مترو: تفاوت میان نسخه‌ها

مترو در کلان‌شهرها با خدمت‌رسانی به حمل‌ونقل سریع‌تر شهروندان از طریق تونل‌های زیرزمینی، یک وسیلهٔ پرکاربرد در حمل‌ونقل عمومی و اثرگذار بر سبک زندگی بسیاری از انسان‌ها شمرده می‌شود. امروزه تعداد زیادی از شهروندان برای صرفه‌جویی در زمان و هزینه و نیز برای کاهش [[استرس]] حاصل از رانندگی در شهرهای بزرگ از مترو استفاده می‌کنند. بهره‌گیری از مترو، فرهنگ خاص خود را نیز در جامعه پدیدآورده است.

== معرفی مترو ==

مترو یکی از سیستم‌های حمل‌ونقل همگانی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1790444/بررسی-سیاست-های-کلان-حمل-ونقل-عمومی-در-شهر-تهران-ضرورت-وجود-بسته-سیاستی-هماهنگ شیرازی، «بررسی سیاست‌های کلان حمل و نقل عمومی در شهر تهران، ضرورت وجود بستۀ سیاسی هماهنگ»،  1399ش، ص337-339.]</ref> و حاصل پیشرفت فناوری در عرصهٔ راه‌آهن است. قطارهای شهری بر اساس اهداف و کاربردی که دارند به سه گروه مترو، مونوریل و تراموا تقسیم می‌شوند. از میان این سه گروه قطار شهری، مترو از بهره‌وری بیشتری برخوردار است.<ref>[https://article.tebyan.net/411209/مترو-چیست-تاریخچه-مترو «مترو چیست + تاریخچه مترو»،  وب‌سایت تبیان.]</ref> مترو مختصرشدهٔ کلمهٔ متروپلیتن، به‌معنای راه‌آهن زیرزمین شهری است. مترو یک قطار شهری تندرو است که در تونل‌های زیرزمینی حرکت کرده و می‌تواند در زمان کوتاهی، مسافت زیادی را طی کند و مسافران را به نقاط مختلف شهر برساند.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/مترو . دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ مترو.]</ref> استفاده از مترو در سراسر دنیا، پیشرفت فزاینده‌ای دارد.<ref>[https://article.tebyan.net/411209/مترو-چیست-تاریخچه-مترو «مترو چیست + تاریخچه مترو»،  وب‌سایت تبیان.]</ref>

== تاریخچه مترو ==

قدمت استفاده از قطار شهری به نیمهٔ دوم قرن نوزدهم میلادی در اروپا بازمی‌گردد. اولین مترو در انگلستان و در سال ۱۸۶۳م به‌کار گرفته شد. در آسیا نیز اولین مترو در سال ۱۹۲۷م در ژاپن بهره‌برداری شد. طرح احداث قطار شهری در [[ایران]]، نخستین بار در سال ۱۲۶۷ش با محوریت اتصال [[تهران]] به حرم حضرت عبدالعظیم در شهرری مورد توجه قرار گرفت اما نخستین خط مترو به‌معنای امروزی، خط قطار حومه‌ای تهران– [[کرج]] بود که در سال ۱۳۷۷ش افتتاح شد. از دههٔ ۱۳۸۰ش برخی کلان‌شهرهای دیگر مانند [[اصفهان]]، [[شیراز]]، [[تبریز]]، [[مشهد]] و کرج به مترو و ایستگاه‌های مختلف قطار شهری مجهز شده‌اند.<ref>[https://article.tebyan.net/411209/مترو-چیست-تاریخچه-مترو «مترو چیست + تاریخچه مترو»، وب‌سایت تبیان.]</ref>

== استفاده‌کنندگان از مترو ==

استفاده از مترو مخصوص گروه یا قشر خاصی نبوده و عموم مردم برای جابه‌جایی بین مناطق مختلف درون‌شهری، آن را استفاده می‌کنند. کاربران اصلی مترو، افرادی هستند که برای انجام کارهای شخصی و روزمره یا رفتن به محل کار و تحصیل، خواهان بهره‌گیری از وسایل حمل‌ونقل عمومی، ارزان و سریع هستند. در تهران حدود ۳۲ درصد مردم از مترو استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85243283/۳۴-درصد-از-مردم-تهران-از-ناوگان-حمل-و-نقل-عمومی-استفاده-می-کنند آل‌داوود، «34 درصد مردم تهران از ناوگان حمل و نقل عمومی استفاده می‌کنند»،  خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا.]</ref> ارزانی و سرعت جابجایی با مترو موجب افزایش استقبال از آن شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/715752/آمار-مسافران-مترو-بیشتر-شد-روزانه-چند-میلیون-مسافر-در-مترو آل‌داوود، «آمار مسافران مترو بیشتر شد»،  وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref>

== استفادهٔ رایگان از مترو در مناسبت‌های خاص ==

در برخی مناسبت‌های ملی و مذهبی مانند ۲۲ بهمن، [[عاشورا]]، [[اربعین]] و [[شب قدر]]، استفاده از مترو در برخی شهرها مانند تهران، رایگان می‌شود.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/896185-مترو-برای-چه-افرادی-رایگان-می-شود «مترو برای چه افرادی رایگان می‌شود؟»،  وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref> همچنین روز ولادت [[حضرت فاطمه|حضرت زهرا]] که در [[ایران]] به‌عنوان [[روز مادر]] و روز زن شناخته می‌شود استفاده از مترو برای بانوان رایگان است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4034449-مترو-برای-این-افراد-رایگان-است . «مترو برای این افراد رایگان است»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> در اول ماه مهر نیز که روز بازگشایی [[مدرسه|مدارس]] و دانشگاه‌ها است استفاده از مترو برای دانش‌آموزان و دانشجویان، رایگان است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/896185-مترو-برای-چه-افرادی-رایگان-می-شود «مترو برای چه افرادی رایگان می‌شود؟»،  وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref>

== علل استفاده از مترو ==

بهره‌مندی از سیستم حمل‌ونقل عمومی درون‌شهری، یکی از الزامات زندگی شهرنشینی است که فناوری را برای بهینه‌سازی زیست اجتماعی انسان‌ها به خدمت گرفته است. در گذشته به‌دلیل کوچک‌بودن شهرها و کوتاهی مسافت بین مقصدهای مختلف در یک شهر، شهروندان به‌صورت پیاده یا با دوچرخه این مسافت‌ها را طی می‌کردند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1790444/بررسی-سیاست-های-کلان-حمل-ونقل-عمومی-در-شهر-تهران-ضرورت-وجود-بسته-سیاستی-هماهنگ . شیرازی، «بررسی سیاست‌های کلان حمل و نقل عمومی در شهر تهران؛ ضرورت وجود بستۀ سیاسی هماهنگ»، 1399ش، ص237-238.]</ref>

ارائه خدمات رفاهی مانند نمازخانه،<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/26583/ايستگاه‏هاي-مترو-مجهز-به-نمازخانه-می‏شوند . «ایستگاه‌های مترو مجهز به نمازخانه می‌شوند»، وب‌سایت تابناک.]</ref> اتاق [[شیردهی]] مادران (برای مادرانی که به شکل اضطراری نیاز به تمیز کردن نوزاد، تعویض پوشک و شیردهی به نوزاد دارند)،<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/152661/اتاق-مادرانه-مترو.html . «22 اتاق مادرانه در مترو»، روزنامۀ همشهری.]</ref> سرویس بهداشتی،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3737800/ایستگاه-های-جدید-مترو-سرویس-بهداشتی-خواهند-داشت . «ایستگاه‌های جدید مترو سرویس بهداشتی خواهند داشت»، خبرگزاری مهر.]</ref> پله برقی و نظافت مداوم محیط داخلی مترو سبب شده مسافران علاوه بر امکان دسترسی سریع به مکان‌های مختلف شهری، در مواقع لزوم از این امکانات رفاهی برای رفع نیازهای ضروری خود استفاده کنند.<ref>[https://36321940.khabarban.com/ . «بازگشت متروی تهران به لقب تمیزترین متروی جهان»، وب‌سایت خبربان.]</ref>

# جابه‌جایی انبوه مسافر در زمان کوتاه؛<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2102785/بررسی-پارامترهای-موثر-در-بهبود-کیفیت-فضایی-مترو-در-شهر-تهران-مطالعه-موردی-ایستگاه-های-فرهنگسرا-و-علم-وصنعت . خاکسار و اشرفی، «بررسی پارامترهای مؤثر در بهبود کیفیت فضایی مترو در شهر تهران»،  1401ش، ص90-91.]</ref>

# کاهش آلودگی هوا؛<ref>[https://www.irna.ir/news/85243283/۳۴-درصد-از-مردم-تهران-از-ناوگان-حمل-و-نقل-عمومی-استفاده-می-کنند . آل‌داوود، «34 درصد مردم تهران از ناوگان حمل و نقل عمومی استفاده می‌کنند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا.]</ref>

# کاهش هزینه‌های مدیریت شهری؛<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1790444/بررسی-سیاست-های-کلان-حمل-ونقل-عمومی-در-شهر-تهران-ضرورت-وجود-بسته-سیاستی-هماهنگ . شیرازی، «بررسی سیاست‌های کلان حمل و نقل عمومی در شهر تهران، ضرورت وجود بستۀ سیاسی هماهنگ»، 1399ش، ص337-339.]</ref>

# کاهش مصرف سوخت؛<ref>[https://farhikhtegandaily.com/page/125094/ . شمس کلائی، «مشکلات حل‌نشدنی مترو»، روزنامۀ فرهیختگان.]</ref>

# کاهش نرخ تصادفات.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1790444/بررسی-سیاست-های-کلان-حمل-ونقل-عمومی-در-شهر-تهران-ضرورت-وجود-بسته-سیاستی-هماهنگ . شیرازی، «بررسی سیاست‌های کلان حمل و نقل عمومی در شهر تهران، ضرورت وجود بستۀ سیاسی هماهنگ»، 1399ش، ص337-339.]</ref>

== ظرفیت فرهنگی- اجتماعی مترو ==

مترو یکی از نقاط تمرکز جمعیتی است که از منظر کارشناسان، دارای ظرفیت بالایی برای ترویج فرهنگ‌سازی و جامعه‌پذیری است،<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/145993/تن‌پوشی-فرهنگ-مترو.html . گل‌محمدی، «تن‌پوشی از فرهنگ بر تن مترو»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref> از جمله:

# ترویج [[حجاب]]: برخی از فعالان فرهنگی در عرصهٔ حجاب و عفاف با دایرکردن غرفه‌های تبلیغاتی در ایستگاه‌های مترو و دعوت از کارشناسان، علاوه بر نمایش محصولات حجاب مانند [[روسری]]، [[چادر]]، مقنعه و ساق‌دست، با خوش‌رویی به به [[تبلیغ دینی|تبلیغ]] و ترویج حجاب اسلامی پرداخته‌اند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6996615/مترو-و-کار-فرهنگی-برای-گسترش-فرهنگ-حجاب-و-عفاف-انتقال-پیام-فرهنگی-با-ابزار-هنر . «مترو و کار فرهنگی برای گسترش فرهنگ حجاب و عفاف/ انتقال پیام فرهنگی با ابزار هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

# برپایی آیین‌های مذهبی: برگزاری برخی جشن‌ها در اعیاد مذهبی، سبب جلب توجه و تمایل بسیاری از شهروندان و گردشگرانی می‌شود که از مترو استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/533240/برگزاری-جشن-سالروز-میلاد-حضرت-امام-رضا-علیه-السلام-در-ایستگاه‌های-منتخب-متروی-تهران . «برگزاری جشن سالروز میلاد حضرت امام رضا در ایستگاه‌های منتخب متروی تهران»،  خبرگزاری میزان.]</ref>

# معرفی مشاهیر و نام‌آوران: استفاده از نام مشاهیر و نام‌آوران ادبی برای نام‌گذاری برخی خطوط و ایستگاه‌های مترو مانند [[فردوسی]]، [[خیام]]، [[رودکی]]، [[ابن‌سینا]] و [[سعدی شیرازی|سعدی]]،<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/860813/تابلوهای-ایستگاه-مترو-شاعرانه-شد-ماجرای-تغییر-تابلوهای-اسم . «تابلوهای ایستگاه مترو شاعرانه شد | ماجرای تغییر تابلوهای اسم ایستگاه مترو در تهران»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref> برخی شخصیت‌های دینی و مذهبی مانند آیت‌الله طالقانی و علامه جعفری،<ref>[https://37490848.khabarban.com/ . معدن‌پور، «نام‌گذاری ایستگاه‌های مترو به نام علامه جعفری و آیت‌الله طالقانی»، وب‌سایت خبربان.]</ref> نام شهدا مانند آرمان علی‌وردی<ref>[https://fararu.com/fa/news/672302/تصویری-از-نامگذاری-ایستگاه-مترو-به-نام-آرمان-علی‌وردی . «تصویری از نام‌گذاری ایستگاه مترو به نام آرمان علی‌وردی»، وب‌سایت فرارو.]</ref> و برخی رویدادهای تاریخی مانند شهدای هفتم تیر<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1607363/چرایی-دودگرفتگی-در-ایستگاه-متروی-شهدای-هفتم-تیر . «چرایی دودگرفتگی در ایستگاه متروی شهدای هفتم تیر»، . ب‌سایت مشرق نیوز.]</ref> و مدافعان سلامت، سبب ارج نهادن به ارزش‌های فرهنگ و اجتماعی می‌شود.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1231302/نام-گذاری-جدید-در-مترو-به-نام-مدافعان-سلامت . «نام گذاری جدید در مترو به نام مدافعان سلامت»، وب‌سایت مشرق نیوز.]</ref>

# [[پرونده:مترو (3).jpg|جایگزین=طرح سیمرغ در ایستگاه متروی مولوی تهران|بندانگشتی|طرح سیمرغ در ایستگاه متروی مولوی تهران]]انتقال بین‌نسلی فرهنگ و ادب ایرانی: در برخی ایستگاه‌های مترو دیوارکوب‌هایی وجود دارد که شعرهای معروف در فرهنگ و ادب ایرانی را هنرمندانه بازنمایی می‌کند و در انتقال مفاهیم و ارزش‌های فرهنگی به نسل‌های آینده، نقش بسزایی دارد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/860813/تابلوهای-ایستگاه-مترو-شاعرانه-شد-ماجرای-تغییر-تابلوهای-اسم . «تابلوهای ایستگاه مترو شاعرانه شد | ماجرای تغییر تابلوهای اسم ایستگاه مترو در تهران»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref>

# تبلیغ رویدادهای مذهبی: امروزه در سبک زندگی شهری با افزایش دغدغه‌ها، بسیاری از افراد، رویدادهای مهم دینی را فراموشی می‌کنند. دیوارنگاره‌ها و بنرها در ایستگاه‌های مترو با یادآوری موضوعات و مناسبت‌های دینی و مذهبی که بخش مهمی از فرهنگ و سبک زندگی ایرانی را شکل می‌دهد، تلاشی است برای جبران کاستی‌های سبک زندگی شهری در یادآوری ریشه‌های فرهنگ اصیل ایرانی.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4096848/شور-حسینی-محرم-در-متروی-تهران-برگزاری-نمایشگاه-عکس-با-موضوع-محرم . «شور حسینی محرم در متروی تهران/برگزاری نمایشگاه عکس با موضوع محرم»،  خبرگزاری مهر.]</ref>

# گسترش فرهنگ تعامل و همیاری: حضور جمعیت زیادی از مسافران در قطارهای مترو سبب شده فرهنگ تعامل و درک متقابل میان مردم گسترش یابد. از طرفی توجه به نظافت داخل قطارها و ایستگاه‌های مترو توسط مسافران در گسترش فرهنگ رعایت نظافت عمومی و حفظ پاکیزگی شهر در میان شهروندان اثرگذار است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/535577/ارتقا-سطح-فرهنگ-در-مترو . «ارتقا سطح فرهنگ در مترو»، خبرگزاری میزان.]</ref>

با گسترش استفاده از مترو برای جابه‌جایی‌های درون‌شهری، پدیده دست‌فروشی در مترو نیز گسترش یافته است. در [[تهران]]، روزانه ۴ تا ۶ هزار نفر در مترو، اقلام پرمصرف مانند لوازم‌آرایشی، بدلیجات، پوشاک، تنقلات و برخی لوازم خانگی کوچک را به مسافران مترو عرضه می‌کنند.

 

از طرفی، سوءاستفادهٔ مالی از مسافران مانند کیف‌قاپی، دزدیدن گوشی، چندبارکارت کشیدن یا واردن کردن مبالغ بالاتر از قیمت اجناس را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.irna.ir/news/85477038/دستگیری-دست-فروش-کلاهبردار-در-مترو-تهران . آل‌داوود، «دستگیری دست‌فروش کلاهبردار در مترو تهران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا]</ref>

* آل‌داوود، سید جواد، «دستگیری دست‌فروش کلاهبردار در مترو تهران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.

* آل‌داود، سید جواد، «۳۴ درصد مردم تهران از ناوگان حمل و نقل عمومی استفاده می‌کنند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۸ مهر ۱۴۰۲ش.

* «آمار مسافران مترو بیشتر شد | روزانه چند میلیون مسافر در مترو جابه‌جا می‌شوند؟»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۰۱ش.

* «ارتقاء سطح فرهنگ در مترو»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۳۹۸ش.

* «برگزاری جشن سالروز میلاد حضرت امام رضا (علیه‌السّلام) در ایستگاه‌های منتخب متروی تهران»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۳۹۸ش.

* «۲۲ اتاق مادرانه در مترو»، روزنامهٔ همشهری، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ش.

* «تابلوهای ایستگاه مترو شاعرانه شد | ماجرای تغییر تابلوهای اسم ایستگاه مترو در تهران»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۳ش.

* شمس کلائی، مهسا، «مشکلات حل‌نشدنی مترو»، روزنامهٔ فرهیختگان، تاریخ بازدید: ۲۴ شهریور ۱۴۰۳ش.

* «شور حسینی محرم در متروی تهران/برگزاری نمایشگاه عکس با موضوع محرم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۳۹۶ش.

* گل‌محمدی، مهدیا، «تن‌پوشی از فرهنگ بر تن مترو»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آبان ۱۴۰۰ش.

* «مترو چیست + تاریخچه مترو»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ بهمن ۱۳۹۶ش.

* «مترو و کار فرهنگی برای گسترش فرهنگ حجاب و عفاف/ انتقال پیام فرهنگی با ابزار هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۳۹۸ش.