ویرایش متن
خط ۵۴: خط ۵۴:


=== فضای فرهنگی و سیاسی جهان اسلام ===
=== فضای فرهنگی و سیاسی جهان اسلام ===
سید علی خامنه‌ای در دوره‌ای متولد شد که [[جهان اسلام]] در آستانهٔ تحولاتی عمیق بود و اندیشه‌های [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]] پس از چند دهه، شبکه‌ای از جریان‌های فکری و سیاسی را در سراسر سرزمین‌های اسلامی پدیدآورده بود. به نظر محققان این فضا، زمینه‌ای را فراهم آورد که بخش مهمی از مبارزان ایرانی، در معرض افکاری قرار گیرند که محورهای اصلی آن پیشتر در [[مصر]]، شبه‌قارهٔ [[هند]] و دیگر مناطق جهان اسلام شکل‌گرفته بود. اندیشه‌ها و آموزه‌های سیدجمال‌ از یک‌سو به جریان احیاگری و اصلاح‌طلبی دینی توسط افرادی مانند [[محمد عبده]] و [[محمد اقبال لاهوری]] انجامید و از سوی دیگر به جریان سازمان‌یافته‌ای منتهی شد که [[حسن‌ البنا]]، بنیانگذار [[اخوان‌المسلمین]]، نمایندهٔ اصلی آن به‌شمار می‌رود.<ref>[https://yousefieshkevari.com/2019/02/آموزه-های-سید-جمال-الدین-اسدآبادی-در-دو/ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.]</ref> این جریان‌های فکری بر سه محور اصلی، تمرکز داشت:
سید علی خامنه‌ای در دوره‌ای متولد شد که [[جهان اسلام]] در آستانهٔ تحولاتی عمیق بود و اندیشه‌های [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]] پس از چند دهه، شبکه‌ای از جریان‌های فکری و سیاسی را در سراسر سرزمین‌های اسلامی پدیدآورده بود. به نظر محققان این فضا، زمینه‌ای را فراهم آورد که بخش مهمی از مبارزان ایرانی، در معرض افکاری قرار گیرند که محورهای اصلی آن پیشتر در [[مصر]]، شبه‌قارهٔ [[هند]] و دیگر مناطق جهان اسلام شکل‌گرفته بود. اندیشه‌ها و آموزه‌های سیدجمال‌ از یک‌سو به جریان احیاگری و اصلاح‌طلبی دینی توسط افرادی مانند [[محمد عبده]] و [[محمد اقبال لاهوری]] انجامید و از سوی دیگر به جریان سازمان‌یافته‌ای منتهی شد که [[حسن‌ البنا]]، بنیانگذار [[اخوان‌المسلمین]]، نمایندهٔ اصلی آن به‌شمار می‌رود.<ref>[https://yousefieshkevari.com/2019/02/آموزه-های-سید-جمال-الدین-اسدآبادی-در-دو/ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.]</ref> این جریان‌های فکری بر سه محور اصلی، تمرکز داشتند:


* رویارویی با سلطهٔ سیاسی غرب ([[استعمار]])
* رویارویی با سلطهٔ سیاسی غرب ([[استعمار]])
خط ۶۰: خط ۶۰:
* تأکید بر وحدت میان مسلمانان به‌عنوان راهبردی برای مقابله با عقب‌ماندگی مسلمانان و سلطهٔ بیگانگان<ref>[https://yousefieshkevari.com/2019/02/آموزه-های-سید-جمال-الدین-اسدآبادی-در-دو/ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.]</ref>
* تأکید بر وحدت میان مسلمانان به‌عنوان راهبردی برای مقابله با عقب‌ماندگی مسلمانان و سلطهٔ بیگانگان<ref>[https://yousefieshkevari.com/2019/02/آموزه-های-سید-جمال-الدین-اسدآبادی-در-دو/ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.]</ref>


از ایران، [[سیدمجتبی نواب صفوی|سید مجتبی نواب صفوی]] در سفر به مصر با رهبران اخوان‌ المسلمین دیدار کرد و از افکار حسن‌ البنا تأثیر پذیرفت. سید علی خامنه‌ای نیز رویکرد انقلابی‌ خود را متأثر از نواب صفوی و اندیشه حسن البنا می‌داند.<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> در آن دوره، جریان فکری اخوان‌المسلمین بر همکاری میان نیروهای شیعه و سنی تأکید داشت و برخی از دانش‌آموختگان حوزه‌های علمیه ایران به آثار متفکران اخوانی مانند [[سیدقطب]] علاقمند شدند. در ۱۳۳۸ش نخستین ترجمه‌ها از آثار سید قطب به زبان فارسی منتشر شد. در ۱۳۴۵ش کتابی از سید قطب با عنوان '''آینده در قلمرو اسلام''' توسط سید علی خامنه‌ای ترجمه شد.<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> سال ۱۳۴۵ش با اعدام سیدقطب در مصر همزمان بود. در ۱۳۴۸ش سید علی خامنه‌ای ترجمهٔ تفسیر سیدقطب را آغاز کرد و بخشی از آن را در زندان به انجام رساند؛ اما توجه به اندیشه ا
از ایران، [[سیدمجتبی نواب صفوی|سید مجتبی نواب صفوی]] در سفر به مصر با رهبران اخوان‌ المسلمین دیدار کرد و از افکار حسن‌ البنا تأثیر پذیرفت.<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> در آن دوره، جریان فکری اخوان‌المسلمین بر همکاری میان نیروهای شیعه و سنی تأکید داشت و برخی از دانش‌آموختگان حوزه‌های علمیه ایران به آثار متفکران اخوانی مانند [[سیدقطب]] علاقمند شدند. در ۱۳۳۸ش نخستین ترجمه‌ها از آثار سید قطب به زبان فارسی منتشر شد. در ۱۳۴۵ش کتابی از سید قطب با عنوان '''آینده در قلمرو اسلام''' توسط سید علی خامنه‌ای ترجمه شد<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> که با اعدام سیدقطب در مصر همزمان بود. او در ۱۳۴۸ش نیز ترجمهٔ تفسیر قرآن سیدقطب (فی ظلال القرآن) را آغاز کرد و بخشی از آن را در زندان به انجام رساند؛ اما توجه سید علی خامنه‌ای به اندیشه سید قطب و جریان فکری اخوان‌المسلمین با رویکرد گزینشی و نقادانه همراه بود<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> و در مقدمهٔ آثار ترجمه‌شده، به اختلاف‌نظرهای خود با نویسندگان اشاره کرده است. هم‌زمان، متفکران ایرانی مانند [[سید محمدحسین طباطبایی]] و [[مرتضی مطهری]] در حال تولید دستگاه فکری مستقلی بودند که بعدها سید علی خامنه‌ای آن را از حیث عمق و قوت، برتر از اندیشه‌های متفکران اخوانی ارزیابی کرد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=2212 «بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری کنفرانس جهانی اهل‌بیت علیهم السلام،» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
 
تأثیرپذیری از جریان اخوان‌المسلمین در ایران با رویکردی گزینشی و نقادانه همراه بود.<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> سید علی خامنه‌ای در مقدمهٔ آثار ترجمه‌شده، به اختلاف‌نظرهای خود با نویسندگان اشاره کرده است. هم‌زمان، متفکران ایرانی مانند [[سیدمحمد حسین طباطبایی|سید محمد حسین طباطبایی]] و [[مرتضی مطهری]] در حال تولید دستگاه فکری مستقلی بودند که بعدها سید علی خامنه‌ای آن را از حیث عمق و قوت، برتر از اندیشه‌های متفکران اخوانی ارزیابی کرد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=2212 «بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری کنفرانس جهانی اهل‌بیت علیهم السلام،» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>


=== فضای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران ===
=== فضای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران ===