خلیج فارس: تفاوت میان نسخه‌ها

== بحران‌ها و جنگ‌های مؤثر بر امنیت خلیج فارس<ref group="دیدگاه">[۱۰]

'''مدیریت تنگه هرمز:''' با تشدید تنش‌ها و انسداد مقطعی تنگه هرمز توسط ایران، تأثیر مستقیم این آبراه بر اقتصاد جهانی و بازار انرژی نمایان شد.[۱۱][۱۲][۱۳] در همین راستا، نهادی با عنوان «سازمان مدیریت آبراهه خلیج‌فارس (PGSA)» جهت نظارت بر جریان انرژی و تنظیم‌گری عبور و مرور در این تنگه استراتژیک تأسیس و آغاز به کار کرد.[۱۴][۱۵]</ref> ==

'''جنگ ایران و عراق و تأسیس شورای همکاری خلیج فارس:''' شورای همکاری خلیج فارس پس از شروع جنگ ایران و عراق با حضور شش کشور عربی حوزهٔ خلیج فارس شامل امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، عمان، قطر و کویت در سال ۱۹۸۱م بدون حضور ایران و عراق تشکیل شد. کشورهای عضو، ضمن حمایت از عراق، در تلاش برای موازنه منطقه‌ای بودند تا هیچ‌یک از دو طرف پیروز مطلق نشود. شورا سعی داشت جنگ را کنترل کرده و از گسترش آن به کشورهای عضو جلوگیری کند. با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط ایران در سال ۱۳۶۷ش، دوره جدیدی در روابط منطقه‌ای آغاز شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/خلیج-فارس-امنیت-منطقه-ای-و-اهداف-سیاسیت-خارجی-جمهوری-اسلامی-ایران باقری، «خلیج فارس امنیت منطقه‌ای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص119.]</ref><ref group="دیدگاه">شاید بهتر باشه در این دو جنگ خلیج فارس تمرکز بر این باشد که چرا به نام جنگ خلیج فارس معروف شدند و بقیه اطلاعات را محدودتر آورد.

'''در جنگ اول خلیج فارس، به دو نکته برای نام این جنگ طبق منبعی اشاره شد. برای جنگ دوم دلیلی پیدا نکردم. برای همین جنگ اول خلیج فارس را جنگ خلیج فارس و جنگ دوم را جنگ آمریکا و عراق نوشتم.'''</ref>

'''جنگ خلیج فارس:''' این جنگ که از نظر حجم تجهیزات و گستردگی ائتلاف، بزرگ‌ترین نبرد پس از جنگ جهانی دوم در قرن بیستم محسوب می‌شود، در پی حملهٔ عراق به کویت در مرداد ۱۳۶۹ش آغاز شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4 «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> نام‌گذاری این جنگ  به خلیج فارس از آن رو است که بین کشورهای درگیر در محدوده‌ آبی سرزمینی طرفین در خلیج فارس، جنگ دریایی رخ داده است.<ref>[https://karimeh.com/News/fa/2/107/%D8%AC%D9%86%DA%AF%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%20War%20Gulf%20Persian اشرفی، «جنگ خلیج فارس War Gulf Persian»، وب‌سایت اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه (س).]</ref> صدام حسین با انگیزه‌هایی مانند تصاحب ذخایر نفتی کویت، حل بحران اقتصادی و بدهی‌های کلان و جلوگیری از رکود در ارتش به کویت حمله و آن را در مدت کوتاهی اشغال کرد. با صدور قطعنامهٔ ۶۷۸ در نوامبر ۱۹۹۰م توسط سازمان ملل، ائتلافی میان کشورها به سرکردگی ایالات متحده با حدود ۶۰۰٬۰۰۰ نفر نیرو و هزاران هواپیما، تانک و ناوگان صورت گرفت و پس از ۴۲ روز برتری هوایی، تنها با ۱۰۰ ساعت عملیات زمینی به پیروزی قطعی انجامید. ارتش عراق به‌سرعت متلاشی و کویت در فوریهٔ ۱۹۹۱م آزاد شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/مقایسه-جبهه-ائتلاف-جنگ-اول-خلیج-فارس-با-ائتلاف-مبارزه-با-داعش «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> اهمیت این جنگ از آن رو است که برخی تحلیلگران سیاسی، وقوع آن را نقطه‌عطفی در تداوم حضور نظامی ایالات متحده در خلیج فارس برای دهه‌های آینده دانسته‌اند.<ref>[https://karimeh.com/News/fa/2/107/%D8%AC%D9%86%DA%AF%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%20War%20Gulf%20Persian اشرفی، «جنگ خلیج فارس War Gulf Persian»، وب‌سایت اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه (س).]</ref>

'''جنگ عراق و آمریکا:''' پس از حملات ۱۱ سپتامبر، ائتلافی به رهبری آمریکا و بریتانیا با طرح اتهاماتی مبنی بر حمایت عراق از تروریسم و در اختیار داشتن سلاح‌های کشتار جمعی، در مارس ۲۰۰۳م آمریکا به این کشور حمله کرد که به سقوط حکومت صدام حسین انجامید.<ref>[https://jangaavaran.ir/golf-war1991/ تارخ، «جنگ دوم خلیج فارس (عملیات اشغال عراق توسط آمریکا در سال 2003 میلادی)»، وب‌سایت جنگاوران.]</ref>

'''اختلافات ارضی:''' پس از پایان جنگ عراق با ایران، روابط ایران و شورای همکاری خلیج فارس تحت تأثیر ادعاهای ارضی امارات متحده عربی علیه جزایر سه‌گانه خلیج فارس قرار گرفت. اوج این ادعاها در نخستین اجلاس سران شورا پس از طرح این مسئله در سال ۱۳۷۱ش مشاهده شد. جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصولی چون حسن همجواری، گسترش روابط دوستانه با همسایگان و حل مسالمت‌آمیز اختلافات تأکید داشته و با پیروی از سیاست صبر، خویشتن‌داری، تنش‌زدایی و اعتمادسازی کوشید تا حسن نیت خود را نشان دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/خلیج-فارس-امنیت-منطقه-ای-و-اهداف-سیاسیت-خارجی-جمهوری-اسلامی-ایران باقری، «خلیج فارس امنیت منطقه‌ای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص120.]</ref>

'''حضور نظامی ایالات متحده در منطقه خلیج فارس:''' آمریکا در هر شش کشور عضو شورای همکاری دارای پایگاه‌های نظامی یا حق استفاده از تأسیسات دفاعی است. این پایگاه‌ها به‌عنوان نماد تعهد امنیتی واشینگتن و ابزاری بازدارنده در منطقه عمل کرده و در درگیری‌های نظامی منطقه‌ای نقش پشتیبانی لجستیک و راداری ایفا کرده‌اند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بین-الملل-15/1706326-پایگاه-های-آمریکا-در-خلیج-فارس-اهداف-یا-عوامل-بازدارنده «پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> در درگیری‌های گذشته مانند [[عملیات وعده صادق]] ۱ و ۲ و [[جنگ دوازده‌روزه|جنگ دوازده روزه]]، نقش فعال پایگاه‌های آمریکا در منطقه آشکار شد. این پایگاه‌ها در مقابله با موشک‌ها، پشتیبانی راداری و سوخت‌رسانی مشارکت داشتند. ایران تا آن زمان از حمله به این پایگاه‌ها در کشورهای همسایه خودداری کرده بود و تنها یک پایگاه آمریکایی در قطر را هدف قرار داده بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/فرازمند-کشورهای-حاشیه-خلیج-فارس-منطق-قدرت-را-خوب-می-فهمد «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب می‌فهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از این که آمریکا به‌همراه اسرائیل جنگی برای تغییر رژیم در ایران با هدف خلع سلاح نظامی را آغاز کرد، ایران نیز در پاسخ‌دهی هیچ محدودیتی قائل نشد و در [[جنگ رمضان]]<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بین-الملل-15/1706326-پایگاه-های-آمریکا-در-خلیج-فارس-اهداف-یا-عوامل-بازدارنده «پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> پایگاه‌ها و منافع آمریکا در منطقه را مستقیماً مورد هدف قرار داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/فرازمند-کشورهای-حاشیه-خلیج-فارس-منطق-قدرت-را-خوب-می-فهمد «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب می‌فهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

'''درگیری‌های نظامی اخیر (جنگ رمضان):''' مؤسسه مطالعات سیاست بین‌الملل ایتالیا با انتشار گزارشی رویکرد شش کشور عربی شورای همکاری خلیج فارس در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را مورد بررسی قرار داده است. کشورهای عضو در برخورد با ایران سه موضع اصلی داشتند: