امام علی النقی: تفاوت میان نسخه‌ها

علی بن‌ محمد بن‌ موسی(۲۱۲–۲۵۴ق)، دهمین امام [[شیعیان دوازده امامی]]، ملقب به هادی، نقی و  ابوالحسن الثالث، در [[مدینه]] به دنیا آمد. در هشت‌سالگی پس از [[شهادت]] پدرش، [[امامت]] شیعیان را بر عهده گرفت. دوران ۳۴ساله امامت او همزمان با حکومت خلفای عباسی از معتصم تا مُعْتَز بود و بیشتر آن از سال ۲۳۳ق به‌بعد در سامرا و تحت نظارت و حصر خلفای عباسی، به‌ویژه متوکل، سپری شد. در این دوره، وی با ایجاد و گسترش [[سازمان وکالت]]، شبکه‌ای منسجم از نمایندگان در سراسر جهان اسلام تشکیل داد تا از این طریق ارتباط خود با پیروان را حفظ کرده، [[وجوهات شرعی]] را جمع‌آوری و بر آموزش‌های دینی نظارت کند. علاوه بر میراث حدیثی و فقهی، [[دعا|دعاها]] و [[زیارت‌نامه‌|زیارت‌نامه‌های]] مهمی همچون [[زیارت جامعه کبیره]] که مشروح‌ترین بیان جایگاه ائمه است و [[زیارت غدیریه]] از او به یادگار مانده که بیان‌گر عمق معارف شیعی در عصر [[تقیه]] و فشار سیاسی است. به‌گزارش منابع تاریخی، وی در [[سامرا]] و به دستور خلیفه عباسی مُعْتَز مسموم شده و به شهادت رسید و در خانه مسکونی خود به خاک سپرده شد. این مزار که به‌سبب دفن فرزندش [[امام حسن عسکری]] نیز، حرم عسکریین نامیده می‌شود، از [[زیارتگاه‌|زیارتگاه‌های]] مهم شیعیان است و پس از تخریب در حملات تروریستی دهه ۱۳۸۰ش، بازسازی گسترده‌ای را طی کرد.

علی بن‌ محمد در ۱۵ [[ذی‌الحجه]] سال ۲۱۲ق در منطقه‌ای به نام صَریا در اطراف مدینه به دنیا آمد.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref> همچنین، تاریخ‌های متفاوتی مانند ۲ یا ۵ رجب سال ۲۱۲ق،<ref>مسعودی، اثبات‌الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۸.</ref> ۲۷ ذی‌الحجه یا اوایل [[ماه رجب]] سال ۲۱۴ق<ref>حسینی، تاریخ اهل‌البیت، ۱۴۱۰ق، ص۷۶؛ بغدادی، تاریخ بغداد، بی‌تا، ج۲، ص۵۷.</ref> برای تولد او بیان شده ‌است. پدرش [[محمد بن‌علی|محمد بن‌ علی]] ملقب به [[مام جواد|امام جواد]] است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref> مادرش، زنی به نام سَمانه یا سوسَن، از اهالی مغرب بوده است.<ref>مولوی‌نیا، تاریخ چهارده معصوم، ۱۳۸۵ش، ص۴۳۲.</ref> نقش [[انگشتر|انگشتری]] علی بن محمد که بر دست داشت، در برخی منابع «الله ربّی و هو عصمتی من خلقه» نقل شده ‌است.<ref>جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، ۱۳۶۸ش، ج۲، ص۱۴۰.</ref>

علی‌ نقی در دوران کودکی و همزمان با [[سفر حج]] پدرش، به مدینه آمد و تا سال ۲۳۳ق در آن شهر سکونت داشت.<ref>مسعودی، اثبات‌الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۸.</ref> وی در سال ۲۳۳ق به دستور متوکل عباسی به سامرا آمد و در محله‌ای نظامی به نام عسکر تا هنگام شهادت به مدت ۲۱ سال، تحت نظارت مستقیم خلافت عباسی قرار گرفت.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ مسعودی، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۹۳.</ref>

علی بن‌ محمد از نوادگان [[حضرت محمد]]، با هفت واسطه از نسل [[علی بن‌ابی‌طالب]] و از قبیله بنی‌هاشم، یکی از طایفه‌های قبیله قریش بود. نام وی، علی<ref>شافعی، مطالب السئول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۷.</ref> و کنیه‌‌اش ابوالحسن ثالث است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹.</ref> مشهورترین القاب او، هادی و نَقی است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۳۶.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله مرتضی، عالم، فقیه، امین، نجیب، ناصح، فتاح، خالص و طَیّب،<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref> راشد، سدید، صاحِبُ الْعَسکَر، صادق، ماضی، وفی<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۵-۳۴ و ۴۱.</ref> برای او ذکر شده که میان شیعیان و [[اهل‌سنت]] شهرت دارد.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D9%84%D9%82%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C(%D8%B9) «فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام هادی(ع)»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref> به دلیل سکونت وی در منطقه‌ای به‌ نام عسکر در شهر سامرا، محل استقرار نظامیان حکومت عباسی، به عسکری نیز معروف شد.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵؛ ابن‌جوزی، تذکره ‌الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۹۲.</ref>

نام همسر امام هادی در منابع با عنوان‌هایی چون حُدَیث، سُوسَن<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref>، عَسفان و سَلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱-۱۱۰.</ref> [[محمد تقی مجلسی]] در [[بحارالانوار]] نام سلیل را برای همسر وی ستوده و او را عارف و صالح معرفی کرده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref> علی‌ نقی، دارای چهار پسر به نام‌های حسن، محمد، حسین و جعفر و نیز دست‌کم یک دختر به نام فاطمه بود که با لقب‌های عایشه، عِلِّیّه یا عَلیِّه یا دَلاله در متون مختلف ذکر شده‌ است.<ref>ابن‌حجر هیثمی، الصواعق المحرقه، مکتبه القاهره، بی‌تا، ص۲۰۷.</ref>

امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت‌ سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت وی در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> بر اساس برخی نصوص و روایات که از طریق راویانی همچون اسماعیل بن‌مهران، محمد بن‌اسماعیل و ابوجعفر اشعری نقل شده، علی نقی به‌عنوان جانشین پدرش شناخته شد.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹-۳۷۵.</ref> سن کم وی، برخلاف پدرش، باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران [[موسی مبرقع]] معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرق‌الشیعه، بی‌تا، ص۹۲-۹۱.</ref> دوره امامت وی با خلفای عباسی متعددی هم‌زمان بود.<ref>طبرسی، اعلام‌الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref>

|سخت‌گیرترین دوره برای علی‌ نقی بوده است. متوکل دشمنی آشکار با شیعیان و [[اهل‌بیت]] داشت و علی نقی را در سال ۲۳۳ق به اجبار به سامرا آورد و تحت نظارت و حصر خانگی قرار داد.

|ذی‌الحجه ۲۴۷ تا [[ربیع‌الثانی]] ۲۴۸ق

|سیاست ملایم‌تری در پیش گرفت و محدودیت‌های علی نقی را کاهش داد.

در اندیشه سیاسی منسوب به علی نقی، سیاست و دیانت مفاهیمی به‌هم‌پیوسته تلقی می‌شوند.<ref>[https://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_id=735&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1 محمدی و سپهری، «شیعه امامیه و جریان‌های سیاسی فکری جامعه اسلامی از روزگار امام جواد(ع) تا غیبت صغری(221 - 256)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۴۹.]</ref> برخی محققان معاصر بر این باورند که رجوع به این منظومه فکری و متونی چون ''زیارت جامعه کبیره'' می‌تواند چارچوبی برای مواجهه با جریان‌های فکری مسلط و حفظ [[هویت اسلامی]] فراهم آورد.<ref>[https://tab.journals.miu.ac.ir/article_8882.html مطهری و بختیاری، «تحلیل تاریخی تعالیم امام هادی(ع) براساس نظریه پخش با تأکید بر زیارت غدیریه و زیارت جامعه کبیره»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۱-۱۰۸.]</ref> اندیشه سیاسی امام علی نقی در سه محور اصلی بررسی شده است.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۷.</ref>

# '''اصل حکومت و نگاه به دنیا و قدرت:''' در نگاه منسوب به این شخصیت، حکومت ابزاری برای تحقق [[عدالت]] و احقاق حق است و نه هدفی برای تأمین منافع فردی یا گروهی. در متونی مانند زیارت جامعه کبیره، بر [[مشروعیت]] [[ولایت]] مبتنی بر آگاهی به [[سیاست الهی]] تأکید شده و اعتقاد بر این است که اعتبار [[حکومت]] در گرو ترجیح آخرت بر دنیا و پایبندی به ارزش‌های الهی است.

# '''ویژگی‌های نخبگان و کنشگران سیاسی:''' از این منظر، حاکمان و [[نخبگان سیاسی]] باید به [[تقوا]]، صداقت در گفتار و رفتار، بردباری، رعایت [[شایسته‌سالاری]] و پذیرش نصیحت پایبند باشند. این ویژگی‌ها عوامل پیشگیری از [[خودکامگی]] و تضمین سلامت نظام سیاسی هستند.

# '''جایگاه مردم و وظایف آنان در قبال حکومت:''' در این اندیشه، [[مردم]] موظف به اطاعت آگاهانه از حاکمانی هستند که در مسیر حق حرکت می‌کنند، اما این اطاعت نباید به تبعیت کورکورانه بینجامد. نصیحت، خیرخواهی و نظارت اخلاقی بر عملکرد حاکمان، بخشی از مسئولیت اجتماعی مردم در قبال حکومت تلقی می‌شود.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸-۱۷۷.</ref>

نقش سیاسی علی بن محمد در دوران مرجعیتش، عمدتاً در حفظ هویت، انسجام و هدایت [[جامعه شیعه]] در شرایط فشار و نظارت سیاسی نمود یافت. وی با اتخاذ رویکردی غیرتقابلی و حساب‌شده، ضمن پرهیز از درگیری مستقیم با حکومت، به تداوم رهبری دینی و اجتماعی شیعیان پرداخت.<ref>[https://journals.ihu.ac.ir/article_201001.html رجبی دوانی و عباس‌زاده، «مؤلفه‌ها و شاخص‌های حفاظتی و اطلاعاتی با الگوگیری ازسیره امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۳ش، ص۲۵-۱.]</ref>

از مهم‌ترین اقدامات سیاسی این دوره، ایجاد و گسترش سازمان وکالت بود؛ شبکه‌ای منظم از نمایندگان مورد اعتماد که در مناطق مختلف جهان اسلام فعالیت می‌کردند و وظایفی چون جمع‌آوری وجوه شرعی، انتقال پیام‌ها و پاسخ‌گویی به سوالات فقهی و اعتقادی شیعیان را بر عهده داشتند.<ref>[https://kms.dte.ir/article/410086541-2371/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C1-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 اکبری مقدم، «ساختار سازمان وکالت در عصر امام هادی علیه‌السلام و کارکردهای آن»، ۱۳۹۳ش، ص۶۹-۶۸.]</ref> از سمت امام، در تعامل با دستگاه [[خلافت]]، به‌ویژه در دوران متوکل، سیاست تقیه به‌منظور جلوگیری از سرکوب گسترده دنبال شد، اما در عین حال، در مواجهه‌های رسمی، به‌گونه‌ای غیرمستقیم مشروعیت اخلاقی و دینی حاکمیت را به چالش می‌کشید. این شیوه به حفظ امنیت نسبی جامعه پیروان و استمرار نقش رهبری در عرصه دینی و اجتماعی کمک کرد.<ref>[https://journals.miu.ac.ir/article_1959.html سامانی، «بررسی تطبیقی رفتار خلفای عباسی با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۶۲.]</ref>

در این دوره، چندین جریان فکری و کلامی همانند [[فطحیه]]، [[واقفیه]]، [[زیدیه]]، [[غلات]]، [[مفوضه]]، [[جبریه]]، [[صوفیه]]، [[مجسمیه]]، [[اشاعره]] و [[معتزله]]، فضای فکری جامعه را با چالش‌های عقیدتی مواجه کرده بودند.<ref>شیخوند، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۷۵.</ref>  

# تبیین جایگاه امامت و ولایت و ویژگی‌های امام در [[جامعه اسلامی]]. هدف افزایش آگاهی و بصیرت جامعه برای پرهیز از پیروی فرقه‌های انحرافی و معرفی جانشینان حتی در [[عصر غیبت]] بوده است.

بررسی محتوای نامه‌های باقی‌مانده از این دوره، در مناطق مرکزی [[ایران]] مانند [[قم]]، [[ری]]، [[کاشان]] و [[قزوین]] نشان می‌دهد که مسائل فقهی، مهمترین و پرتکرارترین محور گفت‌وگو در این نواحی بوده است. از میان ۱۸ نامه بررسی‌شده از این مناطق، ۱۵ نامه (بیش از ۸۳٪) به پرسش‌ها و موضوعات فقهی اختصاص داشته و تنها ۳ نامه (بیش از ۱۶.۷٪) به مباحث کلامی پرداخته‌اند.<ref>[https://skh.journals.miu.ac.ir/article_1966.html حسینیان مقدم و جعفری‌پور، «مکاتبات ساکنان ایران با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۰.]</ref>  

بر اساس گزارش منابع تاریخی تعداد شاگردان، راویان و وکلای علی‌ بن‌ محمد بن‌ موسی بین ۱۷۹ تا ۳۹۵ نفر ذکر شده است.<ref>طوسی، رجال‌الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۴۰۹؛ اصغری‌نژاد، «گزارشی از موسوعه امام هادی»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰.</ref> جمعی از این افراد، از اصحاب [[امام رضا]] تا امام هادی، هستند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۹۱.</ref>

بر اساس گزارش ''رجال طوسی''، ۶۵ نفر از شاگردان امام هادی ایرانی‌تبار بوده‌اند، اما در منابع رجالی، شمار این افراد به بیش از ۸۰ نفر رسیده ست. از میان آنان، ۴۳ نفر در حوزه حدیث و ۲۱ نفر در حوزه کلام فعالیت چشمگیری داشته و برخی با تألیف آثار و مشارکت در مناظرات کلامی، نقش مؤثری در انتقال و تبیین آموزه‌های این دوره، ایفا کرده‌اند.<ref>[https://sid.ir/paper/850787/fa منتظرالقائم و همکاران، «نقش اصحاب ایرانی امام هادی(ع) در گسترش معارف شیعی با تکیه بر علم کلام»، ۱۳۹۲ش، ص۹۱.]</ref> همچنین با توجه به پسوندهای جغرافیایی در نام برخی از اصحاب، محل سکونت آنان در شهرهایی چون قم، ری، [[همدان]]، [[اهواز]]، [[نیشابور]]، [[مرو]]، کاشان، [[گرگان]]، [[اصفهان]] و قزوین گزارش شده است.<ref>جعفریان، حیات فکری -سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۵۳۳-۵۳۰.</ref>

== آثار علمی علی بن محمد ==

# '''احادیث و روایات:''' در منابع روایی شیعه، شمار احادیث منقول از این دوره در مقایسه با برخی دوره‌های دیگر کمتر است که این امر عمدتاً به اقامت اجباری در سامرا و محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی حکومت عباسی نسبت داده می‌شود.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص‌۱۰.</ref> مجموع روایات منسوب به امام هادی حدود ۴۳۰ روایت گزارش شده است که از این میان، نزدیک به ۷۰ روایت ماهیت تفسیری دارد. روایات تفسیری امام هادی به دو دسته تقسیم شده است: نخست، مباحث مرتبط با [[علوم اسلامی]]، شامل موضوعات اعتقادی ([[توحید]]، [[عدل]]، [[نبوت]]، [[امامت]] و [[معاد]])، اخلاقی (فردی و اجتماعی) و فقهی ([[عبادت|عبادات]]، عقود و معاملات، حدود و قضا)؛ و دوم، موضوعات مربوط به حوزه‌های طبیعی و انسانی، از جمله مباحث تاریخی مانند قصص پیامبران اولوالعزم و غیر اولوالعزم، اولیای الهی و صالحان.<ref>[https://hadith.maaref.ac.ir/article-1-4-fa.html مؤدب و پورعابدین، «گونه‌شناسی روایات تفسیری امام هادی علیه‌السّلام با تاکید بر تحلیل روایت احترام اهل کتاب»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۱ و ۱۲۵.]</ref>

# '''زیارت جامعه کبیره:''' زیارت جامعه کبیره از معتبرترین زیارات شیعه به‌شمار می‌رود و در نگاه بسیاری از پژوهشگران، مجموعه‌ای جامع از معارف امام‌شناسی را در بر دارد. این زیارت از سوی امام هادی به موسی بن‌عبدالله تعلیم داده شده است.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۵۱.</ref> شماری از عالمان و فقیهان شیعه، از جمله [[عبدالله جوادی آملی]]، [[مرتضی انصاری]]، [[علی قاضی طباطبایی]]، [[شهاب‌الدین مرعشی نجفی]]، [[محمدتقی بهجت فومنی]] و [[روح‌الله خمینی]]، بر قرائت مستمر این زیارت تأکید داشته و آن را به شاگردان خود توصیه کرده‌اند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331295/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «چرا «زیارت جامعه کبیره» شاخص‌ترین زیارت شیعیان است؟»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>

# '''زیارت غدیریه:''' زیارت غدیریه زیارتی جامع است که محور اصلی آن بیان فضائل علی بن ابی‌طالب، تأکید بر تولّی و تبرّی و استناد به بیش از هفتاد آیه قرآنی مرتبط با [[ولایت]] است. در این زیارت همچنین به رخدادهایی چون جنگ‌های امام علی، روایات امامت، ماجرای [[فدک]]، شهادت امام علی، عمّار بن یاسر و [[امام حسین]] اشاره شده است.<ref>حسینی، «نکاتی مهم از زیارت‌نامۀ غدیریۀ امام هادی علیه السّلام»، ۱۴۰۳ش، ص۱۶.</ref>

سیره اخلاقی و تربیتی منسوب به علی نقی، بر پایه فضایلی چون اخلاق نیکو، تقوا، [[ایمان]]، صبر، بصیرت و [[علم‌اندوزی]] استوار است که در شرایط خفقان سیاسی، موضع‌گیری آگاهانه و فعالیت فرهنگی را ممکن می‌سازد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331891/%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A8%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88-%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> از جمله توصیه‌های اخلاقی او، پرهیز از چاپلوسی و حفظ سلامت روابط اجتماعی به‌منظور جلوگیری از بدگمانی و تزلزل در مناسبات انسانی است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331569/%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9 ابراهیمی، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> در این چارچوب، تأکید بر [[مشورت]] به‌عنوان ابزاری برای تقویت [[مهارت‌ تصمیم‌گیری|مهارت‌های تصمیم‌گیری]]، حل مسئله و ایجاد ارتباطات مؤثر اجتماعی است.<ref>عربی، «مهارت‌های زندگی در آینه کلام و سیره امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۳۱۹.</ref>

علی  نقی، با تمرکز بر هدایت جامعه و سامان‌دهی زندگی اجتماعی، در برابر نابسامانی‌ها، انحرافات فکری و فشارهای سیاسی ایستادگی کرده و از طریق مدیریت صحیح، بهره‌گیری بهینه از فرصت‌ها، تشکیل نهادهای منسجم، ارشاد اخلاقی و ترویج آموزه‌های دینی در خدمت مردم قرار گرفته است.<ref>واسعی، «عنصر هدایت‌گری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۴۲.</ref> در عرصه تحکیم [[روابط خویشاوندی]] نیز، با تأکید بر اخلاق نیکو، مساعدت مالی به نیازمندان و راهنمایی اعتقادی، بر [[استحکام نهاد خانواده]] و پیوندهای فامیلی به‌عنوان اساس جامعه اهتمام شده است.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65465.html مطهری و یوسفیان، «درآمدی بر سیره امام هادی(ع)در زمینه روابط خویشاوندی»، ۱۳۹۷ش، ص۱۲۱.]</ref> همچنین از دیدگاه وی، با اندیشه‌ای صحیح و به دور از اشتباه، دوراندیشی، آینده‌نگری، انتخاب دوستان نیکو، خوش‌رفتاری و خوش‌رویی می‌توان به درجه والای انسانیت رسید.<ref>عربی، «مهارت‌های زندگی در آینه کلام و سیره امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۳۱۹.</ref>

علی بن محمد در ۳ ماه رجب سال ۲۵۴ق، پس از ۲۰ سال و ۹ ماه اقامت در سامرا، در ۴۱ سالگی و در ایام خلافت معتز عباسی مسموم و به شهادت رسید.<ref>نوبختی، فرق الشیعه، بی‌تا، ص۹۲.</ref> در برخی منابع، تاریخ ۲۵ یا ۲۶ [[جمادی‌الثانی]] نیز ذکر شده است.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵.</ref> در مراسم تشییع، دیوان‌های دولتی و مراکز تجاری سامرا تعطیل شد و جمعیت زیادی از مردم و بزرگان کشوری و لشکری خلافت عباسی حضور داشتند.<ref>مسعودی، اثبات‌الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۴۳.</ref> [[امام حسن عسکری]]، بر پیکر پدر نماز خواند و پیکر در خانه‌ای که امام در سامرا در آن ساکن بود، دفن شد.<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بی‌تا، ج۲، ص۵۰۳.</ref>

خانه امام هادی در حلقه پادگان نظامی قرار داشت و از یک مسیحی خریداری شده بود. خسن بن علی بن محمد برای مقبره پدرش، خادمی را تعیین کرد تا به آن رسیدگی کند.<ref>محلاتی، مآثر الکبرا، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۱۸.</ref>

|[[شاه‌سلطان  حسین صفوی]]

|مزین‌کردن  [[گنبد]] با [[کاشی]]، ساخت [[مسجد]] و [[حمام]] و [[کاروانسرا]]

|[[میرزای بزرگ شیرازی|آیه‌الله  العظمی میرزای بزرگ شیرازی]]

|[[میرزا محمد تقی شیرازی|علامه میرزا  محمد تقی شیرازی]]

|تعمیر حرم،  [[آیینه‌کاری]] و تزیینات حرم و رواق‌ها

|[[میرزا محمد عسکری تهرانی|علامه میرزا  محمد عسکری تهرانی]]

|[[حاج آقا حسین بروجردی|آیه‌الله حاج  آقا حسین بروجردی]]

[[حرم امام هادی]] طی دو انفجار در [[عملیات‌ تروریستی|عملیات‌های تروریستی]] گروه‌های [[تکفیر|تکفیری]] در ۳ [[اسفند]] سال ۱۳۸۴ش و ۲۳ [[خرداد]] سال ۱۳۸۶ش آسیب دید و بخش‌هایی از آن تخریب شد.<ref>خامه‌یار، تخریب زیارتگاه‎‌های اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۰-۲۹.</ref> انگیزه گروه‌های تکفیری از تخریب حرم او دارای دو بُعد سیاسی و مذهبی است. بُعد سیاسی با هدف ایجاد تفرقه میان شیعیان و اهل‌سنت و در راستای منافع برخی اهداف کشورهای [[آمریکا]]، [[انگلیس]] و [[اسرائیل]]<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8_%D8%AD%D8%B1%D9%85_%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D9%86 «تخریب حرم عسکریین»، وب‌سایت ویکی‌ شیعه.]</ref> و بُعد مذهبی آن به تفکر [[وهابی]] و اعتقاد به حرمت ساختن بنا بر قبور و وجوب تخریب آنها گزارش شده است.<ref>ابن تیمیه، اقتضاء الصراط المستقیم، ۱۴۰۷ق٬ ص۱۰۸-۱۱۰.</ref> به‌دنبال این حادثه، مراجع تقلید و علمای [[حوزه‌ علميه|حوزه‎‌های علميه]] ایران و عراق دروس خود را تعطيل و با صدور بیانیه‎‌هایی این اقدام را محکوم کردند.<ref>خامه‌یار، تخریب زیارتگاه‎‌های اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۲.</ref>

[[زیارت]]، [[توسل]] و خواندن ادعیه منسوب و [[نماز امام هادی]]<ref>[https://purson.ir/fa/content/1160389/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA «ختم دعاهای مجرب امام هادی(ع) برای حل مشکلات مالی، عاطفی»، وب‌سایت پرسون.]</ref> در تمام ایام و به‌ویژه در ماه رجب برای برآورده شدن حاجات مهم مانند [[ازدواج]]، خانه‌دار شدن، رفع مشکلات مالی، عاطفی و رفع گرفتاری زندگی توصیه شده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332102/%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D8%A8-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AA%D8%B7%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA نظافت، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> علی نقی با وجود مقام مستجاب‌الدعوه بودن، مردم را به دعا در کنار مرقد حسین بن علی تشویق می‌کرد تا اهمیت توسل و زیارت این مکان را به همگان آموزش دهد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331618/%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE نظری‌منفرد، «درس‌های عبرت‌آموز از تاریخ»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>  

برخی از عالمان، روز [[چهارشنبه]] را مرتبط با این شخصیت دانسته و معتقدند درخواست از وی پس از [[نماز صبح]]، به ویژه در روز چهارشنبه، برای در امان ماندن از وسوسه‌های شیطان و نفس امّاره مفید است. همچنین بر این باورند که توسل به علی نقی می‌تواند زمینه‌ساز [[شفاعت]] و قبولی عبادات ناقص باشد.<ref>خمینی، روح‌الله، آداب الصلاه، ص۳۷۹.</ref>

اعمال و اذکاری نیز برای رفع مشکلات و گرفتاری‌های سخت زندگی و به‌ویژه هدایت افراد گمراه با توسل به امام هادی ذکر شده است. این دستورالعمل کلی شامل [[صلوات]] در اوقات مشخص و نیز خواندن دعا و [[ذکر]] ویژه پس از [[نماز شب]] و با آدابی خاص است.<ref>روستا، شفاخانه‌ی امامان، ۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.</ref>

در دوره امامت علی نقی، شهر قم به‌عنوان مهم‌ترین پایگاه تشیع در ایران شناخته می‌شد و ارتباطی مستحکم و سازمان‌یافته میان شیعیان این منطقه  و وی برقرار بود.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> این ارتباط عمدتاً از طریق نمایندگان و وکلای ویژه، مانند ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به [[اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌]] و [[محمد طلحی]]، صورت می‌گرفت.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> وظیفه این وکلا، جمع‌آوری وجوه شرعی مانند [[خمس]]، [[هدیه|هدایا]] و نیز پرسش‌های فقهی و اعتقادی مردم از قم و دیگر شهرهای شیعه‌نشین پیرامون آن مانند کاشان، [[آوه]]، ری و [[تفرش]] و رساندن آنها به امام در سامرا بود.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> اصحاب و عالمان قمی همچنین با تألیف آثار علمی، ترویج معارف شیعی و مقابله با انحرافات فکری، در شکل‌گیری و تثبیت مکتب حدیثی و کلامی قم در آن دوره نقش ایفا کردند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref>

ولادت امام هادی هر‌ سال با برگزاری برنامه‌هایی مانند آذین‌بندی و نصب کتیبه‌های مذهبی و بنرهای تبریک، پرچم‌های رنگین مزیین شده در مساجد، [[تکیه|تکایا]]، [[حسینیه‌|حسینیه‌ها]]، [[بقاع متبرکه]]، معابر و اماکن عمومی و ادارات دولتی، سخنرانی درباره ویژگی‌های اخلاقی، سیره زندگی و اقدامات دوران امامت، [[شعرخوانی]] در مدح اهل‌بیت، [[مولودی‌خوانی]]، توزیع شیرینی، شربت، میوه و نذورات مردمی، اجرا می‌شود.<ref>[https://katibeh-almahdi.ir/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%86%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C/ «مراسم ولادت امام هادی چطور برگزار می‌شود؟»، وب‌سایت مجموعه تخصصی طراحی و چاپ کتیبه المهدی(عج).]</ref> همچنین عقد و ازدواج جوانان از برنامه‌های ولادت علی نقی است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6232311/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF «آیین‌های جشن میلاد باسعادت امام هادی(ع) برگزار می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

سالروز شهادت وی نیز با برگزاری مراسم [[سوگواری]] شامل تلاوت آیات قرآن‌، سخنرانی مذهبی، [[مرثیه‌خوانی]]، [[سینه‌زنی]]، حرکت [[دسته‌ عزاداری|دسته‌های عزاداری]]، قرائت زیارت‌نامه‌هایی مانند زیارت جامعه کبیره و توزیع [[نذری|نذورات]] در اماکن مذهبی همراه است.<ref name=":0">[https://erfan.ir/farsi/50749.html#:~:text=%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%D8%8C%20%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D8%8C%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C,%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%20%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C(%D8%B9)%20%D8%A8%D9%88%D8%AF. «در سالروز شهادت امام هادی(ع)؛ شور عزای امام مظلوم شیعیان در ایران اسلامی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی دارالعرفان.]</ref> همچنین شبکه‌های تلویزیونی و رادیویی ویژه برنامه‌های متعددی را برای سالروز شهادت امام تهیه کردند که به بررسی سبک زندگی، سیره و آموزه‌های این امام  می‌پردازد.<ref>[https://www.magiran.com/article/4575728 «معرفی ویژه برنامه‌های رادیو در سالروز شهادت امام هادی(ع)»، روزنامه جام جم.]</ref>

امام هادی در فرهنگ شیعی ایران، عمدتاً با زیارت جامعه کبیره شناخته می‌شود. این زیارت که از سوی وی نقل شده، نقش پیونددهنده میان باورهای اعتقادی و مناسک عبادی را ایفا می‌کند. این متن از سویی، به‌مثابه بیانی ساختاریافته و عمیق، مبانی کلامی مقام امامت را تبیین می‌کند و الگویی برای درک جایگاه ائمه در منظومه دینی به شمار می‌رود. از سوی دیگر، به زبانی مشترک و آیینی ثابت در مناسک گوناگون بدل شده است.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۵۱.</ref> زائران در حرم‌ امامان، این زیارت را به‌عنوان اصلی‌ترین زیارتنامه قرائت می‌کنند. همچنین، در مجالس عزاداری، جشن‌های مذهبی و نیز به‌عنوان دعایی برای توسل و قضای حاجات، کارکردی به‌عنوان تکیه‌گاه معنوی مؤمنان دارد.<ref>[https://erfan.ir/farsi/50749.html «در سالروز شهادت امام هادی(ع)؛ شور عزای امام مظلوم شیعیان در ایران اسلامی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی دارالعرفان.]</ref>

بر پایه گزارشی مربوط به سال ۱۳۹۹ش، ۱۶ مسجد در شهر [[تهران]]،<ref>[https://www.shabestan.news/news/1078876/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D9%87%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C «مساجد همنام با امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری شبستان.]</ref> ۱۰ مسجد در [[استان فارس]] و ۳ مسجد در [[شیراز]]، به نام و القاب امام هادی ثبت شده است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1027807/%DB%B1%DB%B0-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D9%85%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «۱۰ مسجد در فارس به نام امام هادی (ع) مزین است»، وب‌سایت خبرگزاری شبستان.]</ref> صحن امام هادی یکی از  قدیمی‌ترین صحن‌های [[حرم فاطمه معصومه]] است.<ref>[https://shahr20.ir/39146/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B5%D8%AD%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%B9-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85/ «نگاهی به صحن امام هادی(ع) حرم حضرت معصومه(س)»، وب‌سایت شهر۲۰.]</ref>  

بر اساس گزارش برخی رسانه‌ها، در سال ۱۳۹۷ش نام میدان امام هادی به [[شیخ صدوق]] در شهر ری تغییر یافت که این اقدام، با توجه به قداست نام و جایگاه امام هادی در میان مردم، با واکنش‌های گسترده اجتماعی همراه شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/97030602654/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D8%AF%D9%88%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B1%DB%8C «تغییر نام میدان امام هادی(ع) به شیخ صدوق در شهرری»، وب‌سایت ایسنا.]</ref>

بر پایه گزارش رسانه‌های مختلف، هر سال در ایام ولادت یا شهادت امام هادی، پویش‌های مردمی مختلفی با رویکرد فرهنگی-اجتماعی برگزار می‌شود؛ از جمله: پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره،<ref>[https://www.razavi.news/fa/news/94833/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9 «پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره در روز ولادت امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبر رضوی.]</ref> پویش سراسری جشن لبخند و کودکانه غدیر<ref>[https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/632034-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%84%D8%A8%D8%AE%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7-%D8%B4%D8%AF «طرح سراسری جشن لبخند و کودکانه غدیر به مناسبت میلاد امام هادی(ع) اجرا شد»، وب‌سایت خبرگزاری موج.]</ref> و اوّلین پویش مردمی ملی ماه مهربانی.<ref>[https://khabarfarsi.com/u/235857012 «اجرای موفق بخشی از اولین پویش مردمی ملی ماه مهربانی»، وب‌سایت خبر فارسی.]</ref>

در ایران از دورۀ [[صفویه]] و بعد از آن، همزمان با درخشش [[سبک‌هندی]] در [[ادبیات فارسی]]، مدایح و مناقب منظوم اهل‌بیت پررنگ شد. پیشینه مدح و [[منقبت]] نشان‌دهنده باورها، عواطف و آرمان‌های ایرانیان است.<ref>معماری، «حضرت امام هادی علیه السلام در ادبیّات منظوم فارسی (با تاکید بر تراث ادبی دوره‌ی صفوی)»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹.</ref> از جمله سروده مفتقر اصفهانی: <ref>غروی اصفهانی، دیوان مفتقر، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۱.</ref>  

۳۰ کتاب‌ به [[زبان‌ فارسی|زبان‌های فارسی]] و [[زبان عربی|عربی]] در موضوعات مختلف نوشته شده است.<ref>کرجی، «کتاب‌شناسی امام هادی»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۹-۱۹۷.</ref> همچنین 86 پایان‌نامه، شامل ۲۳ عنوان پایان‌نامه‌‌ حوزوی و ۶۳ عنوان نیز پایان‌‌نامه‌‌ دانشگاهی، که ۵۹ عنوان داخلی و ۴ عنوان خارجی است، نوشته شده است.<ref>[https://jep.emamat.ir/article_59926_5b1333e9db8c42c3c730e8caea9805bc.pdf یزدان‌پناه و سلیمانی، «سیمای امام هادی علیه‌السلام در آئینه پژوهش‌های حوزوی و دانشگاهی»، ۱۳۹۵ش، ص۳۷۹.]</ref>

در سال ۱۳۹۲ش، همایشی با عنوان «سیره‌پژوهی امام هادی» از طرف دبیرخانه سیره احیاء ابناء الرضا با همکاری سازمان بسیج [[شهرداری تهران]]، [[دانشگاه امام صادق]] و [[کانون اندیشه‌آفرینان جوان]] در شهر تهران زیر نظر سیدمصطفی میرلوحی برگزار شد. این همایش منجر به چاپ ۲۸ مقاله در موضوعات مرتبط با میراث علمی-فکری، جریان‌شناسی فکری-اجتماعی، سیره سیاسی-اجتماعی و دشمنی با امام هادی در دنیای معاصر گردید.<ref>میرلوحی، مجموعه مقالات همایش ملی سیره‌پژوهی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳-۱۲.</ref>

در برخی تحلیل‌ها، اهانت‌های رسانه‌ای به امام هادی در چارچوب تقابل ایدئولوژیک با اسلام و تشیع تبیین شده است. این اقدامات از طریق انتشار اخبار و ادعاهای نادرست در مورد [[ظهور]] و نیز بهره‌گیری از [[طنز]]، [[کاریکاتور]] و برخی آثار هنری موهن صورت گرفته و واکنش‌های گسترده‌ای را در پی داشته است. ترانه «نقی» اثر شاهین نجفی از نمونه‌های شاخص این پدیده به شمار می‌رود که به دلیل محتوای توهین‌آمیز، بازتاب وسیعی در رسانه‌ها داشت.<ref>مطهری‌نیا، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۰۲.</ref>