زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
باور به زار و اثرگذاری آن در جسم و روان انسانها، ریشه در انگارههای شناختی دارد که در سدههای گذشته از طریق بردههای آفریقایی به [[خردهفرهنگ]] مردمان جنوب [[ایران]]، وارد شده است. براساس این انگاره، زار یک باد کافر است که [[جن]] به همراه دارد و با ورود به بدن انسان، او را به انواع [[بیماری]] گرفتار میکند. براساس آموزههای اسلام، جن، موجودی واقعی است؛ اما انگارههای [[جنزدگی]] مانند زار و آیین درمانی آن، ریشه در خرافات و نادانستههای بشر دارد. از منظر [[روانشناسی]]، آنچه در خردهفرهنگ جنوب ایران زار گفته میشود، گونهای از اختلال روانی است که از وضعیت اجتماعی، محیطی، حوادث طبیعی و باورهای فرهنگی، ناشی میشود. | باور به زار و اثرگذاری آن در جسم و روان انسانها، ریشه در انگارههای شناختی دارد که در سدههای گذشته از طریق بردههای آفریقایی به [[خردهفرهنگ]] مردمان جنوب [[ایران]]، وارد شده است. براساس این انگاره، زار یک باد کافر است که [[جن]] به همراه دارد و با ورود به بدن انسان، او را به انواع [[بیماری]] گرفتار میکند. براساس آموزههای اسلام، جن، موجودی واقعی است؛ اما انگارههای [[جنزدگی]] مانند زار و آیین درمانی آن، ریشه در خرافات و نادانستههای بشر دارد. از منظر [[روانشناسی]]، آنچه در خردهفرهنگ جنوب ایران زار گفته میشود، گونهای از اختلال روانی است که از وضعیت اجتماعی، محیطی، حوادث طبیعی و باورهای فرهنگی، ناشی میشود. | ||
== تعریف == | == تعریف آیین زار == | ||
زار به معنای ناتوانی، گریه و نالهٔ سوزناک است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/زار دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ زار.]</ref> زار در خردهفرهنگ مردم جنوب ایران، نام یک باد خطرناک و قدرتمند است که درون و بیرون خاک را کنترل میکند و با ورود به بدن انسان، او را بیمار میسازد. به مبتلای زار، مَرکَب یا فَرَس گفته میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246842/زار،-نوعی-بیماری جعفری، «زار»، وبسایت مرکزدائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از این منظر، ابتلای به زار، نوعی [[بیماری روانی]] است که با علائم جسمانی آغاز میشود. پس از مراجعه به پزشکان و عدم درمان، بیماران به جادوپزشکانی با عنوانهای '''بابازار''' یا '''مامازار''' مراجعه میکنند. این جادوپزشکان با تشخیص اینکه بیمار به زار یا بادها دچار شده است، با برگزاری [[آیین زار]] به درمان بیمار میپردازند تا ارواح یا بادهایی که بیمار را تسخیر کردهاند، از جسم او خارج شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیرینژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص132.]</ref> | زار به معنای ناتوانی، گریه و نالهٔ سوزناک است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/زار دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ زار.]</ref> زار در خردهفرهنگ مردم جنوب ایران، نام یک باد خطرناک و قدرتمند است که درون و بیرون خاک را کنترل میکند و با ورود به بدن انسان، او را بیمار میسازد. به مبتلای زار، مَرکَب یا فَرَس گفته میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246842/زار،-نوعی-بیماری جعفری، «زار»، وبسایت مرکزدائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از این منظر، ابتلای به زار، نوعی [[بیماری روانی]] است که با علائم جسمانی آغاز میشود. پس از مراجعه به پزشکان و عدم درمان، بیماران به جادوپزشکانی با عنوانهای '''بابازار''' یا '''مامازار''' مراجعه میکنند. این جادوپزشکان با تشخیص اینکه بیمار به زار یا بادها دچار شده است، با برگزاری [[آیین زار]] به درمان بیمار میپردازند تا ارواح یا بادهایی که بیمار را تسخیر کردهاند، از جسم او خارج شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیرینژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص132.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه آیین زار == | ||
[[پرونده:آیین زار۱.jpg|جایگزین=زنان در حال نواختن موسیقی برای مراسم زار در مصر|بندانگشتی|زنان در حال نواختن [[موسیقی]] برای مراسم زار در [[مصر]]]] | [[پرونده:آیین زار۱.jpg|جایگزین=زنان در حال نواختن موسیقی برای مراسم زار در مصر|بندانگشتی|زنان در حال نواختن [[موسیقی]] برای مراسم زار در [[مصر]]]] | ||
باور به وجود یک جن با نام زار، از سرزمین حبشه به [[جهان اسلام]] راه یافته است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفههای بینش اسطورهای در مراسم «زار» نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص146-148.]</ref> ریشهٔ آیین زار نیز به [[شمنیسم]] سیبری بازمیگردد.<ref>[https://ijar.ut.ac.ir/article_50677_b37fba5b4906ba340bd893a7630b4c9c.pdf زوایه و اصلمرز، «مطالعه ریشههای فرهنگی و روانشناختی آیین زار»، 1392ش، ص128.]</ref> زار در فرهنگ ایران و مردمان جنوب ایران و حتی کشورهای جنوب [[خلیج فارس]] ریشه ندارد؛ بلکه در اثر تعامل با مناطق آفریقایی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیرینژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص133.]</ref> از قرن نوزدهم میلادی و از طریق سواحل بهویژه [[بندرعباس]]، وارد ایران شده<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفههای بینش اسطورهای در مراسم زار نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص151.]</ref> و با فرهنگ بومی مردم جنوب ایران و جزایر خلیجفارس در آمیخته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5495019/جن-گیری-با-دف-و-تنبور-روایتی-از-مراسم-دفع-ارواح-خبیثه «جنگیری با دف و تنبور، روایتی از مراسم دفع ارواح خبیثه»، خبرگزاری مهر.]</ref> | باور به وجود یک جن با نام زار، از سرزمین حبشه به [[جهان اسلام]] راه یافته است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفههای بینش اسطورهای در مراسم «زار» نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص146-148.]</ref> ریشهٔ آیین زار نیز به [[شمنیسم]] سیبری بازمیگردد.<ref>[https://ijar.ut.ac.ir/article_50677_b37fba5b4906ba340bd893a7630b4c9c.pdf زوایه و اصلمرز، «مطالعه ریشههای فرهنگی و روانشناختی آیین زار»، 1392ش، ص128.]</ref> زار در فرهنگ ایران و مردمان جنوب ایران و حتی کشورهای جنوب [[خلیج فارس]] ریشه ندارد؛ بلکه در اثر تعامل با مناطق آفریقایی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیرینژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص133.]</ref> از قرن نوزدهم میلادی و از طریق سواحل بهویژه [[بندرعباس]]، وارد ایران شده<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفههای بینش اسطورهای در مراسم زار نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص151.]</ref> و با فرهنگ بومی مردم جنوب ایران و جزایر خلیجفارس در آمیخته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5495019/جن-گیری-با-دف-و-تنبور-روایتی-از-مراسم-دفع-ارواح-خبیثه «جنگیری با دف و تنبور، روایتی از مراسم دفع ارواح خبیثه»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
