آهنگری: تفاوت میان نسخه‌ها

تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۱: / خط ۱۱: @@
 این فراگیری آن چنان تمام و کمال شد، که در برخی از مناطق ایران، حتی به ظروف ساخته‌شده از چدن، مفرغ و قلع نیز ظروف «آهنی» می‌گویند و تفکیکی برای آن‌ها قائل نبودند. درواقع، در اذهان عمومی مردم ایران، آهن به نوعی مترادف با فلز در نظر گرفته می‌شود. حتی دانشمندان نیز تحت‌تأثیر عمومیت آهن قرار گرفته و در علم متالورژی، فلزات را به دو دسته کلی «آهنی» و «غیرآهنی (آهن در برابر ۷۹ فلز دیگر)» تقسیم کرده‌اند.<ref>واسیلیف، فلزات و انسان، ۱۳۵۳ش، ص۳۴.</ref>
-==پیشینه آهنگری==
+== پیشینه آهنگری در جهان ==
 [[پرونده:آهنگری۱.jpg|جایگزین=ساخت اشیاء دو فلزی (مفرغ و آهن) در عصر آهن|بندانگشتی|ساخت اشیاء دو فلزی (مفرغ و آهن) در عصر آهن، محوطه شهر یری اردبیل]]
 در دوران پیش از تاریخ، انسان‌ها برای اولین‌بار در دوران پالئولیتیک، سنگ‌های معدنی دارای فلزات را یافتند. اما، استفاده از آن‌ها به قرن‌ها بعد از کشف فلز، نسبت داده می‌شود. پس از آن، بشر توانست به ساخت و اختراع ابزارهایی آهنی روی آورد که برخی از آن‌ها مانند «خیش»، در هزاره ۴ام قبل از میلاد، سرنوشت تاریخ و تمدن انسانی را به‌کلی تغییر داد و انسان را از کوچندگی به یک‌جانشینی و مدنیت رساند.<ref>لنسکی، سیر جوامع بشری، ۱۳۶۹ش، ص۱۳۲.</ref>
-پژوهشگران معتقدند که هرچند، هر یک از نوآوری‌های بشر در طول تاریخ، میزان تسلط او بر طبیعت را افزایش داده، اما، کشف آهن و کاربرد آن، این سلطه را به‌صورتی یک‌باره ارتقا داد.
+پژوهشگران معتقدند که هرچند، هر یک از نوآوری‌های بشر در طول تاریخ، میزان تسلط او بر طبیعت را افزایش داده، اما، کشف آهن و کاربرد آن، این سلطه را به‌صورتی یک‌باره ارتقا داد. گروهی از دانشمندان معتقدند که بشر، نخستین‌بار آهن را از طریق شهاب‌سنگ‌ها شناخته که برای آن، به نشانه‌های موجود در زبان‌ها و فرهنگ‌های باستانی مختلف استناد کرده‌اند. در این منابع، آهن، فلزی آسمانی، سنگ آسمان یا فلز ستارگان محسوب شده است.<ref>لینتون، سیر تمدن، ۱۳۳۷ش، ص۱۰۵.</ref> قرن‌ها پس از آن، بشر به معادن و سنگ‌های آهن در دل زمین، دست می‌یابد و به‌دلیل فراوانی، جایگزین بسیاری از فلزات دیگر می‌شود.
-گروهی از دانشمندان معتقدند که بشر، نخستین‌بار آهن را از طریق شهاب‌سنگ‌ها شناخته که برای آن، به نشانه‌های موجود در زبان‌ها و فرهنگ‌های باستانی مختلف استناد کرده‌اند. در این منابع، آهن، فلزی آسمانی، سنگ آسمان یا فلز ستارگان محسوب شده است.<ref>لینتون، سیر تمدن، ۱۳۳۷ش، ص۱۰۵.</ref> قرن‌ها پس از آن، بشر به معادن و سنگ‌های آهن در دل زمین، دست می‌یابد و به‌دلیل فراوانی، جایگزین بسیاری از فلزات دیگر می‌شود.
+سیر تحول کشف و کاربرد فلزات شامل مس و مفرغ در گام اول، [[طلا]]، نقره، قلع، سرب، برنج و انواع آلیاژهای دیگر در گام بعدی صورت گرفته که پس از آن، کشف آهن، تمام آن‌ها را تحت‌تأثیرِ خود قرار داد و به تحول عمیق فرهنگ و تمدن بشری منجر شد. آثار برجای‌مانده از کاوش‌های باستانی در نقاط مختلف جهان، نشان از قدمت آهن و آهنگری دارد. برای مثال، در حفاری‌های صورت‌گرفته در قبرهای سلطنتی شهر «اور»، مرتبط با تمدن سومریان، تبرکوچک آهنینی کشف شده که قدمت آن به ۳۰۰۰ قبل از میلاد برمی‌گردد.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص۹۴.</ref> برخی از دانشمندان، خاستگاه کشف آهن را آسیای صغیر دانسته که پس از آن، ایرانی‌ها و هندی‌ها به مهم‌ترین تولیدکنندگان آهن و فولاد در دوران کهن، تبدیل شدند.<ref>Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P6.</ref>
-سیر تحول کشف و کاربرد فلزات شامل مس و مفرغ در گام اول، [[طلا]]، نقره، قلع، سرب، برنج و انواع آلیاژهای دیگر در گام بعدی صورت گرفته که پس از آن، کشف آهن، تمام آن‌ها را تحت‌تأثیرِ خود قرار داد و به تحول عمیق فرهنگ و تمدن بشری منجر شد. آثار برجای‌مانده از کاوش‌های باستانی در نقاط مختلف جهان، نشان از قدمت آهن و آهنگری دارد. برای مثال، در حفاری‌های صورت‌گرفته در قبرهای سلطنتی شهر «اور»، مرتبط با تمدن سومریان، تبرکوچک آهنینی کشف شده که قدمت آن به ۳۰۰۰ قبل از میلاد برمی‌گردد.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص۹۴.</ref>
+== پیشینه آهنگری در ایران ==
+'''سیر تحول صنعت آهن در ایران باستان:''' ایرانیان از ترکیب مس و قلع، به آلیاژی به‌نام مفرغ رسیدند که از مس، مقاومت بسیار بیش‌تری داشت. آلیاژ مفرغ را نخستین ترکیب فلزی ساخته شده توسط بشر معرفی کرده‌اند. این آلیاژ در ساخت ابزار و ظروف به کار می‌رفت. آشنایی با فنون فلزکاری در عصر مفرغ، زمینه را برای بهره‌گیری آسان‌تر از آهن فراهم کرد. برخی از مورخان، استفاده آهن توسط ایرانیان را به‌دلیل مزیت اقتصادی آن نسبت به مفرغ و نیز رقابت ایرانیان با همسایگان آشوری آن‌ها در قسمت شمال‌غربی ایران دانسته‌اند.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص66.</ref>
-برخی از دانشمندان، خاستگاه کشف آهن را آسیای صغیر دانسته که پس از آن، ایرانی‌ها و هندی‌ها به مهم‌ترین تولیدکنندگان آهن و فولاد در دوران کهن، تبدیل شدند.<ref>Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P6.</ref>
+'''تغییر سبک استفاده:''' در ابتدا، صنعتگران ایرانی، از آهن، تنها به‌منظور تزئین و زیور استفاده می‌کردند. در سده‌های بعدی، پس از کشف معادن آهن در [[ایران]]، ایرانیان به ساخت ابزارهایی کاربردی مانند داس، خیش، ظروف و جنگ‌افزارهای آهنی روی آوردند.<ref>گیرشمن، هنر ایران، در دوران ماد و هخامنشی، ۱۳۴۶ش، ص117-119.</ref> حتی، جنگ‌افزارهای آهنی نیز در ابتدا، تنها مختص سرداران و رؤسا بود و سربازان و سپاهیان دیگر از انواع مفرغی آن استفاده می‌کردند. پس از کشف مزایای آهن توسط صنعتگران ایرانی، شیوهٔ به‌کارگیری آن در ایران به‌کلی تغییر کرد. آهن، جایگزینی برای انواع ابزارآلات فلزی در ایران شد و اشیاء تزئینی و زیورآلات از مس و مفرغ ساخته شدند.<ref>دیماند، راهنمای صنایع اسلامی، ۱۳۳۶ش، ص۱۳۴–۱۳۷.</ref>
-==پیشینه آهنگری در ایران==
+'''شکل‌گیری و گسترش فرهنگ آهنگری:'''  اسناد کشف‌شده در فرایند باستان‌شناسی ایران نشان می‌دهد که در همان دوره، ایرانیان بر هماهنگی عملیات فنی شامل استخراج از معادن سنگ آهن، تهیه زغال سنگ و ذوب آهن و نیز تربیت آهنگران و نیروی کار ماهر در این زمینه، مصمم شدند تا نظامی ثابت در راستای تولید آهن در ایران به‌وجود آمده و نیز فراگیر شود. به همین دلیل است که مورخان بر این باورند که فرهنگ آهنگری از آسیای صغیر به ایران، از ایران به چین و سپس به اروپا راه یافت.<ref>Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P6.</ref>
-===سیر تحول صنعت آهن در ایران باستان (پیش از اسلام)===
-ایرانیان از ترکیب مس و قلع، به آلیاژی به‌نام «مفرغ» رسیدند که از مس، مقاومت بسیار بیش‌تری داشت. آلیاژ مفرغ را نخستین ترکیب فلزی ساخته شده توسط بشر معرفی کرده‌اند.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص66.</ref>
-====از عصر مفرغ تا آغاز عصر آهن====
+'''گسترش صنعت آهن:''' اشیاء به‌دست آمده از حفاری‌های [[تخت جمشید|تخت‌جمشید]] نشان می‌دهند که در دوران هخامنشیان، آهن، نسبت به دوران پیش از آن، کاربرد گسترده‌تر و متنوع‌تری پیدا کرد. انواع زره، جنگ‌افزارها، اره، خیش و چاقوی آهنی یافت‌شده در مناطق مختلفی از ایران، نشان از ابتکار ایرانیان در ساخت و پرداخت آهن در دوره هخامنشیان دارد. برای مثال، در ساخت بنای تخت جمشید، از انواع اشیاء آهنی مانند میخ، گیره و بست استفاده شده است.<ref>گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ۱۳۶۳ش، ص۱۶۱.</ref> هرچند ایرانیان، در دوره هخامنشیان با روش‌های تولید فولاد آشنا شدند، اما، تولید گسترده آن در دوره‌های بعد، یعنی دوران پارتیان و [[ساسانیان]]، صورت گرفته است. در دوره سلوکیان، تولید و استخراج آهن چنان فراوان شده بود که به سرزمین‌های دیگر نیز صادر می‌کردند.<ref>گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ۱۳۶۳ش، ص237.</ref>
-پیش از کشف آهن، ایرانیان از ترکیب مس و قلع، آلیاژی مقاوم به نام '''مفرغ''' ساختند که به عنوان اولین ترکیب فلزی ساخته شده توسط بشر شناخته می‌شود. این آلیاژ در ساخت ابزار و ظروف به کار می‌رفت. آشنایی با فنون فلزکاری در عصر مفرغ، زمینه را برای بهره‌گیری آسان‌تر از آهن فراهم کرد. برخی از مورخان، استفاده آهن توسط ایرانیان را به‌دلیل مزیت اقتصادی آن نسبت به مفرغ و نیز رقابت ایرانیان با همسایگان آشوری آن‌ها در قسمت شمال‌غربی ایران دانسته‌اند.
-====تغییر رویکرد: از کاربرد تزئینی به استفاده ابزاری====
-در ابتدا، صنعتگران ایرانی، از آهن، تنها به‌منظور تزئین و زیور استفاده می‌کردند. در سده‌های بعدی، پس از کشف معادن آهن در [[ایران]]، ایرانیان به ساخت ابزارهایی کاربردی مانند داس، خیش، ظروف و جنگ‌افزارهای آهنی روی آوردند.<ref>گیرشمن، هنر ایران، در دوران ماد و هخامنشی، ۱۳۴۶ش، ص117-119.</ref> حتی، جنگ‌افزارهای آهنی نیز در ابتدا، تنها مختص سرداران و رؤسا بود و سربازان و سپاهیان دیگر از انواع مفرغی آن استفاده می‌کردند.
-پس از کشف مزایای آهن توسط صنعتگران ایرانی، شیوهٔ به‌کارگیری آن در ایران به‌کلی تغییر کرد. آهن، جایگزینی برای انواع ابزارآلات فلزی در ایران شد و اشیاء تزئینی و زیورآلات از مس و مفرغ ساخته شدند.<ref>دیماند، راهنمای صنایع اسلامی، ۱۳۳۶ش، ص۱۳۴–۱۳۷.</ref>
-====شکل‌گیری و گسترش فرهنگ آهنگری====
-اسناد کشف‌شده در فرایند باستان‌شناسی ایران نشان می‌دهد که در همان دوره، ایرانیان بر هماهنگی عملیات فنی شامل استخراج از معادن سنگ آهن، تهیه زغال سنگ و ذوب آهن و نیز تربیت آهنگران و نیروی کار ماهر در این زمینه، مصمم شدند تا نظامی ثابت در راستای تولید آهن در ایران به‌وجود آمده و نیز فراگیر شود. به همین دلیل است که مورخان بر این باورند که فرهنگ آهنگری از آسیای صغیر به ایران، از ایران به چین و سپس به اروپا راه یافت.<ref>Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P6.</ref>
-====شکوفایی صنعت آهن در دوره‌های هخامنشی، پارتی و ساسانی====
-اشیاء به‌دست آمده از حفاری‌های [[تخت جمشید|تخت‌جمشید]] نشان می‌دهند که در دوران هخامنشیان، آهن، نسبت به دوران پیش از آن، کاربرد گسترده‌تر و متنوع‌تری پیدا کرد. انواع زره، جنگ‌افزارها، اره، خیش و چاقوی آهنی یافت‌شده در مناطق مختلفی از ایران، نشان از ابتکار ایرانیان در ساخت و پرداخت آهن در دوره هخامنشیان دارد. برای مثال، در ساخت بنای تخت جمشید، از انواع اشیاء آهنی مانند میخ، گیره و بست استفاده شده است.<ref>گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ۱۳۶۳ش، ص۱۶۱.</ref>
-هرچند ایرانیان، در دوره هخامنشیان با روش‌های تولید فولاد آشنا شدند، اما، تولید گسترده آن در دوره‌های بعد، یعنی دوران پارتیان و [[ساسانیان]]، صورت گرفته است. در دوره سلوکیان، تولید و استخراج آهن چنان فراوان شده بود که به سرزمین‌های دیگر نیز صادر می‌کردند.<ref>گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ۱۳۶۳ش، ص237.</ref>
 اطلاعات به‌دست آمده از متون کهن نیز، نشان از فراگیری پیشه آهنگری در دوره ساسانیان دارد و چهار اصطلاح متفاوت برای آهنگران در نظر گرفته شده است:
@@ خط ۴۹: / خط ۳۴: @@
 #پولادپیکر: کسی که با پولاد کار می‌کند.<ref>Allan, Persian Metal Technology, 700-1300 AD, 1979, P68;{{سخ}}
 Tafazzoli, "A List of Trades and Crafts in the Sassanian Period» , 1974, P193-195.</ref>
+'''شکوفایی و تخصص در اوایل دوران اسلامی:''' مناطق شمال‌شرقی ایران ([[هرات]]، [[خراسان]]، فرغانه و بخشی از ماوراءالنهر)، در اوایل دوران پس از ظهور [[اسلام]]، از جمله مهم‌ترین مراکز تولید آهن و نیز سلاح‌های آهنی به‌شمار می‌رفت. در این دوره، ویژگی مهم آهنگری در ایران، تخصصی شدن ساخت قطعات بود. برای مثال، آهنگران، در دماوند به ساخت سرنیزه، در [[قم]] به ساخت تبر، در ری و همدان به ساخت قیچی، [[آینه]] و بخوردان شهرت داشتند.<ref>Allan, Persian Metal Technology, 700-1300 AD, 1979, P67-68;{{سخ}}
+Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P48-52.</ref> دانشمندان و نویسندگان نیز، به مباحثی تخصصی‌تر در این زمینه پرداخته و ویژگی‌های آهن و فرایند آهنگری را، در هر دوره‌ای، به تفصیل بیان کردند. برای مثال، [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]] به انواع معادن آهن در ایران اشاره کرده و آن‌ها را به دو دسته نرم‌آهن (آهن ماده) و شابرکان (آهن نر) تقسیم کرده است.<ref>بیرونی، الجماهر فی الجواهر، ۱۳۷۴ش، ص۴۰۴.</ref> برخی دیگر از پژوهشگران، نام شابرقان (شابورقان، شابرن، شابرتان، شابورن، شابورگان، شابورک و شابران) را همان شاپورکان دانسته‌اند.<ref>زاوش، کانی‌شناسی در ایران قدیم، ۱۳۷۵ش، ص۲۹۳.</ref> فولاد (پولاد) نیز در دوره اسلامی بر اساس مقاومت و رنگ، دارای اسامی متنوعی بود. برای مثال، فَرَند (پَرَند) را فولاد مرغوب خراسان،<ref>بیرونی، الجماهر فی الجواهر، ۱۳۷۴ش، ص۴۱۰.</ref> پلارک (بلارک) را فولاد مرغوب هندی، روهینا (فولاد سفید) و حرمون (فولاد آبی تیره) بودند.<ref>بیرونی، الجماهر فی الجواهر، ۱۳۷۴ش، ص۴۱۱–۴۱۲.</ref> گروهی از متخصصان بر این باورند که تا اوایل دوره اسلامی در ایران، صنعت فولادسازی از رونقی بسیار برخوردار بود اما متأسفانه، پس از مدتی، فولاد هندی از نظر کیفیت، بر آن برتری یافت.
-===سیر تحول صنعت آهن در ایران (دوران اسلامی تا معاصر)===
-====شکوفایی و تخصص در اوایل دوران اسلامی====
-مناطق شمال‌شرقی ایران ([[هرات]]، [[خراسان]]، فرغانه و بخشی از ماوراءالنهر)، در اوایل دوران پس از ظهور [[اسلام]]، از جمله مهم‌ترین مراکز تولید آهن و نیز سلاح‌های آهنی به‌شمار می‌رفت. در این دوره، ویژگی مهم آهنگری در ایران، تخصصی شدن ساخت قطعات بود. برای مثال، آهنگران، در دماوند به ساخت سرنیزه، در [[قم]] به ساخت تبر، در ری و همدان به ساخت قیچی، [[آینه]] و بخوردان شهرت داشتند.<ref>Allan, Persian Metal Technology, 700-1300 AD, 1979, P67-68;{{سخ}}
-Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P48-52.</ref>
-همچنین، دانشمندان و نویسندگان نیز، به مباحثی تخصصی‌تر در این زمینه پرداخته و ویژگی‌های آهن و فرایند آهنگری را، در هر دوره‌ای، به تفصیل بیان کردند. برای مثال، [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]] به انواع معادن آهن در ایران اشاره کرده و آن‌ها را به دو دسته نرم‌آهن (آهن ماده) و شابرکان (آهن نر) تقسیم کرده است.<ref>بیرونی، الجماهر فی الجواهر، ۱۳۷۴ش، ص۴۰۴.</ref> برخی دیگر از پژوهشگران، نام شابرقان (شابورقان، شابرن، شابرتان، شابورن، شابورگان، شابورک و شابران) را همان شاپورکان دانسته‌اند.<ref>زاوش، کانی‌شناسی در ایران قدیم، ۱۳۷۵ش، ص۲۹۳.</ref>
-فولاد (پولاد) نیز در دوره اسلامی بر اساس مقاومت و رنگ، دارای اسامی متنوعی بود. برای مثال، فَرَند (پَرَند) را فولاد مرغوب خراسان،<ref>بیرونی، الجماهر فی الجواهر، ۱۳۷۴ش، ص۴۱۰.</ref> پلارک (بلارک) را فولاد مرغوب هندی، روهینا (فولاد سفید) و حرمون (فولاد آبی تیره) بودند.<ref>بیرونی، الجماهر فی الجواهر، ۱۳۷۴ش، ص۴۱۱–۴۱۲.</ref> گروهی از متخصصان بر این باورند که تا اوایل دوره اسلامی در ایران، صنعت فولادسازی از رونقی بسیار برخوردار بود اما متأسفانه، پس از مدتی، فولاد هندی از نظر کیفیت، بر آن برتری یافت.
-====صنعت آهن ایران از نگاه جهانگردان و جغرافی‌دانان====
 معادن آهن، صنعت آهنگری و تولید قطعات آهنی ایرانیان، در بسیاری از نوشته‌های جهانگردان و جغرافی‌دانان داخلی و خارجی نیز ثبت شده است. برای مثال، شاردن و اُلئاریوس، به فولاد مرغوب نی‌ریز و معادن آهن دماوند و آهنگران با مهارت [[ماسوله]]، در دوران [[صفویه|صفویان]]، اشاره کرده‌اند.<ref>شاردن، سیاحت‌نامه، ج4، ۱۳۳۶ش، ص94؛ اُرسل، سفرنامه، ۱۳۵۳ش، ص۲۳۸.</ref> کوره‌های آهنگری، از دیرباز، به مراکز تولید زغال چوب گز، نخل، کهور و تاغ نزدیک بود و به‌همین دلیل، سرزمین‌های فارس و [[کرمان]]، همواره از نواحی مهم تولید آهن در ایران محسوب می‌شدند.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص150.</ref>
-====افول و تلاش برای احیا در دوره قاجار====
+'''افول و تلاش برای احیا در دوره قاجار:'''صنعت آهن و آهنگری، در دوره‌های مختلف حکومتی، متأثر از کارآمدی یا ناکارآمدی حکام، فراز و نشیب‌های بسیاری را تجربه کرده‌اند. عدم آشنایی آهنگران سنتی ایرانی با فنون و روش‌های نوین آهنگری جهان، منجر به افول این صنعت در ایران شد.<ref>ملکم، تاریخ کامل ایران، ۱۳۷۹ش، ص803.</ref>[[پرونده:آهنگری۲.jpg|جایگزین=چلنگری و ساخت داس و نعل اسب در زمان قاجار|بندانگشتی|چلنگری یا آهنگری و ساخت داس و نعل اسب در زمان قاجار]]
-[[پرونده:آهنگری۲.jpg|جایگزین=چلنگری و ساخت داس و نعل اسب در زمان قاجار|بندانگشتی|چلنگری یا آهنگری و ساخت داس و نعل اسب در زمان قاجار]]
-صنعت آهن و آهنگری، در دوره‌های مختلف حکومتی، متأثر از کارآمدی یا ناکارآمدی حکام، فراز و نشیب‌های بسیاری را تجربه کرده‌اند. عدم آشنایی آهنگران سنتی ایرانی با فنون و روش‌های نوین آهنگری جهان، منجر به افول این صنعت در ایران شد.<ref>ملکم، تاریخ کامل ایران، ۱۳۷۹ش، ص803.</ref>
 پس از مدتی، در دوره [[قاجاریه|قاجاریان]]، تلاش‌هایی برای فراگیری علوم و مهارت‌های مرتبط با صنعت ذوب آهن و آهن‌ریزی، صورت گرفت. برای مثال، در ۱۲۵۲ق، جعفرقلی بیک افشار، برای فراگیری علوم مذکور به روسیه فرستاده شد و پس از مدتی کار در معادن سیبری، با کوله‌باری از تجربه به ایران آمد و در معادن [[مازندران]] مشغول به‌کار شد. وی، به ساخت و ریخته‌گری گلوله‌های توپ و نیز ساخت سلاح آهنی برای توپخانه‌های سپاهیان ایران پرداخت.<ref>«تاریخ روزنامه‌نگاری در ایران»، ۱۳۲۳ش، ص۱۱.</ref> در دوران حکومت محمدعلی شاه قاجار نیز، برخی از معادن کهن ایرانیان، دوباره به بهره‌برداری رسیدند.<ref>زاوش، کانی‌شناسی در ایران قدیم، ۱۳۷۵ش، ص300.</ref>
-====نوسازی و ظهور مشاغل جدید در دوره پهلوی====
+'''نوسازی و ظهور مشاغل جدید در دوره پهلوی:''' واردات گسترده آهن و فولاد به ایران، در دوره رضاشاه پهلوی، به‌منظور اجرای سیاست‌های عمومی نوسازی پُل‌ها، جاده‌ها و [[خانه|خانه‌ها]] صورت گرفت. در همین دوره، مشاغل جدید بسیاری که مرتبط با آهن و صنعت آهنگری بود، ظهور یافت، مانند اسکلت‌بند، در و پنجره‌ساز، لوله‌کش، تراشکار و جوشکار.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج2، ۱۳۶۸ش، ص627-629.</ref>[[پرونده:آهنگری۳.jpg|جایگزین=کارخانه ذوب‌آهن در شهر اصفهان|بندانگشتی|تصویری از کارخانه ذوب‌آهن در شهر اصفهان]]'''دوران معاصر:''' در دوران معاصر نیز، احداث کارخانه‌های ذوب آهن، در مناطق مختلف ایران و نیز واردات صنایع آهنی، دستگاه‌های عظیم قالب‌گیری و ریخته‌گری و ساخت مصنوعات آهنی و فلزی در کارگاه‌های بزرگ فلزکاری در ایران، منجر به کمرنگ شدن دکان‌های سنتی آهنگری، به‌ویژه در شهرهای بزرگ و صنعتی شده است.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص172.</ref>
-واردات گسترده آهن و فولاد به ایران، در دوره رضاشاه پهلوی، به‌منظور اجرای سیاست‌های عمومی نوسازی پُل‌ها، جاده‌ها و [[خانه|خانه‌ها]] صورت گرفت. در همین دوره، مشاغل جدید بسیاری که مرتبط با آهن و صنعت آهنگری بود، ظهور یافت، مانند اسکلت‌بند، در و پنجره‌ساز، لوله‌کش، تراشکار و جوشکار.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج2، ۱۳۶۸ش، ص627-629.</ref>
-====صنعت آهن در دوران معاصر و سرنوشت آهنگری سنتی====
-[[پرونده:آهنگری۳.jpg|جایگزین=کارخانه ذوب‌آهن در شهر اصفهان|بندانگشتی|تصویری از کارخانه ذوب‌آهن در شهر اصفهان]]
-در دوران معاصر نیز، احداث کارخانه‌های ذوب آهن، در مناطق مختلف ایران و نیز واردات صنایع آهنی، دستگاه‌های عظیم قالب‌گیری و ریخته‌گری و ساخت مصنوعات آهنی و فلزی در کارگاه‌های بزرگ فلزکاری در ایران، منجر به کمرنگ شدن دکان‌های سنتی آهنگری، به‌ویژه در شهرهای بزرگ و صنعتی شده است.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص172.</ref>
 ==فرایند و مراحل آهنگری به شیوه سنتی==
@@ خط ۱۲۶: / خط ۹۵: @@
 آهنگری، همچون سایر واژگان کهن و دارای ارزش اجتماعی بالا، از دیرباز، در شعر شاعران نامدار ایرانی نیز حضور یافته است. برای مثال، فردوسی گفته است:<ref>فردوسی، شاهنامه، ۱۳۶۳ش، جص، ص767؛{{سخ}}
-[https://www.vajehyab.com/amid/آهنگری عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه آهنگری، سایت واژه‌یاب].</ref>{{سخ}}
+[https://www.vajehyab.com/amid/آهنگری عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه آهنگری، سایت واژه‌یاب].</ref>
 {{آغاز نستعلیق}}
   {{شعر|نستعلیق}}
@@ خط ۱۳۳: / خط ۱۰۲: @@
   {{پایان نستعلیق}}
-[[مولانا]] نیز بارها به پیشه آهنگری اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/shams/ghazalsh/sh1370 مولانا، دیوان شمس، غزلیات، غزل شماره 1370، بیت 5، سایت گنجور.]</ref>{{سخ}}
+[[مولانا]] نیز بارها به پیشه آهنگری اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/shams/ghazalsh/sh1370 مولانا، دیوان شمس، غزلیات، غزل شماره 1370، بیت 5، سایت گنجور.]</ref>
 {{آغاز نستعلیق}}
   {{شعر|نستعلیق}}
@@ خط ۱۴۰: / خط ۱۰۹: @@
   {{پایان نستعلیق}}
-[[سنایی]] نیز از واژه آهنگری در شعر خود بهره گرفته است:<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghaside-sanaee/sh185 سنایی، دیوان اشعار، قصاید، قصیده شماره 184، بیت 7، سایت گنجور.]</ref>{{سخ}}
+[[سنایی]] نیز از واژه آهنگری در شعر خود بهره گرفته است:<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghaside-sanaee/sh185 سنایی، دیوان اشعار، قصاید، قصیده شماره 184، بیت 7، سایت گنجور.]</ref>
 {{آغاز نستعلیق}}
   {{شعر|نستعلیق}}