مهریه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۳۲: / خط ۳۲: @@
 == مفهوم‌شناسی ==
-مَهریه به‌معنای مَهر و کابین است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1338ق، ذیل واژهٔ مهریه.</ref>  و در اصطلاح مالی است که داماد موقع ازدواج به عروس می‌دهد<ref>- [https://vajehyab.com/dehkhoda/مهریه?q=مهریه دهخدا، لغت‌نامه، «ذیل وازۀ مهریه».]</ref><ref>معین، فرهنگ معین، 1382ش، ذیل واژهٔ مهریه.</ref> و اصطلاح حقوقی «مهر» یا «صداق» مالی است که با عقد ازدواج مرد ملزم به پرداخت آن به زن است.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> در تعریف حقوقی آن آمده است که: مهریه یا صداق مالی است که زن با ازدواج مالک آن می‌گردد و مرد به دادن آن ملزم می‌شود.<ref>صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص166.</ref> در قرآن از مهریه با عناوین «صداق»، «نحله»، «فریضه» و «اجر» یاد شده است.<ref>- [https://ensani.ir/file/download/article/1668919045-10146-50-31.pdf فتحی و دیگران، «معناشناسی و شبکۀ معنایی واژگان هم ارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهم السلام»، 1401ش، ص505 و 506.]</ref>
+مَهریه به‌معنای مَهر و کابین است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1338ق، ذیل واژهٔ مهریه.</ref> و در اصطلاح مالی است که داماد موقع ازدواج به عروس می‌دهد<ref>- [https://vajehyab.com/dehkhoda/مهریه?q=مهریه دهخدا، لغت‌نامه، «ذیل وازۀ مهریه».]</ref><ref>معین، فرهنگ معین، 1382ش، ذیل واژهٔ مهریه.</ref> و اصطلاح حقوقی «مهر» یا «صداق» مالی است که با عقد ازدواج مرد ملزم به پرداخت آن به زن است.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269610/%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%A حبیبی، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، 1386ش، ص86.]</ref> در تعریف حقوقی آن آمده است که: مهریه یا صداق مالی است که زن با ازدواج مالک آن می‌گردد و مرد به دادن آن ملزم می‌شود.<ref>صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص166.</ref> در قرآن از مهریه با عناوین «صداق»، «نحله»، «فریضه» و «اجر» یاد شده است.<ref>- [https://ensani.ir/file/download/article/1668919045-10146-50-31.pdf فتحی و دیگران، «معناشناسی و شبکۀ معنایی واژگان هم ارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهم السلام»، 1401ش، ص505 و 506.]</ref>
 === اقسام مهریه ===
@@ خط ۳۸: / خط ۳۸: @@
 # '''مهرالمسمی:''' مهریهٔ مورد توافق [[لباس عروس اقوام ایرانی|عروس]] و داماد را که در عقد ذکر می‌شود، مهرالمسمی می‌دانند.
 # '''مهرالسنه:''' میزان مهریه‌ای است که پیامبر اسلام برای دختر خود معین کرده است و معادل پانصد درهم (۵/۲۶۲ مثقال نقره مسکوک) است. این میزان مهریه در اسلام مستحب است.
-# '''مهرالمثل:''' مقدار مهریه‌ای که برای زنان مشابه فرد، معمول است. در مواردی که زن مهریه‌ای را مشخص نکرده باشد یا مهریهٔ او ارزش مالی نداشته باشد برای او مهرالمثل تعیین می‌شود. عرف و شرایط خویشان زن در تعیین مقدار مهرالمثل أثرگذار است.<ref>-  [https://lib.eshia.ir/26378/1/32 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بی‌تا، ج1، ص33.]</ref><ref>صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص183.</ref> <ref>خویباری، «تحلیلی بر ماهیت حقوقی «مهر المسمی» و آثار آن در فقه امامیه و حقوق ایران»، 1390ش، ص279.</ref>
+# '''مهرالمثل:''' مقدار مهریه‌ای که برای زنان مشابه فرد، معمول است. در مواردی که زن مهریه‌ای را مشخص نکرده باشد یا مهریهٔ او ارزش مالی نداشته باشد برای او مهرالمثل تعیین می‌شود. عرف و شرایط خویشان زن در تعیین مقدار مهرالمثل أثرگذار است.<ref>-  [https://lib.eshia.ir/26378/1/32 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بی‌تا، ج1، ص33.]</ref><ref>صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص183.</ref><ref>خویباری، «تحلیلی بر ماهیت حقوقی «مهر المسمی» و آثار آن در فقه امامیه و حقوق ایران»، 1390ش، ص279.</ref>
 مهریه به‌جهت زمان پرداخت نیز به حال (نقد) یا موجل (زمان‌دار) تقسیم می‌شود. اگر مهریهٔ زن حال باشد (عندالمطالبه) زن هر زمان که بخواهد بعد از عقد حق مطالبه دارد؛ اما اگر مهریه موَجَّل باشد (عندالاستطاعه) تا فرارسیدن زمان آن، زن حق مطالبه ندارد.<ref>-  [https://lib.eshia.ir/26378/1/34 یوسفیان، احکام اقتصادی خانواده، بی‌تا، ج1، ص33 و34.]</ref><ref>«انواع مهریه اعم از مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالمسمی»، وبلاگ حقوقی دینا.</ref>
@@ خط ۴۵: / خط ۴۵: @@
 == در اسلام ==
 === در فقه اسلامی ===
 [[پرونده:مهریه.jpg|جایگزین=رساله‌ای فقهی از شیخ مفید|بندانگشتی|رساله‌ای فقهی از شیخ مفید که به بررسی مسئله مهریه در ازدواج پرداخته است]]مهریه به تعبیر [[قرآن]] کریم [[هدیه]] است.<ref>سورهٔ نساء، آیهٔ 4.</ref> در شرع، اسم برای چیزی است که در مقابل آمیزش با زن به‌وسیلهٔ ازدواج یا وطی یا مرگ یا از بین بردن بکارت به‌صورت اجباری واجب می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/31/2 نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام،، 1362ش، ج31، ص2.]</ref> در شریعت [[اسلام]] مهریه می‌تواند [[پول]]، یا عین یک شیء (قطعه‌ای زمین، تخته‌ای فرش یا مقداری [[طلا]]) یا منفعت (مانند آموختن بخشی از قرآن) باشد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/31/3 نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، 1362ش، ج31، ص3-4.]</ref> تعیین مقدار مهریه به‌عهدهٔ طرفین عقد است و پس از تعیین آن، مرد مکلف به پرداخت آن است و حق پس گرفتن آن را ندارد حتی اگر مهریه سنگین باشد.<ref>سورهٔ نساء، آیهٔ 20.</ref> مهم‌ترین احکام مرتبط با مهریه در اسلام عبارتند از:
@@ خط ۷۲: / خط ۷۱: @@
 == مهریه در قانون ==
 === قوانین ایران ===
 در قانون مدنی ایران قوانینی برای مهریه تعیین شده است. در مادهٔ ۱۰۸۲ بیان شده که به مجرّد عقد، زن مالک مهر می‌شود و می‌تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بکند، بر مالکیت زن و حق تصرف او در مهر دلالت دارد. مادهٔ ۱۰۸۰ هم تعیین مهر را وابسته به توافق و رضایت طرفین می‌داند. مادهٔ ۱۰۸۵ ایفای وظایف زناشویی زن را وابسته به پرداخت مهر به زن می‌داند. در گذشته اگر مهریه زن عندالمطالبه بود در صورت درخواست از مرد و عدم پرداخت، از لحاظ قانونی مرد روانه زندان می‌شد؛ اما براساس مادهٔ ۲۲ قانون حمایت از خانواده (مصوب ۱۳۹۱) اگر مهریه زن بیش از ۱۱۰ عدد سکه طلا باشد و مرد علی‌رغم استطاعت مالی پرداخت نکند به درخواست زوجه به زندان می‌رود در غیر این‌صورت (عدم استطاعت پرداخت) باید به مرور زمان پرداخت کند.
 == در فرهنگ و ملل ==
 === مقدار مهریه ===
 اگرچه در روایات اسلامی به مهریه‌های سبک و مَهر السنة<ref>مَهر السُّنة، مهریهٔ مقرر پیامبر خدا برای زنان و دختران خود بود که معادل پانصد درهم یا پنجاه دینار است. صفایی و امامی، حقوق خانواده، 1375ش، ج1، ص167.</ref> سفارش شده اما مقدار مشخص و ثابتی در آن تکلیف نشده است. به‌طور مثال مهریهٔ هیچ‌یک از زنان [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] از پانصد درهم تجاوز نکرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11015/15/64 نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1407ق، ج15، ص64.]</ref> در روایتی آمده که مهریهٔ پیامبر دو «اوقیه» و یک «نشاء» بود که یک اوقیه معادل چهل درهم است و نشاء معادل نصف اوقیه است یعنی بیست درهم.<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/21/246 حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، 1409ق، ج21، ص246.]</ref> همچنین کابین بانوان [[مسلمان]] در عصر پیامبر دوازده اوقیه و نیم طلا بود و بهای آن با نقرهٔ خالص پانصد درهم می‌شد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/7/356 طوسی، تهذیب الاحکام، بی‌تا، ج7، ص356.]</ref> بر اساس روایتی دیگر، پیامبر به شخصی که قصد ازدواج داشت و توانایی پراخت مهریه نداشت، توصیه کرد که حتی با تعیین یک انگشتری از آهن به‌عنوان مهریه، ازدواج کند.<ref>بیهقی، السنن الکبری، 1424ق، ج7، ص242؛ بخاری، الجامع الصحیح المختصر، 1407ق، ج5، ص1987.</ref>
@@ خط ۹۵: / خط ۹۲: @@
 * غلبهٔ جنبهٔ مادی ازدواج بر جنبهٔ معنوی آن؛ طبیعت ازدواج معامله و تجارت نیست؛ بلکه زندگی دو انسان است که با کاهش مهریه جنبهٔ انسانی آن پررنگ می‌شود.<ref>- [http://pajuhesh.irc.ir/product/magazine/show.text/id/1428/order/164 «نکوهش مهر زیاد»، وب‌سایت اداره کل پژوهش‌های اسلامی رسانه.]</ref>
 مهم‌ترین پیامدهای منفی مهریهٔ زیاد در جامعه عبارتند از: افزایش سن ازدواج؛ مطابق پژوهش‌های انجام شده، میان افزایش میانگین سن ازدواج در بین دختران و تعیین مهریه‌های غیرمتعارف رابطه معناداری وجود دارد. کاهش نرخ ازدواج؛ افزایش مهریه‌های سنگین و نامتعارف یکی از عوامل مؤثر در کاهش نرخ ازدواج در جامعه محسوب می‌شود. ایجاد خصومت و دشمنی؛ مهریه‌ای که قرار بود موجب مهر و محبت و نزدیک شدن قلب‌ها شود وقتی از میزان متعارف خارج می‌شود از همان ابتدای شروع زندگی موجب بذر دشمنی و کینه می‌شود؛ تحمل اجباری زندگی تصنعی به‌دلیل مهریهٔ بالا؛ احتمال سوداگرایی از سمت زنانی که با این شیوه به دنبال کسب اقتصادی هستند؛ تحت‌الشعاع قرار گرفتن ارزش‌های دینی؛<ref>- [https://article.tebyan.net/399221/پایش-جامعه-شناختی-مهریه «پایش جامعه‌شناختی مهریه»، وب‌سایت تبیان.]</ref> و [[خشونت علیه زنان]] و تحت فشار قرار دادن آن‌ها برای رضایت بخشش مهریه.<ref>- [https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_1212_18cf7f1a13c6aaafe7c4455939ac7b64.pdf قلی‌زاده و غفاریان، «آسیب‌شناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، 1390ش، ص130.]</ref>
 == پیامدها ==
 مَهریه در اسلام جنبهٔ ابزاری دارد و از اهداف ازدواج نیست. افزایش مهریه اگرچه [[طلاق]] را برای مرد مشکل می‌سازد، اما در گذر زمان و در گستره جامعه، پیامدهای آشکار و نهانی را در پی دارد که هنجارهای اجتماعی را سست می‌کند. افزایش سن ازدواج، عدم تأمین نیازهای روحی و جسمی جوانان، تغییر در شیوهٔ [[همسرگزینی دختران|همسرگزینی]]، کاهش نرخ ازدواج، ایجاد دشمنی و بدبینی، طلاق عاطفی، کم‌رنگ شدن ارزش‌های دینی، [[افسردگی]]، رواج فحشاء، حیله‌گری و بداخلاقی، عدم [[وفای به عهد|وفای به‌عهد]] و از بین رفتن سرمایه‌های اجتماعی از جمله این پیامدها است. در مواردی گزارش شده است که مهریهٔ زیاد، موجب قتل زنان توسط شوهران گردیده است. مجموعهٔ این پیامدها سبب شده که در فرایند ازدواج و انگاره‌های شناختی خواستاران ازدواج و همچنین در ذهن خانوادهٔ آن‌ها نسبت به ازدواج دیدگاه‌های منفی شکل بگیرد و از آن گریزان شوند. پیامبر خدا در موضعی [[دعا]] کرد که از مهریهٔ زنان یکی از قبائل کاسته شود و در کنار این دعا، برای سقوط حکومت غسانیان نیز دعا کرد. برخی از اندیشمندان، این هم‌نشینی را بیانگر اهمیت و خطرآفرین بودن هر دو مقوله دانسته‌اند.
@@ خط ۱۰۴: / خط ۱۰۲: @@
 {{آغاز منابع}}
 * قرآن کریم
+* «انواع مهریه اعم از مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالمسمی»، وبلاگ حقوقی دینا، تاریخ بازدید: ۳۰ آبان ۱۴۰۰ش.
+* «پایش جامعه‌شناختی مهریه»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب:۲۱ دی ۱۳۹۶ش.
+* «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۳۹۶ش.
+* «نکوهش مهر زیاد»، وب‌سایت اداره کل پژوهش‌های اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
 * ابن‌قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم، عیون الأخبار، بیروت، دار الکتاب العربی، بی‌تا.
-* «انواع مهریه اعم از مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالمسمی»، وبلاگ حقوقی دینا، تاریخ بازدید: ۳۰ آبان ۱۴۰۰ش.
 * بخاری، محمد بن إسماعیل، الجامع الصحیح المختصر، به‌تحقیق مصطفی دیب البغا، بیروت، دار ابن‌کثیر، ۱۴۰۷ق.
 * بیهقی، ابوبکر، السنن، به‌تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۴ق.
+* تأملی بر چیستی و چرایی مهریه»، تهران، مجلهٔ حوراء، شمارهٔ سیزدهم، وب‌سایت علوم انسانی، تاریخ درج مطلب ۱۳۸۴ش.
+* حبیبی، محمد اسحاق، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، قم، مجلهٔ معرفت، سال شانزدهم، شمارهٔ ۱۱۸، ۱۳۸۶ش.
 * حر عاملی، محمد بن حسن‏، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، به‌تحقیق مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، ۱۴۰۹ق.
 * خویباری، حامد، «تحلیلی بر ماهیت حقوقی «مهر المسمی» و آثار آن در فقه امامیه و حقوق ایران»، مطالعات فقه اسلامی و حقوق، شماره ۴۱، ۱۳۹۰ش.
 * دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۸ش.
+* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
 * صفایی، حسین و اسدالله امامی، حقوق خانواده، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۵ش.
 * طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا.
+* عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه، «آسیب‌شناسی و تحلیل حقوقی مسألهٔ مطالبهٔ مهریه و راهکارهای بازدارنده»، تهران، اندیشه‌های راهبردی زن و خانواده، شماره ۸۷، ۱۴۰۲ش.
+* فتحی، فاطمه و دیگران، «معناشناسی و شبکهٔ معنایی واژگان هم‌ارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهم‌السلام»، مجلهٔ پیشرفت‌های نوین در روان‌شناسی، علوم تربیتی و آموزش‌وپرورش سال پنجم، شمارهٔ ۵۰، مرداد ۱۴۰۱ش.
 * قادری، زهره، «مهریه از دیدگاه اسلام»، مجله شمیم یاس، شماره ۶، ۱۳۸۲ش.
 * قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران.
-* قلی‌زاده، آذر و سحر غفاریان، «آسیب‌شناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، جامعه‌شناسی زنان دانشگاه آزاد واحد مرودشت، شماره ۱، ۱۳۹۰ش.
-* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، قم، صدرا، بی‌تا.
-* معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، زرین، ۱۳۸۲ش.
-* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چ ششم، ۱۴۰۰ق.
-* نوری، حسین بن محمدتقی‏، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، به‌تحقیق مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، ۱۴۰۸ق‏.
-{{پایان منابع}}
-{{آغاز منابع}}
-* «پایش جامعه‌شناختی مهریه»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب:۲۱ دی ۱۳۹۶ش.
-* تأملی بر چیستی و چرایی مهریه»، تهران، مجلهٔ حوراء، شمارهٔ سیزدهم، وب‌سایت علوم انسانی، تاریخ درج مطلب ۱۳۸۴ش.
-* حبیبی، محمد اسحاق، «مهریه و اهمیت حقوقی آن در استحکام ازدواج»، قم، مجلهٔ معرفت، سال شانزدهم، شمارهٔ ۱۱۸، ۱۳۸۶ش.
-* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
-* عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه، «آسیب‌شناسی و تحلیل حقوقی مسألهٔ مطالبهٔ مهریه و راهکارهای بازدارنده»، تهران، اندیشه‌های راهبردی زن و خانواده، شماره ۸۷، ۱۴۰۲ش.
-* فتحی، فاطمه و دیگران، «معناشناسی و شبکهٔ معنایی واژگان هم‌ارز مهریه در قرآن کریم و معصومین علیهم‌السلام»، مجلهٔ پیشرفت‌های نوین در روان‌شناسی، علوم تربیتی و آموزش‌وپرورش سال پنجم، شمارهٔ ۵۰، مرداد ۱۴۰۱ش.
 * قلی‌زاده، آذر و غفاریان، سحر، «آسیب‌شناسی مهریه و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن»، تهران، فصلنامهٔ علمی پژوهشی جامعه‌شناسی زنان، سال دوم، شمارهٔ اول، ۱۳۹۰ش.
 * کاویار، حسین و دیگران، «تحلیل مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱) در فرض اعسار و ایسار زوج با توجه به قانون نحوهٔ اجرای محکومیت‌های مالی مصوب (۱۳۹۴)»، تهران، دو فصلنامهٔ علمی ترویجی فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، شمارهٔ ۶۳، ۱۳۹۴ش.
 * کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
+* مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۷۱ش.
+* معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، زرین، ۱۳۸۲ش.
 * مکارم شیرازی، ناصر، «میزان مهریه در روایات اسلامی»، وب‌سایت آیت‌الله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
-* مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۷۱ش.
+* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چ ششم، ۱۴۰۰ق.
+* نوری، حسین بن محمدتقی‏، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، به‌تحقیق مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، ۱۴۰۸ق‏.
+* یوسفیان، نعمت‌الله، احکام اقتصادی خانواده، تهران، نمایندگی ولی‌فقیه سپاه پاسدران انقلاب اسلامی، بی‌تا.
 *منتظری مقدم، حامد، «گونه‌های ازدواج در عصر جاهلی»، دو فصلنامهٔ تاریخ اسلام در آینهٔ پژوهش، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شماره چهارم، ۱۳۸۴ش.
-* «مهریه عاملی برای بالا رفتن نرخ طلاق یا دوام زندگی مشترک؟»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۳۹۶ش.
+{{پایان منابع}}
-* «نکوهش مهر زیاد»، وب‌سایت اداره کل پژوهش‌های اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
-* یوسفیان، نعمت‌الله، احکام اقتصادی خانواده، تهران، نمایندگی ولی‌فقیه سپاه پاسدران انقلاب اسلامی، بی‌تا.
+{{ازدواج}}
-{{پایان منابع}}{{ازدواج}}