آندروژین (مد)

آندروژین

استایل آندروژین

پادکست مقاله | 🡇 noicon

آندروژین (مد)؛ مدی با ماهیت ترکیب ویژگی‌های زنانه و مردانه یا نه زنانه و نه مردانه.

مد آندروژین (Androgynous Fashion)، استایلی است که در آن از لباس‌های یونیسکس استفاده می‌شود و اغلب در افرادی با جنسیت متعارض طرفدار دارد. این مد تحت حمایت LGBTQ+ قرار دارد و با کمک افراد مشهور و استفادهٔ آنان از لباس‌هایی متضاد با جنسیت، در میان سایر افراد نیز عادی‌سازی و رایج شده است.

مفهوم‌شناسی

اصطلاح «آندروژین» تلفیقی از واژه‌های یونانی مرد (andras) و زن (gune) است. آندروژین به ترکیب ویژگی‌های زنانه و مردانه اشاره دارد و کیفیت و حالتی است که نه زنانه و نه مردانه است. مد آندروژینی در تلاش است لباس‌های دو جنس را ترکیب کند و انگاره جنسی همسان را برای زن و مرد به تصویر بکشد.

تاریخچه

مد آندروژین در طول زمان تکامل و گسترش یافته است و از سبک اولیه به مدرن و سپس فوق مدرن تبدیل شده و سه پیشینهٔ تاریخی را به خود اختصاص داده است:

سبک اولیه آندروژین

اگرچه آندروژین در برخی از سبک‌های لباس در طول تاریخ قابل مشاهده بوده؛ اما در مجموع در طولانی‌مدت از نظر اجتماعی قابل‌قبول نبوده است. جامعهٔ غربی تغییرناپذیری در لباس را نشانگر جامعهٔ بدون تغییر می‌پندارد. تا پیش از قرن هجدهم، پوشیدن لباس‌های مردان توسط زنان و بالعکس نوعی طغیان‌گری محسوب می‌شد. پس از توسعهٔ نسبی اقتصاد، پوشیدن لباس‌های مردانه، میان زنان رده‌های بالاتر طبقهٔ حاکم رایج شد و آندروژین اولیه با سبک بسیار ساده ظهور یافت. نخستین سبک آندروژین در اوایل قرن هجدهم در انگلستان و فرانسه دیده شد. در طول دههٔ ۱۸۰۰م به‌دلیل انقلاب صنعتی، لباس‌های کار در مقیاس وسیع تولید شدند که به پوشیدن یونیفرم‌هایی از شلوار و ژاکت از روی لباس انجامید. این مد، معیارهای هنجار جنسیتی مورد پذیرش جامعه برای زنان و مردان را تغییر داد و زنان را شیفتهٔ خود کرد. در دههٔ ۱۸۵۰م، «بلومرز» شکلی از شلوارهای مردانه بود که مورد توجه زنان قرار گرفت؛ زیرا زنان در پی حذف دامن‌های بلند از پوشش خود بودند.

سبک مدرن آندروژین

در دوران مدرن، انواع مختلفی از سبک‌های آندروژین به‌وجود آمد و لباس‌های غربی بر سبک لباس شرقی تأثیر گذاشت. صنعتی شدن، به‌سرعت ارزش‌های جامعهٔ اروپا را تغییر داد. زنان در مبارزه برای احقاق حقوق خود، سبک پوشش خود را به‌تدریج به مردان نزدیک و سبک آندروژین را پایه‌گذاری کردند. در جامعهٔ مدرن، زنان مشغول کار و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی شدند. در نظام صنعتی مدرن، زنان براساس ارزش‌ها و دیدگاه‌های مردانه ارزیابی و انتخاب می‌شدند؛ به‌طوری که زنانی که صفات و ظاهر مردانهٔ کمتری داشتند، حقوق خود در قبال مردان را از دست می‌دادند. پس از جنگ جهانی اول، زنان بریتانیایی و آمریکایی در انتخاب نوع پوشش، اولویت اصلی خود را راحتی آن در نظر گرفتند. زنان برای نشان دادن برابری با مردان و جا افتادن در نقش‌های اجتماعی جدید، از شیوهٔ زندگی مردان ازجمله لباس پوشیدن آنان تقلید و لباس زنانه را مشابه مردان، به‌شکل ساده طراحی می‌کردند. در طول جنگ جهانی دوم به‌دلیل کمبود امکانات، تفاوتی بین لباس مردانه و زنانه وجود نداشت. شلوار، پیراهن، لباس کار و موهای کوتاه در این دوره رایج شد.

سبک فوق مدرن آندروژین

نمونه مد آندروژین در مد شوی لباس مردانه پاریس - بهار ۲۰۱۲

توسعه مد آندروژین در جامعه پست‌مدرن به دو مرحلهٔ توسعه تقسیم شد:

اواخر دههٔ ۱۹۴۰م تا اواخر دههٔ ۱۹۸۰م

از اواخر دههٔ ۱۹۴۰م جامعهٔ فوق مدرن شکل گرفت. در دهه‌های ۱۹۵۰م و ۱۹۶۰م، شلوار جین لیوایز مد شد. در دههٔ ۱۹۷۰م، جنبش فمینیستی ساختار اجتماعی مردمحور را برهم زد و یک پایهٔ ذهنی برای لباس‌های آندروژین ایجاد کرد. در ابتدا فمینیسم موجب شد در سبک لباس آندروژین از سبک‌های لباس مردانه استفاده شود و در نهایت از مرزهای جنسیتی فراتر رفت. در این زمان، لباس‌های آندروژین از سبک پانک پیروی می‌کرد و پدیدآورندهٔ آن با پوشیدن تی‌شرتی شبیه تور ماهی، دامن مشکی کوتاه، چکمه‌هایی با ظاهر عجیب و استفاده از برخی اکسسوری‌ها به استایل آوانگارد و برجسته‌ترین زن مدرن تبدیل شده بود.

استایل مردانهٔ آندروژین به‌شیوه‌ای آرام تغییر می‌کرد و در آن از رنگ‌های ملایم‌تر و روشن‌تری نسبت به گذشته استفاده می‌شد. کت و شلوار جزو اقلام اصلی استایل آندروژین برای مردان و زنان شده بود. در دههٔ ۱۹۸۰م، هنجارهای سنتی اجتماعی در طراحی مد برای مردان کنار گذاشته شده و سبک آندروژین وارد لباس مردان شد و تفاوت جنسیتی بین لباس مردانه و زنانه حذف شد. در طراحی مد آندروژین برای مردان در برند کلاین از جنسیت مبهم و رنگ‌های آندروژینی، نوآوری‌های فراوان و نامحدود استفاده شد و اغلب از سبک لباس زنانه به‌طور مستقیم برای طراحی استفاده می‌شد. در سال ۱۹۸۴م کت و شلوارهای راه‌راه و گیره‌های براق، دامن و لباس توری شفاف برای مدل‌های مردانه طراحی شد. در این زمان پس از گذر از سبک‌های هیپی و پانک، سبک یاپی رایج شد.

از دههٔ ۱۹۹۰م تا اوایل قرن ۲۱

در اثر ارتقای رسانه‌ها و با رواج رایانه‌ها و فرا رسیدن عصر اطلاعات، چرخه مد، سرعت گرفت و انگارهٔ برابری زن و مرد با شدت بیشتری دنبال شد. استایل‌های آندروژین با سبک‌های متنوعی عرضه شدند. سبک‌هایی مانند لباس‌های مربوط به ارتش، پانک، هیپی و یاپی با هم ترکیب شدند و ترکیب جدید سبک‌های آندروژینی را تشکیل دادند. امروزه کفش کتانی، شلوار جین، چکمه، تی‌شرت دارای نوشته، جلیقه‌ها و کلاه‌های بیسبال، همگی با سبک‌های آندروژین ادغام شده‌اند و زنان و مردان آن را می‌پوشند. سبک آندروژین نه‌تنها سبک لباس پوشیدن زنان، بلکه نگرش آنها نسبت به زندگی را نیز تغییر داده است. در اوایل قرن ۲۱، مد آندروژینی در سطح جهانی رواج یافت و افراد مشهور زیادی از آن استفاده کردند.

انواع مد آندروژین

لباس‌های آندروژین را می‌توان به دو دستهٔ کلی لباس‌های مبدل و لباس‌های یونیسکس تقسیم کرد:

در گذشته، لباس‌های آندروژینی عمدتاً به لباس‌های مبدل اطلاق می‌شد. در جامعه مدرن، لباس‌های آندروژین به‌طور کلی به لباس‌های یونیسکس اطلاق می‌شود. بدون لباس‌های مبدل، لباس‌های یونیسکس هرگز تکامل نمی‌یافتند.

سبک‌های مد آندروژین

سبک‌های مختلفی از مد آندروژین وجود دارد که هر کدام ویژگی‌هایی دارند، ازجمله:

آندروژین مینیمالیستی؛ این سبک بر پایهٔ سادگی و به دور از هر نوع تزئینات، اغلب دارای رنگ‌های خنثی و اکسسوری‌های ساده است.

آندروژین گِلَم؛ این سبک دارای آراستگی و تزئینات بیشتر و رنگ‌های روشن و اکسسوری‌های پرجلوه است.

آندروژین اسپورت؛ این سبک دارای لباس‌های اسپرت، مانند هودی، کفش‌ها و لباس‌های ورزشی خنثی است.

آندروژین گرانج؛ این سبک از مد گرانج الهام گرفته است که شامل لباس‌هایی با اندازه‌های بزرگ، لایه‌ها و پارچه‌های ضخیم و زمخت است.

آندروژین ریترو؛ این سبک از مد وینتیج الهام گرفته و دارای اکسسوری‌های قدیمی و خاطره‌انگیز است. در این نوع آندروژین، عناصری از دهه‌های مختلف برای ایجاد ظاهری منحصربه‌فرد ترکیب می‌شوند.

اهداف مد آندروژینیتی

هدف از مد آندروژین از نظر سبک شناختی، حذف تمایز بصری بین ویژگی‌های فیزیکی مردانه و زنانه و در نتیجه بیان هویت جنسیتی غیر دوگانه است. ترویج لباس‌های آندروژین با هدف حرکت به‌سمت برابری جنسیتی و پذیرش هویت‌های جنسیتی مختلف و ناهنجار انجام می‌شود.

ویژگی‌های مد آندروژین

ازجمله ویژگی‌های مهم سبک آندروژین عبارت است از:

• جنسیت خنثی؛ مد آندروژینی برای پوشش افراد با هر جنسیتی طراحی شده است و با هنجارهای جنسیتی معمول، مطابقتی ندارد.
• مینیمالیستی؛ مد آندروژین اغلب دارای طرح‌های ساده است که بر عملکرد و کاربردی بودن تأکید دارد.
• گشاد؛ لباس‌های آندروژین اغلب گشاد و بدون سایز مشخص هستند.
• ترکیبی؛ مد آندروژینی معمولاً پارچه‌هایی از جنس‌های متضاد، مانند چرم و توری یا پشم و ابریشم را باهم ترکیب می‌کند.
• لباس‌های یونیسکس.

رنگ‌های مورد استفاده در مد آندروژین

در مد آندروژین اغلب از رنگ‌های خنثی و کم‌رنگ، همانند مشکی، سفید، خاکستری، سرمه‌ای، زیتونی، خاکی، بژ یا قهوه‌ای روشن استفاده می‌شود.

افراد استقبال‌کننده از مد آندروژین

این مد توسط بسیاری از افراد، از جمله افرادی که دارای جنسیت خنثی و غیر از زن و مرد هستند یا افراد دگرباشی جنسی یا افرادی که ناسازگاری جنسیتی دارند، پذیرفته شده است. بسیاری از این افراد از سبک‌های آندروژینی برای بیان هویت جنسی خود استفاده می‌کنند. از مهم‌ترین دلایلی که باعث می‌شود لباس‌های آندروژین بین زنان رایج شود، عامل راحتی، پوشانندگی و آزادی این نوع لباس‌ها است. لباس‌های زنانه عموماً میزان راحتی کمتری دارند. راحت و کاربردی بودن مد آندروژین سبب شده است که در محیط‌های مختلف پوشیده شود؛ به همین دلیل بسیاری از زنان به‌دنبال لباس‌های راحت در بین لباس‌های مردانه هستند.

لباس‌های مورد استفاده در مد آندروژین

مد آندروژین را می‌توان در لباس‌های مختلف، مانند کت و شلوار، شلوار جین، پیراهن دکمه‌دار، تی‌شرت، کفش ورزشی و چکمه مشاهده کرد.

زمینه‌های شکل‌گیری مد آندروژین

زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مختلفی در شکل‌گیری مد آندروژین مؤثر بودند، ازجمله:

• اجبار زنان به پوشیدن یونیفرم کار مشابه لباس مردان پس از انقلاب صنعتی در غرب؛
• اجبار جاسوسان زن به پوشیدن یونیفرم‌های مردانه در ارتش بریتانیا و آمریکا؛
• محو شدن نقش‌های سنتی جنسیتی پس از شروع جنگ جهانی اول و اثرگذاری آن در صنعت مد؛
• جنبش آزادی زنان در طول دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰م؛
• جنبش‌های مختلف؛ همچون پانک، گرانج، گِلَم، راک و فمینیسم.
• LGBTQ+؛ مد آندروژین تحت تأثیر و حمایت LGBTQ+ است که از مد برای بیان هویت جنسی خود استفاده می‌کند.
• هنر و فیلم؛ هنرها و فیلم‌هایی که مفهوم سیالیت جنسیتی را عرضه می‌کنند.
• نظریهٔ جنسیت؛ این نظریه، جنسیت دوگانه را به چالش می‌کشد.
• موسیقی؛ آرایش صورت و پوشیدن لباس‌های زنانه و سبک‌های آندروژین توسط خواننده‌های مرد بر آندروژین اثرگذار بود.
• مینیمالیسم؛
• ورزش؛
• پیشینهٔ مد در غرب.

تفاوت آندروژین و یونیسکس

معمولاً اصطلاحات آندروژین و یونیسکس به‌جای هم استفاده می‌شوند. یونیسکس اصطلاحی است که بیشتر در مورد لباس‌هایی که به هر دو جنس زن و مرد اختصاص دارد، استفاده می‌شود؛ اما آندروژین اصطلاحی ترکیبی است و در مواردی به کار می‌رود که افراد فاقد هویت جنسیتی مشخص، از لباس‌های یونیسکس استفاده کنند. البته رواج مد آندروژین در سال‌های اخیر سبب سیالیت هنجارهای جنسیتی شده است.

نقش سلبریتی‌ها در ترویج مد آندروژین

جی دراگون ستاره پاپ کره جنوبی با ظاهر آندروژنی

برای عادی‌سازی این مد، افراد مشهور لباس‌هایی می‌پوشند که معمولاً مخالف هویت جنسی آنان است و بدین جهت بسیاری از افراد معمولی نیز که هویت جنسی متعارضی ندارند، لباس‌های آندروژین را در کمد لباس‌های خود دارند و از آن استفاده می‌کنند. عادی‌سازی لباس‌های آندروژین توسط افراد مشهور و برندهای معروف موجب می‌شود افراد به کلیشه‌های مبتنی بر جنسیت در مد توجهی نکنند و این موضوع امکان پذیرش گستردهٔ هویت‌های جنسیتی متفاوت در این مد را فراهم می‌کند. بسیاری از سلبریتی‌ها و اینفلوئنسرها به‌دنبال نادیده‌انگاری هنجارهای جنسیتی و بیان هویت جنسیتی از طریق لباس برای عموم مردم هستند.

روند صعودی مد آندروژین در صنعت پوشاک

از سال ۲۰۲۰م در ایالات متحده، میانگین محصولات عرضه شده به‌صورت تک‌جنسیتی یا بدون جنسیت، ۵۰۰درصد رشد داشته است و بازار اروپا نیز شاهد روند مشابهی با نرخ رشد ۳۲۵درصدی است. با توجه به اینکه تاجران، دیگر لباس‌ها را به لباس‌های مردانه یا زنانه دسته‌بندی نمی‌کنند، مشتریان ناچارند از گروه لباس‌های مشترک خرید کنند.

مد آندروژین در آسیا

امروزه سبک‌های مختلف مد آندروژین در صنعت مد آسیا فراگیر شده است و سبک آندروژین در انیمیشن‌ها، داستان و رمان تصویری، کی‌پاپ و جی‌پاپ به تصویر کشیده شده است.

پیامدهای مد آندروژین

• نادیده گرفتن تفاوت اندام‌های جسمانی میان زن و مرد؛
• ساختارشکنی کدهای جنسیتی بیولوژیکی و جنسی؛
• تضعیف نقش‌های جنسیتی؛
• درهم شکستن کلیشه‌های جنسیتی در صنعت مد؛
• شکستن هنجارهای جنسیتی در صنعت پوشاک؛
• نادیده گرفتن اختیار افراد در انتخاب پوشاک.

منابع

• آهنی‌زاد، سپیده، «فشن آندروژنی؛ هنر فراجنسیتی»، وب‌سایت مد روز، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «اکسسوری چیست و به چه چیزهایی گفته می‌شود»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۲ش.
• «تاریخچهٔ مد آندروژین تا زمان حال»، وب‌سایت شیک و پیک، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مهر ۱۳۹۹ش.
• «مد آندروژین چیست؛ شرح تاریخچهٔ آن تا به امروز»، وب‌سایت بانی مد، تاریخ درج مطلب: ۱۱ تیر ۱۴۰۱ش.

• Berman, Sophie. 2023. “In what ways has the move to androgynous fashion in the late 2010s and 2020s destabilized clothing's association with gender norms in fashion design?”,Fashion Design.
  • Chen, Si. 2011. “Androgynous style in fashion”. Advanced Materials Research 175.
  • “DEFINING ANDROGYNY AND ELIMINATION OF GENDER CODES IN FASHION”, rosenrot website, Date of Upload: 24 August 2019.
  • DIKKAR, CHETNA. 2021. “UNISEX CLOTHING: A SUSTAIN ALE WAY OF SELF EXPRESSION”. International Journal of Textile and Fashion Technology 2.
  • Fernando, Anne, “Guide to Explore Gender Neutral Androgynous Fashion”, nakysha website, Date of Upload: 20 March 2023.
• Herrmann, Viktoria, “Is Fashion's Future Genderless?”, stylesage website, Date of Visit: 6 January 2024.
• Russell, Aidan, “Androgynous Fashion: How to Defy Gender Norms in Style”, thevou website, Date of Uoload: 7 January 2023.
• Saha, Indranil et al. 2021. “Androgynous Fashion from the Concept to Consumers: An Empirical Study”. Design for Tomorrow 1.
• “THE RISE OF GENDER-NEUTRAL CLOTHING”, familyindustries website, Date of Upload: 1 january 2023.
• “What is the positive impact of Androgynous Fashion?”, closetedstance website, Date of Upload: 17 January 2020.