن زمین میدانند که رسیدن فصل کار و انرژی و حرکت را مژده میدهد.<ref>[https://amordadnews.com/2803/ بهار، از اسطوره تا تاریخ، به نقل از: قدردان، «جشن چهارشنبهسوری و پیوند آن با زرتشتیان»، امرداد نیوز، تاریخ درج 23 اسفند 1395ش.]</ref> برخی نیز آن را برگرفته از واژه «سوخرَ» در [[اوستا|أوِستا]] میدانند که به معنای سرخ است.<ref>[https://amordadnews.com/2803/ قدردان، «جشن چهارشنبهسوری و پیوند آن با زرتشتیان»، سایت امرداد نیوز، تاریخ درج 23 اسفند 1395ش.]</ref> در [[کردستان]] به آن «کله جوارشَمّه»، در طالقان، [[قزوین]]، [[گیلان]] و [[مازندران]] به آن «کوله چهارشنبه» در برخی نقاط [[اصفهان]] «چهارشنبه سرخی» و در منطقه [[ایل بختیاری|بختیاری]] «چارشمَّه سیرون» میگویند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> | ||
==پیشینه | ==پیشینه == | ||
جشن چهارشنبه (یا چهارشنبه) سوری از جشنهای ملی و باستانی ایرانیان است. برخی از پژوهشگران آن را بازمانده جشن فروردگان میدانند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> در اوستا چنین آمده است که زردشتیان هر ساله در ۵ روز پیش از پایان سال و ۵ روز پس از آن، میزبان فَروَهَرهای<ref group="یادداشت">نیروی معنوی درونی در انسان که طبق اعتقاد زردشتیان، فروهر هر انسان پس از مرگ از بدنش جدا شده و به جهان معنوی بازمیگردد. اینان فروهر را پدیدهای جدا از روح و روان انسان میدانند.</ref> نیاکاناند، به همین دلیل بر بام خانههایشان آتش میافرزوند تا آنها را به سوی [[خانه]] خود راهنمایی کنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> گفته شده است در زمان [[ساسانیان]] این آتشافروزی همزمان با آفرینش انسان (گاهنبار همسپتمدم) که به اعتقاد آنان در ۲۶ اسفندماه بوده برگزار میشده است. | جشن چهارشنبه (یا چهارشنبه) سوری از جشنهای ملی و باستانی ایرانیان است. برخی از پژوهشگران آن را بازمانده جشن فروردگان میدانند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> در اوستا چنین آمده است که زردشتیان هر ساله در ۵ روز پیش از پایان سال و ۵ روز پس از آن، میزبان فَروَهَرهای<ref group="یادداشت">نیروی معنوی درونی در انسان که طبق اعتقاد زردشتیان، فروهر هر انسان پس از مرگ از بدنش جدا شده و به جهان معنوی بازمیگردد. اینان فروهر را پدیدهای جدا از روح و روان انسان میدانند.</ref> نیاکاناند، به همین دلیل بر بام خانههایشان آتش میافرزوند تا آنها را به سوی [[خانه]] خود راهنمایی کنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> گفته شده است در زمان [[ساسانیان]] این آتشافروزی همزمان با آفرینش انسان (گاهنبار همسپتمدم) که به اعتقاد آنان در ۲۶ اسفندماه بوده برگزار میشده است. | ||
جشن سوری ارتباط و تقارنی با چهارشنبه ندارد چرا که ایرانیان هفته (شنبه تا جمعه) نداشته و ۱۲ ماه سالشان ۳۰ روز بوده است و گفته شده گروهی پس از ورود [[اسلام]] به [[ایران]]، مراسم آتشافروزی را به شب آخرین چهارشنبه سال انداختند تا از عقیده اعراب که روز چهارشنبه را شوم میدانستند، دوری جسته باشند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> | جشن سوری ارتباط و تقارنی با چهارشنبه ندارد چرا که ایرانیان هفته (شنبه تا جمعه) نداشته و ۱۲ ماه سالشان ۳۰ روز بوده است و گفته شده گروهی پس از ورود [[اسلام]] به [[ایران]]، مراسم آتشافروزی را به شب آخرین چهارشنبه سال انداختند تا از عقیده اعراب که روز چهارشنبه را شوم میدانستند، دوری جسته باشند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> | ||
در برخی از شهرهای ایران همچون [[بیرجند]]، [[کرمان]] و [[نهاوند]]، | در برخی از شهرهای ایران همچون [[بیرجند]]، [[کرمان]] و [[نهاوند]]، چهارشنبهسوری در آخرین چهارشنبه [[ماه صفر]] برگزار میشود. در گذر زمان باورهای خرافی به این جشن اضافه گردیده است از جمله رقص و پایکوبی، پریدن از روی آتش و ترقهبازی که ارتباطی با اصل مراسم چهارشنبهسوری ندارد. | ||
==آداب و رسوم | ==آداب و رسوم == | ||
[[پرونده:چهارشنبه سوری (2).jpg|جایگزین=کوزه اندازی|بندانگشتی|کوزههای شکسته در آیین کوزهاندازی]] | [[پرونده:چهارشنبه سوری (2).jpg|جایگزین=کوزه اندازی|بندانگشتی|کوزههای شکسته در آیین کوزهاندازی]] | ||
چهارشنبهسوری در مناطق مختلف [[ایران]]، با مراسم و آیینهای مختلفی همراه بوده است که گرچه با مبنا و منشأ چهارشنبهسوری ارتباطی ندارد اما این جشن بهانه و زمینهای برای برگزاری این آیینها است و غالباً با محور همدلی، مشکلگشایی، [[دید و بازدید]]، [[تفریح]] و خوشگذرانی و برخی نیز بر اساس خرافه ایجاد شده است. | |||
کوزهاندازی، فالبلونی، [[قاشقزنی]]، فالگوش ایستادن، [[شالاندازی]]، آتشبازی، [[آجیل مشکلگشا]]، کندر و خوشبو، از مشهورترین مراسمهایی است که در گذشته و شهرهای مختلف انجام میشده و برخی از این آیینها در حال حاضر نیز انجام میشود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/چارشنبه+سوری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چهارشنبه سوری.]</ref> | کوزهاندازی، فالبلونی، [[قاشقزنی]]، فالگوش ایستادن، [[شالاندازی]]، آتشبازی، [[آجیل مشکلگشا]]، کندر و خوشبو، از مشهورترین مراسمهایی است که در گذشته و شهرهای مختلف انجام میشده و برخی از این آیینها در حال حاضر نیز انجام میشود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/چارشنبه+سوری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چهارشنبه سوری.]</ref> | ||
اما امروزه به غلط | اما امروزه به غلط چهارشنبهسوری همراه با پریدن از روی آتش و آتشبازیهای بسیار خطرناک با انواع مواد محترقه و انفجاری بهصورت ترقه و فشفشه شناخته میشود که هر ساله تعدادی از هموطنان را دچار سوانحی چون مرگ، قطع عضو، سوختگی، کوری و غیره میکند. این آتشبازیهای انفجاری در سال ۱۳۹۹، نزدیک به ۱۹۰۰ مصدوم در پی داشته که شامل ۱۳۱ نفر قطع عضو، ۵۲۷ آسیب چشمی، ۵۴۶ سوختگی شدید و ۹ نفر فوتی بوده و از این تعداد، ۳۰ درصد از مصدومین عابران پیاده و نیروهای امدادی بودهاند.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/7699275/چهارشنبه-سوری-۹۹-آخرین-آمار-مصدومان «چهارشنبه سوری 99؛ آخرین آمار مصدومان»، سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج 26 اسفند 1399ش.]</ref> | ||
==منتقدین | ==منتقدین چهارشنبهسوری== | ||
[[پرونده:چهارشنبه سوری (4).jpg|جایگزین=سوختگی چهارشنبه سوری|بندانگشتی|فرد دچار سوختگی | [[پرونده:چهارشنبه سوری (4).jpg|جایگزین=سوختگی چهارشنبه سوری|بندانگشتی|فرد دچار سوختگی چهارشنبهسوری ۱۳۹۷ش]] | ||
علاوه بر اینکه بسیاری از مراسم و آیینهایی که در بین مردم به | علاوه بر اینکه بسیاری از مراسم و آیینهایی که در بین مردم به چهارشنبهسوری ربط داده میشود دارای منشأ عقلایی نبوده و در گذر زمان ایجاد شده است، برخی اندیشمندان نیز با مبانی عقلی و اسلامی انتقاداتی بر چهارشنبهسوری وارد دانستهاند. | ||
[[شهید مطهری]]، با اشاره به سنت [[قرآن]] که فقط عقلگرایی و منطقگرایی را تأیید میکند، هر امر و سنت قدیمی را فقط به دلیل آنکه گذشتگان انجام میدادهاند، یا نیاکان ما این چنین بودهاند پس ما باید راه نیاکان را ادامه بدهیم، صحیح ندانسته و محکوم میکند. او | [[شهید مطهری]]، با اشاره به سنت [[قرآن]] که فقط عقلگرایی و منطقگرایی را تأیید میکند، هر امر و سنت قدیمی را فقط به دلیل آنکه گذشتگان انجام میدادهاند، یا نیاکان ما این چنین بودهاند پس ما باید راه نیاکان را ادامه بدهیم، صحیح ندانسته و محکوم میکند. او چهارشنبهسوری و بهپا کردن آتش و پریدن از روی آن را به استناد آیه ۱۷۰ سوره بقره و آیاتی که بر تفکر تأکید میکند، مصداق بیخردی و حماقت میداند.<ref>[http://pajoohe.ir/سنت-جاهلی-چهارشنبه-سوری__a-64862.aspx «سنت جاهلی چهارشنبه سوری»، بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی پژوهه، تاریخ درج: 18 آبان 1397ش.]</ref> | ||
حسن رحیمپور ازغدی، معتقد است پریدن از روی آتش در [[ایران]] قبل از [[اسلام]]، توهین به آتش بوده و آتشی که آنان برمیافروختند در بالای بامها و اماکن مقدسشان یک جشن عبادی، دینی و معنوی بوده است که ارواح مردگان به خانههایشان برگردند. او توجه به مرگ، [[معنویت]]، فرشتگان و دعای ایرانیان باستان در کنار آتش را کاملاً متفاوت از رسم | حسن رحیمپور ازغدی، معتقد است پریدن از روی آتش در [[ایران]] قبل از [[اسلام]]، توهین به آتش بوده و آتشی که آنان برمیافروختند در بالای بامها و اماکن مقدسشان یک جشن عبادی، دینی و معنوی بوده است که ارواح مردگان به خانههایشان برگردند. او توجه به مرگ، [[معنویت]]، فرشتگان و دعای ایرانیان باستان در کنار آتش را کاملاً متفاوت از رسم چهارشنبهسوری دانسته است که در زمان حکومت پهلوی مطرح شد.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/6871558 معنای-چهارشنبه-سوری-در-ایران-باستان-از-زبان-رحیم-پور-ازغدی-فیلم]</ref> | ||
==احکام | ==احکام چهارشنبهسوری== | ||
[[آیتالله خامنهای]]، | [[آیتالله خامنهای]]، چهارشنبهسوری را فاقد مبنای شرعی دانسته که اگر برگزاری آن موجب ضرر، فساد و ترویج اعتقادات باطل شود، جایز نیست و جبران حقالناس و ضرری که به دیگران وارد میشود، لازم است.<ref>[https://www.leader.ir/fa/content/20753/www.leader.ir احکام چهارشنبه سوری، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج: 19 اسفند 1396ش.]</ref> | ||
==یادداشت== | ==یادداشت== | ||
