طلاق: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''طلاق'''</big>، انحلال قانونی و شرعی پیوند زناشویی و جدایی زن و شوهر از یکدیگر.

طلاق به‌عنوان یک پدیدۀ اجتماعی تأثیرات منفی گسترده‌ای بر زوجین، فرزندان و جامعه دارد و افزایش نرخ آن مشکلات ساختاری و اجتماعی را نشان می‌دهد. برای پیشگیری از [[طلاق]]، آموزش [[مهارت‌های زندگی]]، [[مشاوره پیش از ازدواج|مشاورۀ]] قبل و بعد از [[ازدواج]]، فرهنگ‌سازی، حمایت‌های قانونی و اجتماعی و ترویج فرهنگ سازش و همدلی ضروری است.

[[طلاق در اسلام]] عملی مشروع محسوب می‌شود اما جزء مبغوض‌ترین حلال‌ها در نزد خداوند می‌باشد. طلاق جزء ایقاعات است؛ یعنی برخلاف ازدواج، یک طرفه است و تنها از سوی مرد انجام می‌شود، غیر از طلاق توافقی که بر اساس توافق زوجین صورت می‌گیرد. پس از طلاق حقوق و تکالیف متقابلی که بین زوجین در هنگام ازدواج وجود داشته از بین می‌رود. طلاق مخصوص ازدواج دائم است و در ازدواج موقت زن با انقضاء مدت یا بذل آن از طرف شوهر از زوجیت خارج می‌شود.  

==مفهوم‌شناسی==

طلاق در لغت به معنای رهائی، آزاد کردن، ترک کردن و واگذاشتن است.<ref>حسینی، تاج العروس من جواهر القاموس، 1414ق، ج20، ص157</ref> در اصطلاح شرعی به از بین بردن پیوند [[ازدواج]] با صیغۀ مخصوص، معنا شده و در فهم اجتماعی، به فرآیند قانونی و رسمی پایان دادن ازدواج اشاره دارد که طی آن زوجین به دلایل مختلف از یکدیگر جدا شده و به تعهدات و مسئولیت‌های قانونی و خانوادگی خود خاتمه می‌دهند.<ref>نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، 1404ق، ج 32، ص2</ref><ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏5، ص 195</ref> در اصطلاح حقوقی طلاق عبارت است از؛ جدا شدن '''زن''' و مرد به سبب انحلال نکاح دائم، با شرایط و تشریفاتی خاص از جانب مرد یا نماینده قانونی او، که با حکم دادگاه انجام می‌­شود. در تعریف دیگر طلاق ایقاعی تشریفاتی است که به موجب آن، مرد به اذن یا حکم دادگاه، زنی را که به طور دائم در قید زناشویی اوست، رها می­‌سازد.<ref>محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده – نکاح و انحلال آن، 1395ش، ص 379؛ کاتوزیان، دوره حقوق مدنی خانواده، ۱۳۹۲ش، ج1، ص 273</ref>

طلاق تاریخچه‌ای به درازای تاریخ [[ازدواج]] دارد. همانطور که انسان‌ها در طول تاریخ برای رسیدن به آرامش و تشکیل [[خانواده]] ازدواج می‌کردند، به دلایل مختلفی از ادامۀ زندگی مشترک خودداری کرده و طلاق را برمی‌گزیدند. طلاق، پدیده‌ای اجتماعی با قدمتی دیرینه است که در طول تاریخ انواع مختلفی به خود گرفته و بازتابی از تحولات فرهنگی، مذهبی و حقوقی جوامع بشری بوده است.

در آتن کلاسیک، طلاق بیشتر به‌عنوان یک موضوع خصوصی تلقی می‌شد و مرد برای طلاق همسر، او را به خانواده‌اش بازمی‌گرداند؛ البته زنان برای طلاق مجبور بودند به‌طور عمومی در برابر ارکون (افسر عالی) ظاهر شوند. در روم باستان، طلاق نادر بود، اما با گسترش امپراتوری به هر یک از زوجین اجازه داده شد که ازدواج را به میل خود پایان دهند. در يونان باستان زن به اندازه یک کالا ارزش داشت و خرید وفروش می‌شد. مرد می‌توانست او را بفروشد یا هدیه بدهد، پس وقتی این گونه بود طلاق به آسانی صورت می‌گرفت. طلاق در جاهليت هم بسيار ساده و با الفاظ توهين‌آميز صورت می‌گرفت.<ref>نجفی توانا، «تاریخچه طلاق»</ref> طبق قانون بابل طلاق وجود نداشته و مرد هرگز نمی‌توانست زن خود را طلاق دهد حتی اگر توانایی آوردن فرزند را نداشته باشد، بايد كنيزی به خانه بياورد تا برايش فرزند به دنيا آورد، كنيز هم حق جلوگیری از اين امر را نداشت.<ref>نجفی توانا، «تاریخچه طلاق»</ref>

با اصلاحات پروتستانی، [[ازدواج]] به‌عنوان یک قرارداد [[سکولاریسم|سکولار]] تلقی شد و دادگاه‌های مدنی مسئولیت صدور حکم طلاق را بر عهده گرفتند. در قرن نوزدهم، قوانین طلاق در اروپا به تدریج آزادتر شدند. در فرانسه، طلاق پس از انقلاب فرانسه قانونی شد و روند آزادی بیشتر در قوانین طلاق تا اواسط قرن نوزدهم در اروپا، آمریکای شمالی و برخی مستعمرات اروپا ادامه یافت.  

مبانی طلاق در اروپا بر اساس دو نظریه‌ی طلاق مجازات و طلاق درمان مبتنی است. طلاق مجازات؛ در این نوع طلاق درصورت تقصیر یکی از زوجین با عدم انجام تعهدات ناشی از زناشویی، طلاق جایز شمرده می‌شود. به دلیل این که این طلاق به عنوان مکافات تقصیر پذیرفته می‌شود، آن را طلاق مجازات نامیده‌اند.<ref>محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده نکاح و انحلال آن، 1395ش، ص 467</ref> طلاق درمان یا طلاق مبتنی بر شکست ازدواج؛ این طلاق با قطع نظر از این که تقصیری صورت گرفته یا نه، فقط چون ادامه زندگی مشترک امکان پذیر نیست و نظام خانواده از هم پاشیده می‌شود، طلاق باید به عنوان درمان پذیرفته شود. در این نوع طلاق؛ با ذکر یک علت کلی، مثل عدم امکان زندگی مشترک کفایت می‌کند.<ref>محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده نکاح و انحلال آن، 1395ش، ص 468</ref>

===در ایران===

طلاق سابقه‌ای طولانی دارد و می‌توان گفت سابقه‌ی طلاق به نخستین روزهای تشکیل خانواده و ایجاد جوامع انسانی بر می‌گردد. طلاق در همه کشورها وجود داشت، مثلا طلاق در ایران باستان جایز بود و به دست مرد انجام می‌گرفت و زنان در جامعه بسیار مورد ستم قرار می‌گرفتند. حتی شوهر می‌توانست همسرش را برای همیشه حبس کند یا به قتل برساند.<ref>[http://www.drdtavana.ir/%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82/690-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82 نجفی توانا، «تاریخچه طلاق»]</ref> در دوران [[اشکانیان]]، مردان تنها یک زن [[عقد ازدواج]] را جاری می‌کردند و این زن در صورت نارضایتی می‌توانست طلاق بگیرد. مردان نیز به‌سادگی نمی‌توانستند همسر خود را طلاق دهند. در دورۀ [[ساسانیان]] نیز رضایت زن شرط اصلی در طلاق و ازدواج بود و طلاق بدون رضایت زن، شرعی و قانونی نبود و مرد تنها تحت شرایط خاصی می‌توانست زن را طلاق دهد. در صورت طلاق، مرد باید منافع خاص زن را به او می‌داد؛ اما اگر طلاق با رضایت زن صورت می‌گرفت، زن نمی‌توانست اموالی که شوهر در هنگام عروسی به او داده بود را نگه دارد.

در گذشته، به‌ویژه در مناطق ایلی و روستایی [[ایران]]، طلاق به ندرت اتفاق می‌افتاد. در ایلاتی مانند [[ایل قشقایی]] طلاق تقریباً غیرممکن بود و در دیگر [[اقوام ایرانی]] نیز به‌ندرت رخ می‌داد. در شهرها و روستاها نیز طلاق آخرین راه حل بود. دلایل طلاق شامل [[نازایی]]، بی‌عفتی، عیب جسمی و بدقدمی زنان بود. با این حال، نازایی در همه جا به عامل طلاق نبود و مرد می‌توانست با رضایت زن [[ازدواج مجدد]] کند. نگاه منفی جامعه به [[ازدواج با زنان مطلقه]]، ازدواج مجدد آنها را دشوار می‌کرد. با وجود این، ازدواج مجدد در برخی مناطق رایج بود. در نوعی ازدواج به نام «گاوبه‌گاو» یا [[سرآلیش]] دو خانواده دختران خود را به پسران یکدیگر می‌دادند و در صورت طلاق یکی، دیگری نیز موظف به طلاق بود. طلاق در ایرانِ سنتی پدیده‌ای نادر و همراه با انگ اجتماعی بود. این موضوع ریشه در ساختارهای قبیله‌ای، ارزش‌ها و قوانین آن زمان داشت.  

در ادوار مختلف تاریخی برای طلاق در ایران مقررات و قوانین متعددی وجود داشته که معرف نگرش جامعه نسبت به این امر بوده است. امروزه در حقوق ایران، حق طلاق با مرد است. مرد می‌تواند هر وقت بخواهد بدون دلیل موجه دادخواست طلاق بدهد و ملزم نیست دلیل خاصی را برای تصمیم خود ذکر کند و این قاعده مبتنی بر فقه اسلامی عنوان می‌شود که حق طلاق را به مرد داده است.<ref>«نکات کاربردی در مورد طلاق»، سایت دادیاران سروش حق </ref> ولی این محدودیت برای مرد وجود دارد که اگر بخواهد زن خود را طلاق بدهد باید حتما به دادگاه مراجعه کند. عدم رضایت و موافقت زوجه تنها می تواند مراحل طلاق از طرف مرد را طولانی کند ولی امکان جلوگیری از صدور حکم طلاق را ندارد.<ref>«نکات کاربردی در مورد طلاق»، سایت دادیاران سروش حق</ref>

ابتدا با ثبت نام در سامانه طلاق و بعد مراجعه به مشاوره صورت می‌گیرد. مشاوره نظر خود را اعلام کرده و برگه گواهی عدم انصراف از طلاق را صادر می‌کند. زوجین یا یکی از آن‌ها که خواهان طلاق است یا وکالت از دیگری در طلاق دارد با در دست داشتن گواهی عدم انصراف از طلاق به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه می‌کند و دادخواست طلاق را تنظیم و ثبت می‌کند تا زمان و شعبه دادگاه مشخص شود و وقت رسیدگی تعیین شود.<ref>[https://vakildadfar.com/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%84-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82/ دمرچلی، «مراحل طلاق- دادخواست و درخواست انواع طلاق»، سایت وکلای دادفر]</ref> بعد از آن دادگاه از طرفین می‌خواهد که داور معرفی کنند. هر یک از زوجین مکلف است ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ یک نفر از اقارب متاهل خود را که حداقل ۳۰ سال داشته باشد و آشنا به مسائل شرعی، خانوادگی و اجتماعی باشد به عنوان داور به دادگاه معرفی کند که شاید بتواند صلح و سازش برقرار کند و از ادامه مراحل طلاق جلوگیری کند. در صورت عدم‌ معرفی داور خود دادگاه داور تعیین می‌کند.<ref>دمرچلی، «مراحل طلاق- دادخواست و درخواست انواع طلاق»، سایت وکلای دادفر</ref> دادگاه ضمن رأی خود با توجه به شروط ضمن عقد و مندرجات سند ازدواج تکلیف جهیزیه، مهریه و نفقه زوجه، اطفال و حمل و زایمان زن را معین و تعیین اجرت المثل و در مورد چگونگی حضانت و نگهداری اطفال و نحوه پرداخت هزینه‌های آنها تصمیمی می‌گیرد. در آخر بعد صدور گواهی عدم امکان سازش زوجه باید با دادن آزمایش بارداری و ارائه آن به دفتر ازدواج و طلاق باید ثابت کنند که حامله نیست.

در ایران، به طور کلی دعاوی طلاق از طرف زوجین جزء دعاوی غیر مالی محسوب می‌شود. ولی طلاق هزینه های دیگری نیز دارد که های دیگری هم دارد مثل شامل پرداخت هزینه ثبت دادخواست و هزینه دادرسی، انجام مراحل مشاوره یا داوری در طلاق، هزینه‌های مربوط به انجام آزمایشاتی، همچون گواهی عدم بارداری و همچنین میزان مبلغ ثبت طلاق می‌باشد.<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/2718/%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%BA%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C.html «هزینه‌های طلاق غیابی»، سایت مشاوره حقوقی دینا]</ref> اما برای طلاق یکسری هزینه‌ها وجود دارد که غیر این موارد هست که قاضی آنها را تعیین می‌کند، مثل تکلیف جهیزیه، '''[[مهریه]]'''، حمل و زایمان زن را معین و تعیین اجرت المثل، که این موارد مقدار آن حساب می‌شود و بر عهده مرد قرار می‌گیرد.<ref>«هزینه‌های طلاق غیابی»، سایت مشاوره حقوقی دینا</ref>

برای طلاق؛ ابتدا باید دادخواستی مبتنی بر درخواست صدور گواهی عدم امکان سازش با همسر را تنظیم و به دادگاه خانواده ارسال کند. بعد از ثبت دادخواست، پرداخت هزینه دادرسی، دریافت ابلاغ تعیین مجتمع قضایی، به شعبه مربوطه مراجعه و بعد از تعیین شدن وقت رسیدگی، تشکیل شدن جلسه و تعیین تکلیف نسبت به مطالبات مالی زن، گواهی عدم امکان سازش را دریافت نماید. که بعد از دریافت این گواهی، مرد باید حق و حقوق زن، شامل مهریه و [[نفقه]] را پرداخت کند تا بتوانند طلاق بگیرند.<ref>«درخواست طلاق از طرف مرد مراحل و شرایط آن»، سایت وکلای دادفر</ref> اعتبار و مدت این گواهی مدت 3 ماه از تاریخ قطعیت آن می باشد که باید با مراجعه به هر یک از دفاتر رسمی طلاق، نسبت به اجرای صیغه طلاق ظرف مهلت 3 ماه مذکور اقدام شود، در غیر این صورت بعد از گذشت مدت 6 ماه، گواهی مربوطه از اعتبار ساقط می‌گردد. انجام تمام این مراحل سبب می‌شود که مراحل طلاق از طرف مرد نسبت به طلاق توافقی طولانی تر شود و بسته به شعبه دادگاه طلاق ممکن است تا چندین ماه طول بکشد و حتی بعضا تا یک سال نیز انجام آن طولانی شود.<ref>«درخواست طلاق از طرف مرد مراحل و شرایط آن»، سایت وکلای دادفر</ref>

 

*اصل یا رونوشت سند ازدواج تنها از دفترخانه انعقاد عقد. زن و شوهر برای طلاق باید سند ازدواج خود را، که نشان دهنده وجود رابطه '''[[زوجیت]]''' میان آنهاست به عنوان یکی از دلایل به دادگاه ارائه دهند. اگر عقد ازدواج زوجین برای دادگاه ثابت نشده باشد دادگاه نمی‌تواند حکم طلاق را صادر کند. پس اگر زوجین سند ازدواج نداشته باشند این موضوع اصلا برای دادگاه قابل قبول نیست. طلاق بدون وجود این سند هرگز امکان ندارد.<ref>[https://vakildadfar.com/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B1%D9%81-%D9%85%D8%B1%D8%AF/ «درخواست طلاق از طرف مرد مراحل و شرایط آن»، سایت وکلای دادفر ]</ref>

*گواهی وجود یا عدم وجود '''[[جنین]]''' توسط پزشک ذی‌صلاح و آزمایشگاه مربوطه.<ref>«نکات کاربردی در مورد طلاق»، سایت دادیاران سروش حق  </ref>

==طلاق در ادیان مختلف==

===طلاق در زرتشت===

در دین [[زرتشت]]، ازدواج پیوندی مقدس و نیکو شمرده می‌شد و تجرد مذموم است. طلاق در ایران باستان امری رایج بود، اما نیازمند حکم دادگاه و موافقت قاضی بود. در صورت امکان سازش، زوجین ملزم به ادامۀ زندگی مشترک بودند و در غیر این صورت، مرد می‌توانست با حکم دادگاه طلاق بدهد. پس از تصویب قانون احوال شخصیه زرتشتیان در سال ۱۳۱۲ش، طلاق به طور کامل تحت نظارت قانون قرار گرفت. در این قانون، طلاق به ارادۀ انحصاری مرد واگذار نشده بود و زن نیز در شرایطی می‌توانست تقاضای طلاق کند.<ref>[https://www.manaviyat.ir/طلاق؛-از-گذشته-تا-حال/ «طلاق، از گذشته تا حال»، وب‌سایت مؤسسۀ فرهنگی هنری سبک زندگی آل‌یاسین].</ref>

===طلاق در یهودیت===

در دین یهود، طلاق به‌طور انحصاری در اختیار مرد است و زن بدون حق اعتراض، مطلقه می‌شود. با این حال، دین یهود مردان را از طلاق دادن بدون دلیل منع کرده و آن را امری ناپسند می‌داند. طبق کتاب «ملاکی»، خداوند از طلاق متنفر است. با وجود این، مرد در موارد متعددی با اجازۀ دادگاه و تأیید آن، می‌تواند زن را طلاق دهد. <ref>[https://www.manaviyat.ir/طلاق؛-از-گذشته-تا-حال/ «طلاق، از گذشته تا حال»، وب‌سایت مؤسسۀ فرهنگی هنری سبک زندگی آل‌یاسین].</ref> در قوانینی که امروزه در میان یهودیان رواج دارد، زنان در موارد خاصی از حق درخواست طلاق برخوردار شده‌اند و می‌توانند دادخواست خود را به دادگاه عرضه کنند. همچنین طلاق باید به صورت توافقی باشد و رضایت زن در طلاق شرط دانسته شده است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95</ref>

 

===طلاق در اسلام===

در [[اسلام]]، طلاق به‌عنوان آخرین راه‌حل در نظر گرفته می‌شود و شرایط خاصی برای آن وجود دارد. مرد معمولاً حق طلاق دارد، اما زن نیز می‌تواند تحت شرایطی خاص از قاضی درخواست طلاق کند. طلاق باید در حالت پاکی زن و در [[فقه اسلامی]] با حضور دو شاهد عادل انجام شود. انواع طلاق شامل [[طلاق بائن]] و [[طلاق رجعی]] است. طلاق در اسلام به‌رغم اینکه منفور شمرده می‌شود، به‌عنوان راهی برای حل مشکلات ازدواج در نظر گرفته شده است.<ref>[http://pajoohe.ir/اسلام-و-مساله-طلاق__a-35134.aspx «اسلام و مساله طلاق»، وب‌سایت پژوهشکدۀ باقرالعلوم].</ref>

از مجموع روایات چنین برداشت می‌شود که اسلام طلاق را به خودی خود مبغوض می‌شمارد و در جهت منصرف کردن افراد از آن می‌کوشد، اما در مواردی که کارکردهای مطلوب خانواده با اختلالات جدی روبرو شود و ادامه‌ی زندگی مشترک، مفاسدی بیش از پیامدهای منفی طلاق به بار آورد، اسلام به رجحان و احیانا لزوم طلاق حکم کرده است.<ref>بستان، خانواده در اسلام، 1390ش، ص207</ref> چنانچه امام صادق فرمودند: چیزی در نزد خدا محبوبتر از خانه‌­ای که درآن پیوند '''[[ازدواج|ازدواجی]]''' صورت می­‌گیرد وجود ندارد و چیزی در نزد خداوند مبغوض‌­تر ازخانه‌­ای که درآن پیوندی با طلاق بگسلد وجود ندارد. آنگاه فرمود: این که در قرآن نام طلاق مکرر آمده و جزئیات کار طلاق مورد عنایت و توجه قرآن واقع شده، از آن جهت است که خداوند جدایی را دشمن می‌­دارد.<ref>کلینی، الکافی'''''،''''' 1407ق، ج5، ص 328</ref> در روایت دیگری رسول اکرم(ص) فرموده: ازدواج کنید و طلاق ندهید که طلاق عرش خدا را به لرزه در می‌­آورد.<ref>طبرسی، مکارم الأخلاق، 1412ق، ص 197؛ حرعاملی، وسائل الشیعه، 1414ق، ج 7، ص365</ref> در جایی دیگر امام صادق(ع) می‌­فرماید: چیزی از امور حلال، در پیشگاه خدا مبغوض‌­تر از طلاق نیست. خداوند متعال هر شخص طلاق دهنده از روی اشتها و هوس‌­های زودگذر را مبغوض می­‌دارد.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج6، ص54؛ حرعاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج 22، ص8</ref>

اسلام برای کاهش میزان طلاق عمدتا بر راهبردهای اخلاقی و تربیتی تاکید کرده و کمتر به ممنوعیت‌های قانونی توسل جسته است. دلیل این است که؛ ایجاد محدودیت قانونی برای طلاق، کمک چندانی به تحکیم روابط زناشویی نمی‌کند؛ زیرا در فرضی که ازدواج دچار اختلال گردیده، با منع قانونی طلاق معمولا جایگزین‌های نامطلوبی همچون متارکه، طلاق عاطفی و خشونت خانگی در انتظار همسران خواهد بود. علاوه بر آن، منع قانونی طلاق می‌تواند انگیزه ازدواج را تضعیف کند و این بر خلاف هدفی است که اسلام در نظام اجتماعی خود دنبال می‌کند.<ref>بستان، خانواده در اسلام، 1390ش، ص207</ref> اسلام با مشروع ساختن طلاق، امکان جدایی قانونی زوجین را در شرایط نامطلوب فراهم ساخته و با این کار، با برخی نظام‌های حقوقی که طلاق را به طور کلی منع نموده‌اند، مخالفت کرده است.<ref>بستان، خانواده در اسلام، 1390ش، ص207</ref>  

عده اسم مصدر اعتداد از ریشه عدد به معنای شمارش و احصاء است.<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن الکریم، ص 324</ref> از نظر فقهی، عده عبارت است از مدتی که زن پس از جدایی از شوهر، در حالت انتظار است. عده یعنی تحمل، صبر و خودداری از ازدواج زن بعد از انحلال نکاح تا مدت معین را عده گویند.<ref>محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده نکاح و انحلال آن، 1395ش، ص 437</ref> بنابر دیدگاه فقهی عده به معنای زمان معینی است که در آن زمان زن باید برای کسب اطمینان از این که رحم او حامل نیست یا به علت مرگ شوهر صبر نماید. عده به منظور صیانت نسب و جلوگیری از آمیخته شدن آنها با یکدیگر قرار داده شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/334563/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D9%82%D8%AF-%D8%B1%D8%AD%D9%85 علوی قزوینی، «انواع عده و وضعیت زنان فاقد رحم»، 1387ش، ص 138]</ref> عده طلاق، به‌ اندازه سه دوره پاکی از خون حیض است؛ اگر زن باردار باشد، عده او تا زمان وضع ‌حمل می‌باشد. عده طلاق زنی که در سن حیض است، اما حیض نمی‌بیند، سه ماه قمری می‌باشد. عده وفات شوهر هم چهار ماه و ده روز است. عده ازدواج موقت به‌ مدت دوبار حیض ‌دیدن زن و اگر زن حیض نمی‌بیند ۴۵ روز می‌باشد.<ref>کاتوزیان، خانواده - نکاح و طلاق، 1392ش، ج1، ص241</ref>

اساسا طلاق مخصوص عقد دائم است و در عقد موقت طلاق وجود ندارد. در ازدواج موقت با دو اصطلاح انقضاء و بذل مدت برخورد می‌شود. انقضاء به معنی پایان یافتن عقد موقت است و بذل مدت به معنی بخشیدن مدت باقی مانده از طرف شوهر به زن، از زوجیت خارج می‌شوند. لذا اگر زوج بقیه مدت را ببخشد یا مدت صیغه به تمام شود، طرفین از زوجیت یکدیگر خارج می‌شوند.<ref>دمرچلی، «مراحل طلاق- دادخواست و درخواست انواع طلاق»، سایت وکلای دادفر</ref> در نکاح موقت بذل مدت به اراده شوهر واقع می‌شود و به هیچ تشریفاتی نیاز ندارد و رجوع از آن در مدت عده ممکن نیست. در صورتی که زن وکالت در بخشش مدت از طرف مرد را داشته باشد، می‌تواند به این رابطه پایان دهد.اما اگر زن از طرف همسرش وکالت در بذل مدت را نداشته باشد و بتواند در دادگاه ثابت کند که ادامه زندگی برایش با سختی همراه است به استناد وضعیت عسر و حرج؛ دادگاه زوج را ملزم به بذل مدت باقیمانده خواهد کرد.<ref>دمرچلی، «مراحل طلاق- دادخواست و درخواست انواع طلاق»، سایت وکلای دادفر</ref>  

==آمار==

طلاق عاطفی می‌تواند پیش‌زمینه‌ای برای طلاق قانونی باشد. در بسیاری از موارد، وقتی زوجین به مرحله طلاق عاطفی می‌رسند، رابطه آن‌ها از نظر عاطفی و روانی به حدی آسیب دیده که دیگر توانایی و یا تمایلی برای بازسازی ارتباط باقی نمی‌ماند. این وضعیت ممکن است منجر به تشدید مشکلات و اختلافات، افزایش نارضایتی‌ها، و در نهایت تصمیم به جدایی رسمی شود.<ref>[https://agahclinic.com/couples-therapy/emotional-divorce/ سلمانی، «طلاق عاطفی چیست؟ نشانه‌ها و درمان طلاق عاطفی»، وب‌سایت کلینیک روان‌پویشی آگاه].</ref>

طلاق در حقوق اسلامی دارای اقسام مختلفی است که هر کدام کاربرد ویژه‌ای دارد. طلاق به دو قسم سُنّى (شرعى) و بِدعى تقسيم می‌شود.

#طلاق بدعى؛ يعنى طلاقى كه بدعت و حرام است. مثل طلاق زن در حال حیض.

#طلاق سُنّى؛ عبارت است از طلاق مشروع و جايز.<ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏5، ص: 195</ref> اين نوع طلاق بر دو قسم است: بائن و رجعى.

 

* [[طلاق بائن]]: عبارت از طلاقی كه بوسيلۀ آن بين زن و شوهر جدائى مى‌افتد و رابطۀ زوجيت قطع میگردد. در طلاق بائن براى شوهر حق رجوع نيست.<ref>امامی، حقوق مدنى، بی‌تا، ج‌5، ص45‌1</ref>

* [[طلاق رجعی]]: طلاقى است كه مرد پس از آن بتواند در زمان عده رجوع كند و نيازى به عقد جديد نیست.<ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏5، ص195</ref>

* [[طلاق خلع]]: آنست كه زن بواسطه كراهتى كه از شوهر خود دارد در مقابل مالى كه به شوهر می‌دهد طلاق بگيرد، اعم از اينكه مال مزبور عين مهر يا معادل آن، يا بيشتر و يا كمتر از مهر باشد.<ref>امامى، حقوق مدنى، بی‌تا، ج‌5، ص47‌</ref>

* طلاق مبارات: آنست كه كراهت از طرفين باشد، ولى در اين صورت عوض بايد زائد بر ميزان مهر نباشد.<ref>امامى، حقوق مدنى، بی‌تا، ج‌5، ص49</ref>

* [[درخواست طلاق از طرف زن|طلاق به درخواست زن]]: حق طلاق با مرد است؛ اما زن در چند حالت می‌تواند درخواست طلاق نماید: عدم پرداخت و خودداری شوهر از پردختن نفقه و یا عاجز بودن شوهر از پرداخت نفقه، عسر و حرج، غیبت شوهر؛

* اگر شوهر چهار سال تمام غائب مفقود الاثر باشد، زن می‌تواند طلاق بگیرد. شرط ضمن عقد؛ یکسری شرایط در ضمن عقد گذاشته شود که مثلا اگر معتاد شد، زن حق طلاق دارد. وکالت در طلاق؛ به زن وکالت در طلاق داده شود.<ref>روشن، حقوق خانواده، 1396ش، ص299</ref>

* [[طلاق توافقی]]: طلاق توافقی را می‌توان در واقع طلاق خلع و مبارات دانست، که دارای پیشینه هستند. طلاق توافقی در واقع با تصویب قانون حمایت خانواده زوجه می‌تواند بدون مابه‌ ازای مالی و با جلب نظر شوهر خود اقدام به طلاق توافقی نماید. توافق طرفین به عنوان مبنای طلاق و اجرای آن مورد استناد قرار می‌گیرد و هیچ گاه در ماهیت عمل حقوقی طلاق دخالت ندارد.<ref>روشن، حقوق خانواده، 1396ش، ص278</ref>

==عوامل طلاق==

طلاق می‌تواند تحت تأثیر عوامل گوناگونی از جمله ناسازگاری‌های شخصیتی، مشکلات مالی، [[خیانت زناشویی|خیانت]] و تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی اتفاق بیفتد. اگرچه طلاق ممکن است راهی برای خروج از یک رابطه ناسالم یا پرتنش باشد که سلامت روانی و جسمی افراد را به خطر می‌اندازد، اما تأثیرات منفیِ روانی، اجتماعی و اقتصادی آن نه‌تنها بر زوجین، بلکه بر فرزندان، [[خویشاوندان]] و حتی جامعه تحمیل می‌شود. افزایش نرخ طلاق در یک جامعه می‌تواند نشان‌دهندۀ مشکلات گسترده‌تری در ساختارهای اجتماعی و فرهنگی باشد که نیازمند بررسی و مدیریت است.<ref>[http://jafarhashemlou.blogfa.com/post/924 هاشملو، «اهمیت مسئله طلاق»، وب‌سایت روانشناسی هاشملو]؛ [https://www.irna.ir/news/82429720/ضرورت-جدي-نگري-به-معضل-طلاق رضاخانی، «ضرورت جدي‌نگري به معضل طلاق»، خبرگزاری جمهوری اسلامی]<u>.</u></ref>

===عوامل فردی===

طلاق عبارت است از انحلال نکاح دائم با شرایط و تشریفات خاص از جانب مرد یا نماینده او.<ref>صفایی؛ امامی، مختصر حقوق خانواده، 1395ش، ص 217</ref> ماده 1139 قانون مدنی مقرر داشته: «طلاق مخصوص عقد دائم است و زن منقطعه به انقضای مدت یا بذل آن از طرف شوهر از زوجیت خارج می‌شود.»

از نظر ماهوی، طلاق ایقاعی است که با تشریفات خاصی به انجام رسیده و به موجب آن عقد نکاح از بین می‌رود.<ref>محقق، حقوق مدنی زوجین، 1360ش، ص3</ref> حتی در طلاق توافقی و به صورت بائن، باز هم یک عمل حقوقی یک جانبه (ایقاع) به شمار می‌آید.<ref>صفایی؛ امامی، مختصر حقوق خانواده، 1360ش، ص218</ref> طلاق از نظر حقوقی دارای موجبات، شرایط، اقسام و آثاری است که در قوانین مختلفی از جمله قانون مدنی، [[قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب ۱۴۰۰|'''قانون حمایت از خانواده''']] و قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، به آنها پرداخته شده است.

طلاق عبارت است از انحلال نکاح دائم با شرایط و تشریفات خاص. طلاق مخصوص ازدواج‌ دائم می‌باشد، زیرا در ازدواج موقت بعد از اتمام تاریخ مذکور در صیغه نامه باطل می‌شود و نیازی به امر طلاق نمی‌باشد.<ref>[https://sorushehagh.ir/articles/%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82/ «نکات کاربردی در مورد طلاق»، سایت دادیاران سروش حق]</ref>

شرایط طلاق؛ در نظام فقهی اسلام برای هر کدام از طلاق دهنده، طلاق داده شده و '''[[صيغه]]''' طلاق شرایطی موجود است که از جمله؛ در طلاق دهنده

#بالغ بودن

#عاقل بودن

#مختار بودن

#قصد داشتن شرط است.<ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام،1426ق، ج‏5، ص197</ref>

#زوجه بودن

#دائمى بودن

#پاك بودن از حيض و نفاس<ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏5، ص197</ref>

صيغه طلاق نیز شرایطی دارد. اصل در عقد ازدواج عدم قابليّت آن براى برهم زدن است؛ از اين رو، با هر سببى نمى‌توان اين پيوند را گسست؛ ليكن شارع مقدس طلاق را سببى براى گسستن اين پيوند قرار داده است. طلاق با هر لفظ بيانگر مفاد آن تحقق نمى‏‌يابد؛ بلكه با صيغه خاص همراه با شرايطى تحقق می‌يابد. صيغه خاص عبارت است از لفظ «طالق» همراه با كلماتى كه مطلّقه را مشخص می‌كند، مانند «انتِ طالقٌ» يا «هذِهِ طالقٌ». بنابر قول مشهور ميان متأخران، در صورت توانايى بر تلفظ به زبان عربى صيغه طلاق بايد به عربى صحيح خوانده شود و در صورت عدم توانايى بر آن، با هر لفظ مرادف صيغه عربى صحيح است. برخى گفته‏‌اند: در صورت عدم توانايى بايد وكيل بگيرد و چنانچه نتوانست وكيل بگيرد، می‌تواند به لفظ غير عربى بخواند. از شرايط صحّت طلاق، وقوع آن در حضور دو شاهد است؛ به گونه‏‌اى كه آن را بشنوند. دو شاهد بايد مرد و بنابر مشهور عادل باشند.<ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏5، ص 199</ref> زوج غايب و نيز بنابر قول مشهور، زوج حاضر، می‌تواند در اجراى صيغه طلاق به ديگرى وكالت دهد. همچنين بنابر مشهور، زن مى ‏تواند از طرف شوهر خود وكيل در طلاق خويش باشد.<ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، 1426ق، ج‏5، ص 199</ref> برخی دیگر از نکات حقوقی طلاق در ایران عبارتند از:

 

*طلاق ایقاع است، یعنی تنها به اراده شوهر یا نماینده او جاری می‌شود و نیاز به موافقت زن ندارد. مطابق موازین فقهی طلاق به عهده زوج واقع می‌شود.<ref>لطفی، حقوق خانواده، ۱۳۸۹ ش، ج ۲، ص۵۰</ref>

* طلاق در طُهر غیرمواقعه صورت می‌گیرد، یعنی در دوران پاکی زن باید باشد که پس از پاک شدن زن از حیض تا هنگام طلاق با شوهرش نزدیکی نکرده باشد، مگر اینکه زوجه یائسه یا باردار باشد.<ref>لطفی، حقوق خانواده، ۱۳۸۹ ش، ج ۲، ص۵۰</ref>

طلاق اثرات فراوانی بر روی زنان، مردان و فرزندان دارد که عبارتند از؛

زنان بعد از طلاق در معرض فشارهای روحی و روانی زیادی قرار می‌گیرند. آثار زیادی برای آنها ایجاد می‌شود که ازجمله عبارتند از؛ سرخوردگی از زندگی، حس بدبینی و تردید در ازدواج، مشکلات مالی، تزلزل درهویت فردی و اجتماعی، مشکلات مرتبط با فرزندان و احساس عدم امنیت.  

===آثار طلاق بر فرزندان===

زمانی که زوج‌ها تصمیم بر طلاق می‌گیرند، این تصمیم علاوه بر اینکه به خودشان آسیب‌هایی را وارد می‌کند. برای فرزندان نیز تأثیرات منفی و مخربی دارد که دچار سرخوردگی در جامعه می‌شوند و سرمایه اجتماعی خود را از دست می‌دهد. مهمترین آثار عبارتند از: پیدایش بحران‌های روانی، گرایش به بزهکاری، انحرافات جنسی، گرایش به اعتیاد، مستعد به سوء مصرف مواد مخدر و افت تحصیلی را بوجود می‌آورد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1694756/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86 شاعری، «بررسی پیامدهای منفی طلاق در فرزندان»، 1399ش، ص 21]</ref>

به‌باور متخصصان، طلاق والدین بر فرزندان تأثیرات گسترده‌ای دارد. این تأثیرات شامل مشکلات روانی مثل افسردگی و اضطراب، مشکلات رفتاری و تحصیلی، کاهش [[اعتماد به نفس]] و احساس عدم امنیت می‌شود. [[کودک|کودکان]] ممکن است دچار سردرگمی و تعارضات داخلی شوند و در برخی موارد، ممکن است نگرش منفی نسبت به ازدواج و روابط آینده پیدا کنند.<ref>[https://treatment.tums.ac.ir/Educational%20materials/تاثیر-طلاق-والدین-بر-فرزندان-آن-ها کشاورز، «تاثیر طلاق والدین بر فرزندان آن‌ها»، وب‌سایت معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی تهران].</ref>  

===آثار طلاق برای مردان===

هرچند مشکلات مردان بعد از طلاق بسیار کمتراز زنان است. زیرا اکثریت شاغل هستند و فشار روانی و تنهایی طلاق را کمتر احساس می‌کنند. اما واقعیت این است که طلاق در مردان نیز به بروز دشواری‌های می‌انجامد. آمار خودکشی در بین مردان طلاق گرفته بیشتر از زنان است. بنابر این مردان پس از طلاق آثار و پیامدهایی برای آنها بوجود می‌آید که از جمله اقتصادی، اجتماعی، جسمی و روانی می‌باشد.<ref>[https://pezeshkekhoob.com/blog/men-and-divorce/ «آسیب‌های روانی و اجتماعی طلاق برای مردان»، سایت پزشک خوب]</ref>

===آثار اجتماعی و اقتصادی===

از نظر اجتماعی، طلاق ممکن است منجر به کاهش حمایت اجتماعی و روابط خانوادگی ضعیف‌تر شود، که می‌تواند [[احساس انزوا]] و تنهایی را در افراد تقویت کند. از نظر اقتصادی، طلاق معمولاً منجر به کاهش درآمد [[خانواده]]، افزایش هزینه‌های زندگی و مشکلات مالی برای هر دو طرف می‌شود. زنان به‌ویژه ممکن است با چالش‌های اقتصادی بیشتری مواجه شوند، به‌خصوص اگر سرپرستی فرزندان به عهدۀ آنها باشد.<ref>[https://www.manaviyat.ir/آشنایی-با-پیامدهای-اقتصادی،-اجتماعی-و/ آقایی، «آشنایی با پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی طلاق»، وب‌سایت مؤسسۀ فرهنگی هنری سبک زندگی آل‌یاسین].</ref>

==جستارهای وابسته==

* [[طلاق بائن]]

* [[طلاق خلع]]

==پانویس==

==منابع==

*«از مهمترین علت طلاق چیست؟ ۵ علت اصلی طلاق»، وب‌سایت ذهن آگاه، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۳ش.

*«اسلام و مساله طلاق»، وب‌سایت پژوهشکدۀ باقرالعلوم، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۸۸ش.

*«آثار طلاق بر فرد و خانواده و اجتماع (بخش اول)»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۶ آبان ۱۳۹۷ش.

*آقایی، سیدعلی، «آشنایی با پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی طلاق»، وب‌سایت مؤسسۀ فرهنگی هنری سبک زندگی آل‌یاسین، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.

*«آیا وضعیت طلاق در ایران نگران کننده است؟»، وب‌سایت جامعۀ خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۴۰۲ش.

*باتلر، سارا، «طلاق قرون وسطی»، وب‌سایت تاریخ قرون وسطی، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مارس ۲۰۱۳م.

*بوف، ریکاردو و لایسر، کنراد، «طلاق و ازدواج مجدد بین اواخر دوران باستان و اوایل قرون وسطی: قانون کانن و حل تعارض»،‌ وب‌سایت دانشگاه کمبریج، تاریخ درج مطلب: ۵ ژانویه ۲۰۱۶م.

*حبیبی‌تبار، جواد، «طلاق و لایحۀ حمایت خانواده با تأکید بر پیشگیری از طلاق (مقالۀ علمی وزارت علوم)»، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۳ش.

*خامنه‌ای، سیدعلی، «با هم، تا بهشت»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۸۹ش.

*دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، ذیل و اژۀ «طلاق»، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۶ خرداد ۱۴۰۳ش.

*«رابطه میان استفاده از شبکه‌های اجتماعی و طلاق»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۷ش.

*رضاخانی، اصغر، «ضرورت جدي‌نگري به معضل طلاق»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ بهمن ۱۳۹۵ش.

*رودز، جنی، «۲۵ فوریه ۱۹۳۲: طلاق برای اولین بار در اسپانیا قانونی شد»، وب‌سایت سور به انگلیسی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فوریه ۲۰۲۲م.

*سارسلا، دانیلا، «نبرد برای طلاق در ایتالیا و مخالفت جهان کاتولیک (۱۸۶۱-۱۹۷۴)»، وب‌سایت Sage Journals، تاریج درج مطلب: ۲۴ آگوست ۲۰۱۷م.

*سلمانی، مهرانه، «طلاق عاطفی چیست؟ نشانه‌ها و درمان طلاق عاطفی»، وب‌سایت کلینیک روان‌پویشی آگاه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۳ش.

*شمسایی، محمدحسین، «طلاق»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۳۹۹ش.

*طاهرى، حبيب‌الله، حقوق مدنى، قم، دفتر انتشارات اسلامى، ۱۳۹۲ش.

*طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسایل، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.

*«طلاق آخرین راه حل برای زوجین است/ کاهش ۲۷ درصدی دادخواست طلاق در سمنان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۳۹۲ش.

*«طلاق، از گذشته تا حال»، وب‌سایت مؤسسۀ فرهنگی هنری سبک زندگی آل‌یاسین، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۳ش.

*عرب، احمدرضا، «دلایل ایجاد طلاق عاطفی و راهکارهای کاهش آن»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۴۰۲ش.

*«کاهش آمار طلاق بعد از سه دهه»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.

*کشاورز، معصومه، «تاثیر طلاق والدین بر فرزندان آن‌ها»، وب‌سایت معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی تهران، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۴۰۲ش.

*کورتین، سین، «طلاق در ژاپن: جنسیت خانواده و دولت، ۱۶۰۰-۲۰۰۰»، وب‌سایت انجمن ژاپن، تاریخ درج مطلب: ۲۰۰۴م.

*کوهن هافت، لوئیس، «طلاق در اتن کلاسیک»، وب‌سایت دانشگاه کمبریج، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فوریه ۲۰۱۲م.

*«گذری بر تاریخچۀ طلاق»، خبرگزاری جهان‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۳۱ فروردین ۱۳۸۹ش.

*مجیدی، علیرضا، «طلاق در طول تاریخ چه تاریخچه و داستانی داشته است؟»، وب‌سایت یک پزشک، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۴۰۱ش.

*مقدم‌زاده، علی و همکاران، «بازنمایی عوامل فردی مؤثر در احتمال آسیب طلاق: یک بررسی پدیدارشناسی»، در نشریه مشاوره و روان‌درمانی خانواده، دورۀ ۸، شمارۀ ۲ (پیاپی ۲۶)، ۱۳۹۷ش.

*میشرا، ساعوراب، «شکست غیر قابل جبران ازدواج به عنوان زمینه‌ای برای طلاق در هند»، وب‌سایت Pleaders، تاریخ درج مطلب: ۳ دسامبر ۲۰۱۴م.

*هاشملو، جعفر، «اهمیت مسئله طلاق»، وب‌سایت روانشناسی هاشملو، تاریخ درج مطلب: ۱ تیر ۱۳۹۶ش.